|

همپاانرژی همپا با تکنولوژی

امروزه یکی از مهم‌ترین مصادیق نقش‌آفرینان عرصه اقتصاد مقاومتی، شرکت‌های دانش‌بنیان هستند و بدون شک یکی از پیشگامان این عرصه شرکت همپاانرژی (هدکو) است. فاطمی، عضو هیئت‌مدیره شرکت هدکو، تأکید می‌کند اگر در جامعه مهندسی شرایط مناسبی ایجاد شود، رشد و توسعه تکنولوژی خودبه‌خود رخ می‌دهد. به نظرم مهم این است که شرایط آن را ایجاد کنیم، کمااینکه در کشورهای غربی این اتفاق افتاده است.

‌جناب فاطمی شما به‌عنوان عضو هیئت‌مدیره شرکت هدکو دیدگاهتان پیرامون التزام به حرکت‌های دانش‌بنیان در مجموعه شما و ضرورت‌های آن و از همه مهم‌تر چالش‌های پیش‌رو چیست؟
متأسفانه در کشور ما به دلایل متعددی از جمله محرک‌های بیرونی، کماکان گرایش به استفاده از تکنولوژی‌های غیربومی یا جلوگیری از بومی‌شدن تکنولوژی وجود دارد. به عنوان مثال شرایط به‌گونه‌ای است که خرید تجهیزات از خارج برای عده‌ای منافع بیشتری را از سفرهای خارج گرفته تا... ایجاد می‌کند، بنابراین شاید این قضیه باعث شود تکنولوژی با سرعت مطلوب رشد نکند.
در شرکت هدکو، ما به انتظار ورود دولت به این مقوله یا حمایت خاص دولتی ننشسته‌ایم، بلکه به دلیل احساس مسئولیت اجتماعی و نیازی که به توسعه در شرکت احساس کردیم، به مقوله دانش‌بنیان و انتقال تکنولوژی و تحقیق و توسعه وارد شدیم.
در سال 87 یعنی یک‌ سال پس از تأسیس شرکت بود که به تشکیل بخش‌های تحقیق و توسعه و تکنولوژی در داخل شرکت اقدام کردیم و با توجه به آشنایی‌ای که با زمینه‌های فنی از یک طرف و موارد نیاز صنعت از طرف دیگر داشتیم، عناوینی را انتخاب و گروه‌هایی را تعیین کردیم که روی آنها کار کنند و آنها را به نتیجه برسانند.
در این مسیر بر حسب نیاز با دانشگاه‌ها و از جمله مراکز تحقیقاتی مثل شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی هم مرتبط شدیم.
از نمونه‌کارهایی که شروع کردیم و خوشبختانه با لطف الهی به توفیق نائل شدیم، طراحی مخازن سرد، طراحی ریفرمر آمونیاک و نیز دانش فنی تولید آمونیاک بود و موارد دیگری هم در دست اقدام داریم که هنوز داریم روی آنها کار می‌کنیم و امیدواریم به‌تدریج به نتیجه برسند.
به عنوان نمونه درباره مخازن سرد، برای اینکه به جریان رسمی تولید علم و تکنولوژی بپیوندیم، شروع کردیم به کار تحقیقاتی و مطالعاتی روی مخازن سرد که مخازن خیلی پیچیده‌ای هستند و در کشور تا پیش از این فاقد دانش طراحی این نوع مخازن بودیم. تا آن زمان در ایران تمام موارد مشابه به وسیله شرکت‌های خارجی انجام می‌شد، در این زمینه توانستیم طراحی را با موفقیت انجام دهیم. هم‌اکنون نام شرکت هدکو به عنوان تنها شرکت ایرانی طراح و سازنده مخازن سرد در فهرست سازندگان مورد تأیید شرکت ملی صنایع پتروشیمی قرار گرفته است.
علاوه بر آن از طریق ارتباط و هدایت سازندگان داخلی و تعریف نیازهای فنی مربوطه، توانستیم زمینه‌های تولید مواد و مصالح مخازن سرد شامل ورق‌های خاص و انواع عایق را نیز در کشور فراهم کنیم، یعنی موفق شدیم چرخه اقتصادی طراحی و ساخت مخازن سرد را در ایران راه بیندازیم و زنجیره آن را تکمیل کنیم.
در همین مورد یعنی مخازن سرد، وقتی خارجی‌ها این موارد را انجام می‌دادند، از ریزترین تا درشت‌ترین اقلام و موادش را بسته‌بندی می‌کردند و می‌فرستادند تا پیمانکار ایرانی تحت ‌نظارت خودشان نصب کند، الان تقریبا تمام مواد و مصالحش در داخل تولید می‌شود و این موفقیت بدون حمایت اتفاق افتاده و همان‌گونه که عرض کردم، واقعا اگر شرایط فراهم شود، چه اتفاقات بزرگی می‌تواند رخ دهد.
اما با کمال تأسف باید گفت این قضیه در یک مرحله متوقف مانده و آن هم به دلیل اتفاقی است که در سال‌های اخیر در کشور رخ داده است. این برمی‌گردد به مدل خصوصی‌سازی که بدون هرگونه برنامه‌ریزی در کشور اتفاق افتاد.
‌جناب‌عالی مشکل و در واقع چالش را در کجا می‌بینید؟
وضعیت را با زمان قبل مقایسه کنید. زمانی که خصوصی‌سازی اتفاق نیفتاده بود، مدیریت‌های دولتی احساس رسالتی در خودشان داشتند که نسبت به مسائل کشور حساس باشند. اگر قرار است تکنولوژی تولید شود، کمک کنند، اگر قرار است کار در داخل کشور ایجاد شود، کمک کنند. نمونه این کارها مثلا تأسیس شرکت مپنا در زمان وزارت آقای زنگنه در وزارت نیرو بود و همین‌طور شرکت پیدک در زمان وزارت آقای آقازاده در وزارت نفت. اینها کارهایی بود که باید با دخالت دولت انجام می‌شد، طبیعتا وقتی سیستم راه افتاد و اصطکاک سکونش را جبران کرد، دیگر خودش به کار ادامه می‌دهد.
اتفاقی که بعد از خصوصی‌سازی رخ داد، این بود که مدیریت جامع‌نگر و افراد دارای احساس مسئولیت و رسالت در کشوربه حاشيه رفتند، یعنی دیگر کسی نیست که مثلا به پروژه‌ها بگوید با پذیرش ریسک خرید داخل، بروید از داخل بخرید، یا اگر اتفاقی افتاد حمایتشان کنید، بگوید بسیارخب، چون شما این جنبه داخلی را رعایت کردید، حالا مثلا اگر جایی تأخیری یا افزایش هزینه‌ای ایجاد شد، من آن را می‌پذیرم. بنابراین با تسلط این طرز فکر بر پروژه، شرکت‌های دانش‌بنیان دچار سرخوردگی و چالش می‌شوند؛ اکثر کارفرمایان بخش خصوصی به شرکت‌های داخلی میل و رغبتی نشان نمی‌دهند و این باعث توقف رشد تکنولوژی در کشور می‌شود. این امر در بلندمدت شرکت‌هایي مانند ما و نیز صنعت کشور را آسیب‌پذیر خواهد کرد.
اولا که بازار به وسیله رقیبان خارجی تسخیر می‌شود و نیاز از بین می‌رود، ثانیا در این فاصله دیگر من شرکت دانش‌بنیان باقی نمی‌مانم که شما بخواهید به آن کمک کنید.
به نظرم مشكلي دارد اتفاق می‌افتد؛ این مسئله حتی از موارد دانش‌بنیان هم فراتر رفته و در یک نمونه که خود ما شاهد آن هستیم، حتی خرید و ساخت مخازن ذخیره معمولی، یعنی چیزی که شاید 60، 70 سال است در ایران انجام می‌شود، را به شرکت خارجی می‌دهند و هیچ مرجعی هم وجود ندارد که پاسخ‌گو باشد.
دولت تدبیر و امید که ما هم به آن امید زیادی بسته‌ایم و هم معتقدیم بنای کارهایش بر تدبیر است، باید یک استراتژی دقیق طراحی کند تا این مشکلات از سر راه تحقق‌ اقتصاد مقاومتی برداشته شود. اگر روند فعلی که در آن به دلایل متعدد خرید از خارج راحت‌تر و ارزان‌تر از خرید از داخل است، ادامه یابد، بعد از مدت کوتاهی ریشه نهالی که به‌تازگی پا گرفته خشک خواهد شد و آن موقع دیگر دیر است.

امروزه یکی از مهم‌ترین مصادیق نقش‌آفرینان عرصه اقتصاد مقاومتی، شرکت‌های دانش‌بنیان هستند و بدون شک یکی از پیشگامان این عرصه شرکت همپاانرژی (هدکو) است. فاطمی، عضو هیئت‌مدیره شرکت هدکو، تأکید می‌کند اگر در جامعه مهندسی شرایط مناسبی ایجاد شود، رشد و توسعه تکنولوژی خودبه‌خود رخ می‌دهد. به نظرم مهم این است که شرایط آن را ایجاد کنیم، کمااینکه در کشورهای غربی این اتفاق افتاده است.

‌جناب فاطمی شما به‌عنوان عضو هیئت‌مدیره شرکت هدکو دیدگاهتان پیرامون التزام به حرکت‌های دانش‌بنیان در مجموعه شما و ضرورت‌های آن و از همه مهم‌تر چالش‌های پیش‌رو چیست؟
متأسفانه در کشور ما به دلایل متعددی از جمله محرک‌های بیرونی، کماکان گرایش به استفاده از تکنولوژی‌های غیربومی یا جلوگیری از بومی‌شدن تکنولوژی وجود دارد. به عنوان مثال شرایط به‌گونه‌ای است که خرید تجهیزات از خارج برای عده‌ای منافع بیشتری را از سفرهای خارج گرفته تا... ایجاد می‌کند، بنابراین شاید این قضیه باعث شود تکنولوژی با سرعت مطلوب رشد نکند.
در شرکت هدکو، ما به انتظار ورود دولت به این مقوله یا حمایت خاص دولتی ننشسته‌ایم، بلکه به دلیل احساس مسئولیت اجتماعی و نیازی که به توسعه در شرکت احساس کردیم، به مقوله دانش‌بنیان و انتقال تکنولوژی و تحقیق و توسعه وارد شدیم.
در سال 87 یعنی یک‌ سال پس از تأسیس شرکت بود که به تشکیل بخش‌های تحقیق و توسعه و تکنولوژی در داخل شرکت اقدام کردیم و با توجه به آشنایی‌ای که با زمینه‌های فنی از یک طرف و موارد نیاز صنعت از طرف دیگر داشتیم، عناوینی را انتخاب و گروه‌هایی را تعیین کردیم که روی آنها کار کنند و آنها را به نتیجه برسانند.
در این مسیر بر حسب نیاز با دانشگاه‌ها و از جمله مراکز تحقیقاتی مثل شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی هم مرتبط شدیم.
از نمونه‌کارهایی که شروع کردیم و خوشبختانه با لطف الهی به توفیق نائل شدیم، طراحی مخازن سرد، طراحی ریفرمر آمونیاک و نیز دانش فنی تولید آمونیاک بود و موارد دیگری هم در دست اقدام داریم که هنوز داریم روی آنها کار می‌کنیم و امیدواریم به‌تدریج به نتیجه برسند.
به عنوان نمونه درباره مخازن سرد، برای اینکه به جریان رسمی تولید علم و تکنولوژی بپیوندیم، شروع کردیم به کار تحقیقاتی و مطالعاتی روی مخازن سرد که مخازن خیلی پیچیده‌ای هستند و در کشور تا پیش از این فاقد دانش طراحی این نوع مخازن بودیم. تا آن زمان در ایران تمام موارد مشابه به وسیله شرکت‌های خارجی انجام می‌شد، در این زمینه توانستیم طراحی را با موفقیت انجام دهیم. هم‌اکنون نام شرکت هدکو به عنوان تنها شرکت ایرانی طراح و سازنده مخازن سرد در فهرست سازندگان مورد تأیید شرکت ملی صنایع پتروشیمی قرار گرفته است.
علاوه بر آن از طریق ارتباط و هدایت سازندگان داخلی و تعریف نیازهای فنی مربوطه، توانستیم زمینه‌های تولید مواد و مصالح مخازن سرد شامل ورق‌های خاص و انواع عایق را نیز در کشور فراهم کنیم، یعنی موفق شدیم چرخه اقتصادی طراحی و ساخت مخازن سرد را در ایران راه بیندازیم و زنجیره آن را تکمیل کنیم.
در همین مورد یعنی مخازن سرد، وقتی خارجی‌ها این موارد را انجام می‌دادند، از ریزترین تا درشت‌ترین اقلام و موادش را بسته‌بندی می‌کردند و می‌فرستادند تا پیمانکار ایرانی تحت ‌نظارت خودشان نصب کند، الان تقریبا تمام مواد و مصالحش در داخل تولید می‌شود و این موفقیت بدون حمایت اتفاق افتاده و همان‌گونه که عرض کردم، واقعا اگر شرایط فراهم شود، چه اتفاقات بزرگی می‌تواند رخ دهد.
اما با کمال تأسف باید گفت این قضیه در یک مرحله متوقف مانده و آن هم به دلیل اتفاقی است که در سال‌های اخیر در کشور رخ داده است. این برمی‌گردد به مدل خصوصی‌سازی که بدون هرگونه برنامه‌ریزی در کشور اتفاق افتاد.
‌جناب‌عالی مشکل و در واقع چالش را در کجا می‌بینید؟
وضعیت را با زمان قبل مقایسه کنید. زمانی که خصوصی‌سازی اتفاق نیفتاده بود، مدیریت‌های دولتی احساس رسالتی در خودشان داشتند که نسبت به مسائل کشور حساس باشند. اگر قرار است تکنولوژی تولید شود، کمک کنند، اگر قرار است کار در داخل کشور ایجاد شود، کمک کنند. نمونه این کارها مثلا تأسیس شرکت مپنا در زمان وزارت آقای زنگنه در وزارت نیرو بود و همین‌طور شرکت پیدک در زمان وزارت آقای آقازاده در وزارت نفت. اینها کارهایی بود که باید با دخالت دولت انجام می‌شد، طبیعتا وقتی سیستم راه افتاد و اصطکاک سکونش را جبران کرد، دیگر خودش به کار ادامه می‌دهد.
اتفاقی که بعد از خصوصی‌سازی رخ داد، این بود که مدیریت جامع‌نگر و افراد دارای احساس مسئولیت و رسالت در کشوربه حاشيه رفتند، یعنی دیگر کسی نیست که مثلا به پروژه‌ها بگوید با پذیرش ریسک خرید داخل، بروید از داخل بخرید، یا اگر اتفاقی افتاد حمایتشان کنید، بگوید بسیارخب، چون شما این جنبه داخلی را رعایت کردید، حالا مثلا اگر جایی تأخیری یا افزایش هزینه‌ای ایجاد شد، من آن را می‌پذیرم. بنابراین با تسلط این طرز فکر بر پروژه، شرکت‌های دانش‌بنیان دچار سرخوردگی و چالش می‌شوند؛ اکثر کارفرمایان بخش خصوصی به شرکت‌های داخلی میل و رغبتی نشان نمی‌دهند و این باعث توقف رشد تکنولوژی در کشور می‌شود. این امر در بلندمدت شرکت‌هایي مانند ما و نیز صنعت کشور را آسیب‌پذیر خواهد کرد.
اولا که بازار به وسیله رقیبان خارجی تسخیر می‌شود و نیاز از بین می‌رود، ثانیا در این فاصله دیگر من شرکت دانش‌بنیان باقی نمی‌مانم که شما بخواهید به آن کمک کنید.
به نظرم مشكلي دارد اتفاق می‌افتد؛ این مسئله حتی از موارد دانش‌بنیان هم فراتر رفته و در یک نمونه که خود ما شاهد آن هستیم، حتی خرید و ساخت مخازن ذخیره معمولی، یعنی چیزی که شاید 60، 70 سال است در ایران انجام می‌شود، را به شرکت خارجی می‌دهند و هیچ مرجعی هم وجود ندارد که پاسخ‌گو باشد.
دولت تدبیر و امید که ما هم به آن امید زیادی بسته‌ایم و هم معتقدیم بنای کارهایش بر تدبیر است، باید یک استراتژی دقیق طراحی کند تا این مشکلات از سر راه تحقق‌ اقتصاد مقاومتی برداشته شود. اگر روند فعلی که در آن به دلایل متعدد خرید از خارج راحت‌تر و ارزان‌تر از خرید از داخل است، ادامه یابد، بعد از مدت کوتاهی ریشه نهالی که به‌تازگی پا گرفته خشک خواهد شد و آن موقع دیگر دیر است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.