تغییر انگاره بنیادین
عباس آخوندی، وزیر راه و شهرسازی بهجد، تأمین مالی طرحهای توسعهای را از طریق انتشار اسناد خزانه نامناسب دانسته و معتقد است این قبیل راهکارها صرفا میتوانند تأمین نقدینگی را تا زمانی که درآمدهای پیشبینیشده خزانه وصول شود، فقط به صورت کوتاهمدت و با در نظر گرفتن سال انتشار بازپرداخت کنند. به باور او تأمین منابع مالی باید از طریق گردش اقتصاد ملی انجام شود و نه از بودجه نفت.
درباره اقتصاد مقاومتی یکی از بخشهایی هم که حتما درگیر است، حوزه راه و شهرسازی است؛ به گمان شما مهمترین سختی در راه این سیاستها، چیست؟
اگر تصویری از بودجه ایران داشته باشیم، متوجه میشویم باید در آینده بنیان روش تأمین مالی طرحهای زیربنایی را عوض و منابع جدیدی پیدا کنیم. به این ارقام بهعنوان نمونه توجه کنید: برای اتمام پروژههایمان، براساس قیمتهای سال 1395، به 170 هزار میلیارد تومان اعتبار نیاز داریم. بودجه سال جاریمان حدود هشت هزار میلیارد است که نقدا یکمیلیاردو 300 میلیون تومان که 16 درصد است، تخصیص پیدا کرده است. بقیه همه اسناد خزانه است؛ به این مفهوم که امسال با پشتوانه و تعهد خزانه از بازار سرمایه منابعی در اختیار دولت قرار میگیرد تا در سررسید خزانه مبلغ آنها به اضافه سود منظورشده در آنها را به خریداران مسترد کند. پرواضح است که انتشار اسناد، استقراض رسمی دولت از بازار است.
باید توجه داشته باشیم چراکه اسناد خزانه بدهی است نه درآمد و منابع. واقعیت این است که به این اصل مسلم بسیار ساده توجه نمیشود. این را از این جهت گفتم که بدانیم انتشار اسناد خزانه بههیچوجه راهکار تأمین منابع اجرای طرحهای توسعهای دولت نیستند.
اینها صرفا میتوانند تأمین نقدینگی را تا زمانی که درآمدهای پیشبینیشده خزانه وصول شود، فقط به صورت کوتاهمدت و با در نظر گرفتن سال انتشار بازپرداخت کنند. متأسفانه اکنون از این ابزار تأمین نقدینگی کوتاهمدت بهعنوان یک روش تأمین مالی استفاده میشود. بنابراین در عمل نتیجه آن افزایش بدهیهای دولت به بازار است.
بنابراین، به نظر میرسد اساسا اگر بخواهیم اقتصاد طرحهای زیربنایی را برابر این تحولات مقاوم کنیم، به منابع جدید نیاز داریم؛ وگرنه اینکه بخواهیم از بودجه عمومی دولت همه آن پولها را به دست آوریم، امکانپذیر نیست. کاری که ما کردیم این بود که مفهوم سرمایهگذاری بخش خصوصی در زیرساختها را با یک تبصره خیلی مهم که بهرهبردار نهایی هزینه برگشت سرمایه و سودش را پرداخت کند، در بودجه پیشبینی کردیم. فرق کار ما با اینکه از بانک وام بگیریم، این است که وقتی ما بهعنوان دولت وام میگیریم، باید پول و سود را از بودجه پرداخت کنیم، ما میگوییم بهرهبردار نهایی باید این پول را پرداخت کند و به دولت تحمیل نمیشود. پس تغییر انگارهای بنیادین دادهایم. این تغییر هم در منبع تأمین مالی است و هم در مرجع بازپرداختکننده نهایی آن.
بهعنوان مثال برای اولین بار، توسعه بنادر را از طریق بازار تأمین مالی کردیم. برای احداث بندر چابهار از یک شرکت بهعنوان سرمایهگذار استفاده کردیم و شرکت موفق شد مبلغ 403 میلیون دلار از صندوق توسعه ملی تسهیلات دریافت کند. همچنان که ملاحظه میفرمایید دریافتکننده اعتبار غیردولتی است و بازپرداخت آن هم از محل دسترسی به بندر تأمین میشود و نه بودجه عمومی. 150 میلیون دلار سرمایهگذاری بینالمللی از سوی هندیها در چابهار دریافت کردیم که باید از محل درآمدهای حاصل از سرمایهگذاری پرداخت شود. توسعه فاز یک، دو و سه بندر شهید رجایی را کلا به سمت بخش خصوصی بردیم.
به گمان من، اینها اقتصاد مقاومتی است. یعنی کاری کنیم تا تأمین مالی پروژهها به جای اینکه به درآمد نفت وصل شود، از درون خود پروژه تأمین مالی شود. در حوزه هوایی، تأمین مالی کل توسعه فرودگاه امام که مناقصه عمومی اعلام کردیم، از بازار جهانی تأمین خواهد شد و بازگشت آن نیز از محل فرودگاه خواهد بود و نه بودجه عمومی.
مهرآباد جای توسعه دارد؟ یا منظورتان بازسازی است؟
هر دو. در همه جای دنیا در یک شهر هشتمیلیوننفری پروازهای داخلی را به جایی منتقل نمیکنند که برای رسیدن به فرودگاه مجبور باشند یکساعتونیم در مسیر باشند و نیمساعت پرواز کنند. پاریس و لندن هم فرودگاه دمدستی برای پروازهای داخلیشان دارند.
در هر صورت، در توسعه فرودگاهی هم به سوی سرمایهگذاری از محل محصول سرمایهگذاری و مدیریت داراییهای دولت خواهد رفت. فهرست پروژههایی را که از این راه سرمایهگذاری کردهایم، میتوانید منتشر کنید. در حوزه آزادراهی اعتقادمان این است که باید سهم آزادراهها از سهم کل راهها افزایش یابد. یعنی باید به سوی توسعه آزادراهها برویم، به این دلیل که آزادراهها هم سطح خدمت بالاتری به مردم ارائه میکنند و هم بازگشت سرمایهشان از محل خودشان است و به بودجه تحمیل نمیشود. شما میدانید که بازگشت سرمایه آزادراهها، درصد درخورتوجهی از آن از محل عوارض عبور است و از محل منابع دولت نیست. پروژههای متعددی در این زمینه شروع کرده و موفق شدهایم. حتی در راهآهن موفق شدهایم. بهعنوان مثال، توسعه مسیر ریلی کرمان به سیرجان را کلا به بخش خصوصی دادیم و شرکت چادرملو که بیشترین معادن را دارد، برای حملونقل معادنش قبول کرد که سرمایهگذاری کند. به نظر راهحل آینده ایران است وگرنه خیلی از تدابیر اتخاذی تحت عنوان اقتصاد مقاومتی، مورد قبول بنده نیستند.
سخن شما این است که اقتصاد مقاومتی یعنی توانمندکردن مردم که به بخش پروژههای بزرگ وارد شوند.
بله و تأمین منابع مالی از گردش اقتصاد ملی، نه از بودجه نفت. بگذارید برخی از مشکلات راههای اتخاذی موجود را بیان کنم. برای نمونه من از سوی دولت بهعنوان پشتیبان اقتصاد مقاومتی استان هرمزگان انتخاب شدهام. یکی از پروژههایم که مقاومتی شروع شده، شیرینکردن حجمی معادل 190 میلیون مترمکعب آب از دریاست. قیمت تمامشده این آب با برق صددرصد سوبسیدی، سه هزار تومان در مترمکعب است. میدانید قیمت فروش این آب چه مقدار تعیین شده است؟ فقط 200 تومان. تصور کنید چطور میتوانیم این کار را اقتصاد مقاومتی نامگذاری کنیم؟ پرواضح است که اگر یک لحظه پرداخت مابهالتفاوت این دو رقم برای هر مترمکعب آب شیرینشده از بودجه با مشکل مواجه شود، امکان تداوم این تولید در تردید کلی خواهد بود و تمام این قضیه متلاشی خواهد شد.
به همین منوال، عدهای در زاهدان پیشنهاد میدادند آب دریای عمان را شیرین کنیم و با پمپ به زاهدان بیاوریم. هزینه تمامشده آب برای هر مترمکعب از این روش 12 هزار تومان خواهد بود. ولی اگر اجرا شود، باید 200 تومان فروخته شود. آیا میتوانیم اسماین پروژهها را زیر عنوان اقتصاد مقاومتی طبقهبندی کنیم؟ اینکه اقتصاد ضدمقاومتی است. معلوم است با کوچکترین مشکلی، کل این کار متوقف خواهد شد. بحث من این است که هزینه هر فعالیت اقتصادی را باید خود اقتصاد پوشش دهد و تداوم داشته باشد.
منافاتی دارد که از سرمایهگذار خارجی و تکنولوژی در اقتصاد مقاومتی استفاده کنید؟
خیر، نمونهاش 150 میلیون دلار هندیها در پروژه چابهار است یا بحثی که در فرودگاهها داریم که سرمایهگذار بینالمللی بیاید؛ مشروط بر اینکه بازپرداخت سرمایه و سود سرمایهگذار خارجی را به بودجه عمومی منتقل نکنید. اگر این کار را کنید، دوباره قرضگرفتن از خارجیها خواهد بود.
پرسش من به سیاستهای کلان دولت مربوط است. در کارهای سرمایهپرانی که در کشور میشود، ایده دولت چیست؟
این یک بحث اقتصاد سیاسی است که آیا میتوان اقتصاد مقاومتی را در فضای بسته اقتصاد ایران مطرح کرد یا باید به اقتصاد جهانی وصل شد؟ به گمان من، یک نمونه بزرگ اجرای اقتصاد مقاومتی، نوسازی ناوگان هواپیمایی است. وقتی ما موفق شدیم این کار را اجرا کنیم، به اقتصاد جهانی وصل شدیم. وقتی ما توانستیم از منابع دست اول شرکتهای لیزینگ بینالمللی هواپیما تأمین مالی کنیم، توانستیم این کار را انجام دهیم. موفقیت ما وقتی تکمیل میشود که با بازپسگرفتن سهم ایران از بازارهای جهانی بتوانیم پول را برگردانیم. وگرنه اگر بخواهیم درهای ایران را ببندیم، به منابع دست اول تولید و تأمین مالی و بازار بینالمللی دسترسی نخواهیم داشت. ظاهر این کار انقلابی و به نظر عدهای اقتصاد مقاومتی است اما باطنش نحیفکردن اقتصاد ایران است.
عباس آخوندی، وزیر راه و شهرسازی بهجد، تأمین مالی طرحهای توسعهای را از طریق انتشار اسناد خزانه نامناسب دانسته و معتقد است این قبیل راهکارها صرفا میتوانند تأمین نقدینگی را تا زمانی که درآمدهای پیشبینیشده خزانه وصول شود، فقط به صورت کوتاهمدت و با در نظر گرفتن سال انتشار بازپرداخت کنند. به باور او تأمین منابع مالی باید از طریق گردش اقتصاد ملی انجام شود و نه از بودجه نفت.
درباره اقتصاد مقاومتی یکی از بخشهایی هم که حتما درگیر است، حوزه راه و شهرسازی است؛ به گمان شما مهمترین سختی در راه این سیاستها، چیست؟
اگر تصویری از بودجه ایران داشته باشیم، متوجه میشویم باید در آینده بنیان روش تأمین مالی طرحهای زیربنایی را عوض و منابع جدیدی پیدا کنیم. به این ارقام بهعنوان نمونه توجه کنید: برای اتمام پروژههایمان، براساس قیمتهای سال 1395، به 170 هزار میلیارد تومان اعتبار نیاز داریم. بودجه سال جاریمان حدود هشت هزار میلیارد است که نقدا یکمیلیاردو 300 میلیون تومان که 16 درصد است، تخصیص پیدا کرده است. بقیه همه اسناد خزانه است؛ به این مفهوم که امسال با پشتوانه و تعهد خزانه از بازار سرمایه منابعی در اختیار دولت قرار میگیرد تا در سررسید خزانه مبلغ آنها به اضافه سود منظورشده در آنها را به خریداران مسترد کند. پرواضح است که انتشار اسناد، استقراض رسمی دولت از بازار است.
باید توجه داشته باشیم چراکه اسناد خزانه بدهی است نه درآمد و منابع. واقعیت این است که به این اصل مسلم بسیار ساده توجه نمیشود. این را از این جهت گفتم که بدانیم انتشار اسناد خزانه بههیچوجه راهکار تأمین منابع اجرای طرحهای توسعهای دولت نیستند.
اینها صرفا میتوانند تأمین نقدینگی را تا زمانی که درآمدهای پیشبینیشده خزانه وصول شود، فقط به صورت کوتاهمدت و با در نظر گرفتن سال انتشار بازپرداخت کنند. متأسفانه اکنون از این ابزار تأمین نقدینگی کوتاهمدت بهعنوان یک روش تأمین مالی استفاده میشود. بنابراین در عمل نتیجه آن افزایش بدهیهای دولت به بازار است.
بنابراین، به نظر میرسد اساسا اگر بخواهیم اقتصاد طرحهای زیربنایی را برابر این تحولات مقاوم کنیم، به منابع جدید نیاز داریم؛ وگرنه اینکه بخواهیم از بودجه عمومی دولت همه آن پولها را به دست آوریم، امکانپذیر نیست. کاری که ما کردیم این بود که مفهوم سرمایهگذاری بخش خصوصی در زیرساختها را با یک تبصره خیلی مهم که بهرهبردار نهایی هزینه برگشت سرمایه و سودش را پرداخت کند، در بودجه پیشبینی کردیم. فرق کار ما با اینکه از بانک وام بگیریم، این است که وقتی ما بهعنوان دولت وام میگیریم، باید پول و سود را از بودجه پرداخت کنیم، ما میگوییم بهرهبردار نهایی باید این پول را پرداخت کند و به دولت تحمیل نمیشود. پس تغییر انگارهای بنیادین دادهایم. این تغییر هم در منبع تأمین مالی است و هم در مرجع بازپرداختکننده نهایی آن.
بهعنوان مثال برای اولین بار، توسعه بنادر را از طریق بازار تأمین مالی کردیم. برای احداث بندر چابهار از یک شرکت بهعنوان سرمایهگذار استفاده کردیم و شرکت موفق شد مبلغ 403 میلیون دلار از صندوق توسعه ملی تسهیلات دریافت کند. همچنان که ملاحظه میفرمایید دریافتکننده اعتبار غیردولتی است و بازپرداخت آن هم از محل دسترسی به بندر تأمین میشود و نه بودجه عمومی. 150 میلیون دلار سرمایهگذاری بینالمللی از سوی هندیها در چابهار دریافت کردیم که باید از محل درآمدهای حاصل از سرمایهگذاری پرداخت شود. توسعه فاز یک، دو و سه بندر شهید رجایی را کلا به سمت بخش خصوصی بردیم.
به گمان من، اینها اقتصاد مقاومتی است. یعنی کاری کنیم تا تأمین مالی پروژهها به جای اینکه به درآمد نفت وصل شود، از درون خود پروژه تأمین مالی شود. در حوزه هوایی، تأمین مالی کل توسعه فرودگاه امام که مناقصه عمومی اعلام کردیم، از بازار جهانی تأمین خواهد شد و بازگشت آن نیز از محل فرودگاه خواهد بود و نه بودجه عمومی.
مهرآباد جای توسعه دارد؟ یا منظورتان بازسازی است؟
هر دو. در همه جای دنیا در یک شهر هشتمیلیوننفری پروازهای داخلی را به جایی منتقل نمیکنند که برای رسیدن به فرودگاه مجبور باشند یکساعتونیم در مسیر باشند و نیمساعت پرواز کنند. پاریس و لندن هم فرودگاه دمدستی برای پروازهای داخلیشان دارند.
در هر صورت، در توسعه فرودگاهی هم به سوی سرمایهگذاری از محل محصول سرمایهگذاری و مدیریت داراییهای دولت خواهد رفت. فهرست پروژههایی را که از این راه سرمایهگذاری کردهایم، میتوانید منتشر کنید. در حوزه آزادراهی اعتقادمان این است که باید سهم آزادراهها از سهم کل راهها افزایش یابد. یعنی باید به سوی توسعه آزادراهها برویم، به این دلیل که آزادراهها هم سطح خدمت بالاتری به مردم ارائه میکنند و هم بازگشت سرمایهشان از محل خودشان است و به بودجه تحمیل نمیشود. شما میدانید که بازگشت سرمایه آزادراهها، درصد درخورتوجهی از آن از محل عوارض عبور است و از محل منابع دولت نیست. پروژههای متعددی در این زمینه شروع کرده و موفق شدهایم. حتی در راهآهن موفق شدهایم. بهعنوان مثال، توسعه مسیر ریلی کرمان به سیرجان را کلا به بخش خصوصی دادیم و شرکت چادرملو که بیشترین معادن را دارد، برای حملونقل معادنش قبول کرد که سرمایهگذاری کند. به نظر راهحل آینده ایران است وگرنه خیلی از تدابیر اتخاذی تحت عنوان اقتصاد مقاومتی، مورد قبول بنده نیستند.
سخن شما این است که اقتصاد مقاومتی یعنی توانمندکردن مردم که به بخش پروژههای بزرگ وارد شوند.
بله و تأمین منابع مالی از گردش اقتصاد ملی، نه از بودجه نفت. بگذارید برخی از مشکلات راههای اتخاذی موجود را بیان کنم. برای نمونه من از سوی دولت بهعنوان پشتیبان اقتصاد مقاومتی استان هرمزگان انتخاب شدهام. یکی از پروژههایم که مقاومتی شروع شده، شیرینکردن حجمی معادل 190 میلیون مترمکعب آب از دریاست. قیمت تمامشده این آب با برق صددرصد سوبسیدی، سه هزار تومان در مترمکعب است. میدانید قیمت فروش این آب چه مقدار تعیین شده است؟ فقط 200 تومان. تصور کنید چطور میتوانیم این کار را اقتصاد مقاومتی نامگذاری کنیم؟ پرواضح است که اگر یک لحظه پرداخت مابهالتفاوت این دو رقم برای هر مترمکعب آب شیرینشده از بودجه با مشکل مواجه شود، امکان تداوم این تولید در تردید کلی خواهد بود و تمام این قضیه متلاشی خواهد شد.
به همین منوال، عدهای در زاهدان پیشنهاد میدادند آب دریای عمان را شیرین کنیم و با پمپ به زاهدان بیاوریم. هزینه تمامشده آب برای هر مترمکعب از این روش 12 هزار تومان خواهد بود. ولی اگر اجرا شود، باید 200 تومان فروخته شود. آیا میتوانیم اسماین پروژهها را زیر عنوان اقتصاد مقاومتی طبقهبندی کنیم؟ اینکه اقتصاد ضدمقاومتی است. معلوم است با کوچکترین مشکلی، کل این کار متوقف خواهد شد. بحث من این است که هزینه هر فعالیت اقتصادی را باید خود اقتصاد پوشش دهد و تداوم داشته باشد.
منافاتی دارد که از سرمایهگذار خارجی و تکنولوژی در اقتصاد مقاومتی استفاده کنید؟
خیر، نمونهاش 150 میلیون دلار هندیها در پروژه چابهار است یا بحثی که در فرودگاهها داریم که سرمایهگذار بینالمللی بیاید؛ مشروط بر اینکه بازپرداخت سرمایه و سود سرمایهگذار خارجی را به بودجه عمومی منتقل نکنید. اگر این کار را کنید، دوباره قرضگرفتن از خارجیها خواهد بود.
پرسش من به سیاستهای کلان دولت مربوط است. در کارهای سرمایهپرانی که در کشور میشود، ایده دولت چیست؟
این یک بحث اقتصاد سیاسی است که آیا میتوان اقتصاد مقاومتی را در فضای بسته اقتصاد ایران مطرح کرد یا باید به اقتصاد جهانی وصل شد؟ به گمان من، یک نمونه بزرگ اجرای اقتصاد مقاومتی، نوسازی ناوگان هواپیمایی است. وقتی ما موفق شدیم این کار را اجرا کنیم، به اقتصاد جهانی وصل شدیم. وقتی ما توانستیم از منابع دست اول شرکتهای لیزینگ بینالمللی هواپیما تأمین مالی کنیم، توانستیم این کار را انجام دهیم. موفقیت ما وقتی تکمیل میشود که با بازپسگرفتن سهم ایران از بازارهای جهانی بتوانیم پول را برگردانیم. وگرنه اگر بخواهیم درهای ایران را ببندیم، به منابع دست اول تولید و تأمین مالی و بازار بینالمللی دسترسی نخواهیم داشت. ظاهر این کار انقلابی و به نظر عدهای اقتصاد مقاومتی است اما باطنش نحیفکردن اقتصاد ایران است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.