|

تأثیر اقتصاد دانش‌بنیان در تحقق سیاست‌های اقتصاد مقاومتی

نعمت‌اله ترکی.رئیس سازمان برنامه‌وبودجه استان تهران و دبیر ستاد اقتصاد مقاومتی استان

در شرایط کنونی جهان و با وجود فشارها و تحریم‌های کشورهای غربی علیه ایران، مسئله راهکار مقابله با تحریم‌ها و خلق جهاد اقتصادی، همواره دغدغه اصلی سیاست‌گذاران اقتصادی بوده است. چنین تغییراتی به صورت خودکار منجر به تغییر فضای کسب‌وکار، موقعیت و وضعیت رشد اقتصادی و رقابت در دنیا شده است.
از سوی دیگر، دانش و فناوری در توسعه و پیشرفت کشورها، به‌خصوص کشورهای درحال‌توسعه نقش عمدهای دارد چراکه در دنیای فعلی کشورهای موفق، آنهایی هستند که بتوانند نوآوری فنی را به تولید اقتصادی تبدیل کنند. علاوه بر آن، تغییرات اساسی که در اقتصادهای مختلف در دهه گذشته صورت گرفته، بیانگر وقوع «انقلاب دانشی» یعنی‌گذار از اقتصاد منبع‌بنیان، به سوی اقتصاد دانش‌بنیان است.
نتیجه عملی چنین انقلابی، افزایش فعالیت‌های کارآفرینانه، ارتقای بهره‌وری و ایجاد ارتباط تنگاتنگ بین پیشرفت‌های علمی و ابداعات است. بنابراین، «انقلاب دانشی» بیانگر تعریف جدیدی از اقتصاد به نام «اقتصاد دانش‌بنیان» است. در چنین اقتصادی، دانش با تمام بخش‌ها و نهادهای اقتصادی عجین شده و منبع خلق صنایع جدید، بازسازی و اعمال اصلاحات ساختاری در صنایع و عامل اصلی ایجاد رقابت در رفاه اجتماعی شده است.
در این میان، تمام کشورها، به‌خصوص کشورهای درحال‌توسعه به منظور دستیابی به اهداف کلان اقتصادی و کاهش فاصله خود با کشورهای توسعه‌یافته به دنبال ‌گذار از اقتصاد «منبع بنیان» به «اقتصاد دانش‌بنیان» هستند. با توجه به آنچه گفته شد، ایران نیز از این قاعده مستثنا نبوده و در جست‌وجوی دستیابی به بهرهوری بیشتر و بهبود جایگاه اقتصادی خود در بین کشورهای منطقه و جهان است.
از این رو در سند چشم‌انداز 20ساله، ایران کشوری توسعه‌یافته با جایگاه اول اقتصادی، علمی و فناوری در سطح منطقه، با هدف اسلامی و انقلابی، الهام‌بخش در جهان اسلام و با تعامل سازنده و مؤثر در سطح بین‌المللی است. اما با عنایت به اجرای سیاست‌های اقتصاد مقاومتی در کشور و لزوم توجه به این موضوع که اقتصاد مقاومتی یک نظام اقتصادی است که هماهنگ با سیاست‌های کلان سیاسی و امنیتی نظام اسلامی است و برای مقاومت در برابر اقدامات تخریبی شکل میگیرد تا بتواند در برابر ضربات اقتصادی تحریم‌ها و توطئه‌های گوناگون اقتصادی نظام استکبار مقاومت کرده و توسعه و پیشرفت خود را ادامه دهد، اقتصاد دانش‌بنیان می‌تواند راهکاری برای دستیابی به این مهم باشد که نه‌تنها به عنوان یک نیاز اساسی برای کشورهای درحال‌توسعه نظیر ایران به شمار می‌آید بلکه اجتناب از حرکت به سمت چنین اقتصادی توان رقابتی را به شدت کاهش می‌دهد.
این اقتصاد با وقوع تحولات علمی و تحقیقاتی، دگرگونی عمیقی در عرصه رشد و تولید اقتصادی ایجاد می‌کند. در واقع، اقتصاد دانش‌بنیان از پایه‌های سیاست‌های اقتصاد مقاومتی محسوب می‌شود و نقش مهمی در ایجاد اشتغال پایدار دارد که با برنامه‌ریزی و تلاش در استفاده از دانش و خلاقیت نخبگان و فراهم‌کردن محیطی مناسب برای نوآوری می‌تواند راه‌گشای بسیاری از مسائل جامعه شود. در مجموع می‌توان گفت، وابستگی بیش از حد ایران به درآمدهای نفتی منجر به ضعف اقتصاد کشور شده است که راه خروج از این بحران، اداره کشور با اقتصاد دانش‌بنیان است که خود مسیر رسیدن به اقتصاد مقاومتی و تأکید بر خوداتکایی است و منجر به کاهش وابستگی به کشورهای بیگانه و در نتیجه کاهش تأثیرات منفی ناشی از تحریم‌ها و جلوگیری از رکود اقتصادی می‌شود.
سازمان برنامه و بودجه استان تهران، با توجه به اهمیت موضوع توسعه برای کشور و با توجه به فرصت‌هایی که اقتصاد دانش‌بنیان برای رشد و توسعه کشور فراهم می‌کند و در راستای اجرای بند دو، از بندهای 24گانه سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی ابلاغی مقام معظم رهبری (مدظله العالی) که اشاره به «پیشتازی اقتصاد دانش‌بنیان، پیاده‌سازی و اجرای نقشه جامع علمی کشور و ساماندهی نظام نوآوری به منظور ارتقای جایگاه جهانی کشور و افزایش سهم تولید و صادرات محصولات و خدمات دانش‌بنیان و دستیابی به رتبه اول اقتصاد دانش‌بنیان در منطقه» دارد و همچنین در جهت تحقق شعار سال با عنوان اقتصاد مقاومتی، اقدام و عمل و سیاست‌های دولت تدبیر و امید، توجه به این مهم را در دستور کار خود قرار داده است تا با ایجاد شرایط مساعد و استفاده از پتانسیل‌های اقتصادی و ایجاد تسهیلات لازم برای اجرای طرح‌های دانش‌بنیان راه را برای توسعه اقتصادی و البته تحقق اهداف اقتصاد مقاومتی در کشور هموارتر کند.

در شرایط کنونی جهان و با وجود فشارها و تحریم‌های کشورهای غربی علیه ایران، مسئله راهکار مقابله با تحریم‌ها و خلق جهاد اقتصادی، همواره دغدغه اصلی سیاست‌گذاران اقتصادی بوده است. چنین تغییراتی به صورت خودکار منجر به تغییر فضای کسب‌وکار، موقعیت و وضعیت رشد اقتصادی و رقابت در دنیا شده است.
از سوی دیگر، دانش و فناوری در توسعه و پیشرفت کشورها، به‌خصوص کشورهای درحال‌توسعه نقش عمدهای دارد چراکه در دنیای فعلی کشورهای موفق، آنهایی هستند که بتوانند نوآوری فنی را به تولید اقتصادی تبدیل کنند. علاوه بر آن، تغییرات اساسی که در اقتصادهای مختلف در دهه گذشته صورت گرفته، بیانگر وقوع «انقلاب دانشی» یعنی‌گذار از اقتصاد منبع‌بنیان، به سوی اقتصاد دانش‌بنیان است.
نتیجه عملی چنین انقلابی، افزایش فعالیت‌های کارآفرینانه، ارتقای بهره‌وری و ایجاد ارتباط تنگاتنگ بین پیشرفت‌های علمی و ابداعات است. بنابراین، «انقلاب دانشی» بیانگر تعریف جدیدی از اقتصاد به نام «اقتصاد دانش‌بنیان» است. در چنین اقتصادی، دانش با تمام بخش‌ها و نهادهای اقتصادی عجین شده و منبع خلق صنایع جدید، بازسازی و اعمال اصلاحات ساختاری در صنایع و عامل اصلی ایجاد رقابت در رفاه اجتماعی شده است.
در این میان، تمام کشورها، به‌خصوص کشورهای درحال‌توسعه به منظور دستیابی به اهداف کلان اقتصادی و کاهش فاصله خود با کشورهای توسعه‌یافته به دنبال ‌گذار از اقتصاد «منبع بنیان» به «اقتصاد دانش‌بنیان» هستند. با توجه به آنچه گفته شد، ایران نیز از این قاعده مستثنا نبوده و در جست‌وجوی دستیابی به بهرهوری بیشتر و بهبود جایگاه اقتصادی خود در بین کشورهای منطقه و جهان است.
از این رو در سند چشم‌انداز 20ساله، ایران کشوری توسعه‌یافته با جایگاه اول اقتصادی، علمی و فناوری در سطح منطقه، با هدف اسلامی و انقلابی، الهام‌بخش در جهان اسلام و با تعامل سازنده و مؤثر در سطح بین‌المللی است. اما با عنایت به اجرای سیاست‌های اقتصاد مقاومتی در کشور و لزوم توجه به این موضوع که اقتصاد مقاومتی یک نظام اقتصادی است که هماهنگ با سیاست‌های کلان سیاسی و امنیتی نظام اسلامی است و برای مقاومت در برابر اقدامات تخریبی شکل میگیرد تا بتواند در برابر ضربات اقتصادی تحریم‌ها و توطئه‌های گوناگون اقتصادی نظام استکبار مقاومت کرده و توسعه و پیشرفت خود را ادامه دهد، اقتصاد دانش‌بنیان می‌تواند راهکاری برای دستیابی به این مهم باشد که نه‌تنها به عنوان یک نیاز اساسی برای کشورهای درحال‌توسعه نظیر ایران به شمار می‌آید بلکه اجتناب از حرکت به سمت چنین اقتصادی توان رقابتی را به شدت کاهش می‌دهد.
این اقتصاد با وقوع تحولات علمی و تحقیقاتی، دگرگونی عمیقی در عرصه رشد و تولید اقتصادی ایجاد می‌کند. در واقع، اقتصاد دانش‌بنیان از پایه‌های سیاست‌های اقتصاد مقاومتی محسوب می‌شود و نقش مهمی در ایجاد اشتغال پایدار دارد که با برنامه‌ریزی و تلاش در استفاده از دانش و خلاقیت نخبگان و فراهم‌کردن محیطی مناسب برای نوآوری می‌تواند راه‌گشای بسیاری از مسائل جامعه شود. در مجموع می‌توان گفت، وابستگی بیش از حد ایران به درآمدهای نفتی منجر به ضعف اقتصاد کشور شده است که راه خروج از این بحران، اداره کشور با اقتصاد دانش‌بنیان است که خود مسیر رسیدن به اقتصاد مقاومتی و تأکید بر خوداتکایی است و منجر به کاهش وابستگی به کشورهای بیگانه و در نتیجه کاهش تأثیرات منفی ناشی از تحریم‌ها و جلوگیری از رکود اقتصادی می‌شود.
سازمان برنامه و بودجه استان تهران، با توجه به اهمیت موضوع توسعه برای کشور و با توجه به فرصت‌هایی که اقتصاد دانش‌بنیان برای رشد و توسعه کشور فراهم می‌کند و در راستای اجرای بند دو، از بندهای 24گانه سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی ابلاغی مقام معظم رهبری (مدظله العالی) که اشاره به «پیشتازی اقتصاد دانش‌بنیان، پیاده‌سازی و اجرای نقشه جامع علمی کشور و ساماندهی نظام نوآوری به منظور ارتقای جایگاه جهانی کشور و افزایش سهم تولید و صادرات محصولات و خدمات دانش‌بنیان و دستیابی به رتبه اول اقتصاد دانش‌بنیان در منطقه» دارد و همچنین در جهت تحقق شعار سال با عنوان اقتصاد مقاومتی، اقدام و عمل و سیاست‌های دولت تدبیر و امید، توجه به این مهم را در دستور کار خود قرار داده است تا با ایجاد شرایط مساعد و استفاده از پتانسیل‌های اقتصادی و ایجاد تسهیلات لازم برای اجرای طرح‌های دانش‌بنیان راه را برای توسعه اقتصادی و البته تحقق اهداف اقتصاد مقاومتی در کشور هموارتر کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.