بانک، کاتالیزور تأمین سرمایه
آیتاللهی، مدیرعامل بانک کارآفرین، اعتقاد عمیقی به نقش سیستم بانکی داخلی برای توسعه کشور، بهخصوص حمایت از سیاستهای اقتصاد مقاومتی دارد. بانک را محور تأمین سرمایه لازم برای تولید، تجارت و شرکتهای نوظهور دانشبنیان میداند. درعینحال واقعگراست و معتقد به تطبیق فرایندها و قوانین با استانداردهای روز دنیا.
تعریف و برداشت شما از اقتصاد مقاومتی چیست؟
اقتصاد مقاومتی یک بحث اولویتدار کلان ملی ماست. من اعتقاد دارم اقتصاد مقاومتی همان اقتصاد ملی است، همان اقتصاد متکی به منابع درونی کشور، اقتصادی است که معتقد است ما از ظرفیتهای درون به بهترین نحو باید استفاده کنیم؛ ضمن اینکه نگاهمان را از بیرون هم نمیبندیم، فکر نمیکنم باید اطراف خودمان دیوار بکشیم.
تعریف عامی که از اقتصاد مقاومتی میشود، یک اقتصاد درونگرا و برونزاست، یعنی گرایش به سمت درون و ظرفیتها و توانمندیهای درون کشور است و با نگاه به بیرون و استفاده از ظرفیتهایی که در دنیای بیرون وجود دارد، ظرفیتهای علمی، سرمایهای، اقتصادی، تکنولوژی و مجموعه شرایطی که در همه اینها وجود دارد.
بنابراین ما زمانی که میگوییم میخواهیم اقتصاد مقاومتی را در کشور پیاده کنیم؛ یعنی میخواهیم توجهمان را معطوف کنیم به ظرفیتهای درون کشور، ظرفیت نیروی انسانی قوی، توانمندیهای علمی که در این کشور وجود دارد، تجارب خوبی که در زمینههای مختلف نیروهای متخصص فنی ما دارند، ذخایر و منابع طبیعی که در کشور وجود دارد.
ما اگر بتوانیم بهدرستی برنامهریزی و مدیریت کنیم و در بعد نیروی انسانی نیروهای متخصصمان را بسیج و مدیریت کنیم و بعد فرصتها، ظرفیتها، امکانات و اختیارات را در اختیارشان قرار دهیم که بتوانند خلاقیتهای موجود در کشور را در خدمت اقتصاد کشور قرار دهند، به نظر من قدم بزرگی برداشتهایم، در ضمن ما میدانیم برای اینکه اقتصادمان پویا باشد، باید از رشد اقتصادی قابلقبولی برخوردار باشیم و بتوانیم از کانال تولید ناخالص داخلی تولید ناخالص ملیمان را بالا ببریم. مجموعه اینها نیاز به سرمایه دارد و بدون سرمایهگذاری اگر همه امکانات و ابزار هم فراهم باشد، ما نمیتوانیم به پروژههای کلان و بزرگ ملی ورود کنیم.
سرمایهگذاران داخلی تا حدی توان سرمایهگذاری دارند که برای پاسخگویی به نیازهای کشور خیلی محدود است، در مقابل کمبودها و کارهای انجامنشدهای وجود دارد که این سرمایهها کفافشان را نمیدهد و من قویا اعلام میکنم باید بستر و شرایطی برای ایجاد جاذبه و انگیزه برای سرمایهگذار خارجی و ایرانی خارج از کشور فراهم شود. برای سرمایهگذار ایرانی مقیم خارج، ضمن اینکه به سرمایهاش خیلی علاقه دارد و برای او خیلی مهم است ولی پیشرفت کشور هم برایش مهم است.
سرمایهگذاران خارجی هم در دنیا دنبال بازار هستند، دنبال بستر و شرایط هستند، اگر اعتماد شود و اعتماد کنند و بستر و شرایط از جهات مختلف در کشور آماده باشد، خواهند آمد و با مدیریت و برنامهریزی درونی و شناخت خوبی که از ظرفیتهای کشور داریم، بدون شک امکان پیادهسازی برنامههای اقتصاد مقاومتی در مجموع وجود خواهد داشت.
سال 1392 مقام معظم رهبری سیاستهای اقتصاد مقاومتی را ابلاغ کردند. آیا یک بانک مجموعهای از اقدامات ممکن را برای اجرائیکردن این سیاستها در اختیار دارد؟
بانک مکمل بنگاه اقتصادی است، بنگاهی است که به عنوان واسطه منابع مازاد مردم را در سطح کشور جمعآوری میکند، منابع سرگردان، منابع پراکنده و چهبسا کوچک را تبدیل به بلوکهای بزرگ مالی میکند و آن را در اختیار کارآفرینان، صاحبان صنعت و صاحبان اندیشه در جهت پیادهسازی ایدهها و طرحها قرار میدهد.
در این بین کسانی که سپردههایشان را به بانک سپردند، انتظار دارند در سود سرمایهگذاریهایی که بانک به عنوان واسطه انجام میدهد، شریک باشند، بانک هم این نقش را دارد که مشارکت و سود را دریافت کند و درصدی را به عنوان حقالوکاله خودش بردارد و باقی را به سپردهگذاران بدهد؛ این مأموریت بانک است؛ این مأموریت قطعا میتواند در جهت تحقق طرحهای بزرگ اقتصادی کشور باشد، کوچک و بزرگ فرقی ندارد، میتواند در جهت کمک به راهاندازی و احداث صنایع و واحدهای تولیدی و اقتصادی و حمایت از سرمایه در گردش در دوره تولید و بهرهبرداری باشد؛ این مجموعه کارهایی است که بانک میتواند انجام دهد.
طبیعی است که این اقدامات به تحقق اهداف اقتصاد مقاومتی قطعا کمک میکند. تعریفی که من در ابتدا از اقتصاد مقاومتی داشتم، این است که ما میخواهیم درمجموع با پیادهکردن یک سلسله اصول و بهرهبرداری از یک مجموعه مزیتها و فرصتهای درونی و بیرونی، رشد اقتصادی برای کشور محقق کنیم، افزایش تولید و اشتغال در کشور ایجاد کنیم؛ به همه این کارها، اهداف اقتصاد مقاومتی میگویند؛ طبیعی است یک بانک خمیرمایه و نیروی محرکه اصلی این طرح اقتصادی را که آنهم سرمایه و منابع ملی است، تأمین میکند.
بانک کارآفرین هم مانند سایر بانکهای کشورها مشارکت جدی دارد. ویژگی بانک کارآفرین در این است که منابعش را صرفا در امور بانکی صرف میکند، بههیچوجه به دنبال سرمایهگذاری، بنگاهداری و ورود به برخی کارها و اقدامات خلاف مأموریتهای بانکی نیست؛ درواقع ما منابع را از طریق تسهیلات در اختیار واحدهای اقتصادی کوچک، بزرگ، صنایع بزرگ خودروسازی، صنایع مولد دارای سهم در تولید ناخالص داخلی و همینطور صنایع کوچک قرار میدهیم. آمار و ارقامش را هم در اختیار بانک مرکزی قرار دادیم، بانک مرکزی در جریان مشارکت ما در این زمینه است.
در زمینه سرمایه در گردش واردات مواد اولیه صنایع، بانک کارآفرین همیشه در خدمت صنعت بوده است. ما ضمن اینکه تأمینکننده منابع هستیم، تسهیلات لازم را هم برای مراودات و ارتباطات بینالمللی صاحبان ثروت، بازرگانان، صاحبان فکر و اندیشه داخلی فراهم کردهایم؛ درواقع با ایجاد بستر و فرصتهای لازم، برقراری ارتباط مالی با دنیا برای متقاضیان و کارآفرینان را تسهیل کردیم.
اما ضروری است موضوعی بنیادی را مطرح کنم. در اینجا نقش بانک بسیار تعیینکننده است. برای اینکه تولید فعال شود، برای اینکه رشد به وجود آید، برای اینکه اشتغال ایجاد شود، نیاز به سرمایه است. بحثِ تأمین سرمایه است که از منابع و مراجع مختلف میتواند انجام شود، داخلی و بیرونی؛ اگر بخواهیم بیرونی را تقسیم کنیم، بخشی از ایرانیان خارج از کشور هستند، ایرانیهایی که هم سرمایهشان را دوست دارند که کاملا طبیعی است و هم کشورشان را دوست دارند و آمادگی این را دارند که بیایند در کشور سرمایهگذاری کنند، بخش دیگر اینکه، در همین یک سال اخیر آمدوشدها و مراودات و ارتباطاتی که برقرار شده است، نشان میدهد شرکتهای سرمایهگذاری بینالمللی کاملا آماده سرمایهگذاری در ایران هستند.
منتها یک مجموعه ابزارها، امکانات و شرایطی باید وجود داشته باشد تا سرمایه با اطمینان خاطر به کشور ما بیاید؛ سرمایهگذار باید اطمینان داشته باشد که اصل سرمایه و منافعش تضمین میشود و هر وقت اراده کند قابلبرداشت است. اگر تصورش این باشد سرمایهاش به جایی پر از تردید میرود یا در برگشت سرمایهاش تأخیری وجود دارد، امکان ندارد قدمی در این عرصه بردارد. باید این اطمینان برایش وجود داشته باشد که دسترسی سرمایهاش منوط به اراده خودش است. به قوانین داخلی کشور نگاه میکند؛ آیا قوانین این شرایط را برای او فراهم یا او را محدود میکند؟ حتما باید قوانین در جهت تسهیل سرمایهگذاری باشد. او ضمانتهایی را طلب میکند:
1. طرح باید اقتصادی، درآمدزا و مولد باشد.
2. محل سرمایهپذیر باید قابلاعتماد باشد، یک سرمایهپذیر با بنیه و توانی که بتواند سرمایه را در هر برههای که تمایل داشت، آزاد کند.
اینجا از این طرف شرکت بیمه بینالمللی وارد عمل میشود و با سرمایهگذار صحبت میکند و به شما میگوید به من اعتماد کنید و من شما را پوشش میدهم. آن شرکت بیمه، بهطور مستقیم با سرمایهپذیر ما نمیتواند ارتباط برقرار کند، این امکان وجود ندارد که به او اعتماد کند، اینجا نیاز دارد که یک بانک وارد عمل شود، به عنوان یک کاتالیزور وارد عمل شود و به آن شرکت بیمه اطمینان دهد که شما تأمین درستی به سرمایهگذار میدهید. من در کنار شما هستم. بانک با سرمایهپذیر وارد گفتوگو و مراوده میشود و سعی میکند سرمایهپذیر و طرح را ارزیابی کند. چون باید اطمینان پیدا کند تضمینی که میدهد، درست بوده و میتواند پاسخگو باشد. در این زمینه ما توفیقات خوبی داشتیم، ارتباطات خوبی هم با شرکتهای سرمایهگذاری بینالمللی، هم با شرکتهای بیمهای بینالمللی داریم.
درحالحاضر سرمایهگذاران انتظاراتی در دنیا دارند، منتظر اتفاقاتی هستند، منتظر برهههایی هستند که بگذرد و براساس آن مجدد ارتباطات به شکل جدی برقرار شود. ما در این زمینه هم به عنوان یک بانک خصوصی و هم از نظر شاخصهای موردنظر بانکداری بینالمللی، دارای ویژگیهای لازم برای مورداعتمادبودن هستیم؛ بنابراین بنا داریم در این زمینه نقش ایفا کنیم و در زمینه جذب سرمایه خارجی به داخل کشور نقشآفرین باشیم.
اقدامی در این حوزه انجام دادهاید؟
آمادگیاش را داریم. البته بحث مفصل است. در زمینه ارتباط بینالمللی مقولهای در دنیا مطرح شده تحت عنوان «کامپلاینس یا تطبیق». امروزه بانکها در دنیا خودشان را با یک سلسله استانداردها تطبیق دادهاند. بعد از اتفاقات و شوکهایی که در 20 سال گذشته در اقتصاد دنیا رخ داد، مؤسسات مالی بینالمللی مجموعه استانداردهایی تحت عنوان بازل 1، بازل 2 و بازل 3 برای مؤسسات مالی تعریف کردند. سلسله معیارهایی برای سنجش توانمندی، سنجش ریسکپذیری بانکها و... . این مجموعه استانداردها باید در بانکها پیادهسازی شوند.
براساس این شاخصها مؤسسات مالی در همه جای دنیا ارزیابی میشوند. بر این اساس باید یکسری نهادها در بانکها ایجاد و نرمافزارهایی در بانکها پیادهسازی شود. بانکها شرایطی را آماده کنند که نشان دهند چقدر توانمند و ضابطهمند هستند و در قالب استانداردها و دستورالعملهای بینالمللی عمل میکنند.
ما در این زمینه قدمهایی برداشتیم. واحد تطبیق در بانک ایجاد شده است. نرمافزارهایی را در دست تهیه داریم. مقوله دوم، پولشویی است که در دنیا خیلی مورد توجه است و امکان ندارد یک مؤسسه مالی بینالمللی با بانکی در نقطه دیگر دنیا ارتباط و رابطه کارگزاری برقرار کند مگر اینکه مطمئن شود قوانین، نرمافزارها و ضوابط مبارزه با پولشویی در آن حاکم است، در این زمینه هم اقداماتی کردیم و آماده شدیم که در این زمینه هم فعال باشیم.
این بسترها را آماده کردیم. در یک سال گذشته مجموعه ملاقات و ارتباطات با هیئتهای بینالمللی هم داشتیم؛ به عنوان مثال نمایندگان بیمه ساچه ایتالیا که یکی از شرکتهای بیمهای معتبر است، آمدند، اطلاعات کامل و کافی از ما گرفتند، شرایط را هم برای اینکه بتوانیم با هم ارتباط داشته باشیم، در کلیت قضیه پذیرفتند. شرکتهای سرمایهگذاری از اروپا و آسیا مراجعه کردند، مذاکره داشتیم و اعلام آمادگی کردیم به عنوان کارگزار آنها بتوانیم در ایران واسطهای بین سرمایهپذیر ایرانی با آنها و دیگران باشیم. اینها قدمهای خوبی است.
بعد از آن، مسائلی که در سطح بینالمللی پیش آمد و توقعی که بعد از اجرائیشدن برجام ایجاد شده بود که قرار بود در مدت کوتاهی همه درها باز و همه تحریمها برداشته شود ولی دچار وقفه شد، باعث شد آن هجوم اولیه مقداری تعدیل شود. در واقع اینها یک دوره زمانی معقول دارد. از طرفی بعد از انتخابات آمریکا و شرایطی که پیش آمد، به نظر میرسد هنوز سرمایهگذاران خارجی منتظر هستند. اگرچه ما امروز با تعداد زیادی بانکهای خارجی مراوده داریم و ارتباط برقرار کردیم، ولی بانکهای بزرگ، شرکتهای سرمایهگذاری و بیمههای بزرگ برای روشنشدن شرایط منتظرند.
من شخصا خیلی خوشبینم و معتقدم پتانسیل بازار ایران آنقدر جذاب و باظرفیت است که حاضرند ریسک کنند و وارد بازار ایران شوند؛ مگر اینکه موانع بینالمللی ایجاد شود. در داخل کشور یک اجماع ملی برای اجرای اقتصاد مقاومتی، تقویت بنیههای اقتصادی، افزایش تولید و اشتغال و درنهایت ارتقای رشد اقتصادی وجود دارد.
بنابراین در درون به نظرم همهچیز فراهم است، مقداری مشکل بیرونی هست که آنهم حل میشود. در سالهای بعد از انقلاب هر زمان که مورد اعتماد جامعه بینالملل قرار گرفتیم، خیلی روی خوش نشان دادند و قراردادهای بزرگی منعقد کردند. مثلا بعد از جنگ در عسلویه چیزی نداشتیم، ولی برنامهریزی شد، مدیریت شد، سرمایهگذار خارجی آمد، سرمایهگذار داخلی آمد، دست به دست هم دادند و امروز عسلویه پایتخت اقتصادی برای کشور شده است. عسلویه و همین طرحها و کارهایی که در سالهای بعد از انقلاب در کشور انجام شده، منبع درآمد اساسی برای کشور فراهم کرده است.
شما چالشهای اقتصاد مقاومتی در نظام بانکی را چه میبینید؟
چالشهای اقتصاد مقاومتی در نظام بانکی به نظر من چالشهای خود نظام بانکی است. این سؤال اگر به این شکل هم مطرح شود که شما چالشهای نظام بانکی را چه میبینید؟ همان چالشهای نظام بانکی در اقتصاد مقاومتی است. چالشهای نظام بانکی این است که بانکها منابع کافی در اختیار ندارند. برای اینکه بتوانند در طرحها مشارکت کنند، سرمایهشان کافی نیست. بانکها داراییهای منجمد و اسقاطشده دارند. از گذشته مطالبات و معوقات جدی دارند و اینها منابعشان را قفل کرده است.
بانک شما از دولت چقدر طلب دارد؟
طلب زیادی نداریم و اصولا با دولت هم زیاد کار نکردیم و دولت هم از ما توقعی نداشته و اخیرا یکی، دو مورد مطرح شده است. تاکنون بانکهای خصوصی تسهیلات تکلیفی و از این بحثها نداشتهاند. ولی بدهی دولت به شبکه بانکی و نظام بانکی، عامل مهمی است. مسئله دیگر انجماد منابع بانکهاست. شاید حدود 50 درصد دارایی بانکها خارج از اختیارشان است. درواقع با 50 درصد ظرفیتشان کار میکنند. اگر اینها آزاد شود، گشایش بزرگی است. چالشها همین مسائل است. بهاصطلاح راههای فراری که متأسفانه برای بدهکاران شبکه بانکی وجود دارد. شما به مقوله ورشکستگی نگاه کنید؛ بدهکار بانکی وقتی خوب از امکانات و ظرفیتهای بانک استفاده کرد، مدتی تعویق و و گرفتاریهای مختلف هم برای ما ایجاد کرد، بیسروصدا میرود در دادگاه حکم ورشکستگی میگیرد و یک ماه هم بانکها یا طلبکاران وقت دارند که اعتراض کنند، اصلا خبردار نمیشوند. در یک روزنامه کثیرالانتشار محلی چهار خط آگهی میزنند که ایشان اعلام ورشکستگی کرده است، بعد از مدتی سراغ طرف را میگیریم، حکم میآورد و میگوید من ورشکسته هستم. در نتیجه دست بانک از همهچیز کوتاه است.
اینها مسائلی است که باید روی آنها کار شود، نباید به این آسانی برای فرار از ادای دینش خودش را پشت دیوار ورشکستگی پنهان کند و مصون بماند. یا مثلا پولها را به خارج از کشور منتقل کند و بگوید من ورشکسته شدم. جالب است که امروز اعلام ورشکستگی نمیکند، حکم میگیرد که من پنج سال پیش ورشکسته شدم؛ این چالش بانک است و طبیعتا بانکها، مخصوصا بانکهای محافظهکار، در طرحهای بزرگ مشارکت نمیکنند. بنابراین این چالشها در زمینه اقتصاد مقاومتی است وگرنه مشکل دیگری وجود ندارد.
بههرحال ما اعتبارسنجی میکنیم، مشتریشناسی میکنیم و همینطوری تسهیلات در اختیار هرکسی نمیگذاریم. ما اصطلاحی داریم تحت عنوان «اهلیت در دادن اعتبار» یعنی اگر مشتری اهل باشد، منابعمان را تا آنجا که بتوانیم، در اختیارش قرار میدهیم. ما هم در ایجاد واحدهای بزرگ پتروشیمی مشارکت داشتیم و هم در ایجاد کارگاههای کوچک در شهرکهای صنعتی، همه اینها جزء مشتریان ما بودند و هستند. بههرحال در دورانی که رکود و تورم بود، واقعا صنایع توان بازپرداخت بدهیهایشان را نداشتند و این بدهیهای معوقه خیلی نظام بانکی را درگیر و اذیت کرد.
شما رابطه تنگاتنگ اجرای سیاستهای اقتصاد مقاومتی را با موضوعات مرتبط با بانکداری اسلامی در چه میبینید؟ یعنی این رابطه را به چه شکلی تعریف میکنید؟
بانکداری اسلامی وظیفه جمعآوری منابع مردم به عنوان وکیل را دارد. مردم این پول را به بانک میدهند و میگویند تو وکالت داری کار، تولید و تجارت کنی و سود ببری. بخشی از آن را خودت بردار و باقی آن را هم به ما بپرداز، پس صحبت، صحبت تولید و تجارت است.
همه اینها به معنای اقتصاد مقاومتی است. صحبت از این هم هست که بانک در درون کشور کار میکند، پس به توانمندیهای درون اتکا میکند. امروز نیروهای جوان، خوشفکر و باانگیزه و مبتکر فراوان داریم. خیلی جای خوشبختی است. امروزه صحبت از دوهزارو 500 شرکت دانشبنیان در کشور است. شرکتهای دانشبنیان یعنی جوان تحصیلکرده باانگیزه خوشفکر. خوشبختانه با ارتباطات بسیار گسترده بینالمللی که وجود دارد، امکان دسترسی به آخرین دستاوردهای علمی و تکنولوژیکی دنیا هم موجود است. او مانند شناگری است که روی سکو ایستاده و میخواهد شیرجه برود، او انرژی میخواهد و باید به او انرژی تزریق کرد.
بانک کارآفرین آمادگی حمایت از شرکتهای دانشبنیان را دارد؟
حتما.
شرایط خاصی برای آنها در نظر گرفتید؟
نه، من یک نکته کلی بگویم؛ بانک به عنوان وکیل مردم مجاز نیست به کسی که احتمال برگرداندن امانت را ندارد، امانت مردم را در اختیار او قرار دهد. باید بتوانند اعتماد بانک را جلب کنند. باید بتوانند به بانک اثبات کنند ما این پول را میگیریم، نرمافزار یا سختافزار تولید میکنیم، وارد بحثهای مختلف میشویم و کسب درآمد میکنیم و پول بانک را میدهیم. ما یک شرایط عام در سطح بانک داریم؛ میگوییم مشتری باید اهل باشد. اگر اهلیت مشتری برای ما اثبات شود، حتی ممکن است از او وثیقه نگیریم و در حد چک و سفته، تسهیلات در اختیار او قرار دهیم. در مقابل مشتریای هم داریم که حاضر شده چهار برابر تسهیلاتی که از ما میخواهد، وثیقه بگذارد ولی ما نمیپذیریم. مبنای ما اهلیت است. اصرار نداریم شرکتی دانشبنیان وثیقه ملکی بیاورد چراکه وثیقه ملکی پول نمیشود و جز دردسر چیزی نیست. مشتری باید مشتری اهل باشد؛ سابقه، گذشته، عملکرد، توانمندی و امثال اینها برایمان اهمیت دارد.
وقتی مشتری به ما مراجعه میکند، از طرحش اطلاعات میگیریم، کارشناسان ما ارزیابی میکنند، نظر میدهند کسبوکاری که او میخواهد به راه بیندازد، منجر به درآمد و سود خواهد شد؟ طبیعی است اگر گزارش حاکی از این باشد که ایشان نه بازاریابی درست کرده، نه ظرفیتهای داخلی را دیده، نه خودش دانش و تخصصش را دارد، امکان ندارد بتوانیم به او تسهیلات پرداخت کنیم.
آیتاللهی، مدیرعامل بانک کارآفرین، اعتقاد عمیقی به نقش سیستم بانکی داخلی برای توسعه کشور، بهخصوص حمایت از سیاستهای اقتصاد مقاومتی دارد. بانک را محور تأمین سرمایه لازم برای تولید، تجارت و شرکتهای نوظهور دانشبنیان میداند. درعینحال واقعگراست و معتقد به تطبیق فرایندها و قوانین با استانداردهای روز دنیا.
تعریف و برداشت شما از اقتصاد مقاومتی چیست؟
اقتصاد مقاومتی یک بحث اولویتدار کلان ملی ماست. من اعتقاد دارم اقتصاد مقاومتی همان اقتصاد ملی است، همان اقتصاد متکی به منابع درونی کشور، اقتصادی است که معتقد است ما از ظرفیتهای درون به بهترین نحو باید استفاده کنیم؛ ضمن اینکه نگاهمان را از بیرون هم نمیبندیم، فکر نمیکنم باید اطراف خودمان دیوار بکشیم.
تعریف عامی که از اقتصاد مقاومتی میشود، یک اقتصاد درونگرا و برونزاست، یعنی گرایش به سمت درون و ظرفیتها و توانمندیهای درون کشور است و با نگاه به بیرون و استفاده از ظرفیتهایی که در دنیای بیرون وجود دارد، ظرفیتهای علمی، سرمایهای، اقتصادی، تکنولوژی و مجموعه شرایطی که در همه اینها وجود دارد.
بنابراین ما زمانی که میگوییم میخواهیم اقتصاد مقاومتی را در کشور پیاده کنیم؛ یعنی میخواهیم توجهمان را معطوف کنیم به ظرفیتهای درون کشور، ظرفیت نیروی انسانی قوی، توانمندیهای علمی که در این کشور وجود دارد، تجارب خوبی که در زمینههای مختلف نیروهای متخصص فنی ما دارند، ذخایر و منابع طبیعی که در کشور وجود دارد.
ما اگر بتوانیم بهدرستی برنامهریزی و مدیریت کنیم و در بعد نیروی انسانی نیروهای متخصصمان را بسیج و مدیریت کنیم و بعد فرصتها، ظرفیتها، امکانات و اختیارات را در اختیارشان قرار دهیم که بتوانند خلاقیتهای موجود در کشور را در خدمت اقتصاد کشور قرار دهند، به نظر من قدم بزرگی برداشتهایم، در ضمن ما میدانیم برای اینکه اقتصادمان پویا باشد، باید از رشد اقتصادی قابلقبولی برخوردار باشیم و بتوانیم از کانال تولید ناخالص داخلی تولید ناخالص ملیمان را بالا ببریم. مجموعه اینها نیاز به سرمایه دارد و بدون سرمایهگذاری اگر همه امکانات و ابزار هم فراهم باشد، ما نمیتوانیم به پروژههای کلان و بزرگ ملی ورود کنیم.
سرمایهگذاران داخلی تا حدی توان سرمایهگذاری دارند که برای پاسخگویی به نیازهای کشور خیلی محدود است، در مقابل کمبودها و کارهای انجامنشدهای وجود دارد که این سرمایهها کفافشان را نمیدهد و من قویا اعلام میکنم باید بستر و شرایطی برای ایجاد جاذبه و انگیزه برای سرمایهگذار خارجی و ایرانی خارج از کشور فراهم شود. برای سرمایهگذار ایرانی مقیم خارج، ضمن اینکه به سرمایهاش خیلی علاقه دارد و برای او خیلی مهم است ولی پیشرفت کشور هم برایش مهم است.
سرمایهگذاران خارجی هم در دنیا دنبال بازار هستند، دنبال بستر و شرایط هستند، اگر اعتماد شود و اعتماد کنند و بستر و شرایط از جهات مختلف در کشور آماده باشد، خواهند آمد و با مدیریت و برنامهریزی درونی و شناخت خوبی که از ظرفیتهای کشور داریم، بدون شک امکان پیادهسازی برنامههای اقتصاد مقاومتی در مجموع وجود خواهد داشت.
سال 1392 مقام معظم رهبری سیاستهای اقتصاد مقاومتی را ابلاغ کردند. آیا یک بانک مجموعهای از اقدامات ممکن را برای اجرائیکردن این سیاستها در اختیار دارد؟
بانک مکمل بنگاه اقتصادی است، بنگاهی است که به عنوان واسطه منابع مازاد مردم را در سطح کشور جمعآوری میکند، منابع سرگردان، منابع پراکنده و چهبسا کوچک را تبدیل به بلوکهای بزرگ مالی میکند و آن را در اختیار کارآفرینان، صاحبان صنعت و صاحبان اندیشه در جهت پیادهسازی ایدهها و طرحها قرار میدهد.
در این بین کسانی که سپردههایشان را به بانک سپردند، انتظار دارند در سود سرمایهگذاریهایی که بانک به عنوان واسطه انجام میدهد، شریک باشند، بانک هم این نقش را دارد که مشارکت و سود را دریافت کند و درصدی را به عنوان حقالوکاله خودش بردارد و باقی را به سپردهگذاران بدهد؛ این مأموریت بانک است؛ این مأموریت قطعا میتواند در جهت تحقق طرحهای بزرگ اقتصادی کشور باشد، کوچک و بزرگ فرقی ندارد، میتواند در جهت کمک به راهاندازی و احداث صنایع و واحدهای تولیدی و اقتصادی و حمایت از سرمایه در گردش در دوره تولید و بهرهبرداری باشد؛ این مجموعه کارهایی است که بانک میتواند انجام دهد.
طبیعی است که این اقدامات به تحقق اهداف اقتصاد مقاومتی قطعا کمک میکند. تعریفی که من در ابتدا از اقتصاد مقاومتی داشتم، این است که ما میخواهیم درمجموع با پیادهکردن یک سلسله اصول و بهرهبرداری از یک مجموعه مزیتها و فرصتهای درونی و بیرونی، رشد اقتصادی برای کشور محقق کنیم، افزایش تولید و اشتغال در کشور ایجاد کنیم؛ به همه این کارها، اهداف اقتصاد مقاومتی میگویند؛ طبیعی است یک بانک خمیرمایه و نیروی محرکه اصلی این طرح اقتصادی را که آنهم سرمایه و منابع ملی است، تأمین میکند.
بانک کارآفرین هم مانند سایر بانکهای کشورها مشارکت جدی دارد. ویژگی بانک کارآفرین در این است که منابعش را صرفا در امور بانکی صرف میکند، بههیچوجه به دنبال سرمایهگذاری، بنگاهداری و ورود به برخی کارها و اقدامات خلاف مأموریتهای بانکی نیست؛ درواقع ما منابع را از طریق تسهیلات در اختیار واحدهای اقتصادی کوچک، بزرگ، صنایع بزرگ خودروسازی، صنایع مولد دارای سهم در تولید ناخالص داخلی و همینطور صنایع کوچک قرار میدهیم. آمار و ارقامش را هم در اختیار بانک مرکزی قرار دادیم، بانک مرکزی در جریان مشارکت ما در این زمینه است.
در زمینه سرمایه در گردش واردات مواد اولیه صنایع، بانک کارآفرین همیشه در خدمت صنعت بوده است. ما ضمن اینکه تأمینکننده منابع هستیم، تسهیلات لازم را هم برای مراودات و ارتباطات بینالمللی صاحبان ثروت، بازرگانان، صاحبان فکر و اندیشه داخلی فراهم کردهایم؛ درواقع با ایجاد بستر و فرصتهای لازم، برقراری ارتباط مالی با دنیا برای متقاضیان و کارآفرینان را تسهیل کردیم.
اما ضروری است موضوعی بنیادی را مطرح کنم. در اینجا نقش بانک بسیار تعیینکننده است. برای اینکه تولید فعال شود، برای اینکه رشد به وجود آید، برای اینکه اشتغال ایجاد شود، نیاز به سرمایه است. بحثِ تأمین سرمایه است که از منابع و مراجع مختلف میتواند انجام شود، داخلی و بیرونی؛ اگر بخواهیم بیرونی را تقسیم کنیم، بخشی از ایرانیان خارج از کشور هستند، ایرانیهایی که هم سرمایهشان را دوست دارند که کاملا طبیعی است و هم کشورشان را دوست دارند و آمادگی این را دارند که بیایند در کشور سرمایهگذاری کنند، بخش دیگر اینکه، در همین یک سال اخیر آمدوشدها و مراودات و ارتباطاتی که برقرار شده است، نشان میدهد شرکتهای سرمایهگذاری بینالمللی کاملا آماده سرمایهگذاری در ایران هستند.
منتها یک مجموعه ابزارها، امکانات و شرایطی باید وجود داشته باشد تا سرمایه با اطمینان خاطر به کشور ما بیاید؛ سرمایهگذار باید اطمینان داشته باشد که اصل سرمایه و منافعش تضمین میشود و هر وقت اراده کند قابلبرداشت است. اگر تصورش این باشد سرمایهاش به جایی پر از تردید میرود یا در برگشت سرمایهاش تأخیری وجود دارد، امکان ندارد قدمی در این عرصه بردارد. باید این اطمینان برایش وجود داشته باشد که دسترسی سرمایهاش منوط به اراده خودش است. به قوانین داخلی کشور نگاه میکند؛ آیا قوانین این شرایط را برای او فراهم یا او را محدود میکند؟ حتما باید قوانین در جهت تسهیل سرمایهگذاری باشد. او ضمانتهایی را طلب میکند:
1. طرح باید اقتصادی، درآمدزا و مولد باشد.
2. محل سرمایهپذیر باید قابلاعتماد باشد، یک سرمایهپذیر با بنیه و توانی که بتواند سرمایه را در هر برههای که تمایل داشت، آزاد کند.
اینجا از این طرف شرکت بیمه بینالمللی وارد عمل میشود و با سرمایهگذار صحبت میکند و به شما میگوید به من اعتماد کنید و من شما را پوشش میدهم. آن شرکت بیمه، بهطور مستقیم با سرمایهپذیر ما نمیتواند ارتباط برقرار کند، این امکان وجود ندارد که به او اعتماد کند، اینجا نیاز دارد که یک بانک وارد عمل شود، به عنوان یک کاتالیزور وارد عمل شود و به آن شرکت بیمه اطمینان دهد که شما تأمین درستی به سرمایهگذار میدهید. من در کنار شما هستم. بانک با سرمایهپذیر وارد گفتوگو و مراوده میشود و سعی میکند سرمایهپذیر و طرح را ارزیابی کند. چون باید اطمینان پیدا کند تضمینی که میدهد، درست بوده و میتواند پاسخگو باشد. در این زمینه ما توفیقات خوبی داشتیم، ارتباطات خوبی هم با شرکتهای سرمایهگذاری بینالمللی، هم با شرکتهای بیمهای بینالمللی داریم.
درحالحاضر سرمایهگذاران انتظاراتی در دنیا دارند، منتظر اتفاقاتی هستند، منتظر برهههایی هستند که بگذرد و براساس آن مجدد ارتباطات به شکل جدی برقرار شود. ما در این زمینه هم به عنوان یک بانک خصوصی و هم از نظر شاخصهای موردنظر بانکداری بینالمللی، دارای ویژگیهای لازم برای مورداعتمادبودن هستیم؛ بنابراین بنا داریم در این زمینه نقش ایفا کنیم و در زمینه جذب سرمایه خارجی به داخل کشور نقشآفرین باشیم.
اقدامی در این حوزه انجام دادهاید؟
آمادگیاش را داریم. البته بحث مفصل است. در زمینه ارتباط بینالمللی مقولهای در دنیا مطرح شده تحت عنوان «کامپلاینس یا تطبیق». امروزه بانکها در دنیا خودشان را با یک سلسله استانداردها تطبیق دادهاند. بعد از اتفاقات و شوکهایی که در 20 سال گذشته در اقتصاد دنیا رخ داد، مؤسسات مالی بینالمللی مجموعه استانداردهایی تحت عنوان بازل 1، بازل 2 و بازل 3 برای مؤسسات مالی تعریف کردند. سلسله معیارهایی برای سنجش توانمندی، سنجش ریسکپذیری بانکها و... . این مجموعه استانداردها باید در بانکها پیادهسازی شوند.
براساس این شاخصها مؤسسات مالی در همه جای دنیا ارزیابی میشوند. بر این اساس باید یکسری نهادها در بانکها ایجاد و نرمافزارهایی در بانکها پیادهسازی شود. بانکها شرایطی را آماده کنند که نشان دهند چقدر توانمند و ضابطهمند هستند و در قالب استانداردها و دستورالعملهای بینالمللی عمل میکنند.
ما در این زمینه قدمهایی برداشتیم. واحد تطبیق در بانک ایجاد شده است. نرمافزارهایی را در دست تهیه داریم. مقوله دوم، پولشویی است که در دنیا خیلی مورد توجه است و امکان ندارد یک مؤسسه مالی بینالمللی با بانکی در نقطه دیگر دنیا ارتباط و رابطه کارگزاری برقرار کند مگر اینکه مطمئن شود قوانین، نرمافزارها و ضوابط مبارزه با پولشویی در آن حاکم است، در این زمینه هم اقداماتی کردیم و آماده شدیم که در این زمینه هم فعال باشیم.
این بسترها را آماده کردیم. در یک سال گذشته مجموعه ملاقات و ارتباطات با هیئتهای بینالمللی هم داشتیم؛ به عنوان مثال نمایندگان بیمه ساچه ایتالیا که یکی از شرکتهای بیمهای معتبر است، آمدند، اطلاعات کامل و کافی از ما گرفتند، شرایط را هم برای اینکه بتوانیم با هم ارتباط داشته باشیم، در کلیت قضیه پذیرفتند. شرکتهای سرمایهگذاری از اروپا و آسیا مراجعه کردند، مذاکره داشتیم و اعلام آمادگی کردیم به عنوان کارگزار آنها بتوانیم در ایران واسطهای بین سرمایهپذیر ایرانی با آنها و دیگران باشیم. اینها قدمهای خوبی است.
بعد از آن، مسائلی که در سطح بینالمللی پیش آمد و توقعی که بعد از اجرائیشدن برجام ایجاد شده بود که قرار بود در مدت کوتاهی همه درها باز و همه تحریمها برداشته شود ولی دچار وقفه شد، باعث شد آن هجوم اولیه مقداری تعدیل شود. در واقع اینها یک دوره زمانی معقول دارد. از طرفی بعد از انتخابات آمریکا و شرایطی که پیش آمد، به نظر میرسد هنوز سرمایهگذاران خارجی منتظر هستند. اگرچه ما امروز با تعداد زیادی بانکهای خارجی مراوده داریم و ارتباط برقرار کردیم، ولی بانکهای بزرگ، شرکتهای سرمایهگذاری و بیمههای بزرگ برای روشنشدن شرایط منتظرند.
من شخصا خیلی خوشبینم و معتقدم پتانسیل بازار ایران آنقدر جذاب و باظرفیت است که حاضرند ریسک کنند و وارد بازار ایران شوند؛ مگر اینکه موانع بینالمللی ایجاد شود. در داخل کشور یک اجماع ملی برای اجرای اقتصاد مقاومتی، تقویت بنیههای اقتصادی، افزایش تولید و اشتغال و درنهایت ارتقای رشد اقتصادی وجود دارد.
بنابراین در درون به نظرم همهچیز فراهم است، مقداری مشکل بیرونی هست که آنهم حل میشود. در سالهای بعد از انقلاب هر زمان که مورد اعتماد جامعه بینالملل قرار گرفتیم، خیلی روی خوش نشان دادند و قراردادهای بزرگی منعقد کردند. مثلا بعد از جنگ در عسلویه چیزی نداشتیم، ولی برنامهریزی شد، مدیریت شد، سرمایهگذار خارجی آمد، سرمایهگذار داخلی آمد، دست به دست هم دادند و امروز عسلویه پایتخت اقتصادی برای کشور شده است. عسلویه و همین طرحها و کارهایی که در سالهای بعد از انقلاب در کشور انجام شده، منبع درآمد اساسی برای کشور فراهم کرده است.
شما چالشهای اقتصاد مقاومتی در نظام بانکی را چه میبینید؟
چالشهای اقتصاد مقاومتی در نظام بانکی به نظر من چالشهای خود نظام بانکی است. این سؤال اگر به این شکل هم مطرح شود که شما چالشهای نظام بانکی را چه میبینید؟ همان چالشهای نظام بانکی در اقتصاد مقاومتی است. چالشهای نظام بانکی این است که بانکها منابع کافی در اختیار ندارند. برای اینکه بتوانند در طرحها مشارکت کنند، سرمایهشان کافی نیست. بانکها داراییهای منجمد و اسقاطشده دارند. از گذشته مطالبات و معوقات جدی دارند و اینها منابعشان را قفل کرده است.
بانک شما از دولت چقدر طلب دارد؟
طلب زیادی نداریم و اصولا با دولت هم زیاد کار نکردیم و دولت هم از ما توقعی نداشته و اخیرا یکی، دو مورد مطرح شده است. تاکنون بانکهای خصوصی تسهیلات تکلیفی و از این بحثها نداشتهاند. ولی بدهی دولت به شبکه بانکی و نظام بانکی، عامل مهمی است. مسئله دیگر انجماد منابع بانکهاست. شاید حدود 50 درصد دارایی بانکها خارج از اختیارشان است. درواقع با 50 درصد ظرفیتشان کار میکنند. اگر اینها آزاد شود، گشایش بزرگی است. چالشها همین مسائل است. بهاصطلاح راههای فراری که متأسفانه برای بدهکاران شبکه بانکی وجود دارد. شما به مقوله ورشکستگی نگاه کنید؛ بدهکار بانکی وقتی خوب از امکانات و ظرفیتهای بانک استفاده کرد، مدتی تعویق و و گرفتاریهای مختلف هم برای ما ایجاد کرد، بیسروصدا میرود در دادگاه حکم ورشکستگی میگیرد و یک ماه هم بانکها یا طلبکاران وقت دارند که اعتراض کنند، اصلا خبردار نمیشوند. در یک روزنامه کثیرالانتشار محلی چهار خط آگهی میزنند که ایشان اعلام ورشکستگی کرده است، بعد از مدتی سراغ طرف را میگیریم، حکم میآورد و میگوید من ورشکسته هستم. در نتیجه دست بانک از همهچیز کوتاه است.
اینها مسائلی است که باید روی آنها کار شود، نباید به این آسانی برای فرار از ادای دینش خودش را پشت دیوار ورشکستگی پنهان کند و مصون بماند. یا مثلا پولها را به خارج از کشور منتقل کند و بگوید من ورشکسته شدم. جالب است که امروز اعلام ورشکستگی نمیکند، حکم میگیرد که من پنج سال پیش ورشکسته شدم؛ این چالش بانک است و طبیعتا بانکها، مخصوصا بانکهای محافظهکار، در طرحهای بزرگ مشارکت نمیکنند. بنابراین این چالشها در زمینه اقتصاد مقاومتی است وگرنه مشکل دیگری وجود ندارد.
بههرحال ما اعتبارسنجی میکنیم، مشتریشناسی میکنیم و همینطوری تسهیلات در اختیار هرکسی نمیگذاریم. ما اصطلاحی داریم تحت عنوان «اهلیت در دادن اعتبار» یعنی اگر مشتری اهل باشد، منابعمان را تا آنجا که بتوانیم، در اختیارش قرار میدهیم. ما هم در ایجاد واحدهای بزرگ پتروشیمی مشارکت داشتیم و هم در ایجاد کارگاههای کوچک در شهرکهای صنعتی، همه اینها جزء مشتریان ما بودند و هستند. بههرحال در دورانی که رکود و تورم بود، واقعا صنایع توان بازپرداخت بدهیهایشان را نداشتند و این بدهیهای معوقه خیلی نظام بانکی را درگیر و اذیت کرد.
شما رابطه تنگاتنگ اجرای سیاستهای اقتصاد مقاومتی را با موضوعات مرتبط با بانکداری اسلامی در چه میبینید؟ یعنی این رابطه را به چه شکلی تعریف میکنید؟
بانکداری اسلامی وظیفه جمعآوری منابع مردم به عنوان وکیل را دارد. مردم این پول را به بانک میدهند و میگویند تو وکالت داری کار، تولید و تجارت کنی و سود ببری. بخشی از آن را خودت بردار و باقی آن را هم به ما بپرداز، پس صحبت، صحبت تولید و تجارت است.
همه اینها به معنای اقتصاد مقاومتی است. صحبت از این هم هست که بانک در درون کشور کار میکند، پس به توانمندیهای درون اتکا میکند. امروز نیروهای جوان، خوشفکر و باانگیزه و مبتکر فراوان داریم. خیلی جای خوشبختی است. امروزه صحبت از دوهزارو 500 شرکت دانشبنیان در کشور است. شرکتهای دانشبنیان یعنی جوان تحصیلکرده باانگیزه خوشفکر. خوشبختانه با ارتباطات بسیار گسترده بینالمللی که وجود دارد، امکان دسترسی به آخرین دستاوردهای علمی و تکنولوژیکی دنیا هم موجود است. او مانند شناگری است که روی سکو ایستاده و میخواهد شیرجه برود، او انرژی میخواهد و باید به او انرژی تزریق کرد.
بانک کارآفرین آمادگی حمایت از شرکتهای دانشبنیان را دارد؟
حتما.
شرایط خاصی برای آنها در نظر گرفتید؟
نه، من یک نکته کلی بگویم؛ بانک به عنوان وکیل مردم مجاز نیست به کسی که احتمال برگرداندن امانت را ندارد، امانت مردم را در اختیار او قرار دهد. باید بتوانند اعتماد بانک را جلب کنند. باید بتوانند به بانک اثبات کنند ما این پول را میگیریم، نرمافزار یا سختافزار تولید میکنیم، وارد بحثهای مختلف میشویم و کسب درآمد میکنیم و پول بانک را میدهیم. ما یک شرایط عام در سطح بانک داریم؛ میگوییم مشتری باید اهل باشد. اگر اهلیت مشتری برای ما اثبات شود، حتی ممکن است از او وثیقه نگیریم و در حد چک و سفته، تسهیلات در اختیار او قرار دهیم. در مقابل مشتریای هم داریم که حاضر شده چهار برابر تسهیلاتی که از ما میخواهد، وثیقه بگذارد ولی ما نمیپذیریم. مبنای ما اهلیت است. اصرار نداریم شرکتی دانشبنیان وثیقه ملکی بیاورد چراکه وثیقه ملکی پول نمیشود و جز دردسر چیزی نیست. مشتری باید مشتری اهل باشد؛ سابقه، گذشته، عملکرد، توانمندی و امثال اینها برایمان اهمیت دارد.
وقتی مشتری به ما مراجعه میکند، از طرحش اطلاعات میگیریم، کارشناسان ما ارزیابی میکنند، نظر میدهند کسبوکاری که او میخواهد به راه بیندازد، منجر به درآمد و سود خواهد شد؟ طبیعی است اگر گزارش حاکی از این باشد که ایشان نه بازاریابی درست کرده، نه ظرفیتهای داخلی را دیده، نه خودش دانش و تخصصش را دارد، امکان ندارد بتوانیم به او تسهیلات پرداخت کنیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.