|

درد خام‌فروشی

محمدحسن پیوندی، مدیرعامل تاپیکو، بزرگ‌ترین بحران در شستا و تاپیکو را نبود مدیران مجرب برای سال‌های آتی آن می‌داند. به اعتقاد او، تاپیکو برای آینده‌اش مدیر ندارد؛ او معتقد است باید برای جوانان برنامه داشت. او درباره تعریف اقتصاد مقاومتی تأکید می‌کند که اقتصاد مقاومتی در یک کلمه خلاصه می‌شود و آن «جلوگیری از خام‌فروشی» است. به این معنی که خام‌فروشی نکنیم و پتانسیل‌های کشور را از حالت بالقوه به حالت بالفعل درآوریم.

‌تقریبا می‌توان گفت از آنجا که اصلی‌ترین منبع درآمدی کشور از محل نفت و محصولات پتروشیمی است و با توجه به اشرافی که شما در حوزه پتروشیمی دارید، کمی درباره پتروشیمی و الزاماتش برای اقتصاد مقاومتی صحبت کنید. برداشت و تحلیل شما از اقتصاد مقاومتی چیست؟
به نظر من تعریف اقتصاد مقاومتی بسیار ساده‌تر از آن است که درحال‌حاضر در جامعه، افکار، رسانه‌ها، مجالس و حتی در کنفرانس‌ها ارائه می‌شود. هیچ لزومی ندارد ما این موضوع را تا این حد پیچیده کنیم. اقتصاد مقاومتی به نظرم در یک عبارت خلاصه می‌شود: «جلوگیری از خام‌فروشی»؛ یعنی اینکه خام‌فروشی نکنیم و پتانسیل‌های کشور را از حالت بالقوه به حالت بالفعل درآوریم. در این تعریف همه آن تعاریفی هم که مقام معظم رهبری به عنوان درون‌زا و برون‌گرا گفتند، نهفته است؛ چه در بخش نفت، چه در بخش‌های دیگر. زمانی که خام‌فروشی می‌شود، ارزش‌افزوده در خارج از کشور ایجاد می‌شود، اشتغالش در آنجا می‌ماند و کالای آماده مصرف وارد کشور می‌شود. به‌علاوه باعث می‌شود منابع کشور هم بعد از این بیشتر صرف تجارت شود تا صرف تولید. اصولا معتقدم خام‌فروشی معادل است با تولید بی‌کاری!
‌فاصله بین پیوند پتروشیمی با خام‌فروشی را تا چه حد ارزیابی می‌کنید؟
برای پاسخ به این سؤال باید گفت در سخت‌ترین شرایط، صنعت پتروشیمی را توسعه دادیم. یک زمانی است که کشور شرایط بسیار عادی و نرمالی دارد، یعنی نه هشت سال جنگ به شما تحمیل شده است و نه تحریم‌های سنگین آن‌وقت باید توقع رشد و توسعه را داشت، اما در ایران این دو عامل در تمامی ارکان بسیار تأثیرگذار بوده است. صنعت پتروشیمی نیز از این ماجرا در امان نبوده و به شدت تحت‌تأثیر این دو عامل قرار گرفته و ما را به سمت تولید بیشتر برده است. در دوران جنگ تحمیلی اکثریت منابع لازم برای توسعه صنعت پتروشیمی یا در خلیج فارس بوده است یا در خوزستان یا در نوار غربی؛ اینها همه زیر آتش مستقیم دشمن بوده است؛ بنابراین نمی‌شد در این صنعت به توسعه‌ دست یافت. اما مجموع این موارد باعث شد ما در صنعت پتروشیمی تا حدودی مستقل شویم و همچنین با ایجاد ارزش‌افزوده از خام‌فروشی در این بخش پرهیز کنیم. با این تعابیر در واقع صنعت پتروشیمی مصداق کامل اقتصاد مقاومتی است.
‌میزان ارزش‌افزوده این صنعت چقدر است؟
ارزش‌افزوده در فرایندهای مختلف با هم متفاوت است؛ مثلا در تبدیل اِتان به اتیلن ارزش‌افزوده 80 درصد هم می‌توانید داشته باشید، درباره گاز طبیعی همین‌طور؛ زمانی که گاز طبیعی صادر شود، میزان صادرات شما در گاز طبیعی عدد بالایی نیست اما وقتی آن را به یک واحد متانول تبدیل کنید، ارزش‌افزوده زیادی خواهید داشت، اشتغالش در داخل کشور باقی می‌ماند و حجم زیادی ارز برای کشور دارد. در جریان تحریم سنگین، یکی از مواردی که عامل ثابت ارز بود، ارزهای پتروشیمی بود؛ همین الان هم تعیین‌کننده است؛ ما چه چیزی می‌خواهیم از این بهتر؟! به‌اصطلاح همین هنر تبدیل مس به طلاست.
‌یکی از انتقادات جدی به شستا و تاپیکو بی‌توجهی به صنایع پایین‌دست پتروشیمی است. نگاه حاکم در مورد شما تولید صرف و صادرات است. در این حالت به نظر نگاه اشتغال در تاپیکو کم‌رنگ است، این انتقادات را تأیید می‌کنید؟ و آیا برای صنایع پایین‌دستی هم برنامه دارید؟
من ماه سوم یا چهارم است که وارد تاپیکو شده‌ام و از همان ابتدا تاکنون مشغول برنامه‌ریزی برای همین اهدافی هستم که بیان کردید. صددرصد وارد این قضیه هم خواهیم شد ولی پیش از آن حجم زیادی کار هست که باید انجام بدهیم؛ الان در حال ساخت زیرساخت‌ها هستیم. وقتی به تاپیکو آمدم، گفتم باید به من اجازه بدهید 30 تا 35 نفر از بچه‌های نخبه از دانشگاه‌ها را بورسیه کنم، آن هم نه از یک دانشگاه، از کل دانشگاه‌های سراسر کشور و اگر یکی، دو سال اینجا بودم، آنها را برای آینده تاپیکو آموزش دهم؛ تاپیکو برای آینده‌اش مدیر ندارد، باید برای جوانان برنامه داشت.
آینده تاپیکو مهم است، من باید نیرو بسازم و آینده‌سازی کنم، همچنین باید بتوانم کیفیت هیئت‌مدیره شرکت‌ها را افزایش دهم و در نهایت در مرحله اول، ایمنی وضع موجود را تثبیت کنم.
ما در پتروشیمی آبادان برای 60‌ هزار تن تولید، هزارو 480 نفر پرسنل داریم. باید بهره‌وری آنان را افزایش دهیم. بالابردن بهره‌وری از سه راه امکان‌پذیر است؛ یک اینکه ایمنی را افزایش دهیم، دو آنکه کیفیت را بالا ببریم و سه اینکه برای نیروهای مازاد با اجرای پروژه‌های اقتصادی و منطقی، شغل ایجاد کنیم. چون این سه مورد به نظر من تأمین‌کننده همه چیز است.
اما برمی‌گردیم به موضوع صنایع پایین‌دستی که شما اشاره کردید و گفتید به آن توجه نشده است. درباره صنایع پایین‌دستی ما هلدینگی داریم به نام شرکت «سرمایه‌گذاری صنایع پتروشیمی». این شرکت دقیقا برای رسیدن به همین مهم تشکیل شد. در صنایع پایین‌دستی ما دستمال‌کاغذی حریر و لطیف داریم تا بنزین پالایشگاه ستاره خلیج‌فارس و کاغذ کارخانه چوکا در شمال که اینها را به شرایط تثبیت رسانده‌ایم.
در مسئله صنایع پایین‌دستی، صنایع میان‌دستی هم وجود دارد که این نکته را خیلی‌ها نمی‌دانند؛ می‌گویند چرا پتروشیمی به جای توسعه صنایع پایین‌دست، صنایع بالادستی را توسعه داده است؟ اما نکته اینجاست که اگر ما برای صنایع پایین‌دستی خوراک درست نکنیم، این صنایع نمی‌توانند رشد کنند. ابتدا باید صنایع بالادستی را پیش برد، سپس صنایع میان‌دستی. در این حالت خوراک لازم برای صنایع پایین‌دستی تهیه می‌شود.
‌آیا تاپیکو در این زمینه سرمایه‌گذاری مستقیم می‌کند؟
بله، به محض اینکه منابع مالی درخورتوجهی داشته باشیم و فرایند فاینانس هم به روی ما باز شود؛ واقعیت این است که برای این کارها ما به منابع مالی نیاز داریم و در این زمینه از دو نظر تحت فشار هستیم: اول اینکه سه پروژه نیمه‌تمام بزرگ داریم، یکی ستاره خلیج‌فارس که یکی از عظیم‌ترین پالایشگاه‌های دنیاست؛ دومی پروژه متانول مرجان و سومی پروژه پتروالفین ایلام. اینها تأثیر زیادی روی تاپیکو گذاشته است. مسئله دوم هم بحث تأمین منابع مالی برای حقوق و مزایای هرماهه مستمری‌بگیران تأمین اجتماعی است که حجم زیادی از منابع مالی تاپیکو را درگیر می‌کند.
‌شما چالش‌های اقتصاد مقاومتی را چه می‌‌دانید؟ پتروشیمی و حمایت از تولید داخل و شرکت‌های دانش‌بنیان در این مسیر چالش‌های مهمی دارند. از دیدگاه جناب‌عالی چالش‌های پیرامون اجرای اقتصاد مقاومتی چیست؟
این موضوع تعارف‌بردار نیست که با دو منحنی، کار را تمام کرد یا دو پروژه نیمه‌تمام را تمام کنیم و بگوییم اقتصاد مقاومتی را انجام دادیم. بدیهی است که آن پروژه‌های نیمه‌تمام، تمام خواهد شد و روند خودشان را طی می‌کنند. من برمی‌گردم به همان حرف اولم؛ ما باید دنبال این ذهنیت و این تفکر باشیم که هرچه می‌توانیم تولید را بالا ببریم و صادرات مواد خام را به حداقل برسانیم.
چالش‌ اصلی به نظرم نوع تفکر است. این باور که معنی اقتصاد مقاومتی این است که باید نیروهای متناسب با هر فرایندی در جایگاه خودشان قرار بگیرند. دیگر زمان آن است که ما این را درک کنیم که این همه فارغ‌التحصیل و این همه جوان‌های نخبه داریم و اینها را باید کجا به کار ببریم؟ در درجه اول باید نیروسازی کنیم، چرا من گفتم شرطی که برای تاپیکو گذاشتم این بود که اجازه بدهید فعلا 30 نخبه در مرحله نخست از دانشگاه‌ها بگیرم و بیاورم و آموزش بدهم برای آینده؟ چون اصل قضیه امروز نیروی انسانی و ایجاد اشتغال و از طرفی ارزش‌افزوده و تولید است.
‌چگونه می‌توان این باور را ایجاد کرد؟ به هر حال نگاه در کشور ما به سمت خارج است؛ چه در خریدهای خارجی، چه در بحث اعتماد به خارجی‌ها، چه پایین‌بودن ریسک مدیران و... . همه هم می‌دانیم بخش‌نامه حمایت از تولید داخل در واقعیت آنچنان که باید، عملی نشده است.
این باور به نوع مدیران بستگی دارد؛ یعنی آدم‌هایی باید باشند که عاشق مملکتشان، نظامشان و عاشق انقلابشان باشند. الان مشکلی که در جامعه می‌بینم، کمبود انگیزه است؛ این چالش بزرگ کار است، این باورکردن مسئله اقتصاد مقاومتی است. اولا باید از چالش‌های سیاسی بیرون بیاید. یعنی اینکه کسی فکر کند و به دلیل اعتقاداتش بهتر اقتصاد مقاومتی را درک می‌کند، ولی دیگری درک نمی‌کند؛ این اقتصاد است، این از جنس اقتصاد است، نامش اقتصاد مقاومتی است، این چالش جناح‌بازی سیاسی یکی از مشکلات است و باید همه فکر کنند که نظامشان را پیش ببرند. فعلا پرچم مملکت این است که ما باید جلو برویم و این انقلاب را هم باید حفظ کنیم. این اصل قضیه است؛ این باور را با تظاهر و با شعار نمی‌شود پیش برد.

محمدحسن پیوندی، مدیرعامل تاپیکو، بزرگ‌ترین بحران در شستا و تاپیکو را نبود مدیران مجرب برای سال‌های آتی آن می‌داند. به اعتقاد او، تاپیکو برای آینده‌اش مدیر ندارد؛ او معتقد است باید برای جوانان برنامه داشت. او درباره تعریف اقتصاد مقاومتی تأکید می‌کند که اقتصاد مقاومتی در یک کلمه خلاصه می‌شود و آن «جلوگیری از خام‌فروشی» است. به این معنی که خام‌فروشی نکنیم و پتانسیل‌های کشور را از حالت بالقوه به حالت بالفعل درآوریم.

‌تقریبا می‌توان گفت از آنجا که اصلی‌ترین منبع درآمدی کشور از محل نفت و محصولات پتروشیمی است و با توجه به اشرافی که شما در حوزه پتروشیمی دارید، کمی درباره پتروشیمی و الزاماتش برای اقتصاد مقاومتی صحبت کنید. برداشت و تحلیل شما از اقتصاد مقاومتی چیست؟
به نظر من تعریف اقتصاد مقاومتی بسیار ساده‌تر از آن است که درحال‌حاضر در جامعه، افکار، رسانه‌ها، مجالس و حتی در کنفرانس‌ها ارائه می‌شود. هیچ لزومی ندارد ما این موضوع را تا این حد پیچیده کنیم. اقتصاد مقاومتی به نظرم در یک عبارت خلاصه می‌شود: «جلوگیری از خام‌فروشی»؛ یعنی اینکه خام‌فروشی نکنیم و پتانسیل‌های کشور را از حالت بالقوه به حالت بالفعل درآوریم. در این تعریف همه آن تعاریفی هم که مقام معظم رهبری به عنوان درون‌زا و برون‌گرا گفتند، نهفته است؛ چه در بخش نفت، چه در بخش‌های دیگر. زمانی که خام‌فروشی می‌شود، ارزش‌افزوده در خارج از کشور ایجاد می‌شود، اشتغالش در آنجا می‌ماند و کالای آماده مصرف وارد کشور می‌شود. به‌علاوه باعث می‌شود منابع کشور هم بعد از این بیشتر صرف تجارت شود تا صرف تولید. اصولا معتقدم خام‌فروشی معادل است با تولید بی‌کاری!
‌فاصله بین پیوند پتروشیمی با خام‌فروشی را تا چه حد ارزیابی می‌کنید؟
برای پاسخ به این سؤال باید گفت در سخت‌ترین شرایط، صنعت پتروشیمی را توسعه دادیم. یک زمانی است که کشور شرایط بسیار عادی و نرمالی دارد، یعنی نه هشت سال جنگ به شما تحمیل شده است و نه تحریم‌های سنگین آن‌وقت باید توقع رشد و توسعه را داشت، اما در ایران این دو عامل در تمامی ارکان بسیار تأثیرگذار بوده است. صنعت پتروشیمی نیز از این ماجرا در امان نبوده و به شدت تحت‌تأثیر این دو عامل قرار گرفته و ما را به سمت تولید بیشتر برده است. در دوران جنگ تحمیلی اکثریت منابع لازم برای توسعه صنعت پتروشیمی یا در خلیج فارس بوده است یا در خوزستان یا در نوار غربی؛ اینها همه زیر آتش مستقیم دشمن بوده است؛ بنابراین نمی‌شد در این صنعت به توسعه‌ دست یافت. اما مجموع این موارد باعث شد ما در صنعت پتروشیمی تا حدودی مستقل شویم و همچنین با ایجاد ارزش‌افزوده از خام‌فروشی در این بخش پرهیز کنیم. با این تعابیر در واقع صنعت پتروشیمی مصداق کامل اقتصاد مقاومتی است.
‌میزان ارزش‌افزوده این صنعت چقدر است؟
ارزش‌افزوده در فرایندهای مختلف با هم متفاوت است؛ مثلا در تبدیل اِتان به اتیلن ارزش‌افزوده 80 درصد هم می‌توانید داشته باشید، درباره گاز طبیعی همین‌طور؛ زمانی که گاز طبیعی صادر شود، میزان صادرات شما در گاز طبیعی عدد بالایی نیست اما وقتی آن را به یک واحد متانول تبدیل کنید، ارزش‌افزوده زیادی خواهید داشت، اشتغالش در داخل کشور باقی می‌ماند و حجم زیادی ارز برای کشور دارد. در جریان تحریم سنگین، یکی از مواردی که عامل ثابت ارز بود، ارزهای پتروشیمی بود؛ همین الان هم تعیین‌کننده است؛ ما چه چیزی می‌خواهیم از این بهتر؟! به‌اصطلاح همین هنر تبدیل مس به طلاست.
‌یکی از انتقادات جدی به شستا و تاپیکو بی‌توجهی به صنایع پایین‌دست پتروشیمی است. نگاه حاکم در مورد شما تولید صرف و صادرات است. در این حالت به نظر نگاه اشتغال در تاپیکو کم‌رنگ است، این انتقادات را تأیید می‌کنید؟ و آیا برای صنایع پایین‌دستی هم برنامه دارید؟
من ماه سوم یا چهارم است که وارد تاپیکو شده‌ام و از همان ابتدا تاکنون مشغول برنامه‌ریزی برای همین اهدافی هستم که بیان کردید. صددرصد وارد این قضیه هم خواهیم شد ولی پیش از آن حجم زیادی کار هست که باید انجام بدهیم؛ الان در حال ساخت زیرساخت‌ها هستیم. وقتی به تاپیکو آمدم، گفتم باید به من اجازه بدهید 30 تا 35 نفر از بچه‌های نخبه از دانشگاه‌ها را بورسیه کنم، آن هم نه از یک دانشگاه، از کل دانشگاه‌های سراسر کشور و اگر یکی، دو سال اینجا بودم، آنها را برای آینده تاپیکو آموزش دهم؛ تاپیکو برای آینده‌اش مدیر ندارد، باید برای جوانان برنامه داشت.
آینده تاپیکو مهم است، من باید نیرو بسازم و آینده‌سازی کنم، همچنین باید بتوانم کیفیت هیئت‌مدیره شرکت‌ها را افزایش دهم و در نهایت در مرحله اول، ایمنی وضع موجود را تثبیت کنم.
ما در پتروشیمی آبادان برای 60‌ هزار تن تولید، هزارو 480 نفر پرسنل داریم. باید بهره‌وری آنان را افزایش دهیم. بالابردن بهره‌وری از سه راه امکان‌پذیر است؛ یک اینکه ایمنی را افزایش دهیم، دو آنکه کیفیت را بالا ببریم و سه اینکه برای نیروهای مازاد با اجرای پروژه‌های اقتصادی و منطقی، شغل ایجاد کنیم. چون این سه مورد به نظر من تأمین‌کننده همه چیز است.
اما برمی‌گردیم به موضوع صنایع پایین‌دستی که شما اشاره کردید و گفتید به آن توجه نشده است. درباره صنایع پایین‌دستی ما هلدینگی داریم به نام شرکت «سرمایه‌گذاری صنایع پتروشیمی». این شرکت دقیقا برای رسیدن به همین مهم تشکیل شد. در صنایع پایین‌دستی ما دستمال‌کاغذی حریر و لطیف داریم تا بنزین پالایشگاه ستاره خلیج‌فارس و کاغذ کارخانه چوکا در شمال که اینها را به شرایط تثبیت رسانده‌ایم.
در مسئله صنایع پایین‌دستی، صنایع میان‌دستی هم وجود دارد که این نکته را خیلی‌ها نمی‌دانند؛ می‌گویند چرا پتروشیمی به جای توسعه صنایع پایین‌دست، صنایع بالادستی را توسعه داده است؟ اما نکته اینجاست که اگر ما برای صنایع پایین‌دستی خوراک درست نکنیم، این صنایع نمی‌توانند رشد کنند. ابتدا باید صنایع بالادستی را پیش برد، سپس صنایع میان‌دستی. در این حالت خوراک لازم برای صنایع پایین‌دستی تهیه می‌شود.
‌آیا تاپیکو در این زمینه سرمایه‌گذاری مستقیم می‌کند؟
بله، به محض اینکه منابع مالی درخورتوجهی داشته باشیم و فرایند فاینانس هم به روی ما باز شود؛ واقعیت این است که برای این کارها ما به منابع مالی نیاز داریم و در این زمینه از دو نظر تحت فشار هستیم: اول اینکه سه پروژه نیمه‌تمام بزرگ داریم، یکی ستاره خلیج‌فارس که یکی از عظیم‌ترین پالایشگاه‌های دنیاست؛ دومی پروژه متانول مرجان و سومی پروژه پتروالفین ایلام. اینها تأثیر زیادی روی تاپیکو گذاشته است. مسئله دوم هم بحث تأمین منابع مالی برای حقوق و مزایای هرماهه مستمری‌بگیران تأمین اجتماعی است که حجم زیادی از منابع مالی تاپیکو را درگیر می‌کند.
‌شما چالش‌های اقتصاد مقاومتی را چه می‌‌دانید؟ پتروشیمی و حمایت از تولید داخل و شرکت‌های دانش‌بنیان در این مسیر چالش‌های مهمی دارند. از دیدگاه جناب‌عالی چالش‌های پیرامون اجرای اقتصاد مقاومتی چیست؟
این موضوع تعارف‌بردار نیست که با دو منحنی، کار را تمام کرد یا دو پروژه نیمه‌تمام را تمام کنیم و بگوییم اقتصاد مقاومتی را انجام دادیم. بدیهی است که آن پروژه‌های نیمه‌تمام، تمام خواهد شد و روند خودشان را طی می‌کنند. من برمی‌گردم به همان حرف اولم؛ ما باید دنبال این ذهنیت و این تفکر باشیم که هرچه می‌توانیم تولید را بالا ببریم و صادرات مواد خام را به حداقل برسانیم.
چالش‌ اصلی به نظرم نوع تفکر است. این باور که معنی اقتصاد مقاومتی این است که باید نیروهای متناسب با هر فرایندی در جایگاه خودشان قرار بگیرند. دیگر زمان آن است که ما این را درک کنیم که این همه فارغ‌التحصیل و این همه جوان‌های نخبه داریم و اینها را باید کجا به کار ببریم؟ در درجه اول باید نیروسازی کنیم، چرا من گفتم شرطی که برای تاپیکو گذاشتم این بود که اجازه بدهید فعلا 30 نخبه در مرحله نخست از دانشگاه‌ها بگیرم و بیاورم و آموزش بدهم برای آینده؟ چون اصل قضیه امروز نیروی انسانی و ایجاد اشتغال و از طرفی ارزش‌افزوده و تولید است.
‌چگونه می‌توان این باور را ایجاد کرد؟ به هر حال نگاه در کشور ما به سمت خارج است؛ چه در خریدهای خارجی، چه در بحث اعتماد به خارجی‌ها، چه پایین‌بودن ریسک مدیران و... . همه هم می‌دانیم بخش‌نامه حمایت از تولید داخل در واقعیت آنچنان که باید، عملی نشده است.
این باور به نوع مدیران بستگی دارد؛ یعنی آدم‌هایی باید باشند که عاشق مملکتشان، نظامشان و عاشق انقلابشان باشند. الان مشکلی که در جامعه می‌بینم، کمبود انگیزه است؛ این چالش بزرگ کار است، این باورکردن مسئله اقتصاد مقاومتی است. اولا باید از چالش‌های سیاسی بیرون بیاید. یعنی اینکه کسی فکر کند و به دلیل اعتقاداتش بهتر اقتصاد مقاومتی را درک می‌کند، ولی دیگری درک نمی‌کند؛ این اقتصاد است، این از جنس اقتصاد است، نامش اقتصاد مقاومتی است، این چالش جناح‌بازی سیاسی یکی از مشکلات است و باید همه فکر کنند که نظامشان را پیش ببرند. فعلا پرچم مملکت این است که ما باید جلو برویم و این انقلاب را هم باید حفظ کنیم. این اصل قضیه است؛ این باور را با تظاهر و با شعار نمی‌شود پیش برد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.