|

پرهیز از تصمیمات عجولانه

ظرفیت تولید کنستانتره در داخل کشور بسیارکم است و سرمایه‌گذاری خوبی در این زمینه در کشور انجام نشده است. مهدی کرباسیان، رئیس هیئت عامل سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران (ایمیدرو)، درباره وضع عوارض صادراتی بالا برای مقابله با خام‌فروشی و ممنوعیت صادرات سنگ‌آهن اذعان می‌کند؛ با اینکه صادرات با سیاست‌های موردی و سیاست‌های عجولانه دچار تنش شود، مخالفیم زیرا مسئله اصلی فقط مسئله ارز نیست، مسئله اصلی به‌دست‌آوردن بازار صادراتی است که بسیار هم دشوارتر است. خوشبختانه سال گذشته صادرات فولاد به چهار‌ میلیون تن رسید و امسال نیز نزدیک به شش‌ میلیون تن بوده ‌است. این اتفاق در شرایط فعلی یک دستاورد بزرگ است. در واقع می‌خواهم بگویم در کل این تصمیم، سیاست غلطی نیست، اما مخالف این هستم که تصمیمات کلان عجولانه و بدون برنامه‌ریزی گرفته شود.

‌مشخصا یکی از مهم‌ترین وظایف سازمان‌های توسعه‌محور، بحث رشد و توسعه اقتصادی است و به‌تبع آن محور اصلی در مسئله اقتصاد مقاومتی است. با چنین نگاهی شما اقتصاد مقاومتی را چگونه تعریف می‌کنید؟
از دید من اقتصاد مقاومتی یعنی حرکت به سمت توسعه کشور با توجه به ظرفیت‌های داخلی، استفاده بهینه از منابع طبیعی، بهره‌بردن صحیح از نیروی انسانی و در نهایت استفاده از موقعیت ژئوپلیتیک کشور و منابع نهفته در آن.
درواقع می‌خواهم بگویم با این مدل فکری است که می‌توانیم ارزش‌افزوده حقیقی داشته باشیم و به سمت توسعه کشور و ارتقای صادرات حرکت کنیم تا در نهایت با بالابردن تولید ناخالص ملی و ایجاد ثروت ملی، جایگاه خود را در جهان تثبیت و به رفاه ملی دست پیدا کنیم. اما باید بپذیریم که سند اقتصاد مقاومتی فقط در حوزه اقتصاد نیست بلکه در دیگر حوزه‌ها مانند حوزه سیاسی، اجتماعی و فرهنگی نیز جایگاه ویژه‌ای دارد و به ارتقای کلی شاخص‌های ما در این حوزه‌ها منتج می‌شود. سند اقتصاد مقاومتی در حوزه سیاسی موجب عزت کشور می‌شود؛ به عبارتی عاملی است برای اینکه کشور بتواند در صحنه بین‌المللی جایگاه ویژه‌ای پیدا کند.
البته تأکید می‌کنم که باید حواسمان باشد معنای اقتصاد مقاومتی به‌هیچ‌وجه بستن درهای کشور بر جهان نیست، اتفاقا وقتی می‌خواهیم از امکانات کشور استفاده کنیم، باید از تکنولوژی دنیا، از منابع قانونی و بازار دنیا در واردات و صادرات و ارتباطات استفاده کنیم تا بتوانیم سرعتِ رشد کشور را بر پایه اقتصاد مقاومتی تثبیت کنیم. این همان بحث برون‌زا‌بودن است که در اقتصاد مقاومتی بر آن تأکید شده است.
‌ایمیدرو به عنوان سازمان متولی معادن کشور دقیقا ارتباطش با سیاست‌های ابلاغی مقام معظم رهبری در بحث اقتصاد مقاومتی چیست؟
خوشبختانه در بندهای سیاست‌هایی که ابلاغ شده است، چندین بند به‌طور غیرمستقیم و یکی، دو بند به طور مستقیم، با بحث کاری ما ارتباط دارد؛ مثلا در بحث معادن، در ابلاغیه مشخصا به آن اشاره شده و اتفاقا معدن جزء مواردی است که می‌توان به عنوان یکی از شاخصه‌های اقتصاد مقاومتی به آن اشاره کرد، دلیلش هم این است که از مجموع 170 کشور دنیا، کشورهایی که می‌توان گفت معدنی هستند، تعدادشان زیاد نیست، که کشور ایران از منابع بالفعل و بالقوه زیادی برخوردار و از کشور‌های خاص در این زمینه است. به عبارتی ایران پانزدهمین کشور معدنی دنیا بر مبنای میزان ذخایر معدنی به‌دست‌آمده در حوزه اکتشافات است.
‌آیا نفت را هم در این شاخص‌ها به حساب آورده‌اند یا این آمار جدا از منابع نفتی است؟
خیر این آمار و جایگاه، منابع نفت و گاز را شامل نمی‌شود. ضمن اینکه اگر بخواهیم نفت و گاز را حساب کنیم، قطعا جایگاه بسیار متفاوت‌تر خواهد بود. این جایگاه در حالی است که کار اکتشافی صورت‌گرفته در کشور حدود هفت درصد است و حدود 93 درصد کشور به‌طورکامل کاوش نشده است. به این معنی که توان بالقوه بسیار زیادتری در کشور از لحاظ منابع خدادادی موجود است. در حوزه‌های اکتشاف‌شده ذخایر معدنی‌مان نزدیک به 700‌ میلیارد دلار برآورد شده است. این در حالی است که اگر اکتشاف در کشور به صددرصد برسد، شرایط متفاوت‌تر خواهد شد. براساس هفت درصد اکتشاف انجام‌شده جایگاه پانزدهم برای ایران در نظر گرفته شده است در حالی که اگر بتوانیم 93 درصد باقی‌مانده را اکتشاف کنیم، در واقع جزء کشورهای بسیار خاص خواهیم بود و این جنبه استراتژیک بسیاری را به دنبال خواهد داشت. تحلیل بنده این است که ما حتما جزء 10 کشور دنیا خواهیم شد. درحال‌حاضر 250 کیلومترمربع کار اکتشافی را ایمیدرو از سال 93 شروع کرده است؛ یعنی 2.5 برابر 80 سال گذشته. حداقل پیش‌بینی این است که می‌توانیم تا آخر سال 96 اعلام کنیم 50 درصد به ظرفیت معدنی کشور اضافه شده است. خبرهای خوشی در حوزه سنگ‌آهن، ذغال‌سنگ، طلا، مس، روی و سایر اقلام تا پایان سال در راه است. همین الان که با شما صحبت می‌کنم، در سال 95 حدود 40‌ میلیون تن به ذخایر سنگ‌آهن کشور افزوده شده و 350‌ میلیون تن به ذخایر ذغال‌سنگ. همچنین نزدیک به 50 تن به ذخایر طلا افزوده شده است. مطمئن هستیم اگر کارهای اکتشافی بیشتر شود، این ارقام بالاتر خواهد رفت.
‌مواد معدنی خام هستند، برای جلوگیری از خام‌فروشی و بالابردن ارزش‌افزوده آنها چه اقداماتی صورت گرفته است؟
در این رابطه نکته مهمی که وجود دارد این است که این معدن اگر با گاز ممزوج شود، ارزش‌افزوده آن چندبرابر می‌شود. به عبارتی اگر سنگ‌آهن در زنجیره تولید به گاز برسد، ارزش آن از یک دلار به چندین دلار ارتقا می‌یابد که نهایتا منجر به اشتغال، توسعه و صادرات می‌شود. لحاظ‌کردن چنین روندی معنای استقلال و تحقق اقتصاد مقاومتی می‌دهد.
‌پیش‌شرط رشد روند و میزان اکتشافات در کشور چیست؟
در این مورد بحث اصلی استفاده از تکنولوژی روز است. به عبارتی تکنولوژی در این مورد بسیار مهم است. به‌وسیله تکنولوژی می‌توان اکتشافات دقیق و بهینه اقتصادی صورت داد. اگر تکنولوژی را در کشور بهبود بخشیم، با قاطعیت می‌توان ادعا کرد که میزان اکتشاف‌ها حداقل دو یا سه برابر رقم فعلی می‌شود. مثالی بگویم؛ در سال‌های گذشته زمانی که سنگ‌آهن برداشت می‌شد، دورریز زیادی داشت اما با تکنولوژی‌های جدید و فراوری می‌توان این دورریز را به حداقل رساند. درحال‌حاضر پروژه‌ای را در جلال‌آباد کرمان شروع کرده‌ایم و داریم روی باطله‌های سنگ آهنِ چندین سال گذشته کار می‌کنیم، الان کارخانه‌ای ایجاد شده و حدود 600‌ هزار تن کُنسانتره تولید می‌کنیم. هم تولید را افزایش داده‌ایم هم اشتغال ایجاد کرده‌ایم.
‌برای بسترسازی و اجرائی‌کردن سیاست‌های اقتصاد مقاومتی و جلوگیری از خام‌فروشی که از موضوعات اساسی در اقتصاد مقاومتی است، با توجه به بحث اکتشافی که شما روی آن کار می‌کنید و دیگر موضوعات مرتبط، چه اقداماتی را تاکنون انجام داده‌اید؟ سیاست‌های ایمیدرو در این زمینه چیست؟
بزرگ‌ترین نکته درباره جلوگیری از خام‌فروشی، سرمایه‌گذاری است. نکته بسیار مهم این است که اگر سرمایه‌گذاری در معدن صورت نگیرد، از مواد معدنی ارزش‌افزوده بالا به دست نخواهد آمد و این در مسیر اقتصاد مقاومتی نخواهد بود. من مثالی می‌گویم؛ اگر در حوزه مس یا سنگ‌آهن، سنگ‌آهن را فقط استخراج کنیم و نتوانیم آن را فراوری کنیم، به طور قطع ارزش‌افزوده مناسبی نخواهد داشت. به همین ترتیب اشتغال را هم نخواهیم داشت. سرمایه‌گذاری در این حیطه یعنی ایجاد یک زنجیره تولید برای سنگ‌آهن، کُنسانتره، کُندله، آهن اسفنجی، شمش فولاد و سپس در صنایع زیردستی مانند میلگرد و ورق و غیره. این زنجیره بالطبع چندین کارخانه بزرگ را می‌طلبد تا به دنبال خود اشتغال‌زایی کرده، توسعه را رقم زده و باعث ارزش‌افزوده شود. این اتفاق را در حوزه گاز و پتروشیمی هم می‌بینیم؛ در نتیجه نکته‌ای که وجود دارد این است که خام‌فروشی یعنی ضربه به اقتصاد و تولید، باید آن را به سمت فراوری برد. برای مبارزه با خام‌فروشی باید چند چیز مورد توجه قرار بگیرد؛ اول سرمایه‌گذاری و فعال‌کردن پروژه‌هاست. در نیمه سال 92 در سازمان توسعه و نوسازی معادن حدود 24 هزار‌ میلیارد تومان پروژه نیمه‌‌تمام‌ یا شروع نشده است. در این 24‌ هزار‌ میلیارد تومان، 73 پروژه را تعریف کردیم که بعضی از آنها در حال افتتاح است. بعضی دیگر نیز که کاملا تعطیل شده بود، پیمانکار روی آن در حال کار است. برخی دیگر نیز در حال طی‌کردن مراحل نهایی است. پیش‌بینی این است که تا نیمه سال 1396 حتما 73 پروژه به طور فعال در کشور کار خواهند کرد.
‌آقای جهانگیری یک نظام‌نامه ممیزی انطباق فعالیت‌ها با اقتصاد مقاومتی به تمام دستگاه‌های اجرائی ابلاغ کردند، ایمیدرو در چه وضعی است؟
متأسفانه هنوز ارزیابی در این زمینه نشده است. آقای جهانگیری تیمی را برای ارزیابی و مسائل مرتبط با آن در نظر گرفتند ولی آنچه من می‌توانم بگویم این است که چند مسئله را در حوزه اقتصاد مقاومتی باید مدنظر داشته باشیم که در همان نظام‌نامه هم وجود دارد؛ یکی اینکه به‌هرصورت باید از توان داخلی بیشترین استفاده را بکنیم و از ظرفیت‌های داخلی نهایت بهره‌برداری را انجام دهیم. این حرف درستی است؛ ما در مناقصه‌ها و اقداماتی که انجام می‌دهیم سعی می‌کنیم از ظرفیت‌های داخلی بهره بگیریم.
‌در بحث صادرات و ظرفیت‌سازی آن شاهد بخش‌نامه‌ای هستیم که برای خام‌فروشی عوارض بالا وضع و اعلام کرده است سنگ‌آهن اجازه صادرات ندارد. سنگ‌آهنی‌ها نسبت به این موضوع موضع دارند و می‌گویند دست ما بسته شده و سیستم عرضه و تقاضا به هم خورده است. امنیت سرمایه‌گذار به خطر افتاده و نمی‌تواند برنامه بلندمدت برای خود تعریف کند. موضع شما به عنوان رئیس هیئت‌مدیره ایمیدرو، نسبت به این موضوعات چیست؟
ایمیدرو به عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده سنگ‌آهن و شاید صادرکننده سنگ‌آهن در مقطع فعلی به حساب می‌آید؛ به دلیل اینکه ظرفیت تولید داخلی یعنی کنسانتره در کشور وجود ندارد و سرمایه‌گذاری درستی صورت نگرفته است، اما مسئله جلوگیری از خام‌فروشی یا عوارض صادراتی که به آن اشاره کردید، به نظر من از دو منظر قابل بررسی است؛ یک اینکه باید بپذیریم اقتصاد مقاومتی یعنی بتوانیم در کشور خودمان از ظرفیت‌ها حداکثر بهره‌برداری را بکنیم و ارزش‌افزوده بالاتری ایجاد کنیم. بدیهی است که سودش، هم به منافع ملی می‌رسد و هم به خود تولیدکننده ولی باید تولیدکننده این منافع را لمس کند، یعنی نهایتا تولیدکننده سنگ‌آهن متوسط و کوچک باید احساس کند که ناگهان با سیاست‌های دولت قیمت سنگش افت نکند، تا جایی که قیمت تمام‌شده را هم نتواند پرداخت کند؛ یعنی باید سیاست‌گذاری در این حیطه بسیار دقیق و هوشمندانه باشد تا به تولید ضربه نزند.
در واقع مخالفیم با اینکه صادرات با سیاست‌های موردی و سیاست‌های عجولانه دچار تنش شود، چون فقط مسئله ارزی نیست؛ مسئله این است که به‌دست‌آوردن بازار صادراتی بسیار مشکل است و حفظ آن هم بسیار سخت‌تر. خوشبختانه سال گذشته در حوزه فولاد، صادرات فولاد ما چهار‌ میلیون تن و امسال نزدیک به شش‌ میلیون تن بوده ‌است و این در شرایط فعلی یک دستاورد است. در واقع می‌خواهم بگویم در کل این تصمیم، سیاست غلطی نیست، اما مخالف این هستم که عجولانه تصمیمات کلان بدون برنامه‌ریزی گرفته شود. بله با انتقاداتی از این دست موافق هستم.
‌در چشم‌اندازی که برای ایمیدرو تعریف کرده‌اید، آن را رهبر و پیشتاز در تحول و توسعه پایدار بخش صنایع معدنی و رقابت‌پذیری در زنجیره‌های ارزش جهانی دانستید. آیا به نظر جناب‌عالی واقعا این چشم‌انداز قابل تحقق است؛ یعنی ایمیدرو می‌تواند در زنجیره ارزش جهانی رهبر باشد و در توسعه پایدار حرفی برای گفتن داشته باشد؟
چراکه نه، دلیلش هم این است که پارامتر‌های لازم و ظرفیت‌هایش را داریم. ببینید برای اینکه بتوان در جهان حرفی برای گفتن داشت، چند پارامتر لازم است؛ اولین پارامتر ظرفیت‌هایی است که در حوزه معدن در کشور موجود است، ظرفیت اول داشتن معدن است، دوم ظرفیت گاز به معنای انرژی ارزان، سوم راهیابی به بازار جهانی از طریق دریا، چهارم حضور در یک منطقه‌ پرجمعیت، با حدود 450‌ میلیون نفر که اکثر این کشورها راه به دریای آزاد ندارند، پنجم که از همه اینها می‌‌تواند مهم‌تر باشد، نیروی انسانی تحصیل‌کرده، دانا و باتجربه است.
پس در نتیجه می‌توانم بگویم اکثر گزینه‌ها را داریم، به چند پارامتر دیگر نیاز است که آنها دست ایمیدرو نیست و زمینه‌هایش باید به وسیله دولت فراهم شود، مانند تعامل جهانی. باید بپذیریم که راحت بتوانیم در کشورهای دیگر سرمایه‌گذاری کنیم، سرمایه‌گذار بگیریم و سرمایه‌گذاری مشترک کنیم، پول بیاوریم و پول ببریم؛ این نکته‌ای بسیار اساسی و کلیدی است. دیگر سیاست‌گذاری‌های دقیق در حیطه سرمایه‌گذاری و برنامه‌ریزی کلان اقتصادی است که این هم در حیطه دولت است.
نکته دیگری که باید به آن اشاره کنم، این است که باید بپذیریم بخش خصوصی در کشور فعال و قدرتمند شود و بتواند در حوزه اقتصاد اثرگذار باشد؛ در این مسئله هیچ شکی نیست اما خصوصی‌سازی بدون سیاست‌گذاری درست و بستر‌سازی آن می‌تواند مشکلاتی را برای اقتصاد و به‌ویژه صنایع بزرگ ایجاد کند. ما حوزه دولت را کوچک و اموال دولتی را واگذار کردیم اما اتفاقی که افتاده است، این است که وضعیت نامتعادلی است که به نظر نامتعادل‌تر از قبل است، چون قبلا سیستم دولتی حاکم بود و الان سیستم خصولتی آمده و کسی هم آنچنان نظارتی بر آن ندارد؛ این فقدان نظارت حداقل در ابتدای امر می‌تواند صنایع و در نهایت اقتصاد را دچار چالش‌های جدی کند.

ظرفیت تولید کنستانتره در داخل کشور بسیارکم است و سرمایه‌گذاری خوبی در این زمینه در کشور انجام نشده است. مهدی کرباسیان، رئیس هیئت عامل سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران (ایمیدرو)، درباره وضع عوارض صادراتی بالا برای مقابله با خام‌فروشی و ممنوعیت صادرات سنگ‌آهن اذعان می‌کند؛ با اینکه صادرات با سیاست‌های موردی و سیاست‌های عجولانه دچار تنش شود، مخالفیم زیرا مسئله اصلی فقط مسئله ارز نیست، مسئله اصلی به‌دست‌آوردن بازار صادراتی است که بسیار هم دشوارتر است. خوشبختانه سال گذشته صادرات فولاد به چهار‌ میلیون تن رسید و امسال نیز نزدیک به شش‌ میلیون تن بوده ‌است. این اتفاق در شرایط فعلی یک دستاورد بزرگ است. در واقع می‌خواهم بگویم در کل این تصمیم، سیاست غلطی نیست، اما مخالف این هستم که تصمیمات کلان عجولانه و بدون برنامه‌ریزی گرفته شود.

‌مشخصا یکی از مهم‌ترین وظایف سازمان‌های توسعه‌محور، بحث رشد و توسعه اقتصادی است و به‌تبع آن محور اصلی در مسئله اقتصاد مقاومتی است. با چنین نگاهی شما اقتصاد مقاومتی را چگونه تعریف می‌کنید؟
از دید من اقتصاد مقاومتی یعنی حرکت به سمت توسعه کشور با توجه به ظرفیت‌های داخلی، استفاده بهینه از منابع طبیعی، بهره‌بردن صحیح از نیروی انسانی و در نهایت استفاده از موقعیت ژئوپلیتیک کشور و منابع نهفته در آن.
درواقع می‌خواهم بگویم با این مدل فکری است که می‌توانیم ارزش‌افزوده حقیقی داشته باشیم و به سمت توسعه کشور و ارتقای صادرات حرکت کنیم تا در نهایت با بالابردن تولید ناخالص ملی و ایجاد ثروت ملی، جایگاه خود را در جهان تثبیت و به رفاه ملی دست پیدا کنیم. اما باید بپذیریم که سند اقتصاد مقاومتی فقط در حوزه اقتصاد نیست بلکه در دیگر حوزه‌ها مانند حوزه سیاسی، اجتماعی و فرهنگی نیز جایگاه ویژه‌ای دارد و به ارتقای کلی شاخص‌های ما در این حوزه‌ها منتج می‌شود. سند اقتصاد مقاومتی در حوزه سیاسی موجب عزت کشور می‌شود؛ به عبارتی عاملی است برای اینکه کشور بتواند در صحنه بین‌المللی جایگاه ویژه‌ای پیدا کند.
البته تأکید می‌کنم که باید حواسمان باشد معنای اقتصاد مقاومتی به‌هیچ‌وجه بستن درهای کشور بر جهان نیست، اتفاقا وقتی می‌خواهیم از امکانات کشور استفاده کنیم، باید از تکنولوژی دنیا، از منابع قانونی و بازار دنیا در واردات و صادرات و ارتباطات استفاده کنیم تا بتوانیم سرعتِ رشد کشور را بر پایه اقتصاد مقاومتی تثبیت کنیم. این همان بحث برون‌زا‌بودن است که در اقتصاد مقاومتی بر آن تأکید شده است.
‌ایمیدرو به عنوان سازمان متولی معادن کشور دقیقا ارتباطش با سیاست‌های ابلاغی مقام معظم رهبری در بحث اقتصاد مقاومتی چیست؟
خوشبختانه در بندهای سیاست‌هایی که ابلاغ شده است، چندین بند به‌طور غیرمستقیم و یکی، دو بند به طور مستقیم، با بحث کاری ما ارتباط دارد؛ مثلا در بحث معادن، در ابلاغیه مشخصا به آن اشاره شده و اتفاقا معدن جزء مواردی است که می‌توان به عنوان یکی از شاخصه‌های اقتصاد مقاومتی به آن اشاره کرد، دلیلش هم این است که از مجموع 170 کشور دنیا، کشورهایی که می‌توان گفت معدنی هستند، تعدادشان زیاد نیست، که کشور ایران از منابع بالفعل و بالقوه زیادی برخوردار و از کشور‌های خاص در این زمینه است. به عبارتی ایران پانزدهمین کشور معدنی دنیا بر مبنای میزان ذخایر معدنی به‌دست‌آمده در حوزه اکتشافات است.
‌آیا نفت را هم در این شاخص‌ها به حساب آورده‌اند یا این آمار جدا از منابع نفتی است؟
خیر این آمار و جایگاه، منابع نفت و گاز را شامل نمی‌شود. ضمن اینکه اگر بخواهیم نفت و گاز را حساب کنیم، قطعا جایگاه بسیار متفاوت‌تر خواهد بود. این جایگاه در حالی است که کار اکتشافی صورت‌گرفته در کشور حدود هفت درصد است و حدود 93 درصد کشور به‌طورکامل کاوش نشده است. به این معنی که توان بالقوه بسیار زیادتری در کشور از لحاظ منابع خدادادی موجود است. در حوزه‌های اکتشاف‌شده ذخایر معدنی‌مان نزدیک به 700‌ میلیارد دلار برآورد شده است. این در حالی است که اگر اکتشاف در کشور به صددرصد برسد، شرایط متفاوت‌تر خواهد شد. براساس هفت درصد اکتشاف انجام‌شده جایگاه پانزدهم برای ایران در نظر گرفته شده است در حالی که اگر بتوانیم 93 درصد باقی‌مانده را اکتشاف کنیم، در واقع جزء کشورهای بسیار خاص خواهیم بود و این جنبه استراتژیک بسیاری را به دنبال خواهد داشت. تحلیل بنده این است که ما حتما جزء 10 کشور دنیا خواهیم شد. درحال‌حاضر 250 کیلومترمربع کار اکتشافی را ایمیدرو از سال 93 شروع کرده است؛ یعنی 2.5 برابر 80 سال گذشته. حداقل پیش‌بینی این است که می‌توانیم تا آخر سال 96 اعلام کنیم 50 درصد به ظرفیت معدنی کشور اضافه شده است. خبرهای خوشی در حوزه سنگ‌آهن، ذغال‌سنگ، طلا، مس، روی و سایر اقلام تا پایان سال در راه است. همین الان که با شما صحبت می‌کنم، در سال 95 حدود 40‌ میلیون تن به ذخایر سنگ‌آهن کشور افزوده شده و 350‌ میلیون تن به ذخایر ذغال‌سنگ. همچنین نزدیک به 50 تن به ذخایر طلا افزوده شده است. مطمئن هستیم اگر کارهای اکتشافی بیشتر شود، این ارقام بالاتر خواهد رفت.
‌مواد معدنی خام هستند، برای جلوگیری از خام‌فروشی و بالابردن ارزش‌افزوده آنها چه اقداماتی صورت گرفته است؟
در این رابطه نکته مهمی که وجود دارد این است که این معدن اگر با گاز ممزوج شود، ارزش‌افزوده آن چندبرابر می‌شود. به عبارتی اگر سنگ‌آهن در زنجیره تولید به گاز برسد، ارزش آن از یک دلار به چندین دلار ارتقا می‌یابد که نهایتا منجر به اشتغال، توسعه و صادرات می‌شود. لحاظ‌کردن چنین روندی معنای استقلال و تحقق اقتصاد مقاومتی می‌دهد.
‌پیش‌شرط رشد روند و میزان اکتشافات در کشور چیست؟
در این مورد بحث اصلی استفاده از تکنولوژی روز است. به عبارتی تکنولوژی در این مورد بسیار مهم است. به‌وسیله تکنولوژی می‌توان اکتشافات دقیق و بهینه اقتصادی صورت داد. اگر تکنولوژی را در کشور بهبود بخشیم، با قاطعیت می‌توان ادعا کرد که میزان اکتشاف‌ها حداقل دو یا سه برابر رقم فعلی می‌شود. مثالی بگویم؛ در سال‌های گذشته زمانی که سنگ‌آهن برداشت می‌شد، دورریز زیادی داشت اما با تکنولوژی‌های جدید و فراوری می‌توان این دورریز را به حداقل رساند. درحال‌حاضر پروژه‌ای را در جلال‌آباد کرمان شروع کرده‌ایم و داریم روی باطله‌های سنگ آهنِ چندین سال گذشته کار می‌کنیم، الان کارخانه‌ای ایجاد شده و حدود 600‌ هزار تن کُنسانتره تولید می‌کنیم. هم تولید را افزایش داده‌ایم هم اشتغال ایجاد کرده‌ایم.
‌برای بسترسازی و اجرائی‌کردن سیاست‌های اقتصاد مقاومتی و جلوگیری از خام‌فروشی که از موضوعات اساسی در اقتصاد مقاومتی است، با توجه به بحث اکتشافی که شما روی آن کار می‌کنید و دیگر موضوعات مرتبط، چه اقداماتی را تاکنون انجام داده‌اید؟ سیاست‌های ایمیدرو در این زمینه چیست؟
بزرگ‌ترین نکته درباره جلوگیری از خام‌فروشی، سرمایه‌گذاری است. نکته بسیار مهم این است که اگر سرمایه‌گذاری در معدن صورت نگیرد، از مواد معدنی ارزش‌افزوده بالا به دست نخواهد آمد و این در مسیر اقتصاد مقاومتی نخواهد بود. من مثالی می‌گویم؛ اگر در حوزه مس یا سنگ‌آهن، سنگ‌آهن را فقط استخراج کنیم و نتوانیم آن را فراوری کنیم، به طور قطع ارزش‌افزوده مناسبی نخواهد داشت. به همین ترتیب اشتغال را هم نخواهیم داشت. سرمایه‌گذاری در این حیطه یعنی ایجاد یک زنجیره تولید برای سنگ‌آهن، کُنسانتره، کُندله، آهن اسفنجی، شمش فولاد و سپس در صنایع زیردستی مانند میلگرد و ورق و غیره. این زنجیره بالطبع چندین کارخانه بزرگ را می‌طلبد تا به دنبال خود اشتغال‌زایی کرده، توسعه را رقم زده و باعث ارزش‌افزوده شود. این اتفاق را در حوزه گاز و پتروشیمی هم می‌بینیم؛ در نتیجه نکته‌ای که وجود دارد این است که خام‌فروشی یعنی ضربه به اقتصاد و تولید، باید آن را به سمت فراوری برد. برای مبارزه با خام‌فروشی باید چند چیز مورد توجه قرار بگیرد؛ اول سرمایه‌گذاری و فعال‌کردن پروژه‌هاست. در نیمه سال 92 در سازمان توسعه و نوسازی معادن حدود 24 هزار‌ میلیارد تومان پروژه نیمه‌‌تمام‌ یا شروع نشده است. در این 24‌ هزار‌ میلیارد تومان، 73 پروژه را تعریف کردیم که بعضی از آنها در حال افتتاح است. بعضی دیگر نیز که کاملا تعطیل شده بود، پیمانکار روی آن در حال کار است. برخی دیگر نیز در حال طی‌کردن مراحل نهایی است. پیش‌بینی این است که تا نیمه سال 1396 حتما 73 پروژه به طور فعال در کشور کار خواهند کرد.
‌آقای جهانگیری یک نظام‌نامه ممیزی انطباق فعالیت‌ها با اقتصاد مقاومتی به تمام دستگاه‌های اجرائی ابلاغ کردند، ایمیدرو در چه وضعی است؟
متأسفانه هنوز ارزیابی در این زمینه نشده است. آقای جهانگیری تیمی را برای ارزیابی و مسائل مرتبط با آن در نظر گرفتند ولی آنچه من می‌توانم بگویم این است که چند مسئله را در حوزه اقتصاد مقاومتی باید مدنظر داشته باشیم که در همان نظام‌نامه هم وجود دارد؛ یکی اینکه به‌هرصورت باید از توان داخلی بیشترین استفاده را بکنیم و از ظرفیت‌های داخلی نهایت بهره‌برداری را انجام دهیم. این حرف درستی است؛ ما در مناقصه‌ها و اقداماتی که انجام می‌دهیم سعی می‌کنیم از ظرفیت‌های داخلی بهره بگیریم.
‌در بحث صادرات و ظرفیت‌سازی آن شاهد بخش‌نامه‌ای هستیم که برای خام‌فروشی عوارض بالا وضع و اعلام کرده است سنگ‌آهن اجازه صادرات ندارد. سنگ‌آهنی‌ها نسبت به این موضوع موضع دارند و می‌گویند دست ما بسته شده و سیستم عرضه و تقاضا به هم خورده است. امنیت سرمایه‌گذار به خطر افتاده و نمی‌تواند برنامه بلندمدت برای خود تعریف کند. موضع شما به عنوان رئیس هیئت‌مدیره ایمیدرو، نسبت به این موضوعات چیست؟
ایمیدرو به عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده سنگ‌آهن و شاید صادرکننده سنگ‌آهن در مقطع فعلی به حساب می‌آید؛ به دلیل اینکه ظرفیت تولید داخلی یعنی کنسانتره در کشور وجود ندارد و سرمایه‌گذاری درستی صورت نگرفته است، اما مسئله جلوگیری از خام‌فروشی یا عوارض صادراتی که به آن اشاره کردید، به نظر من از دو منظر قابل بررسی است؛ یک اینکه باید بپذیریم اقتصاد مقاومتی یعنی بتوانیم در کشور خودمان از ظرفیت‌ها حداکثر بهره‌برداری را بکنیم و ارزش‌افزوده بالاتری ایجاد کنیم. بدیهی است که سودش، هم به منافع ملی می‌رسد و هم به خود تولیدکننده ولی باید تولیدکننده این منافع را لمس کند، یعنی نهایتا تولیدکننده سنگ‌آهن متوسط و کوچک باید احساس کند که ناگهان با سیاست‌های دولت قیمت سنگش افت نکند، تا جایی که قیمت تمام‌شده را هم نتواند پرداخت کند؛ یعنی باید سیاست‌گذاری در این حیطه بسیار دقیق و هوشمندانه باشد تا به تولید ضربه نزند.
در واقع مخالفیم با اینکه صادرات با سیاست‌های موردی و سیاست‌های عجولانه دچار تنش شود، چون فقط مسئله ارزی نیست؛ مسئله این است که به‌دست‌آوردن بازار صادراتی بسیار مشکل است و حفظ آن هم بسیار سخت‌تر. خوشبختانه سال گذشته در حوزه فولاد، صادرات فولاد ما چهار‌ میلیون تن و امسال نزدیک به شش‌ میلیون تن بوده ‌است و این در شرایط فعلی یک دستاورد است. در واقع می‌خواهم بگویم در کل این تصمیم، سیاست غلطی نیست، اما مخالف این هستم که عجولانه تصمیمات کلان بدون برنامه‌ریزی گرفته شود. بله با انتقاداتی از این دست موافق هستم.
‌در چشم‌اندازی که برای ایمیدرو تعریف کرده‌اید، آن را رهبر و پیشتاز در تحول و توسعه پایدار بخش صنایع معدنی و رقابت‌پذیری در زنجیره‌های ارزش جهانی دانستید. آیا به نظر جناب‌عالی واقعا این چشم‌انداز قابل تحقق است؛ یعنی ایمیدرو می‌تواند در زنجیره ارزش جهانی رهبر باشد و در توسعه پایدار حرفی برای گفتن داشته باشد؟
چراکه نه، دلیلش هم این است که پارامتر‌های لازم و ظرفیت‌هایش را داریم. ببینید برای اینکه بتوان در جهان حرفی برای گفتن داشت، چند پارامتر لازم است؛ اولین پارامتر ظرفیت‌هایی است که در حوزه معدن در کشور موجود است، ظرفیت اول داشتن معدن است، دوم ظرفیت گاز به معنای انرژی ارزان، سوم راهیابی به بازار جهانی از طریق دریا، چهارم حضور در یک منطقه‌ پرجمعیت، با حدود 450‌ میلیون نفر که اکثر این کشورها راه به دریای آزاد ندارند، پنجم که از همه اینها می‌‌تواند مهم‌تر باشد، نیروی انسانی تحصیل‌کرده، دانا و باتجربه است.
پس در نتیجه می‌توانم بگویم اکثر گزینه‌ها را داریم، به چند پارامتر دیگر نیاز است که آنها دست ایمیدرو نیست و زمینه‌هایش باید به وسیله دولت فراهم شود، مانند تعامل جهانی. باید بپذیریم که راحت بتوانیم در کشورهای دیگر سرمایه‌گذاری کنیم، سرمایه‌گذار بگیریم و سرمایه‌گذاری مشترک کنیم، پول بیاوریم و پول ببریم؛ این نکته‌ای بسیار اساسی و کلیدی است. دیگر سیاست‌گذاری‌های دقیق در حیطه سرمایه‌گذاری و برنامه‌ریزی کلان اقتصادی است که این هم در حیطه دولت است.
نکته دیگری که باید به آن اشاره کنم، این است که باید بپذیریم بخش خصوصی در کشور فعال و قدرتمند شود و بتواند در حوزه اقتصاد اثرگذار باشد؛ در این مسئله هیچ شکی نیست اما خصوصی‌سازی بدون سیاست‌گذاری درست و بستر‌سازی آن می‌تواند مشکلاتی را برای اقتصاد و به‌ویژه صنایع بزرگ ایجاد کند. ما حوزه دولت را کوچک و اموال دولتی را واگذار کردیم اما اتفاقی که افتاده است، این است که وضعیت نامتعادلی است که به نظر نامتعادل‌تر از قبل است، چون قبلا سیستم دولتی حاکم بود و الان سیستم خصولتی آمده و کسی هم آنچنان نظارتی بر آن ندارد؛ این فقدان نظارت حداقل در ابتدای امر می‌تواند صنایع و در نهایت اقتصاد را دچار چالش‌های جدی کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.