اکوسیستم کارآفرینی
سورنا ستاری مهمترین ارکان تحقق اقتصاد مقاومتی را دانشآموختگان و نیروی تحصیلی کشور میداند. به باور او اقتصاد دانشبنیان، محور اصلی اقتصاد مقاومتی است که تمامی جنبههای دیگر مخصوصا درونزایی و برونگرایی اقتصاد را نیز تقویت خواهد کرد.
مهمترین ارکان تحقق اقتصاد مقاومتی چیست؟ به عبارتی برای محققکردن سند اقتصاد مقاوتی به چه ابزارهایی نیاز است؟
سیاستهای ابلاغی مقام معظم رهبری درخصوص اقتصاد مقاومتی همواره اولویت اصلی معاونت علمی و فناوری رئیسجمهور بوده و در این باب، تعریف معاونت از اقتصاد مقاومتی را میتوان در دو نگاه اصلی خلاصه کرد: اول اینکه باید پذیرفت دانشآموختگان و نیروی انسانی تحصیلکرده و متخصص ما مهمترین رکن تحقق اقتصاد مقاومتی هستند نه درآمدهای نفتی.
نیروی جوان، تحصیلکرده و بااستعداد ما باید دنبال خلق ثروت از طریق حل نیازهای مردم و جامعه با استفاده از دانش خود باشد. ما برنامههای مختلفی را برای حمایت از نوآوران، نخبگان و کارآفرینان تدوین و اجرا کردهایم که نماد اصلی آنها را میتوان در اجرائیسازی قانون حمایت از شرکتها و مؤسسات دانشبنیان مشاهده کرد؛ البته تمرکز بر استفاده از ظرفیت نخبگان غیرمقیم، ایجاد مراکز شتابدهی نوآوری و حمایت از استارتاپها همگی از نمونهکارهایی است که در این راستا در معاونت عملیاتی شده است.
نکته دوم به بحث نفوذ و رسوخ دانش و فناوری در تمامی فعالیتهای اقتصادی مربوط میشود که این معنای اصلی اقتصاد دانشبنیان است و در اقدام و عمل اقتصاد مقاومتی که مقام معظم رهبری مطرح فرمودند نیز به آن توجه ویژه شده است. در این باب نیز معاونت علمی با استفاده از ظرفیت ستاد فرماندهی اقتصاد مقاومتی و همکاری وزارتخانههای منتخب قصد دارد زمینه عملیاتیشدن این مورد را نیز فراهم کند.
اقتصاد دانشبنیان یکی از محورهای اقتصاد مقاومتی است. از طریق اقتصاد دانشبنیان چگونه میتوان به درونزایی و برونزایی اقتصاد کمک کرد؟
همانطور که گفتید، اقتصاد دانشبنیان محور اصلی اقتصاد مقاومتی است که تمامی جنبههای دیگر مخصوصا درونزایی و برونگرایی اقتصاد را نیز تقویت خواهد کرد. علاوه بر بند دو سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی که به آن اشاره کردید، در بسیاری از بندها نیز رد پای دانشبنیان را میتوان یافت.
بهعنوان نمونه من بارها تأکید کردهام که ما اگر میخواهیم از نفرین منابع بهویژه نفت رها شویم، باید با اتکا بر نیروی انسانی جوان و متخصص و بخش خصوصی فعال و کارآفرین به سمت صنعت دانشبنیان حرکت کنیم؛ یعنی صنعتی که بر تمامی نقاط با ارزشافزوده بالا در زنجیره ارزش بخش تمرکز کند و توان صادرات محصولات آن را افزایش دهد و به نظر من این راهی به جز توجه به نیروی انسانی کارآفرین بهعنوان سرمایه اصلی کشور بهویژه در بخشهای مهم و حیاتی کشور ندارد.
این موضوع در بندهای 13 و 15 سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی برای صنعت نفت به وضوح مورد تأکید مقام معظم رهبری بوده است. همچنین در بند پنج اقدام و عمل اقتصاد مقاومتی، مقام معظم رهبری تأکید دارند که بخشهای مهم اقتصادی کشور باید دانشبنیان شوند و در بند هفت به انتقال فناوری در قراردادهای خارجی اشاره دارند.
این دو مورد نیز به طور مستقیم توسعه اقتصاد دانشبنیان را هدف قرار دادهاند. به عبارت بهتر اگر درباره صنعت نفت صحبت میشود، باید صنعت نفت دانشبنیان ایجاد کنیم تا به اهداف اقتصاد مقاومتی دست یابیم.
اگر درباره ارتقای بهرهوری اقتصاد (بند سه سیاستهای کلان) صحبت کنیم، هیچ راهی به جز رسوخ دانش در بدنه اقتصاد وجود ندارد؛ پس نمیتوان اقتصاد دانشبنیان را از سایر مباحث اقتصاد مقاومتی جدا کرد.
اما اگر بخواهیم به طور ویژه به بند دو و سه سیاستهای کلان اقتصاد مقاومتی بپردازیم، برای این سیاستها اقدامات گستردهای در معاونت انجام شده است. برای ارتقای بهرهوری و رسوخ دانش در بدنه اقتصاد با تعامل با چهار وزارتخانه (نیرو، بهداشت، ارتباطات و کشاورزی) سعی شده است زنجیره ارزش آنها شناسایی و برنامه مشترکی برای رسوخ فناوری تعریف شود. در زمینه توجه به انتقال فناوری در قراردادهای بینالمللی، با توجه به تصمیمات دولت، معاونت علمی و فناوری رئیسجمهور در جلسات شورای اقتصاد حضور دارد تا در اجرای «نظامنامه پیوست فناوری و توسعه توانمندی داخلی در قراردادهای بینالمللی و طرحهای مهم ملی» که به پیشنهاد معاونت علمی و با مشارکت مثبت سازمان برنامه و بودجه کشور از سوی ستاد فرماندهی اقتصاد مقاومتی تصویب و به کلیه دستگاههای اجرائی ابلاغ شد، مشارکت فعال داشته باشد.
البته در راستای حمایت از فعالیتهای دانشبنیان و شرکتهای داخلی بهویژه شرکتهای فناوری کوچک و متوسط و حمایت از تولید داخل نیز اجرائیسازی و بهرهگیری از ظرفیت قانون حمایت از شرکتها و مؤسسات دانشبنیان به طور جدی در حال پیگیری است و خوشبختانه پیشرفتهای خوبی داشتهایم.
برای توسعه تولید، تقاضا و صادرات محصولات دانشبنیان نیز برنامه توسعه تولید محصولات دانشبنیان تدوین شده و به تصویب هیئت وزیران رسیده است. ایجاد فرهنگ علم و فناوری و اقتصاد دانشبنیان از طریق ستاد توسعه علم، فرهنگ و اقتصاد دانشبنیان فعالیتهایی نظیر توجه به استارتاپها، توسعه و ترویج مصرف کالای ساخت ایران و مواردی از این دست در حال پیگیری است.
معاونت علمی رئیسجمهور در سالهای اخیر در راستای تحقق اقتصاد مقاومتی چه اقداماتی انجام داده است؟
یکی از مواردی که از بعد از شروعبهکار دولت تدبیر و امید در دستور کار معاونت علمی و فناوری رئیسجمهور قرار گرفته، توسعه اکوسیستم کارآفرینی و اقتصاد دانشبنیان است که تقریبا تمامی شاخصهای مدنظر نظامنامه ممیزی را میتواند پوشش دهد. بنابراین سازوکارهای مختلف توسعه اکوسیستم نوآوری و کارآفرینی در جامعه از فرهنگسازی، حمایت از نخبگان و استارتاپها گرفته تا حمایت از شرکتهای دانشبنیان و ایجاد تقاضا برای آنها و تسهیل صادرات محصولات آنها، مورد توجه ویژه معاونت قرار گرفته است.
همچنین، توجه خاص به تحول در زیرساختهای نهادی و ساماندهی نظام نوآوری کشور نیز در راستای برنامهها و سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی از جمله برنامههای معاونت علمی بوده است. بنابراین شاخصهایی نظیر توسعه کارآفرینی، کمک به تجاریسازی فناوریها، افزایش سهم تولید، تقاضا و صادرات محصولات دانشبنیان، تسهیل جذب دانش فنی و فناوریهای روز و حتی ترویج کارآفرینی و توسعه فرهنگ اقتصاد دانشبنیان که در نظامنامه ممیزی ذکر شده است، همگی از مواردی است که در این اکوسیستم موردتوجه معاونت قرار داشته است.
بهعنوان نمونه ما برنامه توسعه تولید محصولات دانشبنیان را ذیل ماده 43 قانون رفع موانع تولید بهعنوان مکمل قانون حمایت از شرکتهای دانشبنیان به تصویب هیئت وزیران رساندیم و با همکاری دستگاههای ذیربط در حال اجرای این برنامه هستیم.
درخصوص برخی از معیارهای نظامنامه نیز دستاوردهای مناسبی داشتهایم؛ بهعنوان نمونه در بعد کارآفرینی فناورانه با توجه به اجرای قانون دانشبنیان به نظر میرسد بستر مناسبی برای سوقدادن جوانان بهعنوان محور اصلی اقتصاد دانشبنیان فراهم شده و از طرف دیگر مکانیسمهای عملیاتی لازم نیز تبیین و اجرائی شده است.
در بعد توسعه صادرات محصولات دانشبنیان و تعاملات فناورانه بینالمللی نیز فعالیتهای زیادی در قالب کریدور صادرات و گسترش همکاریهای بینالمللی انجام دادهایم و در بعد تجاریسازی فناوریها فعالیتهای مختلفی نظیر توسعه مراکز شتابدهی نوآوری، برگزاری رویدادهای کارآفرینی، برگزاری جشنوارههای مختلف و بهویژه نمایشگاه مواد و تجهیزات آزمایشگاهی ساخت داخل اجرا شده است.
ستاد راهبری نقشه جامع علمی کشور ذیل شورای عالی انقلاب فرهنگی در حال پیگیری امور مربوط به نقشه جامع علمی کشور است. معاونت شما نیز یکی از اصلیترین دستگاههایی است که در اجرای این نقشه با ستاد مذکور همکاری و مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی را اجرا میکند. در این زمینه چه اقداماتی را انجام دادهاید؟
بهعنوان نمونه از جمله مهمترین اقدامات ما، ایجاد بازار فرابورس شرکتهای دانشبنیان، ساماندهی فنبازارهای عمومی و ایجاد فنبازارهای تخصصی، حمایت از ایجاد مراکز ارائه خدمات پشتیبان ایده تا بازار و کمک به بازاریابی و صادرات و خدمات پس از فروش محصولات فناورانه و دانشبنیان، تأسیس و فعالیت کانونهای هماهنگی دانش، صنعت و بازار و پیگیری توسعه فناوریهای اولویتدار نقشه مثل نانو، بایو، هوافضا، فناوریهای علومشناختی، سلولهای بنیادی در قالب مصوبات ستاد نقشه و شورای عالي انقلاب فرهنگی در این معاونت در حال پیگیری است و در این راستا 15 ستاد توسعه فناوریهای راهبردی در این معاونت در حال فعالیت هستند.
در برنامه ششم توسعه برای تحقق سیاستهای اقتصاد مقاومتی چه اقداماتی شده است؟
یکی از مهمترین اقداماتی که در برنامه ششم برای تحقق اقتصاد مقاومتی در نظر گرفته شده است، بحث الزام دولت در اجرای پروژههای مصوب ستاد فرماندهی اقتصاد مقاومتی است که این میتواند در رویکرد کلی برنامه به سمت تحقق اقتصاد مقاومتی مثمرثمر باشد.
اما به طور کلی برای دستیابی به اهداف برنامه ششم توسعه، معاونت علمی برنامههای آتی خود را در قالب مواردی نظیر حمایت و تقویت تحقیق و فناوری و توسعه بخشهای دولتی و غیردولتی و حمایت از انتشار دستاوردهای پژوهشی و فناورانه برای رفع نیازهای جامعه با رویکرد تعمیق کیفیت، افزایش حجم منابع مالی تحقیق، توسعه فناوری و نوآوری در کشور و ارتقای اثربخشی در فرایند تخصیص این منابع، شکلدهی به بازار محصولات دانشبنیان و فناورانه و تحریک تقاضای تولید با رویکرد صادراتمحور و رفع خلأهای نهادی و ارتقای زیرساختهای پشتیبانی از ایجاد و بهبود عملکرد نهادهای واسط توسعه علم و فناوری و نوآوری و تجاریسازی آن در بازار کشور و بازارهای بینالمللی تدوین کرده است که در اسناد پشتیبان و سایر قوانین مرتبط برنامه نیز ذکر شده است.
سورنا ستاری مهمترین ارکان تحقق اقتصاد مقاومتی را دانشآموختگان و نیروی تحصیلی کشور میداند. به باور او اقتصاد دانشبنیان، محور اصلی اقتصاد مقاومتی است که تمامی جنبههای دیگر مخصوصا درونزایی و برونگرایی اقتصاد را نیز تقویت خواهد کرد.
مهمترین ارکان تحقق اقتصاد مقاومتی چیست؟ به عبارتی برای محققکردن سند اقتصاد مقاوتی به چه ابزارهایی نیاز است؟
سیاستهای ابلاغی مقام معظم رهبری درخصوص اقتصاد مقاومتی همواره اولویت اصلی معاونت علمی و فناوری رئیسجمهور بوده و در این باب، تعریف معاونت از اقتصاد مقاومتی را میتوان در دو نگاه اصلی خلاصه کرد: اول اینکه باید پذیرفت دانشآموختگان و نیروی انسانی تحصیلکرده و متخصص ما مهمترین رکن تحقق اقتصاد مقاومتی هستند نه درآمدهای نفتی.
نیروی جوان، تحصیلکرده و بااستعداد ما باید دنبال خلق ثروت از طریق حل نیازهای مردم و جامعه با استفاده از دانش خود باشد. ما برنامههای مختلفی را برای حمایت از نوآوران، نخبگان و کارآفرینان تدوین و اجرا کردهایم که نماد اصلی آنها را میتوان در اجرائیسازی قانون حمایت از شرکتها و مؤسسات دانشبنیان مشاهده کرد؛ البته تمرکز بر استفاده از ظرفیت نخبگان غیرمقیم، ایجاد مراکز شتابدهی نوآوری و حمایت از استارتاپها همگی از نمونهکارهایی است که در این راستا در معاونت عملیاتی شده است.
نکته دوم به بحث نفوذ و رسوخ دانش و فناوری در تمامی فعالیتهای اقتصادی مربوط میشود که این معنای اصلی اقتصاد دانشبنیان است و در اقدام و عمل اقتصاد مقاومتی که مقام معظم رهبری مطرح فرمودند نیز به آن توجه ویژه شده است. در این باب نیز معاونت علمی با استفاده از ظرفیت ستاد فرماندهی اقتصاد مقاومتی و همکاری وزارتخانههای منتخب قصد دارد زمینه عملیاتیشدن این مورد را نیز فراهم کند.
اقتصاد دانشبنیان یکی از محورهای اقتصاد مقاومتی است. از طریق اقتصاد دانشبنیان چگونه میتوان به درونزایی و برونزایی اقتصاد کمک کرد؟
همانطور که گفتید، اقتصاد دانشبنیان محور اصلی اقتصاد مقاومتی است که تمامی جنبههای دیگر مخصوصا درونزایی و برونگرایی اقتصاد را نیز تقویت خواهد کرد. علاوه بر بند دو سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی که به آن اشاره کردید، در بسیاری از بندها نیز رد پای دانشبنیان را میتوان یافت.
بهعنوان نمونه من بارها تأکید کردهام که ما اگر میخواهیم از نفرین منابع بهویژه نفت رها شویم، باید با اتکا بر نیروی انسانی جوان و متخصص و بخش خصوصی فعال و کارآفرین به سمت صنعت دانشبنیان حرکت کنیم؛ یعنی صنعتی که بر تمامی نقاط با ارزشافزوده بالا در زنجیره ارزش بخش تمرکز کند و توان صادرات محصولات آن را افزایش دهد و به نظر من این راهی به جز توجه به نیروی انسانی کارآفرین بهعنوان سرمایه اصلی کشور بهویژه در بخشهای مهم و حیاتی کشور ندارد.
این موضوع در بندهای 13 و 15 سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی برای صنعت نفت به وضوح مورد تأکید مقام معظم رهبری بوده است. همچنین در بند پنج اقدام و عمل اقتصاد مقاومتی، مقام معظم رهبری تأکید دارند که بخشهای مهم اقتصادی کشور باید دانشبنیان شوند و در بند هفت به انتقال فناوری در قراردادهای خارجی اشاره دارند.
این دو مورد نیز به طور مستقیم توسعه اقتصاد دانشبنیان را هدف قرار دادهاند. به عبارت بهتر اگر درباره صنعت نفت صحبت میشود، باید صنعت نفت دانشبنیان ایجاد کنیم تا به اهداف اقتصاد مقاومتی دست یابیم.
اگر درباره ارتقای بهرهوری اقتصاد (بند سه سیاستهای کلان) صحبت کنیم، هیچ راهی به جز رسوخ دانش در بدنه اقتصاد وجود ندارد؛ پس نمیتوان اقتصاد دانشبنیان را از سایر مباحث اقتصاد مقاومتی جدا کرد.
اما اگر بخواهیم به طور ویژه به بند دو و سه سیاستهای کلان اقتصاد مقاومتی بپردازیم، برای این سیاستها اقدامات گستردهای در معاونت انجام شده است. برای ارتقای بهرهوری و رسوخ دانش در بدنه اقتصاد با تعامل با چهار وزارتخانه (نیرو، بهداشت، ارتباطات و کشاورزی) سعی شده است زنجیره ارزش آنها شناسایی و برنامه مشترکی برای رسوخ فناوری تعریف شود. در زمینه توجه به انتقال فناوری در قراردادهای بینالمللی، با توجه به تصمیمات دولت، معاونت علمی و فناوری رئیسجمهور در جلسات شورای اقتصاد حضور دارد تا در اجرای «نظامنامه پیوست فناوری و توسعه توانمندی داخلی در قراردادهای بینالمللی و طرحهای مهم ملی» که به پیشنهاد معاونت علمی و با مشارکت مثبت سازمان برنامه و بودجه کشور از سوی ستاد فرماندهی اقتصاد مقاومتی تصویب و به کلیه دستگاههای اجرائی ابلاغ شد، مشارکت فعال داشته باشد.
البته در راستای حمایت از فعالیتهای دانشبنیان و شرکتهای داخلی بهویژه شرکتهای فناوری کوچک و متوسط و حمایت از تولید داخل نیز اجرائیسازی و بهرهگیری از ظرفیت قانون حمایت از شرکتها و مؤسسات دانشبنیان به طور جدی در حال پیگیری است و خوشبختانه پیشرفتهای خوبی داشتهایم.
برای توسعه تولید، تقاضا و صادرات محصولات دانشبنیان نیز برنامه توسعه تولید محصولات دانشبنیان تدوین شده و به تصویب هیئت وزیران رسیده است. ایجاد فرهنگ علم و فناوری و اقتصاد دانشبنیان از طریق ستاد توسعه علم، فرهنگ و اقتصاد دانشبنیان فعالیتهایی نظیر توجه به استارتاپها، توسعه و ترویج مصرف کالای ساخت ایران و مواردی از این دست در حال پیگیری است.
معاونت علمی رئیسجمهور در سالهای اخیر در راستای تحقق اقتصاد مقاومتی چه اقداماتی انجام داده است؟
یکی از مواردی که از بعد از شروعبهکار دولت تدبیر و امید در دستور کار معاونت علمی و فناوری رئیسجمهور قرار گرفته، توسعه اکوسیستم کارآفرینی و اقتصاد دانشبنیان است که تقریبا تمامی شاخصهای مدنظر نظامنامه ممیزی را میتواند پوشش دهد. بنابراین سازوکارهای مختلف توسعه اکوسیستم نوآوری و کارآفرینی در جامعه از فرهنگسازی، حمایت از نخبگان و استارتاپها گرفته تا حمایت از شرکتهای دانشبنیان و ایجاد تقاضا برای آنها و تسهیل صادرات محصولات آنها، مورد توجه ویژه معاونت قرار گرفته است.
همچنین، توجه خاص به تحول در زیرساختهای نهادی و ساماندهی نظام نوآوری کشور نیز در راستای برنامهها و سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی از جمله برنامههای معاونت علمی بوده است. بنابراین شاخصهایی نظیر توسعه کارآفرینی، کمک به تجاریسازی فناوریها، افزایش سهم تولید، تقاضا و صادرات محصولات دانشبنیان، تسهیل جذب دانش فنی و فناوریهای روز و حتی ترویج کارآفرینی و توسعه فرهنگ اقتصاد دانشبنیان که در نظامنامه ممیزی ذکر شده است، همگی از مواردی است که در این اکوسیستم موردتوجه معاونت قرار داشته است.
بهعنوان نمونه ما برنامه توسعه تولید محصولات دانشبنیان را ذیل ماده 43 قانون رفع موانع تولید بهعنوان مکمل قانون حمایت از شرکتهای دانشبنیان به تصویب هیئت وزیران رساندیم و با همکاری دستگاههای ذیربط در حال اجرای این برنامه هستیم.
درخصوص برخی از معیارهای نظامنامه نیز دستاوردهای مناسبی داشتهایم؛ بهعنوان نمونه در بعد کارآفرینی فناورانه با توجه به اجرای قانون دانشبنیان به نظر میرسد بستر مناسبی برای سوقدادن جوانان بهعنوان محور اصلی اقتصاد دانشبنیان فراهم شده و از طرف دیگر مکانیسمهای عملیاتی لازم نیز تبیین و اجرائی شده است.
در بعد توسعه صادرات محصولات دانشبنیان و تعاملات فناورانه بینالمللی نیز فعالیتهای زیادی در قالب کریدور صادرات و گسترش همکاریهای بینالمللی انجام دادهایم و در بعد تجاریسازی فناوریها فعالیتهای مختلفی نظیر توسعه مراکز شتابدهی نوآوری، برگزاری رویدادهای کارآفرینی، برگزاری جشنوارههای مختلف و بهویژه نمایشگاه مواد و تجهیزات آزمایشگاهی ساخت داخل اجرا شده است.
ستاد راهبری نقشه جامع علمی کشور ذیل شورای عالی انقلاب فرهنگی در حال پیگیری امور مربوط به نقشه جامع علمی کشور است. معاونت شما نیز یکی از اصلیترین دستگاههایی است که در اجرای این نقشه با ستاد مذکور همکاری و مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی را اجرا میکند. در این زمینه چه اقداماتی را انجام دادهاید؟
بهعنوان نمونه از جمله مهمترین اقدامات ما، ایجاد بازار فرابورس شرکتهای دانشبنیان، ساماندهی فنبازارهای عمومی و ایجاد فنبازارهای تخصصی، حمایت از ایجاد مراکز ارائه خدمات پشتیبان ایده تا بازار و کمک به بازاریابی و صادرات و خدمات پس از فروش محصولات فناورانه و دانشبنیان، تأسیس و فعالیت کانونهای هماهنگی دانش، صنعت و بازار و پیگیری توسعه فناوریهای اولویتدار نقشه مثل نانو، بایو، هوافضا، فناوریهای علومشناختی، سلولهای بنیادی در قالب مصوبات ستاد نقشه و شورای عالي انقلاب فرهنگی در این معاونت در حال پیگیری است و در این راستا 15 ستاد توسعه فناوریهای راهبردی در این معاونت در حال فعالیت هستند.
در برنامه ششم توسعه برای تحقق سیاستهای اقتصاد مقاومتی چه اقداماتی شده است؟
یکی از مهمترین اقداماتی که در برنامه ششم برای تحقق اقتصاد مقاومتی در نظر گرفته شده است، بحث الزام دولت در اجرای پروژههای مصوب ستاد فرماندهی اقتصاد مقاومتی است که این میتواند در رویکرد کلی برنامه به سمت تحقق اقتصاد مقاومتی مثمرثمر باشد.
اما به طور کلی برای دستیابی به اهداف برنامه ششم توسعه، معاونت علمی برنامههای آتی خود را در قالب مواردی نظیر حمایت و تقویت تحقیق و فناوری و توسعه بخشهای دولتی و غیردولتی و حمایت از انتشار دستاوردهای پژوهشی و فناورانه برای رفع نیازهای جامعه با رویکرد تعمیق کیفیت، افزایش حجم منابع مالی تحقیق، توسعه فناوری و نوآوری در کشور و ارتقای اثربخشی در فرایند تخصیص این منابع، شکلدهی به بازار محصولات دانشبنیان و فناورانه و تحریک تقاضای تولید با رویکرد صادراتمحور و رفع خلأهای نهادی و ارتقای زیرساختهای پشتیبانی از ایجاد و بهبود عملکرد نهادهای واسط توسعه علم و فناوری و نوآوری و تجاریسازی آن در بازار کشور و بازارهای بینالمللی تدوین کرده است که در اسناد پشتیبان و سایر قوانین مرتبط برنامه نیز ذکر شده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.