|

حرکت به سمت بازار سرمایه

سیدرضا نوروززاده، چند ماهی است که به ‌عنوان «مدیرعامل شرکت سرمایه‌گذاری تأمین‌اجتماعی» (شستا) مشغول به کار است. هرچند معتقد است تخصصش بیشتر بنگاه‌داری است، اما نگاهش را به بازار سرمایه دوخته و می‌گوید نگاه بالادستی این است که شستا از بنگاه‌داری به سمت بازار سرمایه حرکت کند؛ هر چند پروسه‌ای زمان‌بر است. او درمورد اقتصاد مقاومتی معتقد است که «درون‌زایی و برون‌نگری» اقتصاد، بهترین تعریف برای اقتصاد مقاومتی است. برهمین‌اساس، تأکید دارد که هم باید به پتانسیل‌های داخلی تکیه کنیم و هم بتوانیم در بازارهای جهانی با رقبای جهانی رقابت کنیم.

‌ پیش از آغاز بحث توضیح دهید، چه شد که به شستا آمدید؟
سابقه طولانی در مجلس داشتم و تمام مدت هم عضو کمیسیون صنایع بودم. به طور طبیعی هم تخصص و هم رشته ما مربوط به صنعت است و کاری هم که در کمیسیون انجام می‌دادیم در راستای رفع موانع در بخش‌های مختلف صنعت، حسب وظیفه کمیسیون صنایع بوده است. بعد از پایان نمایندگی که در پایان مجلس هفتم بود، به‌طور طبیعی در دولت وقت نه جایگاهی داشتیم و نه علاقه‌ای به همکاری داشتیم، به‌این‌ترتیب به سازمان گسترش برگشتم و درخواست کردم که برای من تعیین تکلیف کنند که با بازنشستگی پیش از موعد مواجه شوم و از محیط کارمان که سازمان گسترش بود خارج شدم.
در دولت جدید، همانند دیگر همکاران و دوستان به سازمان گسترش دعوت شدم و دو سال آنجا بودم. از آنجا که دوره مأموریت ما طبق نظر آقای نعمت‌زاده تمام شد، من را دعوت کردند برای شستا.
‌ فکر می‌کنم زمان بدی به شستا آمدید. زمانی که بحث‌هایی وجود داشت و علنا در رسانه‌ها می‌گفتند شستا درگیر جنگ قدرت شده است و مافیای قدرت نمی‌گذارد یک نفر کار کند.
سه، چهار ماهی بود که با من مذاکره می‌کردند و در مجموع به این نتیجه رسیدند که مدیریت شستا بر عهده من باشد. در آن زمان شستا با مشکلات زیادی مواجه بود که مهم‌ترین آن عدم ثبات مدیریتی بود. این عدم ثبات مدیریتی اثراتش را در شرکت‌ها و هلدینگ‌ها هم گذاشته بود. شستا یک واحد بسیار بزرگی است یعنی سرمایه‌اش شاید به معنای سرمایه ثبت‌شده آن نیست. دارایی‌هایش نزدیک به 70‌ هزار‌ میلیارد تومان دارایی احصا شده است، ولی انتظارات خیلی بیشتری از این مجموعه است، چون این سرمایه‌ها متعلق به جامعه کارگری است. به عبارتی 48‌ میلیون نفر که ماه به ماه از سازمان تأمین اجتماعی بابت حقوق بازنشستگی‌، بیمه بی‌کاری، درمان و ... حقوق دریافت می‌کنند. اینها مطالباتی است که خانواده 48‌ میلیون نفری از تأمین اجتماعی دارند. بنابراین ما دنبال این هستیم که همان سیاست‌های مصوب را که از هیئت‌مدیرهای قبلی بوده پیگیری کنیم و در شاخه‌هایی که باید خارج شویم، خارج شویم؛ هم فراغ‌ خاطر پیدا می‌کنیم و هم منابعی به دست می‌آید که می‌توانیم در جاهایی که باید در عمق برویم، بتوانیم کار کنیم.
‌ دو سال پیش، یعنی دوره قبل، آقای فیاض‌بخش به صراحت اعلام کرد که سیاست شستا بنگاه‌داری نیست و سهام‌داری است، شما همین روند را پیش گرفته‌اید؟
دکتر فیاض‌بخش از دوستان من است. ایشان و یک عده دیگری هستند که با نگاهِ به سازمان‌های بازنشستگی دنیا می‌گویند که این سازمان‌ها باید بیشتر با ورود به بازار سرمایه، از دارایی‌های خود صیانت کنند. این نگاهی است که در دنیا هم وجود دارد. عمده بازار بورس در دنیا این صندوق‌های بازنشستگی هستند که سهام می‌خرند و می‌فروشند و حفظ ارزش پول می‌کنند. این پول متعلق به بازنشستگان است. نظر آقای دکتر فیاض‌بخش این است که شستا بهتر است برود به سمت بازار سرمایه و از بنگاه‌داری خارج شود. این یکی از نگاه‌هایی است که نگاه غالب هم هست.
‌ شما این نگاه را دنبال می‌کنید؟
شاید از آنجایی که تخصص من بیشتر بنگاه‌داری است، بازار سرمایه با آن چارچوب کاری مورد قبول نباشد، نگاه بالادست همین است که شستا از بنگاه‌داری بیرون بیاید و به سمت بازار سرمایه حرکت کند.
‌ 70‌ هزار‌ میلیارد تومان اقتصاد ایران دست شماست، بنابراین در جایگاهی قرار دارید که یکی از بازیگران مهم پیاده‌سازی اقتصاد مقاومتی شستا به حساب می‌آید. درباره برنامه‌هایی که برای اجرائی‌کردن اقتصاد مقاومتی در شستا دارید توضیح دهید.
زمانی که به درآمدهایمان نگاه می‌کنیم می‌بینیم این درآمدها نسبت به آن سرمایه‌ای که در اختیار ماست زیبنده سازمان به این بزرگی نیست. این همه امکانات وجود دارد، ولی بازده مناسب نداریم، یا در حد انتظاری که من دارم، این بازده وجود ندارد. ابتدا ما باید از جاهایی که نباید فعالیت داشته باشیم، خارج شویم، این همان دیدگاهی است که من در سازمان گسترش هم داشتم و اعلام کردم، ما باید به سمت سرمایه‌گذاری برویم. البته این نافی ‌رفتن به بازار سرمایه و سهام واگذارکردن نیست.
‌ یکی از انتقاداتی که به شستا وارد می‌شود این است که در حوزه‌های مدرن و دانش‌بنیان اصلا فعالیتی ندارد. براساس فهرستی که از آقای دکتر ستاری ارائه شده، شرکت‌های شستا در حوزه دانش‌بنیان ورودی ندارند. برنامه شما برای ورود بیشتر به این قسمت چیست؟
ورود به این حوزه جزء ایده‌ها و آرمان‌های ماست، ما می‌گوییم در حوزه دارو هستیم، ادامه آن می‌رویم به سمت داروهای نوترکیب یا در سیمان، ما اگر بخواهیم درست کار کنیم، باید به سمت ترکیبات جدیدی از سیمان برسیم. اینها حوزه‌هایی است که به سمت دانش‌بنیان‌ها می‌رویم.
‌ در این مسیر قدم گذاشته‌اید؟
کار را تازه شروع کرده‌ایم. اینکه الان دستاورد تعریف‌شده‌ای را داشته باشیم، خیر، ولی نگاه ما به این سمت است که از کارهای معمولی که دارد انجام می‌شود، خارج شویم و کارها را به بخش خصوصی واگذار کنیم.
‌ پس آن انتقاد اول را وارد می‌دانید؟
بله، یکسری امکانات را به ما دادند که به‌روز‌کردن اینها، یعنی از دانش فنی جدید استفاده‌کردن، بالا بردن کارایی و به تبع آن افزایش سودآوری، ملزوماتی است که باید در شستا و شرکت‌های پایین‌دستش انجام شود. اگر بتوانم کارنامه‌ای از خودم ارائه بدهم، در این زمینه‌ها علاقه‌مند هستم ورود کنم.
‌ در سبد شرکت‌های شستا یکسری از شرکت‌های استراتژیک کشور هم هستند مانند شرکت کشتی‌رانی جمهوری اسلامی ایران، شرکت نفت‌کش؛ برای اینکه شستا در این مجموعه‌ها قوی‌تر ظاهر شود چه برنامه‌هایی را دارید؟
در این دو شرکت ما سهام ‌داریم؛ هم ما و هم بازنشستگی کل کشور.
‌ 30 نفر هیئت‌مدیره هم هستند، پس در انتخاب مدیرعامل هم نقش اساسی دارید.
بله، ما هم به هیئت‌مدیره خودمان پاسخ‌گو هستیم و هم به هیئت‌مدیره صندوق‌های بازنشستگی کشوری؛ به‌طوری‌که ما هر دو با هم می‌توانیم مدیریت را در سهام مدیریتی خود اعمال کنیم. اینها هر دو مربوط به خانواده تعاون، کار و رفاه اجتماعی است. تفاهم شده است که مدیرعامل این شرکت‌ها را یکی و رئیس هیئت‌مدیره دیگری منصوب کند. این در مورد تمام شرکت‌هایی است که ما و بازنشستگی با هم مدیریت می‌کنیم. الان کشتی‌رانی جمهوری اسلامی در اختیار ماست؛ نفت‌کش با همین ترتیبی که عرض کردم در اختیار بازنشستگی کشوری است. از طرف دیگر، این شرکت بسیار استراتژیک است و شرکتی نیست که یک‌شبه بشود برای آن جایگزین انتخاب کرد و از طرف دیگر شما رقبای بسیار بزرگی در بازار جهانی دارید، یعنی اگر برجام مسائلش دارد حل می‌شود، همچنان که فرصت‌هایی را برای ما می‌آورد، تهدید هم در کنارش هست. امروز ما باید بتوانیم در حمل‌ونقل اعم از زمینی، هوایی و دریایی با رقبای‌مان رقابت کنیم؛ همان طور که عرض کردم، اقتصاد مقاومتی درون‌زا و برون‌نگر است. برای این رقابت، اولین تصمیمی که گرفتیم این است که این کشتی باید ناوگانش هم جوان شود، هم چابک شود که بتواند با رقبای خارجی‌اش رقابت کند و یکی از کارهای خوبی که صورت گرفت همین قراردادی بود که با کره‌ای‌ها تنظیم شد. شاید اینچنین تلقی شود که بنده که یک عمر در مجلس از ساخت داخل حمایت کردم، چرا رفتیم با کره قرارداد بستیم.
‌ اینکه جنجال سیاسی بود.
به‌هرحال این سؤال شاید متوجه من هم باشد که شما رفتید با کره‌ای‌ها قرارداد بستید. اولا قرارداد 157‌ میلیون یورویی چند سال در اختیار آنها بوده است، آنها می‌توانستند کِلیم کنند، بابت زیان‌هایشان این پول‌ها را بخورند چون تحریم نگذاشت آنها به تعهداتشان عمل کنند. می‌توانستند بگویند پول برای ما، ما این زیان‌ها را کردیم، مذاکرات سنگینی توسط تیم کارشناسی کشتی‌رانی صورت گرفت، اولا حاضر شدند سر میز مذاکره بیایند، ثانیا حاضر شدند این پول ما که طلبکارش هستیم را بپذیرند.
سوم اینکه حاضر شدند فاینانس کنند و با 22 درصد آورده سهام‌داران باقی آن را آنها تأمین کردند و یک کنسرسیوم و در آن، آموزش نیروی انسانی را قبول کردند که ما از کشتی‌سازهای داخلی نیرو بفرستیم آنجا و اینها در زمینه طراحی، مهندسی، در زمینه تعمیر و نگهداری آموزش ببینند. ایزویکو متعلق به سازمان گسترش است و ظرفیت بسیار گران‌سنگی در آنجاست اما آنجا یک واحد زیان‌ده بود، ولی امروز روی پای خود ایستاده. من فکر می‌کنم نقش پررنگی در اینجا داشتم و کاری که من آنجا کردم این بود که با نفتی‌ها قرارداد بستیم که به ما سکو بدهند.

سیدرضا نوروززاده، چند ماهی است که به ‌عنوان «مدیرعامل شرکت سرمایه‌گذاری تأمین‌اجتماعی» (شستا) مشغول به کار است. هرچند معتقد است تخصصش بیشتر بنگاه‌داری است، اما نگاهش را به بازار سرمایه دوخته و می‌گوید نگاه بالادستی این است که شستا از بنگاه‌داری به سمت بازار سرمایه حرکت کند؛ هر چند پروسه‌ای زمان‌بر است. او درمورد اقتصاد مقاومتی معتقد است که «درون‌زایی و برون‌نگری» اقتصاد، بهترین تعریف برای اقتصاد مقاومتی است. برهمین‌اساس، تأکید دارد که هم باید به پتانسیل‌های داخلی تکیه کنیم و هم بتوانیم در بازارهای جهانی با رقبای جهانی رقابت کنیم.

‌ پیش از آغاز بحث توضیح دهید، چه شد که به شستا آمدید؟
سابقه طولانی در مجلس داشتم و تمام مدت هم عضو کمیسیون صنایع بودم. به طور طبیعی هم تخصص و هم رشته ما مربوط به صنعت است و کاری هم که در کمیسیون انجام می‌دادیم در راستای رفع موانع در بخش‌های مختلف صنعت، حسب وظیفه کمیسیون صنایع بوده است. بعد از پایان نمایندگی که در پایان مجلس هفتم بود، به‌طور طبیعی در دولت وقت نه جایگاهی داشتیم و نه علاقه‌ای به همکاری داشتیم، به‌این‌ترتیب به سازمان گسترش برگشتم و درخواست کردم که برای من تعیین تکلیف کنند که با بازنشستگی پیش از موعد مواجه شوم و از محیط کارمان که سازمان گسترش بود خارج شدم.
در دولت جدید، همانند دیگر همکاران و دوستان به سازمان گسترش دعوت شدم و دو سال آنجا بودم. از آنجا که دوره مأموریت ما طبق نظر آقای نعمت‌زاده تمام شد، من را دعوت کردند برای شستا.
‌ فکر می‌کنم زمان بدی به شستا آمدید. زمانی که بحث‌هایی وجود داشت و علنا در رسانه‌ها می‌گفتند شستا درگیر جنگ قدرت شده است و مافیای قدرت نمی‌گذارد یک نفر کار کند.
سه، چهار ماهی بود که با من مذاکره می‌کردند و در مجموع به این نتیجه رسیدند که مدیریت شستا بر عهده من باشد. در آن زمان شستا با مشکلات زیادی مواجه بود که مهم‌ترین آن عدم ثبات مدیریتی بود. این عدم ثبات مدیریتی اثراتش را در شرکت‌ها و هلدینگ‌ها هم گذاشته بود. شستا یک واحد بسیار بزرگی است یعنی سرمایه‌اش شاید به معنای سرمایه ثبت‌شده آن نیست. دارایی‌هایش نزدیک به 70‌ هزار‌ میلیارد تومان دارایی احصا شده است، ولی انتظارات خیلی بیشتری از این مجموعه است، چون این سرمایه‌ها متعلق به جامعه کارگری است. به عبارتی 48‌ میلیون نفر که ماه به ماه از سازمان تأمین اجتماعی بابت حقوق بازنشستگی‌، بیمه بی‌کاری، درمان و ... حقوق دریافت می‌کنند. اینها مطالباتی است که خانواده 48‌ میلیون نفری از تأمین اجتماعی دارند. بنابراین ما دنبال این هستیم که همان سیاست‌های مصوب را که از هیئت‌مدیرهای قبلی بوده پیگیری کنیم و در شاخه‌هایی که باید خارج شویم، خارج شویم؛ هم فراغ‌ خاطر پیدا می‌کنیم و هم منابعی به دست می‌آید که می‌توانیم در جاهایی که باید در عمق برویم، بتوانیم کار کنیم.
‌ دو سال پیش، یعنی دوره قبل، آقای فیاض‌بخش به صراحت اعلام کرد که سیاست شستا بنگاه‌داری نیست و سهام‌داری است، شما همین روند را پیش گرفته‌اید؟
دکتر فیاض‌بخش از دوستان من است. ایشان و یک عده دیگری هستند که با نگاهِ به سازمان‌های بازنشستگی دنیا می‌گویند که این سازمان‌ها باید بیشتر با ورود به بازار سرمایه، از دارایی‌های خود صیانت کنند. این نگاهی است که در دنیا هم وجود دارد. عمده بازار بورس در دنیا این صندوق‌های بازنشستگی هستند که سهام می‌خرند و می‌فروشند و حفظ ارزش پول می‌کنند. این پول متعلق به بازنشستگان است. نظر آقای دکتر فیاض‌بخش این است که شستا بهتر است برود به سمت بازار سرمایه و از بنگاه‌داری خارج شود. این یکی از نگاه‌هایی است که نگاه غالب هم هست.
‌ شما این نگاه را دنبال می‌کنید؟
شاید از آنجایی که تخصص من بیشتر بنگاه‌داری است، بازار سرمایه با آن چارچوب کاری مورد قبول نباشد، نگاه بالادست همین است که شستا از بنگاه‌داری بیرون بیاید و به سمت بازار سرمایه حرکت کند.
‌ 70‌ هزار‌ میلیارد تومان اقتصاد ایران دست شماست، بنابراین در جایگاهی قرار دارید که یکی از بازیگران مهم پیاده‌سازی اقتصاد مقاومتی شستا به حساب می‌آید. درباره برنامه‌هایی که برای اجرائی‌کردن اقتصاد مقاومتی در شستا دارید توضیح دهید.
زمانی که به درآمدهایمان نگاه می‌کنیم می‌بینیم این درآمدها نسبت به آن سرمایه‌ای که در اختیار ماست زیبنده سازمان به این بزرگی نیست. این همه امکانات وجود دارد، ولی بازده مناسب نداریم، یا در حد انتظاری که من دارم، این بازده وجود ندارد. ابتدا ما باید از جاهایی که نباید فعالیت داشته باشیم، خارج شویم، این همان دیدگاهی است که من در سازمان گسترش هم داشتم و اعلام کردم، ما باید به سمت سرمایه‌گذاری برویم. البته این نافی ‌رفتن به بازار سرمایه و سهام واگذارکردن نیست.
‌ یکی از انتقاداتی که به شستا وارد می‌شود این است که در حوزه‌های مدرن و دانش‌بنیان اصلا فعالیتی ندارد. براساس فهرستی که از آقای دکتر ستاری ارائه شده، شرکت‌های شستا در حوزه دانش‌بنیان ورودی ندارند. برنامه شما برای ورود بیشتر به این قسمت چیست؟
ورود به این حوزه جزء ایده‌ها و آرمان‌های ماست، ما می‌گوییم در حوزه دارو هستیم، ادامه آن می‌رویم به سمت داروهای نوترکیب یا در سیمان، ما اگر بخواهیم درست کار کنیم، باید به سمت ترکیبات جدیدی از سیمان برسیم. اینها حوزه‌هایی است که به سمت دانش‌بنیان‌ها می‌رویم.
‌ در این مسیر قدم گذاشته‌اید؟
کار را تازه شروع کرده‌ایم. اینکه الان دستاورد تعریف‌شده‌ای را داشته باشیم، خیر، ولی نگاه ما به این سمت است که از کارهای معمولی که دارد انجام می‌شود، خارج شویم و کارها را به بخش خصوصی واگذار کنیم.
‌ پس آن انتقاد اول را وارد می‌دانید؟
بله، یکسری امکانات را به ما دادند که به‌روز‌کردن اینها، یعنی از دانش فنی جدید استفاده‌کردن، بالا بردن کارایی و به تبع آن افزایش سودآوری، ملزوماتی است که باید در شستا و شرکت‌های پایین‌دستش انجام شود. اگر بتوانم کارنامه‌ای از خودم ارائه بدهم، در این زمینه‌ها علاقه‌مند هستم ورود کنم.
‌ در سبد شرکت‌های شستا یکسری از شرکت‌های استراتژیک کشور هم هستند مانند شرکت کشتی‌رانی جمهوری اسلامی ایران، شرکت نفت‌کش؛ برای اینکه شستا در این مجموعه‌ها قوی‌تر ظاهر شود چه برنامه‌هایی را دارید؟
در این دو شرکت ما سهام ‌داریم؛ هم ما و هم بازنشستگی کل کشور.
‌ 30 نفر هیئت‌مدیره هم هستند، پس در انتخاب مدیرعامل هم نقش اساسی دارید.
بله، ما هم به هیئت‌مدیره خودمان پاسخ‌گو هستیم و هم به هیئت‌مدیره صندوق‌های بازنشستگی کشوری؛ به‌طوری‌که ما هر دو با هم می‌توانیم مدیریت را در سهام مدیریتی خود اعمال کنیم. اینها هر دو مربوط به خانواده تعاون، کار و رفاه اجتماعی است. تفاهم شده است که مدیرعامل این شرکت‌ها را یکی و رئیس هیئت‌مدیره دیگری منصوب کند. این در مورد تمام شرکت‌هایی است که ما و بازنشستگی با هم مدیریت می‌کنیم. الان کشتی‌رانی جمهوری اسلامی در اختیار ماست؛ نفت‌کش با همین ترتیبی که عرض کردم در اختیار بازنشستگی کشوری است. از طرف دیگر، این شرکت بسیار استراتژیک است و شرکتی نیست که یک‌شبه بشود برای آن جایگزین انتخاب کرد و از طرف دیگر شما رقبای بسیار بزرگی در بازار جهانی دارید، یعنی اگر برجام مسائلش دارد حل می‌شود، همچنان که فرصت‌هایی را برای ما می‌آورد، تهدید هم در کنارش هست. امروز ما باید بتوانیم در حمل‌ونقل اعم از زمینی، هوایی و دریایی با رقبای‌مان رقابت کنیم؛ همان طور که عرض کردم، اقتصاد مقاومتی درون‌زا و برون‌نگر است. برای این رقابت، اولین تصمیمی که گرفتیم این است که این کشتی باید ناوگانش هم جوان شود، هم چابک شود که بتواند با رقبای خارجی‌اش رقابت کند و یکی از کارهای خوبی که صورت گرفت همین قراردادی بود که با کره‌ای‌ها تنظیم شد. شاید اینچنین تلقی شود که بنده که یک عمر در مجلس از ساخت داخل حمایت کردم، چرا رفتیم با کره قرارداد بستیم.
‌ اینکه جنجال سیاسی بود.
به‌هرحال این سؤال شاید متوجه من هم باشد که شما رفتید با کره‌ای‌ها قرارداد بستید. اولا قرارداد 157‌ میلیون یورویی چند سال در اختیار آنها بوده است، آنها می‌توانستند کِلیم کنند، بابت زیان‌هایشان این پول‌ها را بخورند چون تحریم نگذاشت آنها به تعهداتشان عمل کنند. می‌توانستند بگویند پول برای ما، ما این زیان‌ها را کردیم، مذاکرات سنگینی توسط تیم کارشناسی کشتی‌رانی صورت گرفت، اولا حاضر شدند سر میز مذاکره بیایند، ثانیا حاضر شدند این پول ما که طلبکارش هستیم را بپذیرند.
سوم اینکه حاضر شدند فاینانس کنند و با 22 درصد آورده سهام‌داران باقی آن را آنها تأمین کردند و یک کنسرسیوم و در آن، آموزش نیروی انسانی را قبول کردند که ما از کشتی‌سازهای داخلی نیرو بفرستیم آنجا و اینها در زمینه طراحی، مهندسی، در زمینه تعمیر و نگهداری آموزش ببینند. ایزویکو متعلق به سازمان گسترش است و ظرفیت بسیار گران‌سنگی در آنجاست اما آنجا یک واحد زیان‌ده بود، ولی امروز روی پای خود ایستاده. من فکر می‌کنم نقش پررنگی در اینجا داشتم و کاری که من آنجا کردم این بود که با نفتی‌ها قرارداد بستیم که به ما سکو بدهند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.