بانکداری مقاومتی
در نیل به اهداف اقتصاد مقاومتی، نظام بانکی نقش مؤثری دارد. بانک انصار یکی از بانکهای جوان کشور است که با تمرکز بر این بخش توانسته یک مدل اقتصادی موفق تحت عنوان بانکداری مقاومتی ارائه و آن را در اختیار سایر بانکها قرار دهد. با توجه به اینکه بانک انصار یک بانک جوان است، در رسیدن به یک الگو در این زمینه موفق بوده، همچنین به دنبال تحقق بانکداری اسلامی است. بههمینمنظور با آیتالله ابراهیمی، مدیرعامل بانک انصار، گفتوگویی درباره اقتصاد مقاومتی و دستیابی به این مدل داشتهایم.
تعریف شما از اقتصاد مقاومتی چیست؟
اقتصاد مقاومتی اقتصادی است که در برابر ضربهها آسیبناپذیر و مقاوم باشد و درعینحال پیشرو، فرصتساز، مولد، درونزا و برونگرا باشد و با کمترین درجه افت رفاه، به زندگی عادی خود برگردد و تأثیر ضربهها را پشت سر بگذارد.
حدود یک سال پیش بانک انصار مدل خاصی در ارتباط با اقتصاد مقاومتی به نظام بانکداری عرضه کرد، آن را تشریح بفرمایید.
«بانک انصار»، بهعنوان بانکی «رسالتمحور، ارزشمدار و جهادی»، با سرلوحه قراردادن «موازین شرعی» و توجه جدی به اجرای «سیاستهای اقتصاد مقاومتی»، ضمن ایجاد دبیرخانه دائمی اقتصاد مقاومتی، اقدام به تشکیل شورای عالی راهبری اقتصاد مقاومتی و کمیتههای تخصصی ذیل آن با اهداف طراحی و استقرار الگوی بانکداری مقاومتی، ارائه بستههای پیشنهادی به بانک مرکزی و شبکه بانکی و گفتمانسازی حرفهای کرده است و ضمن بهرهگیری از دانش اندیشمندان، استادان دانشگاه و متخصصان حوزه بانکی، مالی، اقتصادی و با همت و کوشش مدیران بانک اقدام به طراحی و ارائه «مدل مفهومی ریلگذاری بانکها برای ایفای نقش در اقتصاد مقاومتی» کرده است که پس از اخذ تأیید بانک مرکزی، تنیچند از مدیران عامل بانکهای دولتی و خصوصی و صاحبنظران نظام بانکی سال گذشته رونمایی شد و از طریق شورای هماهنگی بانکهای دولتی و کانون بانکهای خصوصی به شبکه بانکی ابلاغ شد.
این الگو چه مصادیقی در زمینه اقتصاد مقاومتی دارد؟
قبل از اینکه وارد مصادیق شویم، لازم است بیان کنم که در بانک انصار توانستیم برای اولینبار الگوی بانکداری مقاومتی را به شبکه بانکی ارائه کنیم؛ به نحوی که در این الگو انجام عملیات بانکداری منطبق بر اهداف و سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی، به منظور ایفای نقش مثبت و مؤثر در پیادهسازی و اجرای این سیاستها، با حفظ و توسعه رقابتپذیری در فضای بانکداری بینالملل و پاسخگویی به نیازهای بخش واقعی اقتصاد، همراه با ایجاد شرایط پایداری در برابر تکانههای داخلی و خارجی شده است. درهمینراستا اقدامات بانکی متناظر با سیاستهای اقتصاد مقاومتی را برای بندهای 24 گانه سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی احصا کردیم. مثلا بند یک را در قالب توسعه کارآفرینی، حداکثرسازی مشارکت اقتصادی آحاد جامعه، تقویت مشارکت جمعی، افزایش درآمد، نقش طبقات کمدرآمد و متوسط کشور دستهبندی کردیم. مثلا برای توسعه کارآفرینی بانکها میتوانند به کارآفرینان نمونه، کارآموزان در حوزه کارآفرینی و آموزشگاههای کارآفرینی، امتیازات خاص در اعطای تسهیلات، تعهدات و خدمات بانکی ارائه کنند.
ارتباط بانک مرکزی و شبکههای بانکی در نیل به این الگو چقدر مؤثر است؟
از آنجا که نمیتوان شبکه بانکی را از بانک مرکزی جدا دید، بنابراین در این الگو برای هر دو بخش نقشهایی را تعریف کردیم. اساسا اقتصاد مقاومتی در حوزه پول و بانک نیازمند ایفای نقش همزمان بانک مرکزی و شبکه بانکی است که به تحقق اقتصاد مقاومتی در نظام بانکی منجر میشود. با توجه به اقتصاد بانکمحور تنها راهکار اساسی برای برونرفت نظام بانکی از چالشهای فراروی آن، اتکای درونی به اقتصاد مقاومتی و نقشآفرینی نظام بانکی و در سطح کلان بازمهندسی نظام مالی کشور در اقتصاد مقاومتی است که این مهم اهتمام کلیه دستاندرکاران ذیربط را میطلبد.
بانک انصار در زمینه اقتصاد مقاومتی چه اقدامهایی انجام داده است؟
در بانک انصار از زمان ابلاغ سیاستها ما همزمان سه اقدام اساسی انجام دادیم؛ ابتدا طراحی و استقرار الگوی بانکداری مقاومتی را در دستور کار قرار دادیم و به همین منظور پس از استخراج و ابلاغ شاخصهای بانکداری در اقتصاد مقاومتی در بخش تسهیلات، تعهدات و تجهیز و فراهمکردن زیرساختهای اجرائی لازم در سطح تمامی شعب، شرایط را به گونهای فراهم کردیم که جهتگیری اعطای تسهیلات بانک به نحوی هدفگذاری شد که در سهماهه اول 23.23 درصد، ششماهه 48.4 درصد، 9ماهه 56.11 درصد و تا پایان بهمنماه 58.60 درصد از کل تسهیلات اعطایی در جهت سیاستهای اقتصاد مقاومتی و حمایت از تولید داخلی پرداخت شد و پیشبینی میشود تا پایان سال جاری این عملکرد به 65 درصد برسد. در همین راستا سند راهبردی و طرح کسبوکار بانک مبتنی بر اصول و سیاستهای اقتصاد مقاومتی تدوین و حمایت از کسبوکار بنگاههای متوسط و کوچک را به طور جدی دنبال میکنیم. تعیین الگوی مصرف بهینه در بانک متناسب با اصول و اهداف اقتصاد مقاومتی، در اولویت قراردادن خرید تولیدات ملی در تأمین اقلام موردنیاز در سطح بانک، برنامهریزی برای استفاده از کالاهای ایرانی در جوایز قرعهکشی و
فعالیتهای وسیع و گسترده گفتمانسازی حرفهای در حوزه پول بانک، از دیگر اقدامات این بانک به شمار میرود.
در زمینه حمایت از تولید داخلی طرح خاصی داشتید؟
بله، طرح حاتم که در این طرح به هر متقاضی مبلغ صد میلیون ریال تسهیلات با نرخ 15 درصد و به منظور خرید کالاهای ایرانی واگذار میشود و در سراسر کشور بیش از 850 فروشگاه و نمایندگی فروش طرف قرارداد در قالب عقد مرابحه این کالاها را در اختیار مصرفکنندگان قرار میدهند.
از آنجا که حمایت از شرکتهای دانشبنیان نیز از اهداف اقتصاد مقاومتی است، دراینباره چه اقداماتی انجام دادهاید؟
با توجه به اهمیت اقتصاد دانشبنیان در پیشرفت کشور و تأکید بر آن در سیاستهای اقتصاد مقاومتی به نظر میرسد نظام بانکی ابتدا باید نسبت به دانشبنیانکردن اقدام و خود را مجهز به فناوریهای روز کند. بانک انصار در این راستا ضمن تعامل و حمایت از این شرکتها با وجود ریسک بالا به دنبال کمک به آنها برای تجاریسازی و سودآوری است. در این راستا ضمن حمایت از بزرگترین ماراتن برنامهنویسی بر پایه سرویسهای بانکی (هکاتون) با هدف کشف، تدارک و ایجاد کسبوکارها و سرویسهای جدید بانکی و مالی از سوی استارتآپها و تیمهای خلاق در بستر زیستبوم فناوری گامهای مؤثری را برداشته است. یکی دیگر از فعالیتهای بانک انصار حمایت مالی از شرکتها دانشبنیان به صورت هدفمند و موضوعی است و همچنین تمرکز بر کسبوکارهای کوچک و متوسط با اولویت کسبوکارهای دانشبنیان است.
از آنجا که بانک انصار در افق 1404 «پیشگام در توسعه بانکداری اسلامی و مقاومتی» معرفی شده است، در نیل به این هدف چه کردهاید؟
با توجه به برخی چالشها در قانون جدید بانکداری بدون ربا بسیاری معتقدند رسیدن به این شاخص تعریفشده ناممکن است ولی بانک انصار به آن دست یافته است. در این راستا یکی از راهبردهای کلان این بانک، «کمک به تحقق بانکداری اسلامی و سیاستهای کلی کشور در حوزه اقتصاد» تعیین و تاکنون فعالیتهای تحقیقاتی و اجرائی گستردهای در این زمینه برنامهریزی و محقق شده است. بر این اساس در بانک انصار با تشکیل جلسات تخصصی و دعوت از متخصصان و صاحبنظران و خبرگان نظام بانکی اقدام به نقد و بررسی این طرح و لایحه پیشنهادی وزارت اقتصاد و بانک مرکزی کردیم و نظرات و پیشنهادات منتج به مراجع ذیربط اعلام شد. هرچند این طرح دارای نوآوریها و تغییرات اساسی نسبت به قانون عملیات بانکی بدون رباست، درعینحال با مشکلات، ابهامات و تعارضات مختلف روبهروست که باید بیشتر بررسی شود.
دلیل تأکید شما بر استحکام درونی بانکها چیست؟
بانکها باید به مرحلهای از استحکام درونی برسند تا در زمینه داخلی و بینالمللی از تکانهها آسیب نبینند که هدف نهایی اقتصاد مقاومتی است. متأسفانه برخلاف بسیاری از بانکهای مطرح دنیا، بانکهای داخلی عمدتا سهم درآمد بسیار ناچیزی از محل کارمزد ارائه خدمات دارند و درآمد اصلی آنها از محل واسطهگری مالی است که با توجه به شرایط موجود افق درآمدزایی از محل واسطهگری نیز مأیوسکننده است و در صورت تداوم این روند و تغییرنکردن ساختار درآمدزایی بانکها، خطر ورشکستگی در کمین بسیاری از بانکهای کشور است. برای رسیدن به این استحکام شاخصهایی مانند سیستم نظارت کنترل نسبت کفایت سرمایه، استقرار حاکمیت شرکت، مدیریت مطالبات، کفایت نقدینگی، کفایت سودآوری، ارتقای شفافیت مالی نسبت به سرمایهگذاریها، پایبندی به بانکداری اسلامی، نسبت داراییهای ثابت را تعریف کردیم.
به نوعی گرفتن سود را آسیب نظام بانکی میدانید، اگر بانكها بخواهند آن را حذف کنند، چطور باید این بخش را برای مردم تأمین کرد؟
هماکنون پاشنهآشیل حوزه پول و بانک، سود سپردههاست و باید این سود حذف شود. درحالحاضر 60 درصد ظرفیت تولید خوابیده؛ سؤال اینجاست؛ چرا با وجود اعطای تسهیلات به تولید باز موفق نیستند؟ پس در حوزه تولید نیازمندتر هستند بنابراین بهتر است به جای ارائه سود به مردم این پول را به تولید تزریق و از محل تولید به مردم کمک کنیم تا از ورشکستگی بانکها هم جلوگیری شود. تمام این خلأها به خاطر نبود نگاه مدیریتی است متأسفانه هماکنون استفادهنکردن از انرژیها و پتانسیلها، زیرساختها و منابع کشور مشهود است.
این بانک چقدر توانسته اعتماد مردم را جلب کند؟
هماکنون بانک انصار در زمینه بانکداری اسلامی، سودآوری، شفافیت و قرضالحسنه رتبه اول را دارد، فلسفه بانک انصار استفاده از ظرفیت مردمی و کمک به محرومان است. خوشبختانه بانک انصار نزدیک به 12 میلیون مشتری دارد.
در نیل به اهداف اقتصاد مقاومتی، نظام بانکی نقش مؤثری دارد. بانک انصار یکی از بانکهای جوان کشور است که با تمرکز بر این بخش توانسته یک مدل اقتصادی موفق تحت عنوان بانکداری مقاومتی ارائه و آن را در اختیار سایر بانکها قرار دهد. با توجه به اینکه بانک انصار یک بانک جوان است، در رسیدن به یک الگو در این زمینه موفق بوده، همچنین به دنبال تحقق بانکداری اسلامی است. بههمینمنظور با آیتالله ابراهیمی، مدیرعامل بانک انصار، گفتوگویی درباره اقتصاد مقاومتی و دستیابی به این مدل داشتهایم.
تعریف شما از اقتصاد مقاومتی چیست؟
اقتصاد مقاومتی اقتصادی است که در برابر ضربهها آسیبناپذیر و مقاوم باشد و درعینحال پیشرو، فرصتساز، مولد، درونزا و برونگرا باشد و با کمترین درجه افت رفاه، به زندگی عادی خود برگردد و تأثیر ضربهها را پشت سر بگذارد.
حدود یک سال پیش بانک انصار مدل خاصی در ارتباط با اقتصاد مقاومتی به نظام بانکداری عرضه کرد، آن را تشریح بفرمایید.
«بانک انصار»، بهعنوان بانکی «رسالتمحور، ارزشمدار و جهادی»، با سرلوحه قراردادن «موازین شرعی» و توجه جدی به اجرای «سیاستهای اقتصاد مقاومتی»، ضمن ایجاد دبیرخانه دائمی اقتصاد مقاومتی، اقدام به تشکیل شورای عالی راهبری اقتصاد مقاومتی و کمیتههای تخصصی ذیل آن با اهداف طراحی و استقرار الگوی بانکداری مقاومتی، ارائه بستههای پیشنهادی به بانک مرکزی و شبکه بانکی و گفتمانسازی حرفهای کرده است و ضمن بهرهگیری از دانش اندیشمندان، استادان دانشگاه و متخصصان حوزه بانکی، مالی، اقتصادی و با همت و کوشش مدیران بانک اقدام به طراحی و ارائه «مدل مفهومی ریلگذاری بانکها برای ایفای نقش در اقتصاد مقاومتی» کرده است که پس از اخذ تأیید بانک مرکزی، تنیچند از مدیران عامل بانکهای دولتی و خصوصی و صاحبنظران نظام بانکی سال گذشته رونمایی شد و از طریق شورای هماهنگی بانکهای دولتی و کانون بانکهای خصوصی به شبکه بانکی ابلاغ شد.
این الگو چه مصادیقی در زمینه اقتصاد مقاومتی دارد؟
قبل از اینکه وارد مصادیق شویم، لازم است بیان کنم که در بانک انصار توانستیم برای اولینبار الگوی بانکداری مقاومتی را به شبکه بانکی ارائه کنیم؛ به نحوی که در این الگو انجام عملیات بانکداری منطبق بر اهداف و سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی، به منظور ایفای نقش مثبت و مؤثر در پیادهسازی و اجرای این سیاستها، با حفظ و توسعه رقابتپذیری در فضای بانکداری بینالملل و پاسخگویی به نیازهای بخش واقعی اقتصاد، همراه با ایجاد شرایط پایداری در برابر تکانههای داخلی و خارجی شده است. درهمینراستا اقدامات بانکی متناظر با سیاستهای اقتصاد مقاومتی را برای بندهای 24 گانه سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی احصا کردیم. مثلا بند یک را در قالب توسعه کارآفرینی، حداکثرسازی مشارکت اقتصادی آحاد جامعه، تقویت مشارکت جمعی، افزایش درآمد، نقش طبقات کمدرآمد و متوسط کشور دستهبندی کردیم. مثلا برای توسعه کارآفرینی بانکها میتوانند به کارآفرینان نمونه، کارآموزان در حوزه کارآفرینی و آموزشگاههای کارآفرینی، امتیازات خاص در اعطای تسهیلات، تعهدات و خدمات بانکی ارائه کنند.
ارتباط بانک مرکزی و شبکههای بانکی در نیل به این الگو چقدر مؤثر است؟
از آنجا که نمیتوان شبکه بانکی را از بانک مرکزی جدا دید، بنابراین در این الگو برای هر دو بخش نقشهایی را تعریف کردیم. اساسا اقتصاد مقاومتی در حوزه پول و بانک نیازمند ایفای نقش همزمان بانک مرکزی و شبکه بانکی است که به تحقق اقتصاد مقاومتی در نظام بانکی منجر میشود. با توجه به اقتصاد بانکمحور تنها راهکار اساسی برای برونرفت نظام بانکی از چالشهای فراروی آن، اتکای درونی به اقتصاد مقاومتی و نقشآفرینی نظام بانکی و در سطح کلان بازمهندسی نظام مالی کشور در اقتصاد مقاومتی است که این مهم اهتمام کلیه دستاندرکاران ذیربط را میطلبد.
بانک انصار در زمینه اقتصاد مقاومتی چه اقدامهایی انجام داده است؟
در بانک انصار از زمان ابلاغ سیاستها ما همزمان سه اقدام اساسی انجام دادیم؛ ابتدا طراحی و استقرار الگوی بانکداری مقاومتی را در دستور کار قرار دادیم و به همین منظور پس از استخراج و ابلاغ شاخصهای بانکداری در اقتصاد مقاومتی در بخش تسهیلات، تعهدات و تجهیز و فراهمکردن زیرساختهای اجرائی لازم در سطح تمامی شعب، شرایط را به گونهای فراهم کردیم که جهتگیری اعطای تسهیلات بانک به نحوی هدفگذاری شد که در سهماهه اول 23.23 درصد، ششماهه 48.4 درصد، 9ماهه 56.11 درصد و تا پایان بهمنماه 58.60 درصد از کل تسهیلات اعطایی در جهت سیاستهای اقتصاد مقاومتی و حمایت از تولید داخلی پرداخت شد و پیشبینی میشود تا پایان سال جاری این عملکرد به 65 درصد برسد. در همین راستا سند راهبردی و طرح کسبوکار بانک مبتنی بر اصول و سیاستهای اقتصاد مقاومتی تدوین و حمایت از کسبوکار بنگاههای متوسط و کوچک را به طور جدی دنبال میکنیم. تعیین الگوی مصرف بهینه در بانک متناسب با اصول و اهداف اقتصاد مقاومتی، در اولویت قراردادن خرید تولیدات ملی در تأمین اقلام موردنیاز در سطح بانک، برنامهریزی برای استفاده از کالاهای ایرانی در جوایز قرعهکشی و
فعالیتهای وسیع و گسترده گفتمانسازی حرفهای در حوزه پول بانک، از دیگر اقدامات این بانک به شمار میرود.
در زمینه حمایت از تولید داخلی طرح خاصی داشتید؟
بله، طرح حاتم که در این طرح به هر متقاضی مبلغ صد میلیون ریال تسهیلات با نرخ 15 درصد و به منظور خرید کالاهای ایرانی واگذار میشود و در سراسر کشور بیش از 850 فروشگاه و نمایندگی فروش طرف قرارداد در قالب عقد مرابحه این کالاها را در اختیار مصرفکنندگان قرار میدهند.
از آنجا که حمایت از شرکتهای دانشبنیان نیز از اهداف اقتصاد مقاومتی است، دراینباره چه اقداماتی انجام دادهاید؟
با توجه به اهمیت اقتصاد دانشبنیان در پیشرفت کشور و تأکید بر آن در سیاستهای اقتصاد مقاومتی به نظر میرسد نظام بانکی ابتدا باید نسبت به دانشبنیانکردن اقدام و خود را مجهز به فناوریهای روز کند. بانک انصار در این راستا ضمن تعامل و حمایت از این شرکتها با وجود ریسک بالا به دنبال کمک به آنها برای تجاریسازی و سودآوری است. در این راستا ضمن حمایت از بزرگترین ماراتن برنامهنویسی بر پایه سرویسهای بانکی (هکاتون) با هدف کشف، تدارک و ایجاد کسبوکارها و سرویسهای جدید بانکی و مالی از سوی استارتآپها و تیمهای خلاق در بستر زیستبوم فناوری گامهای مؤثری را برداشته است. یکی دیگر از فعالیتهای بانک انصار حمایت مالی از شرکتها دانشبنیان به صورت هدفمند و موضوعی است و همچنین تمرکز بر کسبوکارهای کوچک و متوسط با اولویت کسبوکارهای دانشبنیان است.
از آنجا که بانک انصار در افق 1404 «پیشگام در توسعه بانکداری اسلامی و مقاومتی» معرفی شده است، در نیل به این هدف چه کردهاید؟
با توجه به برخی چالشها در قانون جدید بانکداری بدون ربا بسیاری معتقدند رسیدن به این شاخص تعریفشده ناممکن است ولی بانک انصار به آن دست یافته است. در این راستا یکی از راهبردهای کلان این بانک، «کمک به تحقق بانکداری اسلامی و سیاستهای کلی کشور در حوزه اقتصاد» تعیین و تاکنون فعالیتهای تحقیقاتی و اجرائی گستردهای در این زمینه برنامهریزی و محقق شده است. بر این اساس در بانک انصار با تشکیل جلسات تخصصی و دعوت از متخصصان و صاحبنظران و خبرگان نظام بانکی اقدام به نقد و بررسی این طرح و لایحه پیشنهادی وزارت اقتصاد و بانک مرکزی کردیم و نظرات و پیشنهادات منتج به مراجع ذیربط اعلام شد. هرچند این طرح دارای نوآوریها و تغییرات اساسی نسبت به قانون عملیات بانکی بدون رباست، درعینحال با مشکلات، ابهامات و تعارضات مختلف روبهروست که باید بیشتر بررسی شود.
دلیل تأکید شما بر استحکام درونی بانکها چیست؟
بانکها باید به مرحلهای از استحکام درونی برسند تا در زمینه داخلی و بینالمللی از تکانهها آسیب نبینند که هدف نهایی اقتصاد مقاومتی است. متأسفانه برخلاف بسیاری از بانکهای مطرح دنیا، بانکهای داخلی عمدتا سهم درآمد بسیار ناچیزی از محل کارمزد ارائه خدمات دارند و درآمد اصلی آنها از محل واسطهگری مالی است که با توجه به شرایط موجود افق درآمدزایی از محل واسطهگری نیز مأیوسکننده است و در صورت تداوم این روند و تغییرنکردن ساختار درآمدزایی بانکها، خطر ورشکستگی در کمین بسیاری از بانکهای کشور است. برای رسیدن به این استحکام شاخصهایی مانند سیستم نظارت کنترل نسبت کفایت سرمایه، استقرار حاکمیت شرکت، مدیریت مطالبات، کفایت نقدینگی، کفایت سودآوری، ارتقای شفافیت مالی نسبت به سرمایهگذاریها، پایبندی به بانکداری اسلامی، نسبت داراییهای ثابت را تعریف کردیم.
به نوعی گرفتن سود را آسیب نظام بانکی میدانید، اگر بانكها بخواهند آن را حذف کنند، چطور باید این بخش را برای مردم تأمین کرد؟
هماکنون پاشنهآشیل حوزه پول و بانک، سود سپردههاست و باید این سود حذف شود. درحالحاضر 60 درصد ظرفیت تولید خوابیده؛ سؤال اینجاست؛ چرا با وجود اعطای تسهیلات به تولید باز موفق نیستند؟ پس در حوزه تولید نیازمندتر هستند بنابراین بهتر است به جای ارائه سود به مردم این پول را به تولید تزریق و از محل تولید به مردم کمک کنیم تا از ورشکستگی بانکها هم جلوگیری شود. تمام این خلأها به خاطر نبود نگاه مدیریتی است متأسفانه هماکنون استفادهنکردن از انرژیها و پتانسیلها، زیرساختها و منابع کشور مشهود است.
این بانک چقدر توانسته اعتماد مردم را جلب کند؟
هماکنون بانک انصار در زمینه بانکداری اسلامی، سودآوری، شفافیت و قرضالحسنه رتبه اول را دارد، فلسفه بانک انصار استفاده از ظرفیت مردمی و کمک به محرومان است. خوشبختانه بانک انصار نزدیک به 12 میلیون مشتری دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.