مخمصه ای به وسعت شهر
سیوان نیک پی
شهر به مثابه وضعیت و مخمصه ای که تمامی کلان روایت و کلان گفتمان های حاکم را دچار تزلزل و ریزش کرد با آغاز عصر مدرن ظهور می کند ،و موجب تحولاتی قابل توجه در زندگی انسان و همه پیرامونش شد . انسان مدرن به یکباره از سنت فاصله می گیرد و قطعا نمی توان گفت زندگی شهری ادامه طبیعی همان زندگی کدخدا منشانه روستاها است؛ بلکه به عکس شهرها و جهانبینی انسان شهری طغیانی ناگاه است در برابر هنجارها و ارزش های عصر سنت. البته در این یادداشت کوتاه تفاوت های بنیادین عصر مدرن و پسا مدرن برجسته نخواهد شد و تاکید نوشتار حاضر بر زندگی پسا مدرن و خوانش های پسا دریدایی خواهد بود.
در وضعیت پسا مدرن و زندگی حال حاضر جهان شهر امروز همه شاه روایت و کلان گفتمان های دوران مدرن و حتی ماقبل آن و بزرگ حکایت های عصر سنت دچار تزلزل و فروپاشی می شوند. اعتماد کامل و بدون چون و چرای انسان مدرن به عقل و تجربه گرایی و همچنین مرکزگرایی فرد به مثابه سوژه ، ساختارمندی و ساختار باوری و... که از قابل توجه ترین ویژگی و پارادایم های عصر مدرن و سرآغاز نقطه عطف زندگی انسان و گسست با زندگی سنتی به حساب می آمدند درقالب انقلابی دیگر که نشات گرفته از ظرفیت و پتانسیل های همین وضعیت بود جای خود را به مفاهیمی همچون پلورالیزم ، نسبیت گرایی ، نفی دگماتیزم و مطلق گرایی ، مورد توجه قرار گرفتن خرده فرهنگ های لوکال و محلی ، فروپاشی کلان گفتمان و کلان روایت ها و توجه وافر به جزئی نگری ، چند مرکزیتی و یا مرکز گریزی دادند. در یک جمله می توان شهر را مخمصه ای از رنگ های ناهمگون و متضاد خواند که آلبومی از خرده گفتمان های موجود است، اتفاقی به شدت ساختار گریز و بدون شکل واحد که هر لحظه در حال تغییر و بزرگتر شدن است.
خوانشی جدید از زندگی انسان سردرگم و جهنمی شهری که به صورت نمادین از مقاله " ساختار ، نشانه ، و بازی در گفتمان علوم انسانی " ژاک دریدا در اواسط قرن بیستم شروع می شود و بنده آن را خوانشی پسا دریدایی از وضع موجود می خوانم. خوانشی که بعدها توسط فوکو ، لاکان ، بارت ، بودریار ، کریستوا ، کافکا ، نرسون و... در برابر جمله معروف " من فکر می کنم پس هستم " دکارت قوت گرفت ، تئوریزه شد و گاها تحلیل های متفاوتی نیز از وضعیت و مخمصه ای جهنمی ارائه می دهند که قابل تحلیل و واکاوی نیست و با قاطعیت می توان گفت جوهره اصلی این تغییر و دگرگونی در خوانش، تحلیل گریز بودن آن است.
در پاره ای از نظرات بر این نظر تاکید شده است که گویا دوران پسا مدرن ، عصر بازگشت به سنت و گریز از مخمصه ای به اسم شهر است، اما با قاطعیت می توان گفت چنین نیست و خوانش های پسا دریدایی و زندگی پسا مدرنی انسان بهترین و در عین حال جهنمی ترین تجربه زیست در جهان شهر را به مفهوم واقعی داشته اند.
هرچند در هردو نوع تفکر سنتی و پسادریدایی بر این مهم تاکید می شود که نگاه دکارتی عصر مدرن ، انسان را از طبیعت و محیط زندگیش دور ساخت و به همین رو انسان مدرن جهت حفظ منفعت موقت خود به حریم طبیعت تجاوز کرد و قدرت افسارگسیخته خود را بر هستی غالب ساخت ، اما نباید فراموش کرد که این دو تفکر تفاوت های جوهری با هم دارند و حتی در تقابل باهم ظاهر می شوند. اساسا از نگاه متفکران عصر حاضر امکان بازتولید سنت وجود ندارد.
سنت به باور سنت گرایان اساس و مرکز است ، اما از دید مفاهیم پست مدرنی و امروزی همانند همه جزء های دیگر پذیرفته شده و هیچگاه به عنوان اساس به آن نگریسته نمی شود و اساسا این وضعیت آلبومی شهرها، بدون اساس و مرکز است.
پذیرش سنت نزد متفكران پست مدرن نشات گرفته از روح پلورال شهری و دقیقا نقطه مقابل دگماتیزم عصر سنت است ، اما مفاهیم سنتی نزد مدافعانش به مثابه شاه راه رهایی بشر و جوامع بشری از عصر ماشینی مدرن قلمداد می شود و این تفاوت بنیادین در دیدگاه ، تقاوتی جوهری است.
اما اساسا علت و یا علل این تحول که از دل خود مدرنیسزم سربرآورد چه بود؟ و چرا انسان مدرن و یا خوانش های موجود در عصر مدرن بر علیه خودشان شوریدند؟
بدون تردید می توان به علل بی شماری اشاره داشت که در این مجال کوتاه تفصیل آنها نمی گنجد ، از همین رو به سه عامل اساسی و کلی آن اشاره خواهیم کرد.
1 - اعتماد به مرکزیت و فرمانروایی عقل آرام آرام رنگ می بازد.
2 - موقعیت و پایگاه فرد به مثابه سوژه و کار به عنوان مرکز دچار تزلزل می شود و جوامع ماشینی مدرن به سمت جوامع پسا صنعتی سوق داده می شوند که پاشنه آشیلش بر لذت و مصرف می چرخد.
خاطرات و تجربه های تلخ جنگ های جهانی اول و دوم که همه جهان را درگیر خود کرد و فجایعی کم نظیر و یا حتی بی نظیر به بارآورد، نتیجه زندگی عقلانی و پیشرفت های تکنولوژیکی عصر مدرن بود و جوامع بشری را به نسبت عقل گرایی و پیشرفت های صنعتی دچار سوءظن کرد. پسماندهای صنعتی واحدهای بی شمار صنعتی و تولیدی که نتیجه مفهوم و باورسوژه بودن فرد برای کل هستی بود روز به روز محیط زیست و محل زندگی بشر را بیشتر آلوده و ناامن می ساخت و عواملی از این قبیل کم کم اعتماد و باور جوامع بشری را به عقل گرایی و تجربه گرایی کم رنگ ساخت.
3 - نقش پر رنگ رسانه ها در انعکاس رنگ ها و صداهای متفاوت و خلق فضایی پلورال ، به ویژه نقش رسانه های الکترونیکی و شبکه های اجتماعی مجازی در این اواخر به اندازه ای برجسته و عیان است که انستون و گرکن در این باره گفته اند : رسانه ها آنقدر بر شکل گیری فرهنگ توده موثرند که می توان فرهنگ روزمره این دوره را فرهنگ رسانه ای نامید. پس در چنین وضعیتی بسیار طبیعی می نماید کلان روایت ها و کانتکست های مقدس و دگماتیزم عقل گرایی حاکم عصر مدرنیته دچار تزلزل و ریزش شوند.
وضعیت شهری و رابطه آن با هویت فردی
بدون تردید اگر وضعیت پسا مدرنی و زندگی امروز شهری را به مثابه پروسه اجتماعی قبول داشته باشیم که جامعه را دستخوش تحولات بنیادینی کرده است ، بدون تردید باید بپذیریم که این تحولات ، زندگی شخصی فرد را نیز تحت تاثیر قرار خواهند داد. و یکی از بحث های بسیار مهمی که بیشتر متفکران عصر حاضر بر سر آن جدال داشته اند و در باره آن نظرات متفاوتی ارائه داده اند ، مقوله هویت فرد در وضعیت پسا مدرنی و زندگی شهری است.در این میان می توان به سه نگاه کلی تر به این مبحث پرداخت. نگاه اول ، نگاه منفی به مقوله هویت فرد شهری است. نگاهی که با سوء ظن به بحث هویت فرد ساکن شهر می نگرد و فرد را در چنین مخمصه ای ، فردی بدون هویت معرفی کی کند.
گروهی از متفکران اجتماعی مانند " کومار " بر این باورند که وضعیت پسا مدرنیزم آنچنان باعث مرکز گریزی و سوبژکیتیویزم فردی شده است که هویت فردی به هویتی تو خالی و سطحی مبدل شده است.
"کومار " در این باره می گوید : سوبژه ای بدون کانون و مرکز ، هرگز هویت خود را بر اساس تاریخ و زمان بنیاد نمی نهد ، خودش را جزیره ای دورافتاده قلمداد کرده و هویت فردی خویش را در زمان و فضای خنثی بازسازی می کند.اما دیدگاه دیگری درست در نقطه مقابل دیدگاه و نظر اول به تحلیل هویت فردی در عصر حاضر می پردازد و تاثیر زندگی پسامدرن را بر هویت فردی مثبت ارزیابی می کند و بر این باور تاکید می کند که در زندگی و جهان بینی شهری فرد در نهایت آزادی می تواند هویت خود را بازسازی کند.
مک کانل در دفاع از این دیدگاه و نگرش تاکید کرده است : پست مدرنیزم نه تنها تاثیر مخرب و منفی بر روی فرد و ناخودآگاهش نداشته است ، بلکه آزادی مطلقی را ارزانی فرد نیز کرده است.
فرد در جامعه شهری ، فردیست که آزاد و رها از دام قید و بندهای دست و پا گیر ساختار منسجم پدرسالارانه عصر سنت ، هویت و چیستی خود را تعریف می کند و دیگر ناچار نیست تا جهت هویت بخشی به خویش به مثابه فرد مستقل ، تابع هنجار و سنت و باورهای جامعه اش باشد چرا که اساسا باوری جمعی وجود نخواهد داشت و هیچ نگرش و هنجاری به تنهایی در فضای سیال و در حال حرکت شهری تا حد هنجار حاکم بر جامعه ، رشد نخواهد کرد.
کانل در ادامه این بحث می افزاید : اصلی ترین نتیجه وضعیت پسا مدرنی شهری حال حاضر اثبات این مفهوم است که ارزش و هنجار، مطلقی جمعی نیست و فرد آن را برای خود و به دلخواه خود تعریف می کند
بنابراین اگر از این منظر به جامعه پست مدرن بنگریم خواهیم یافت که یکی از اصلی ترین و برجسته ترین ویژگی های این وضعیت ، اهمیت دادن به سوبژه فرد ، جهت بازسازی هویت فردی خویش بدون توجه داشتن به هیچگونه محدودیت سنتی ، طبقاتی و ... است .
البته در خصوص مقوله هویت فردی در زندگی شهری دیدگاه کلی دیگری وجود دارد که نیاز به توضیح و تشریح ندارد و فقط به این نکته بسنده خواهد شد که دیدگاه بینابینی است. در این دیدگاه نه آنچنان با بدگمانی به مفهوم هویت در مخمصه پسا مدرن نگریسته می شود که کومار از آن دفاع می کند و نه همانند کانل بر تاثیرات مثبت جهانبینی شهری بر آزادی فرد تاکید دارد.
مخمصه جهنمی شهر / معنا و هنر
در نهایت افراط تئوری و تفکر پسا دریدایی چنین تعریف خواهد شد : ثبات و قاطعیت در در معنا مختص به عصر و زندگی کیخدامنشانه سنتی و اویل مدرنیزم است و معناهای مطلق و گاها مقدس عصر سنت دچار باز تعریف شده و به برخی دال شناور و سیال بدل خواهند شد.
هبدایگ در اثبات این نگرش چنین می گوید : جهانبینی شهری نه نهضتی تعمدی و خودآگاه ، نه هستاری همگون ، نه چهارچوب و ظرفیت و یا حتی وضعیتی شناخته شده و قابل شناسایی و درک شدن نیست ؛ بلکه مخمصه است ، مشکل است ، بحرانی است که مجموعه ای هدف متفاوت ، تعریف مختلف ، نگرش و گروه های اجتماعی متناقض را در کنار یکدیگر می چیند ، در هم حل نخواهند شد و هرکدام با ویژگی های مختص به خود در این میان رشد و خود نمایی می کنند.
این نکته بسیار حائز اهمیت است ، بدان معنا که شهر برخلاف تعاریف معیار فضای تسامح و تساهل نیست ، بلکه فضایی پارادکسیکال و متناقض است که هر نوع دیدگاه و نگرشی در آن ، می تواند از استقلال و ماهیت خویش دفاع کند و حتی با نقطه نظر مقابل در ستیز باشد.در چنین مخمصه ای ، در چنین دوزخ و جهنمی است که خرده فرهنگ های محلی که ناقوس نابودیشان در اوایل نهضت مدرن به صدا درآمده بود می توانند خود را عرضه کنند و حرفی برای زدن داشته باشند.
شهر و تفکر پسا دریدایی فقط بر حوزه های معرفتی ، شناختی فکری و ایدولوژیکی تاثیر گذار نبوده است و ماهیت هنر را نیز دستخوش تحولات بنیادینی کرده است و امروزه به وضوح شاهد این تحولات در بیشتر ژانرهای هنری از سینما گرفته تا نقاشی و ادبیات و ... هستیم.
معنا و درون مایه برخلاف گذشته دست مایه نویسنده یا در تعریف کلی تر هنرمند و خالق نیست که بخواهد آن را برای مخاطب عرضه کند ، بلکه این فضای بی نهایت پلورال و سوبژکتیو مخاطبان و خوانندگان است که معنا را خلق می کنند ، معنا نه به معنای حقیقتی مطلق و از پیش تعیین شده که خیل کثیر مخاطبان بر اثر زکاوت و هوش هنری نسبت به کشف آن نایل شوند ، بلکه هر مخاطب بنا به تحلیل و زیست خود معنا و حقیقتی خلق می کند که مختص به جهان شخصی خودش خواهد بود. بنابراین هنرمند در عصر حاضر نمی تواند پلی میان دال و مدلول ببندد و تئوری شکست زبان در حوزه دلالت از همین جا نشات می گیرد و این خود مخاطب و شخص ثالث است که کد های میان دال و مدلول را خواهد ساخت و کشف خواهد کرد.
بودریار نیز همانند بست و کلنز بر اصل سیال بودن معنا در زندگی شهری تاکید دارند و نقطه عطف تحول هنر در عصر پسا مدرنیزم همین نکته است.
پرتر در این رابطه گفته است : فرد شهری به دلایلی ، همچون ارتباطات افسار گسیخته و بدون محدودیت اجتماعی که می تواند داشته باشد ، انفجار اطلاعات در عصر حاضر و رشد قارچ گونه رسانه های بصری و مجازی و الکترونیکی در جهان شهری زندگی می کند که هیچ مفهوم با ثبات و غیر قابل تغییری در آن یافت نمی شود، هر چیزی می تواند هر معنایی داشته باشد.
و در همین راستا است که بودریار مقوله مرگ معنا و دلالت را در وضعیت پست مدرن و شهری پیش می کشد.
شهر به مثابه وضعیت و مخمصه ای که تمامی کلان روایت و کلان گفتمان های حاکم را دچار تزلزل و ریزش کرد با آغاز عصر مدرن ظهور می کند ،و موجب تحولاتی قابل توجه در زندگی انسان و همه پیرامونش شد . انسان مدرن به یکباره از سنت فاصله می گیرد و قطعا نمی توان گفت زندگی شهری ادامه طبیعی همان زندگی کدخدا منشانه روستاها است؛ بلکه به عکس شهرها و جهانبینی انسان شهری طغیانی ناگاه است در برابر هنجارها و ارزش های عصر سنت. البته در این یادداشت کوتاه تفاوت های بنیادین عصر مدرن و پسا مدرن برجسته نخواهد شد و تاکید نوشتار حاضر بر زندگی پسا مدرن و خوانش های پسا دریدایی خواهد بود.
در وضعیت پسا مدرن و زندگی حال حاضر جهان شهر امروز همه شاه روایت و کلان گفتمان های دوران مدرن و حتی ماقبل آن و بزرگ حکایت های عصر سنت دچار تزلزل و فروپاشی می شوند. اعتماد کامل و بدون چون و چرای انسان مدرن به عقل و تجربه گرایی و همچنین مرکزگرایی فرد به مثابه سوژه ، ساختارمندی و ساختار باوری و... که از قابل توجه ترین ویژگی و پارادایم های عصر مدرن و سرآغاز نقطه عطف زندگی انسان و گسست با زندگی سنتی به حساب می آمدند درقالب انقلابی دیگر که نشات گرفته از ظرفیت و پتانسیل های همین وضعیت بود جای خود را به مفاهیمی همچون پلورالیزم ، نسبیت گرایی ، نفی دگماتیزم و مطلق گرایی ، مورد توجه قرار گرفتن خرده فرهنگ های لوکال و محلی ، فروپاشی کلان گفتمان و کلان روایت ها و توجه وافر به جزئی نگری ، چند مرکزیتی و یا مرکز گریزی دادند. در یک جمله می توان شهر را مخمصه ای از رنگ های ناهمگون و متضاد خواند که آلبومی از خرده گفتمان های موجود است، اتفاقی به شدت ساختار گریز و بدون شکل واحد که هر لحظه در حال تغییر و بزرگتر شدن است.
خوانشی جدید از زندگی انسان سردرگم و جهنمی شهری که به صورت نمادین از مقاله " ساختار ، نشانه ، و بازی در گفتمان علوم انسانی " ژاک دریدا در اواسط قرن بیستم شروع می شود و بنده آن را خوانشی پسا دریدایی از وضع موجود می خوانم. خوانشی که بعدها توسط فوکو ، لاکان ، بارت ، بودریار ، کریستوا ، کافکا ، نرسون و... در برابر جمله معروف " من فکر می کنم پس هستم " دکارت قوت گرفت ، تئوریزه شد و گاها تحلیل های متفاوتی نیز از وضعیت و مخمصه ای جهنمی ارائه می دهند که قابل تحلیل و واکاوی نیست و با قاطعیت می توان گفت جوهره اصلی این تغییر و دگرگونی در خوانش، تحلیل گریز بودن آن است.
در پاره ای از نظرات بر این نظر تاکید شده است که گویا دوران پسا مدرن ، عصر بازگشت به سنت و گریز از مخمصه ای به اسم شهر است، اما با قاطعیت می توان گفت چنین نیست و خوانش های پسا دریدایی و زندگی پسا مدرنی انسان بهترین و در عین حال جهنمی ترین تجربه زیست در جهان شهر را به مفهوم واقعی داشته اند.
هرچند در هردو نوع تفکر سنتی و پسادریدایی بر این مهم تاکید می شود که نگاه دکارتی عصر مدرن ، انسان را از طبیعت و محیط زندگیش دور ساخت و به همین رو انسان مدرن جهت حفظ منفعت موقت خود به حریم طبیعت تجاوز کرد و قدرت افسارگسیخته خود را بر هستی غالب ساخت ، اما نباید فراموش کرد که این دو تفکر تفاوت های جوهری با هم دارند و حتی در تقابل باهم ظاهر می شوند. اساسا از نگاه متفکران عصر حاضر امکان بازتولید سنت وجود ندارد.
سنت به باور سنت گرایان اساس و مرکز است ، اما از دید مفاهیم پست مدرنی و امروزی همانند همه جزء های دیگر پذیرفته شده و هیچگاه به عنوان اساس به آن نگریسته نمی شود و اساسا این وضعیت آلبومی شهرها، بدون اساس و مرکز است.
پذیرش سنت نزد متفكران پست مدرن نشات گرفته از روح پلورال شهری و دقیقا نقطه مقابل دگماتیزم عصر سنت است ، اما مفاهیم سنتی نزد مدافعانش به مثابه شاه راه رهایی بشر و جوامع بشری از عصر ماشینی مدرن قلمداد می شود و این تفاوت بنیادین در دیدگاه ، تقاوتی جوهری است.
اما اساسا علت و یا علل این تحول که از دل خود مدرنیسزم سربرآورد چه بود؟ و چرا انسان مدرن و یا خوانش های موجود در عصر مدرن بر علیه خودشان شوریدند؟
بدون تردید می توان به علل بی شماری اشاره داشت که در این مجال کوتاه تفصیل آنها نمی گنجد ، از همین رو به سه عامل اساسی و کلی آن اشاره خواهیم کرد.
1 - اعتماد به مرکزیت و فرمانروایی عقل آرام آرام رنگ می بازد.
2 - موقعیت و پایگاه فرد به مثابه سوژه و کار به عنوان مرکز دچار تزلزل می شود و جوامع ماشینی مدرن به سمت جوامع پسا صنعتی سوق داده می شوند که پاشنه آشیلش بر لذت و مصرف می چرخد.
خاطرات و تجربه های تلخ جنگ های جهانی اول و دوم که همه جهان را درگیر خود کرد و فجایعی کم نظیر و یا حتی بی نظیر به بارآورد، نتیجه زندگی عقلانی و پیشرفت های تکنولوژیکی عصر مدرن بود و جوامع بشری را به نسبت عقل گرایی و پیشرفت های صنعتی دچار سوءظن کرد. پسماندهای صنعتی واحدهای بی شمار صنعتی و تولیدی که نتیجه مفهوم و باورسوژه بودن فرد برای کل هستی بود روز به روز محیط زیست و محل زندگی بشر را بیشتر آلوده و ناامن می ساخت و عواملی از این قبیل کم کم اعتماد و باور جوامع بشری را به عقل گرایی و تجربه گرایی کم رنگ ساخت.
3 - نقش پر رنگ رسانه ها در انعکاس رنگ ها و صداهای متفاوت و خلق فضایی پلورال ، به ویژه نقش رسانه های الکترونیکی و شبکه های اجتماعی مجازی در این اواخر به اندازه ای برجسته و عیان است که انستون و گرکن در این باره گفته اند : رسانه ها آنقدر بر شکل گیری فرهنگ توده موثرند که می توان فرهنگ روزمره این دوره را فرهنگ رسانه ای نامید. پس در چنین وضعیتی بسیار طبیعی می نماید کلان روایت ها و کانتکست های مقدس و دگماتیزم عقل گرایی حاکم عصر مدرنیته دچار تزلزل و ریزش شوند.
وضعیت شهری و رابطه آن با هویت فردی
بدون تردید اگر وضعیت پسا مدرنی و زندگی امروز شهری را به مثابه پروسه اجتماعی قبول داشته باشیم که جامعه را دستخوش تحولات بنیادینی کرده است ، بدون تردید باید بپذیریم که این تحولات ، زندگی شخصی فرد را نیز تحت تاثیر قرار خواهند داد. و یکی از بحث های بسیار مهمی که بیشتر متفکران عصر حاضر بر سر آن جدال داشته اند و در باره آن نظرات متفاوتی ارائه داده اند ، مقوله هویت فرد در وضعیت پسا مدرنی و زندگی شهری است.در این میان می توان به سه نگاه کلی تر به این مبحث پرداخت. نگاه اول ، نگاه منفی به مقوله هویت فرد شهری است. نگاهی که با سوء ظن به بحث هویت فرد ساکن شهر می نگرد و فرد را در چنین مخمصه ای ، فردی بدون هویت معرفی کی کند.
گروهی از متفکران اجتماعی مانند " کومار " بر این باورند که وضعیت پسا مدرنیزم آنچنان باعث مرکز گریزی و سوبژکیتیویزم فردی شده است که هویت فردی به هویتی تو خالی و سطحی مبدل شده است.
"کومار " در این باره می گوید : سوبژه ای بدون کانون و مرکز ، هرگز هویت خود را بر اساس تاریخ و زمان بنیاد نمی نهد ، خودش را جزیره ای دورافتاده قلمداد کرده و هویت فردی خویش را در زمان و فضای خنثی بازسازی می کند.اما دیدگاه دیگری درست در نقطه مقابل دیدگاه و نظر اول به تحلیل هویت فردی در عصر حاضر می پردازد و تاثیر زندگی پسامدرن را بر هویت فردی مثبت ارزیابی می کند و بر این باور تاکید می کند که در زندگی و جهان بینی شهری فرد در نهایت آزادی می تواند هویت خود را بازسازی کند.
مک کانل در دفاع از این دیدگاه و نگرش تاکید کرده است : پست مدرنیزم نه تنها تاثیر مخرب و منفی بر روی فرد و ناخودآگاهش نداشته است ، بلکه آزادی مطلقی را ارزانی فرد نیز کرده است.
فرد در جامعه شهری ، فردیست که آزاد و رها از دام قید و بندهای دست و پا گیر ساختار منسجم پدرسالارانه عصر سنت ، هویت و چیستی خود را تعریف می کند و دیگر ناچار نیست تا جهت هویت بخشی به خویش به مثابه فرد مستقل ، تابع هنجار و سنت و باورهای جامعه اش باشد چرا که اساسا باوری جمعی وجود نخواهد داشت و هیچ نگرش و هنجاری به تنهایی در فضای سیال و در حال حرکت شهری تا حد هنجار حاکم بر جامعه ، رشد نخواهد کرد.
کانل در ادامه این بحث می افزاید : اصلی ترین نتیجه وضعیت پسا مدرنی شهری حال حاضر اثبات این مفهوم است که ارزش و هنجار، مطلقی جمعی نیست و فرد آن را برای خود و به دلخواه خود تعریف می کند
بنابراین اگر از این منظر به جامعه پست مدرن بنگریم خواهیم یافت که یکی از اصلی ترین و برجسته ترین ویژگی های این وضعیت ، اهمیت دادن به سوبژه فرد ، جهت بازسازی هویت فردی خویش بدون توجه داشتن به هیچگونه محدودیت سنتی ، طبقاتی و ... است .
البته در خصوص مقوله هویت فردی در زندگی شهری دیدگاه کلی دیگری وجود دارد که نیاز به توضیح و تشریح ندارد و فقط به این نکته بسنده خواهد شد که دیدگاه بینابینی است. در این دیدگاه نه آنچنان با بدگمانی به مفهوم هویت در مخمصه پسا مدرن نگریسته می شود که کومار از آن دفاع می کند و نه همانند کانل بر تاثیرات مثبت جهانبینی شهری بر آزادی فرد تاکید دارد.
مخمصه جهنمی شهر / معنا و هنر
در نهایت افراط تئوری و تفکر پسا دریدایی چنین تعریف خواهد شد : ثبات و قاطعیت در در معنا مختص به عصر و زندگی کیخدامنشانه سنتی و اویل مدرنیزم است و معناهای مطلق و گاها مقدس عصر سنت دچار باز تعریف شده و به برخی دال شناور و سیال بدل خواهند شد.
هبدایگ در اثبات این نگرش چنین می گوید : جهانبینی شهری نه نهضتی تعمدی و خودآگاه ، نه هستاری همگون ، نه چهارچوب و ظرفیت و یا حتی وضعیتی شناخته شده و قابل شناسایی و درک شدن نیست ؛ بلکه مخمصه است ، مشکل است ، بحرانی است که مجموعه ای هدف متفاوت ، تعریف مختلف ، نگرش و گروه های اجتماعی متناقض را در کنار یکدیگر می چیند ، در هم حل نخواهند شد و هرکدام با ویژگی های مختص به خود در این میان رشد و خود نمایی می کنند.
این نکته بسیار حائز اهمیت است ، بدان معنا که شهر برخلاف تعاریف معیار فضای تسامح و تساهل نیست ، بلکه فضایی پارادکسیکال و متناقض است که هر نوع دیدگاه و نگرشی در آن ، می تواند از استقلال و ماهیت خویش دفاع کند و حتی با نقطه نظر مقابل در ستیز باشد.در چنین مخمصه ای ، در چنین دوزخ و جهنمی است که خرده فرهنگ های محلی که ناقوس نابودیشان در اوایل نهضت مدرن به صدا درآمده بود می توانند خود را عرضه کنند و حرفی برای زدن داشته باشند.
شهر و تفکر پسا دریدایی فقط بر حوزه های معرفتی ، شناختی فکری و ایدولوژیکی تاثیر گذار نبوده است و ماهیت هنر را نیز دستخوش تحولات بنیادینی کرده است و امروزه به وضوح شاهد این تحولات در بیشتر ژانرهای هنری از سینما گرفته تا نقاشی و ادبیات و ... هستیم.
معنا و درون مایه برخلاف گذشته دست مایه نویسنده یا در تعریف کلی تر هنرمند و خالق نیست که بخواهد آن را برای مخاطب عرضه کند ، بلکه این فضای بی نهایت پلورال و سوبژکتیو مخاطبان و خوانندگان است که معنا را خلق می کنند ، معنا نه به معنای حقیقتی مطلق و از پیش تعیین شده که خیل کثیر مخاطبان بر اثر زکاوت و هوش هنری نسبت به کشف آن نایل شوند ، بلکه هر مخاطب بنا به تحلیل و زیست خود معنا و حقیقتی خلق می کند که مختص به جهان شخصی خودش خواهد بود. بنابراین هنرمند در عصر حاضر نمی تواند پلی میان دال و مدلول ببندد و تئوری شکست زبان در حوزه دلالت از همین جا نشات می گیرد و این خود مخاطب و شخص ثالث است که کد های میان دال و مدلول را خواهد ساخت و کشف خواهد کرد.
بودریار نیز همانند بست و کلنز بر اصل سیال بودن معنا در زندگی شهری تاکید دارند و نقطه عطف تحول هنر در عصر پسا مدرنیزم همین نکته است.
پرتر در این رابطه گفته است : فرد شهری به دلایلی ، همچون ارتباطات افسار گسیخته و بدون محدودیت اجتماعی که می تواند داشته باشد ، انفجار اطلاعات در عصر حاضر و رشد قارچ گونه رسانه های بصری و مجازی و الکترونیکی در جهان شهری زندگی می کند که هیچ مفهوم با ثبات و غیر قابل تغییری در آن یافت نمی شود، هر چیزی می تواند هر معنایی داشته باشد.
و در همین راستا است که بودریار مقوله مرگ معنا و دلالت را در وضعیت پست مدرن و شهری پیش می کشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.