|

نیروی محرک

شمس‌الدین سیاسی‌راد.مدیر آموزش، پژوهش و فناوری سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران

براساس تعریف سازمان همکاری اقتصادی و توسعه (OECD) اقتصاد دانش‌بنیان اقتصادی است که بر اساس تولید، توزیع و کاربرد دانش و اطلاعات شکل گرفته است و سرمایه‌گذاری در دانش و صنایع دانش‌پایه (Knowledge Based) مورد توجه ویژه قرار می‌گیرد. اقتصاد دانش‌بنیان اقتصادی است که در آن میزان بالایی از سرمایه‌گذاری برای خلاقیت و نوآوری اختصاص می‌یابد. در این‌گونه از اقتصاد نیروی کار متخصص برخوردار و فناوری‌های کسب‌شده با شدت بالایی به‌ کار گرفته می‌شوند.
کمیته اقتصادی مجمع همکاری اقتصادی آسیا -اقیانوس آرام (APEC) اقتصاد دانش‌بنیان را اقتصادی می‌داند که در آن تولید، توزیع و کاربرد دانش، عامل و محرک اصلی رشد اقتصادی، تولید ثروت و اشتغال در همه صنایع است. بر اساس این تعریف، اقتصاد دانش‌بنیان برای رشد و تولید ثروت تنها به تعدادی از صنایع با فناوری بالا متکی نیست بلکه در این اقتصاد همه صنایع به فراخور نیاز خود از دانش استفاده می‌کنند. به‌عبارت دیگر، در اقتصاد دانش‌بنیان، تولید، توزیع و کاربرد دانش در همه صنایع عامل محرک رشد اقتصادی و تولید ثروت و اشتغال است.
سند چشم‌انداز 20‌ساله، راهبرد اصلی توسعه کشور را «توسعه دانش‌بنیان» قرار داده به‌طوری‌که با پیگیری این راهبرد، اقتصاد ایران باید در سال 1404 به یک اقتصاد دانش‌بنیان تبدیل شود. همچنین پیشتازی اقتصاد دانش‌بنیان یکی از مهم‌ترین محورهایی است که در سیاست‌های اقتصاد مقاومتی به آن توجه شده است.
سرعت تحولات بسیار بالا در فناوری‌ها، سهم بالای منابع انسانی متخصص در ایجاد ارزش‌افزوده‌، سهم بالای هزینه تحقیق و توسعه (R&D) نسبت به فروش و توجه ویژه به نوآوری به‌عنوان ابزار اصلی رقابت در این صنایع نسبت به سایر صنایع از ویژگی‌های ذاتی صنایع پیشرفته است.
گذار ایران از اقتصاد مبتنی بر عوامل تولید و کارایی به اقتصاد مبتنی بر نوآوری، نیازمند افزایش میزان تولید محصولات و خدمات دانش‌بنیان بر پایه صنایع پیشرفته و فناوری‌های نو از قبیل فناوری‌های نانو، زیست‌فناوری و فناوری اطلاعات و ارتباطات است.
آمارهای موجود نشان می‌دهد که در سال‌های اخیر تولید محصولات و خدمات دانش‌بنیان در کشورهای قدرتمند اقتصادی به سرعت در حال افزایش بوده و صادرات محصولات با فناوری بالا در این کشورها به شدت افزایش پیدا کرده است. سهم ایران اما از صادرات خدمات و کالاهای با فناوری بالا نسبت به کشورهای پیشرو در این زمینه بسیار پایین‌تر است. بانک جهانی در گزارش سال 2012 میلادی خود در شاخصی با عنوان اقتصاد دانش‌‌بنیان (KEI) حدود 146 کشور را ارزیابی کرده که در این فهرست ایران در رتبه پایین ٩٤ است. با این‌ حال به‌دلیل وجود مزیت‌های سرزمینی و منابع انسانی مستعد در کشور، امکان خلق مزیت‌های رقابتی بر پایه خلاقیت، ابتکار و نوآوری فراهم است.
دانش به عنوان یک کالای عمومی (Public Good) محسوب شده و می‌توان آن را بدون کاهش و استهلاک با دیگران به اشتراک گذاشت. دانش برخلاف سایر کالا‌های فیزیکی مثل سرمایه و منابع طبیعی، استفاده از آن از مقدار آن نمی‌کاهد و می‌توان از آن بارها استفاده کرد.
دانش به عنوان یک منبع همیشگی در اختیار بنگاه‌های اقتصادی قرار گرفته و با مشارکت مکرر در فرایند‌های گوناگون تولیدی و خدماتی‌، سبب افزایش مزیت رقابتی و ایجاد ارزش‌افزوده، گسترش رفاه اجتماعی، کاهش فقر و نیل به اهداف توسعه پایدار می‌شود.
ویژگی عمده اقتصاد دانش‌بنیان ‌گذار از اقتصاد منبع‌گرا و نیل به صنعتی‌شدن بر پایه فناوری‌های پیشرفته و سازگار با موازین توسعه پایدار است. سازمان ملل متحد توسعه پایدار را به‌عنوان توسعه‌ای که نیازهای امروز را برآورده می‌کند، بدون آنکه امکان برآوردن نیازهای نسل‌های آینده را سلب کند، تعریف کرده است. توسعه پایدار باید متضمن دست‌یابی به تولید سرانه بالاتر، اصلاح الگوی توزیع درآمد و صیانت از محیط زیست باشد.
در گزارش «بررسی کاربرد‌های عناصر و مواد معدنی در فناوری‌های نوظهور» سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی (سال 1394) به سیر تحولات تاریخی جوامع بشری بر پایه استفاده از منابع طبیعی و معدنی اشاره شده است. بر این اساس بشر در راستای تکامل فکری، اجتماعی، فرهنگی و ظهور توانایی‌ها و خلاقیت‌های خود از طریق توسعه دستاوردهای فناورانه، همواره بر منابع زیرزمینی، اعم از انرژی و معدنی تکیه کرده است. استفاده بشر از این منابع خیلی زود و در اعصار اولیه زندگی بشری آغاز شد. اعصار مختلف زندگی بشر در روایت تاریخی آن به اسم منابع مصرفی هر دوره مانند عصر آهن، عصر برنز و مس و مفرغ نام‌گذاری شده است.
در این‌ گذار، توسعه فناوری در قرن هجدهم شتاب بیشتری گرفت و اگرچه در دوره خلق نخستین موتورهای بخار از چوب به عنوان ماده خام تجدید‌پذیر به مثابه منبع سوخت استفاده می‌شد، اما خیلی زود نیازهای بشری و البته خلاقیت آن در تبدیل منابع زیرزمینی به منبع انرژی، او را به سمت استفاده از منابع تجدیدناپذیر مانند زغال‌سنگ و سایر سوخت‌های فسیلی سوق داد.
گسترش فوق‌العاده استفاده از منابع زیرزمینی و طبیعی ناشی از توسعه فناوری‌های بشری علاوه‌بر به‌خطرانداختن رویکرد توسعه پایدار، بر اساس منطق عمومی عرضه و تقاضا، جایگاه اقتصادی و حساسیت عناصر و مواد خام را نیز تغییر داد. این تغییرات به تناسب کارکردها و ظرفیت‌های عناصر و مواد خام و همچنین فراوانی و سهولت دسترسی ناشی از حاکمیت منطقه‌ای، فناوری‌های استخراج و استحصال و امکان جایگزینی در طول زمان شدت و ضعف متفاوتی داشته‌اند.
از میان بیش از 31 عنصر طبیعی جدول تناوبی که اکثریت آن را فلزات یا شبه‌فلزات تشکیل می‌دهند، تنها نیمی از آنها به طور عمده و در مقادیر بالا مصرف می‌شوند. مواد خام مصرفی در جهان به طور عمده شامل سوخت‌های فسیلی و مواد غیرفلزی شامل مصالح ساختمانی، خاک، نمک و فسفات هستند. حتی بسیاری از عناصر فلزی یا شبه‌فلزی جدول تناوبی نیز به صورت ترکیبات غیرفلزی مورد استفاده قرار می‌گیرند؛ نمک، پتاس، آهک یا حتی کوارتز که همگی ترکیبات عناصر فلزی جدول مندلیف هستند، از این جمله مواد خام هستند.
در عین حال از میان عناصر فلزی می‌توان نمونه‌هایی را نیز برشمرد که در مقادیر درخور‌توجهی و تا بیش از یک میلیون تن در سال مصرف می‌شوند. در این میان با فاصله زیادی از دیگر فلزات، آهن بیشترین مصرف را دارد. پس از آهن، آلومینیوم، مس، منگنز، روی، کروم، سرب و در دهه‌های اخیر تیتانیوم و نیکل، بیشترین مصرف را به خود اختصاص داده‌اند.
تحلیل دقیق نیاز بشر به عناصر و مواد خام منجر به این می‌شود که این نیاز به عنصر یا ماده خام نه به صورت ذاتی است بلکه به خواص و ویژگی‌هایی است که خلاقیت‌های فناورانه او را عینیت می‌بخشد.
به طور مثال در اختراع تلفن، به ماده‌ای نیاز بود که سیگنال‌ها را از مکانی به مکان دیگر منتقل کند. اولین انتخاب بشر جریان الکتریسیته بود و برای انتقال آن بهترین ماده‌ای که در اختیار داشت، مس بود. با پیشرفت دانش و فناوری و ظهور فیبرهای نوری، انتقال سیگنال از طریق فوتون‌ها و بر بستر فیبرهایی از جنس سیلیکون اتفاق افتاد. فراتر از آن نیز با تغییر فناوری، انتقال سیگنال نیاز به بستر خاصی نداشت و به صورت بی‌سیم صورت گرفت. این تغییرات بیانگر این مطلب است که با توسعه فناوری و تغییرات روزافزون آن تنوع مواد خام مورد استفاده تغییر کرده و حتی از تقاضای بازار برخی کاسته یا بر دیگری افزوده خواهد شد.
این مطلب در سوی دیگر نیز صادق است؛ به این معنی که با توسعه فناوری‌های استخراج و استحصال و گسترش دانش بشری درباره ویژگی‌ها و قابلیت‌های مواد نوظهور، فناوری‌ها و طراحی‌های محصولات به سوی استفاده و جایگزینی مواد رایج با مواد جدید سوق داده می‌شود. این موضوع بنیان‌های ظهور و توسعه فناوری‌های پیشرفته (Hi- Tech) را تشکیل می‌دهد.
با درنظرگرفتن موارد فوق و بر اساس نقش کشورها یا نهادهای منطقه‌ای در زنجیره ارزش و تأمین عناصر و مواد فوق و پارامترهای مختلف، تحلیل‌های متعددی درباره حساسیت این عناصر و اهمیت آنها در تداوم توسعه فناوری‌ها و صنایع پیشرفته در دهه‌های آتی صورت گرفته است.
در آخرین تحلیل کمیسیون اروپایی از حساس‌ترین و پر‌اهمیت‌ترین عناصر مؤثر در زنجیره ارزشی اعضای این اتحادیه، نقشه حساسیت و اهمیت عناصر و مواد مختلف را مشخص کرده‌اند. بر اساس این تحلیل 25 عنصر یا گروه عناصر و ماده خام مختلف در محدوده حساس و پراهمیت قرار دارند و تثبیت زنجیره تأمین آنها برای کشورهای صاحب فناوری اروپایی بسیار حائز‌اهمیت شناخته شده ‌است. اهمیت کاربردی این مواد را با مشاهده برخی فناوری‌ها یا محصولات فناورانه‌ای که در آن به‌کار رفته‌اند، می‌توان تشخیص داد. بررسی منابع عمده تأمین عناصر و مواد خام یادشده بیانگر آن است که تنها کشورهای محدود و به‌صورت عمده کشور چین، شاهرگ حیاتی استخراج و استحصال مواد خام و عرضه را در دست دارند.
با‌ وجود این، با در‌نظرگرفتن کاربردهای عناصر و مواد معدنی در صنایع مبتنی بر فرایندها و محصولات با فناوری‌های پیشرفته و استفاده از نتایج عمومی تحلیل‌های فوق، می‌توان طیفی از عناصر فلزی را در نظر گرفت که در توسعه آتی صنایع پیشرفته در ایران دارای نقشی تعیین‌کننده خواهند بود.
ایران با توجه به گستره سرزمینی، موقعیت زمین اقتصادی و تنوع مواد معدنی، منابع ‌انسانی توسعه‌یافته و زیرساخت‌های مجهز پژوهشی خود از شرایط مناسبی برای ورود و سرمایه‌گذاری مؤثر در زنجیره ارزش فلزات استراتژیک و حیاتی برخوردار است.
بخش معدن و صنایع معدنی کشور می‌تواند ضمن ایفای نقشی راهبردی در بازار مواد و محصولات معدنی کمیاب، ‌گران و حساس موردنیاز در توسعه صنایع پیشرفته در جهان، با ورود به زنجیره تأمین مواد و محصولات یادشده فرایند‌ گذار صنعتی کشور به حیطه صنایع پیشرفته دانش‌بنیان را تسریع و تسهیل کند.
این رویکرد منجر به شکل‌گیری درگاه جدیدی می‌شود که ایران را از جایگاه عرضه‌کننده منابع معدنی خام یا با فراوری‌های اولیه که ارزش‌افزوده کمتری داشته و در عین حال منابع باارزشی را نیز به بهای غیرواقعی صادر یا مصرف می‎کند، به تولید‌کننده مواد پیشرفته، فلزات آلیاژی و سوپر‌آلیاژها برای شکل‌دهی به زنجیره تأمین صنایع پیشرفته تبدیل خواهد کرد. توسعه صنایع پیشرفته‌ای نظیر صنایع هوافضا، انرژی‌های تجدیدپذیر، مهندسی پزشکی، اپتیک و فوتونیک در ایران بدون تأمین پایدار مواد‌ پیشرفته معدنی اعم از فلزی و غیرفلزی، کامپوزیتی، سرامیکی و پلیمری امکان‌پذیر نیست.
در همین چارچوب ایمیدرو در قالب پروژه‌ای مطالعاتی، به بررسی خواص، شناسایی منابع اولیه یا ثانویه‌، کاربردها و روش‌های استحصال عناصر، تولید، قیمت‌های‌ جهانی و کاربردهای مهم عناصر و فلزات موصوف پرداخته ‌است. جداول ذیل چکیده مطالعات ایمیدرو را نشان می‌دهد.

براساس تعریف سازمان همکاری اقتصادی و توسعه (OECD) اقتصاد دانش‌بنیان اقتصادی است که بر اساس تولید، توزیع و کاربرد دانش و اطلاعات شکل گرفته است و سرمایه‌گذاری در دانش و صنایع دانش‌پایه (Knowledge Based) مورد توجه ویژه قرار می‌گیرد. اقتصاد دانش‌بنیان اقتصادی است که در آن میزان بالایی از سرمایه‌گذاری برای خلاقیت و نوآوری اختصاص می‌یابد. در این‌گونه از اقتصاد نیروی کار متخصص برخوردار و فناوری‌های کسب‌شده با شدت بالایی به‌ کار گرفته می‌شوند.
کمیته اقتصادی مجمع همکاری اقتصادی آسیا -اقیانوس آرام (APEC) اقتصاد دانش‌بنیان را اقتصادی می‌داند که در آن تولید، توزیع و کاربرد دانش، عامل و محرک اصلی رشد اقتصادی، تولید ثروت و اشتغال در همه صنایع است. بر اساس این تعریف، اقتصاد دانش‌بنیان برای رشد و تولید ثروت تنها به تعدادی از صنایع با فناوری بالا متکی نیست بلکه در این اقتصاد همه صنایع به فراخور نیاز خود از دانش استفاده می‌کنند. به‌عبارت دیگر، در اقتصاد دانش‌بنیان، تولید، توزیع و کاربرد دانش در همه صنایع عامل محرک رشد اقتصادی و تولید ثروت و اشتغال است.
سند چشم‌انداز 20‌ساله، راهبرد اصلی توسعه کشور را «توسعه دانش‌بنیان» قرار داده به‌طوری‌که با پیگیری این راهبرد، اقتصاد ایران باید در سال 1404 به یک اقتصاد دانش‌بنیان تبدیل شود. همچنین پیشتازی اقتصاد دانش‌بنیان یکی از مهم‌ترین محورهایی است که در سیاست‌های اقتصاد مقاومتی به آن توجه شده است.
سرعت تحولات بسیار بالا در فناوری‌ها، سهم بالای منابع انسانی متخصص در ایجاد ارزش‌افزوده‌، سهم بالای هزینه تحقیق و توسعه (R&D) نسبت به فروش و توجه ویژه به نوآوری به‌عنوان ابزار اصلی رقابت در این صنایع نسبت به سایر صنایع از ویژگی‌های ذاتی صنایع پیشرفته است.
گذار ایران از اقتصاد مبتنی بر عوامل تولید و کارایی به اقتصاد مبتنی بر نوآوری، نیازمند افزایش میزان تولید محصولات و خدمات دانش‌بنیان بر پایه صنایع پیشرفته و فناوری‌های نو از قبیل فناوری‌های نانو، زیست‌فناوری و فناوری اطلاعات و ارتباطات است.
آمارهای موجود نشان می‌دهد که در سال‌های اخیر تولید محصولات و خدمات دانش‌بنیان در کشورهای قدرتمند اقتصادی به سرعت در حال افزایش بوده و صادرات محصولات با فناوری بالا در این کشورها به شدت افزایش پیدا کرده است. سهم ایران اما از صادرات خدمات و کالاهای با فناوری بالا نسبت به کشورهای پیشرو در این زمینه بسیار پایین‌تر است. بانک جهانی در گزارش سال 2012 میلادی خود در شاخصی با عنوان اقتصاد دانش‌‌بنیان (KEI) حدود 146 کشور را ارزیابی کرده که در این فهرست ایران در رتبه پایین ٩٤ است. با این‌ حال به‌دلیل وجود مزیت‌های سرزمینی و منابع انسانی مستعد در کشور، امکان خلق مزیت‌های رقابتی بر پایه خلاقیت، ابتکار و نوآوری فراهم است.
دانش به عنوان یک کالای عمومی (Public Good) محسوب شده و می‌توان آن را بدون کاهش و استهلاک با دیگران به اشتراک گذاشت. دانش برخلاف سایر کالا‌های فیزیکی مثل سرمایه و منابع طبیعی، استفاده از آن از مقدار آن نمی‌کاهد و می‌توان از آن بارها استفاده کرد.
دانش به عنوان یک منبع همیشگی در اختیار بنگاه‌های اقتصادی قرار گرفته و با مشارکت مکرر در فرایند‌های گوناگون تولیدی و خدماتی‌، سبب افزایش مزیت رقابتی و ایجاد ارزش‌افزوده، گسترش رفاه اجتماعی، کاهش فقر و نیل به اهداف توسعه پایدار می‌شود.
ویژگی عمده اقتصاد دانش‌بنیان ‌گذار از اقتصاد منبع‌گرا و نیل به صنعتی‌شدن بر پایه فناوری‌های پیشرفته و سازگار با موازین توسعه پایدار است. سازمان ملل متحد توسعه پایدار را به‌عنوان توسعه‌ای که نیازهای امروز را برآورده می‌کند، بدون آنکه امکان برآوردن نیازهای نسل‌های آینده را سلب کند، تعریف کرده است. توسعه پایدار باید متضمن دست‌یابی به تولید سرانه بالاتر، اصلاح الگوی توزیع درآمد و صیانت از محیط زیست باشد.
در گزارش «بررسی کاربرد‌های عناصر و مواد معدنی در فناوری‌های نوظهور» سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی (سال 1394) به سیر تحولات تاریخی جوامع بشری بر پایه استفاده از منابع طبیعی و معدنی اشاره شده است. بر این اساس بشر در راستای تکامل فکری، اجتماعی، فرهنگی و ظهور توانایی‌ها و خلاقیت‌های خود از طریق توسعه دستاوردهای فناورانه، همواره بر منابع زیرزمینی، اعم از انرژی و معدنی تکیه کرده است. استفاده بشر از این منابع خیلی زود و در اعصار اولیه زندگی بشری آغاز شد. اعصار مختلف زندگی بشر در روایت تاریخی آن به اسم منابع مصرفی هر دوره مانند عصر آهن، عصر برنز و مس و مفرغ نام‌گذاری شده است.
در این‌ گذار، توسعه فناوری در قرن هجدهم شتاب بیشتری گرفت و اگرچه در دوره خلق نخستین موتورهای بخار از چوب به عنوان ماده خام تجدید‌پذیر به مثابه منبع سوخت استفاده می‌شد، اما خیلی زود نیازهای بشری و البته خلاقیت آن در تبدیل منابع زیرزمینی به منبع انرژی، او را به سمت استفاده از منابع تجدیدناپذیر مانند زغال‌سنگ و سایر سوخت‌های فسیلی سوق داد.
گسترش فوق‌العاده استفاده از منابع زیرزمینی و طبیعی ناشی از توسعه فناوری‌های بشری علاوه‌بر به‌خطرانداختن رویکرد توسعه پایدار، بر اساس منطق عمومی عرضه و تقاضا، جایگاه اقتصادی و حساسیت عناصر و مواد خام را نیز تغییر داد. این تغییرات به تناسب کارکردها و ظرفیت‌های عناصر و مواد خام و همچنین فراوانی و سهولت دسترسی ناشی از حاکمیت منطقه‌ای، فناوری‌های استخراج و استحصال و امکان جایگزینی در طول زمان شدت و ضعف متفاوتی داشته‌اند.
از میان بیش از 31 عنصر طبیعی جدول تناوبی که اکثریت آن را فلزات یا شبه‌فلزات تشکیل می‌دهند، تنها نیمی از آنها به طور عمده و در مقادیر بالا مصرف می‌شوند. مواد خام مصرفی در جهان به طور عمده شامل سوخت‌های فسیلی و مواد غیرفلزی شامل مصالح ساختمانی، خاک، نمک و فسفات هستند. حتی بسیاری از عناصر فلزی یا شبه‌فلزی جدول تناوبی نیز به صورت ترکیبات غیرفلزی مورد استفاده قرار می‌گیرند؛ نمک، پتاس، آهک یا حتی کوارتز که همگی ترکیبات عناصر فلزی جدول مندلیف هستند، از این جمله مواد خام هستند.
در عین حال از میان عناصر فلزی می‌توان نمونه‌هایی را نیز برشمرد که در مقادیر درخور‌توجهی و تا بیش از یک میلیون تن در سال مصرف می‌شوند. در این میان با فاصله زیادی از دیگر فلزات، آهن بیشترین مصرف را دارد. پس از آهن، آلومینیوم، مس، منگنز، روی، کروم، سرب و در دهه‌های اخیر تیتانیوم و نیکل، بیشترین مصرف را به خود اختصاص داده‌اند.
تحلیل دقیق نیاز بشر به عناصر و مواد خام منجر به این می‌شود که این نیاز به عنصر یا ماده خام نه به صورت ذاتی است بلکه به خواص و ویژگی‌هایی است که خلاقیت‌های فناورانه او را عینیت می‌بخشد.
به طور مثال در اختراع تلفن، به ماده‌ای نیاز بود که سیگنال‌ها را از مکانی به مکان دیگر منتقل کند. اولین انتخاب بشر جریان الکتریسیته بود و برای انتقال آن بهترین ماده‌ای که در اختیار داشت، مس بود. با پیشرفت دانش و فناوری و ظهور فیبرهای نوری، انتقال سیگنال از طریق فوتون‌ها و بر بستر فیبرهایی از جنس سیلیکون اتفاق افتاد. فراتر از آن نیز با تغییر فناوری، انتقال سیگنال نیاز به بستر خاصی نداشت و به صورت بی‌سیم صورت گرفت. این تغییرات بیانگر این مطلب است که با توسعه فناوری و تغییرات روزافزون آن تنوع مواد خام مورد استفاده تغییر کرده و حتی از تقاضای بازار برخی کاسته یا بر دیگری افزوده خواهد شد.
این مطلب در سوی دیگر نیز صادق است؛ به این معنی که با توسعه فناوری‌های استخراج و استحصال و گسترش دانش بشری درباره ویژگی‌ها و قابلیت‌های مواد نوظهور، فناوری‌ها و طراحی‌های محصولات به سوی استفاده و جایگزینی مواد رایج با مواد جدید سوق داده می‌شود. این موضوع بنیان‌های ظهور و توسعه فناوری‌های پیشرفته (Hi- Tech) را تشکیل می‌دهد.
با درنظرگرفتن موارد فوق و بر اساس نقش کشورها یا نهادهای منطقه‌ای در زنجیره ارزش و تأمین عناصر و مواد فوق و پارامترهای مختلف، تحلیل‌های متعددی درباره حساسیت این عناصر و اهمیت آنها در تداوم توسعه فناوری‌ها و صنایع پیشرفته در دهه‌های آتی صورت گرفته است.
در آخرین تحلیل کمیسیون اروپایی از حساس‌ترین و پر‌اهمیت‌ترین عناصر مؤثر در زنجیره ارزشی اعضای این اتحادیه، نقشه حساسیت و اهمیت عناصر و مواد مختلف را مشخص کرده‌اند. بر اساس این تحلیل 25 عنصر یا گروه عناصر و ماده خام مختلف در محدوده حساس و پراهمیت قرار دارند و تثبیت زنجیره تأمین آنها برای کشورهای صاحب فناوری اروپایی بسیار حائز‌اهمیت شناخته شده ‌است. اهمیت کاربردی این مواد را با مشاهده برخی فناوری‌ها یا محصولات فناورانه‌ای که در آن به‌کار رفته‌اند، می‌توان تشخیص داد. بررسی منابع عمده تأمین عناصر و مواد خام یادشده بیانگر آن است که تنها کشورهای محدود و به‌صورت عمده کشور چین، شاهرگ حیاتی استخراج و استحصال مواد خام و عرضه را در دست دارند.
با‌ وجود این، با در‌نظرگرفتن کاربردهای عناصر و مواد معدنی در صنایع مبتنی بر فرایندها و محصولات با فناوری‌های پیشرفته و استفاده از نتایج عمومی تحلیل‌های فوق، می‌توان طیفی از عناصر فلزی را در نظر گرفت که در توسعه آتی صنایع پیشرفته در ایران دارای نقشی تعیین‌کننده خواهند بود.
ایران با توجه به گستره سرزمینی، موقعیت زمین اقتصادی و تنوع مواد معدنی، منابع ‌انسانی توسعه‌یافته و زیرساخت‌های مجهز پژوهشی خود از شرایط مناسبی برای ورود و سرمایه‌گذاری مؤثر در زنجیره ارزش فلزات استراتژیک و حیاتی برخوردار است.
بخش معدن و صنایع معدنی کشور می‌تواند ضمن ایفای نقشی راهبردی در بازار مواد و محصولات معدنی کمیاب، ‌گران و حساس موردنیاز در توسعه صنایع پیشرفته در جهان، با ورود به زنجیره تأمین مواد و محصولات یادشده فرایند‌ گذار صنعتی کشور به حیطه صنایع پیشرفته دانش‌بنیان را تسریع و تسهیل کند.
این رویکرد منجر به شکل‌گیری درگاه جدیدی می‌شود که ایران را از جایگاه عرضه‌کننده منابع معدنی خام یا با فراوری‌های اولیه که ارزش‌افزوده کمتری داشته و در عین حال منابع باارزشی را نیز به بهای غیرواقعی صادر یا مصرف می‎کند، به تولید‌کننده مواد پیشرفته، فلزات آلیاژی و سوپر‌آلیاژها برای شکل‌دهی به زنجیره تأمین صنایع پیشرفته تبدیل خواهد کرد. توسعه صنایع پیشرفته‌ای نظیر صنایع هوافضا، انرژی‌های تجدیدپذیر، مهندسی پزشکی، اپتیک و فوتونیک در ایران بدون تأمین پایدار مواد‌ پیشرفته معدنی اعم از فلزی و غیرفلزی، کامپوزیتی، سرامیکی و پلیمری امکان‌پذیر نیست.
در همین چارچوب ایمیدرو در قالب پروژه‌ای مطالعاتی، به بررسی خواص، شناسایی منابع اولیه یا ثانویه‌، کاربردها و روش‌های استحصال عناصر، تولید، قیمت‌های‌ جهانی و کاربردهای مهم عناصر و فلزات موصوف پرداخته ‌است. جداول ذیل چکیده مطالعات ایمیدرو را نشان می‌دهد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.