وضعیت کولبران در کردستان
ئه وین رسولی
برای اشخاصی که از نزدیک با مسألهی کولبری و کاسبکاری یا آنچه در اصطلاح به آن قاچاق کالا گفته میشود آشنا نیستند شاید این ذهنیت وجود دارد که مسألهایست جهانی و همه دولتهای جهان برای مبارزه با آن طبق قوانین داخلی خود اقداماتی را انجام دهند و این چیزیست که همه برآن اجماع نظر دارند.
با وجود اینکه معضل اقتصادی قاچاق کالا در همه کشورهای دنیا وجود دارد اما مرزهای کردستان از پرخطرترین مناطق دنیا برای مردمیست که روزانه به خاطر حمل چند کارتن چای، عطر و ... در خطرند مسئله کولبران و کاسبکاران کرد مسئله نوظهوري نیست و از اوایل دهۀ هفتاد به بعد این موضوع سیستماتیک آغاز شده اما بدلایلی مورد توجه افکار عمومی و نهادهای مسئول قرار نگرفت. بعد از پایان جنگ ایران و عراق در دهه هفتاد شمسی هر ازگاهی اخباری در مناطق مختلف کردستان مبنی بر برخورد با کولبران پخش میشد ولی در نهایت در سال ۸۱ با تأسیس ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز اين موضوع نسبت به گذشته روند صعودی یافت.
در سال ۸۵ با اجرای طرح انسداد مرزها جهت مبارزه با کالاهای قاچاق اين روند بطور نگران کنندهایی افزایش پیدا کرده است نهایتا در طی چند سال گذشته ده معبر مرزی : سیله، شوشمی، سومار، تیلهکو، ملهخور، دروران، هنگهژال، سیف ،حاجی عمران و قاسمهرهش بصورت مرز پیلهوری از سوی وزارت کشور ایران رسمی و قانونی گشوده شد و ساکنین مناطق مرزی خصوصا کولبران با گرفتن "کارت پیلهوری" در زمانهای مشخص قادر شدند موارد محدودی از اجناس خارجی را به بازارچههای مرزی کردستان وارد کنند . بر اساس چنین قانونی با صدور این کارت هر کولبر با داشتن کارت تردد میتواند در طول هر ٦ماه تا سقف یک میلیون و پانصد هزار تومان کالاهای قانونی وارد کند یعنی درآمد هر کولبر هرماه ۲۵۰هزار تومان میباشد؟! درآمدی که چند برابر زیر خط فقری است.
اما کولبران و کاسبکاران چه کسانی هستند:
کولبر یک کلمه كردي و متشکل از دو جز کول به معنی پشت و بر بمعنی حمل کردن و برداشتن است و اصطلاحأ به افرادی گفته میشود که در مناطق مرزی با اخذ هزینه ناچیز اقدام به حمل کالاهای خارجی مانند پارچه، چایی ، لوازم صوتی و تصویریو لوازم خانگی و ... از نقاط صفر مرزی میکنند و با عبور از کوهستانهای صعب العبور این کالاها را روی دوش خود و یا بوسیله چارپایان بارکش مانند اسب و قاطر به روستاها یا شهرهای مرزی میرسانند و آنرا به صاحبان کالا تحویل میدهند. کاسبکاران نیز کسانی هستند که کالاهای وارد شده توسط کولبران را تحویل گرفته و با وسایل نقلیه آنرا به شهرهای مرکزی و بزرگ کشور منتقل میکنند.
کولبران زمانی طولانی گاه تا چند ساعت را در دل برف و باد و سرما یا از میان رودخانه ها و گل ولای و خار کوه و کوهپایه با دهها کیلو بار سپری میکنند. حاصل این راهپیمایی و کوهپیماییهای صعب و نفسگیر زیر بار سنگین و کمرشکن که اگر با برخورد ماموران و سقوط از کوه و رفتن روی مین و بلای بهمن گرفتار نشوند با دیسک کمر و فاصلهدار شدن مهره های کمر و آسیب دیدن زانو و دیگر عوارض سوء و شدید استخوانی و عصبی روبهرو میشوند.چنانچه گزارش شده وزن بسته ها و بارهای حملی ۳کیلو به بالا و ۵۰تا ۸۰کیلو است. برای حمل و جابجایی این بسته ها رقمی ۱۰تا ۵۰ هزار تومان به کولبر پرداخت میشود کم نیستند کولبرانی که برای رسیدن به ۱۰۰هزار تومان ناچار به حمل همزمان دو یا سه دستگاه ماشین لباسشویی یا جابجایی بارهای بیش از ۱۰۰ کیلو میشوند. میانگین سنی کولبران و کاسبکاران كرد ۱۳تا ۷۰ سال سن میباشد و در میان آنان از بیسواد تا فارغ التحصیل دانشگاهی نیز دیده میشود که بدلیل نبود فرصت شغلی مجبور به کولبری یا کاسبکاری شده اند. مسالهی حائز اهمیت که باید به آن اشاره کرد وضعیت وخیم خانواده کولبران قربانی است. که بدلیل از دست دادن نان آور خانواده در وضعیت
بسیار اسفناکی به سر میبرند.
.در موارد دیگر خانواده بعد از دست دادن نان آور وظیفه تهیه امرار معاش بر عهده فرزندان پسر کم سن وسال خانواده میباشد فرزندان در چنین وضعیتی مجبور به ترک تحصیل و انجام کار کولبری میشوند و متاسفانه کودکان در چنین وضعیتی قربانیان اصلی سیاست موجود خواهند بود. بر اساس نتایج طرح آمارگیری از هزینه درآمد خانوار در سال ۱۳۹۴ که از سوی مرکز آمار ایران در مهرماه امسال منتشر شده است کم درآمدترین خانوار به ترتیب در استانهای ایلام با درآمد میانگین سالانه ۱۹میلیون و۷۸۹هزار تومان و همچنین استان کردستان با ۲۰میلیون ۱۴۵هزار تومان بوده است. آمارهای رسمی ارائه شده از سوی خود دستگاههای دولتی بیانگر وضعیت وخیم بیکاری و فقر در این مناطق و روی آوردن مردم به شغلهای کاذبی چون کولبری و کاسبکاری نه از روی ترجیح بلکه از روی ناچاری است.
مرداد ماه امسال سید احسن علوی در نشست هماندیشی با خبرنگاران رسانههای جمعی اعلام کرد در حال حاضر در در شاخص درآمد سرانه ، استان کردستان رتبه ۲۹کشور را در اختیار دارد و متاسفانه در سایر بخشها و شاخصها نیز کردستان وضعیت چندان مناسبی ندارد بهگونهای که در شاخص ارزش افزوده رتبه۲۴ و در شاخص ارزش بخش صنعت و معدن رتبه ۲٦ را در اختیار دارد . وی همچنین با اشاره به وضعیت نگران کننده بیکاری در این استان خبر داد.
حال سوالی که پیش می آید اینست آیا اساسأ عمل کولبری جرم است یا خیر؟!
نظر به وجود اصل قانون بودن جرایم و مجازاتها و ماده ۲ قانون مجازات اسلامی عملا مشاهده میگردد که عمل کولبری در هیچ یک از مواد قانونی به عنوان جرم شناخته نشده است.
کولبری در مناطق مرزی ایران بشکل یک شغل همانند شغلهای متعارف دیگر درآمده است.
از آنجایی که مجازات قانونی در قوانین ایران برای کولبری تعیین نشده، کولبری بر مبنای مبنای ماده ۲ قانون مجازات اسلامی جرم نیست و هرگونه تعرض خودسرانه به جان و مال کولبران نقض موازین حقوقی ایران است.
طبق بند ۱ قانون امور گمرکی و خصوصا تفسیر سال ۸۱ مجمع تشخیص مصلحت نظام از ماده ۸ قانون تعزیرات قاچاق عبارت است از وارد و صادر کردن کالا از مبادی ورودی و خروجی کشور بدون پرداخت حقوق گمرکی.
از آنجایی که میزان و حتی نوع کالا درنحوه مجازات اشخاصی که قاچاقچی تلقی میشوند تاثیر بسزایی دارد باید برای تعیین مجازات مجرم ، میزان کالاهای قاچاق او برآورده شده باشد ،
براساس بند ۲ قانون قاچاق کالا اگر کالایی ارزش مادی آن کمتر از یک میلیون تومان باشد هیچ مجازاتی متوجه متهم نخواهد بود و از آنجایی که کالاهایی که کولبران توسط چهارپا حمل میکنند ارزش مادیش کمتر از حدنصاب مذکور است قاعدتأ از مجازات معاف و تنها جریمهشان میتواند ضبط کالا باشد اما در عمل شاهد بودهایم نه تنها کالایشان ضبط بلکه خودشان نیز دچار مشكل شدهاند چنانچه طبق تحقیقات میدانی سال ۹۵ حداقل ۹۲ کولبر و کاسبکار کرد در مناطق مختلف مرزهای کردستان بر اثر حوادثی چون ریزش بهمن ، تصادفات سرمازدگی و غرق شدن در رودخانههای مرزی فوت شدهاند. چنانچه دوتن به اسم برهان علم هولو و اوزجان خدایی کوران در زمان مرگ زیر ۱۸سال سن داشتند.
حال باتوجه به مطالب فوق تعدادی زیادی از مردم در مناطق مختلف کردستان علی الرغم اطلاع از خطرات احتمالی پیش رو بناچار اقدام به کولبری و کاسبکاری میکنند از جمله دلایل مهم روی آوردن به این شغل کاذب را میتوان نبود زیرساختهای کلان اقتصادی،نرخ بالای بیکاری ،عدم سرمایهگزاریهای کلان در بخش کشاورزی -معدن -توریسم و نبود فرصتهای شغلی جایگزین و درکل سیاست محروميت این مناطق عنوان کرد.
در دوسال اخیر برنامه ایجاد بازارآزادتجاری در دو منطقه مریوان و بانه و مشخص نبودن نتایج آن روندتمایل کولبران به قاچاق کالا را افزایش داده است.
دیدگاه غيراقتصادي و در نتیجه افزایش فقروبیکاری خصوصا در سالهای اخیر موجب شده که کولبری و فوت کولبران به یکی از دغدغههای اصلی فعالین اجتماعی و سیاسی تبدیل شود جایی که دولت با اندیشیدن تدابیر مناسب و ایجاد سرمایهگزاری میتواند بسیاری از مسائل پیش روی این مناطق را حل کند.
برای اشخاصی که از نزدیک با مسألهی کولبری و کاسبکاری یا آنچه در اصطلاح به آن قاچاق کالا گفته میشود آشنا نیستند شاید این ذهنیت وجود دارد که مسألهایست جهانی و همه دولتهای جهان برای مبارزه با آن طبق قوانین داخلی خود اقداماتی را انجام دهند و این چیزیست که همه برآن اجماع نظر دارند.
با وجود اینکه معضل اقتصادی قاچاق کالا در همه کشورهای دنیا وجود دارد اما مرزهای کردستان از پرخطرترین مناطق دنیا برای مردمیست که روزانه به خاطر حمل چند کارتن چای، عطر و ... در خطرند مسئله کولبران و کاسبکاران کرد مسئله نوظهوري نیست و از اوایل دهۀ هفتاد به بعد این موضوع سیستماتیک آغاز شده اما بدلایلی مورد توجه افکار عمومی و نهادهای مسئول قرار نگرفت. بعد از پایان جنگ ایران و عراق در دهه هفتاد شمسی هر ازگاهی اخباری در مناطق مختلف کردستان مبنی بر برخورد با کولبران پخش میشد ولی در نهایت در سال ۸۱ با تأسیس ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز اين موضوع نسبت به گذشته روند صعودی یافت.
در سال ۸۵ با اجرای طرح انسداد مرزها جهت مبارزه با کالاهای قاچاق اين روند بطور نگران کنندهایی افزایش پیدا کرده است نهایتا در طی چند سال گذشته ده معبر مرزی : سیله، شوشمی، سومار، تیلهکو، ملهخور، دروران، هنگهژال، سیف ،حاجی عمران و قاسمهرهش بصورت مرز پیلهوری از سوی وزارت کشور ایران رسمی و قانونی گشوده شد و ساکنین مناطق مرزی خصوصا کولبران با گرفتن "کارت پیلهوری" در زمانهای مشخص قادر شدند موارد محدودی از اجناس خارجی را به بازارچههای مرزی کردستان وارد کنند . بر اساس چنین قانونی با صدور این کارت هر کولبر با داشتن کارت تردد میتواند در طول هر ٦ماه تا سقف یک میلیون و پانصد هزار تومان کالاهای قانونی وارد کند یعنی درآمد هر کولبر هرماه ۲۵۰هزار تومان میباشد؟! درآمدی که چند برابر زیر خط فقری است.
اما کولبران و کاسبکاران چه کسانی هستند:
کولبر یک کلمه كردي و متشکل از دو جز کول به معنی پشت و بر بمعنی حمل کردن و برداشتن است و اصطلاحأ به افرادی گفته میشود که در مناطق مرزی با اخذ هزینه ناچیز اقدام به حمل کالاهای خارجی مانند پارچه، چایی ، لوازم صوتی و تصویریو لوازم خانگی و ... از نقاط صفر مرزی میکنند و با عبور از کوهستانهای صعب العبور این کالاها را روی دوش خود و یا بوسیله چارپایان بارکش مانند اسب و قاطر به روستاها یا شهرهای مرزی میرسانند و آنرا به صاحبان کالا تحویل میدهند. کاسبکاران نیز کسانی هستند که کالاهای وارد شده توسط کولبران را تحویل گرفته و با وسایل نقلیه آنرا به شهرهای مرکزی و بزرگ کشور منتقل میکنند.
کولبران زمانی طولانی گاه تا چند ساعت را در دل برف و باد و سرما یا از میان رودخانه ها و گل ولای و خار کوه و کوهپایه با دهها کیلو بار سپری میکنند. حاصل این راهپیمایی و کوهپیماییهای صعب و نفسگیر زیر بار سنگین و کمرشکن که اگر با برخورد ماموران و سقوط از کوه و رفتن روی مین و بلای بهمن گرفتار نشوند با دیسک کمر و فاصلهدار شدن مهره های کمر و آسیب دیدن زانو و دیگر عوارض سوء و شدید استخوانی و عصبی روبهرو میشوند.چنانچه گزارش شده وزن بسته ها و بارهای حملی ۳کیلو به بالا و ۵۰تا ۸۰کیلو است. برای حمل و جابجایی این بسته ها رقمی ۱۰تا ۵۰ هزار تومان به کولبر پرداخت میشود کم نیستند کولبرانی که برای رسیدن به ۱۰۰هزار تومان ناچار به حمل همزمان دو یا سه دستگاه ماشین لباسشویی یا جابجایی بارهای بیش از ۱۰۰ کیلو میشوند. میانگین سنی کولبران و کاسبکاران كرد ۱۳تا ۷۰ سال سن میباشد و در میان آنان از بیسواد تا فارغ التحصیل دانشگاهی نیز دیده میشود که بدلیل نبود فرصت شغلی مجبور به کولبری یا کاسبکاری شده اند. مسالهی حائز اهمیت که باید به آن اشاره کرد وضعیت وخیم خانواده کولبران قربانی است. که بدلیل از دست دادن نان آور خانواده در وضعیت
بسیار اسفناکی به سر میبرند.
.در موارد دیگر خانواده بعد از دست دادن نان آور وظیفه تهیه امرار معاش بر عهده فرزندان پسر کم سن وسال خانواده میباشد فرزندان در چنین وضعیتی مجبور به ترک تحصیل و انجام کار کولبری میشوند و متاسفانه کودکان در چنین وضعیتی قربانیان اصلی سیاست موجود خواهند بود. بر اساس نتایج طرح آمارگیری از هزینه درآمد خانوار در سال ۱۳۹۴ که از سوی مرکز آمار ایران در مهرماه امسال منتشر شده است کم درآمدترین خانوار به ترتیب در استانهای ایلام با درآمد میانگین سالانه ۱۹میلیون و۷۸۹هزار تومان و همچنین استان کردستان با ۲۰میلیون ۱۴۵هزار تومان بوده است. آمارهای رسمی ارائه شده از سوی خود دستگاههای دولتی بیانگر وضعیت وخیم بیکاری و فقر در این مناطق و روی آوردن مردم به شغلهای کاذبی چون کولبری و کاسبکاری نه از روی ترجیح بلکه از روی ناچاری است.
مرداد ماه امسال سید احسن علوی در نشست هماندیشی با خبرنگاران رسانههای جمعی اعلام کرد در حال حاضر در در شاخص درآمد سرانه ، استان کردستان رتبه ۲۹کشور را در اختیار دارد و متاسفانه در سایر بخشها و شاخصها نیز کردستان وضعیت چندان مناسبی ندارد بهگونهای که در شاخص ارزش افزوده رتبه۲۴ و در شاخص ارزش بخش صنعت و معدن رتبه ۲٦ را در اختیار دارد . وی همچنین با اشاره به وضعیت نگران کننده بیکاری در این استان خبر داد.
حال سوالی که پیش می آید اینست آیا اساسأ عمل کولبری جرم است یا خیر؟!
نظر به وجود اصل قانون بودن جرایم و مجازاتها و ماده ۲ قانون مجازات اسلامی عملا مشاهده میگردد که عمل کولبری در هیچ یک از مواد قانونی به عنوان جرم شناخته نشده است.
کولبری در مناطق مرزی ایران بشکل یک شغل همانند شغلهای متعارف دیگر درآمده است.
از آنجایی که مجازات قانونی در قوانین ایران برای کولبری تعیین نشده، کولبری بر مبنای مبنای ماده ۲ قانون مجازات اسلامی جرم نیست و هرگونه تعرض خودسرانه به جان و مال کولبران نقض موازین حقوقی ایران است.
طبق بند ۱ قانون امور گمرکی و خصوصا تفسیر سال ۸۱ مجمع تشخیص مصلحت نظام از ماده ۸ قانون تعزیرات قاچاق عبارت است از وارد و صادر کردن کالا از مبادی ورودی و خروجی کشور بدون پرداخت حقوق گمرکی.
از آنجایی که میزان و حتی نوع کالا درنحوه مجازات اشخاصی که قاچاقچی تلقی میشوند تاثیر بسزایی دارد باید برای تعیین مجازات مجرم ، میزان کالاهای قاچاق او برآورده شده باشد ،
براساس بند ۲ قانون قاچاق کالا اگر کالایی ارزش مادی آن کمتر از یک میلیون تومان باشد هیچ مجازاتی متوجه متهم نخواهد بود و از آنجایی که کالاهایی که کولبران توسط چهارپا حمل میکنند ارزش مادیش کمتر از حدنصاب مذکور است قاعدتأ از مجازات معاف و تنها جریمهشان میتواند ضبط کالا باشد اما در عمل شاهد بودهایم نه تنها کالایشان ضبط بلکه خودشان نیز دچار مشكل شدهاند چنانچه طبق تحقیقات میدانی سال ۹۵ حداقل ۹۲ کولبر و کاسبکار کرد در مناطق مختلف مرزهای کردستان بر اثر حوادثی چون ریزش بهمن ، تصادفات سرمازدگی و غرق شدن در رودخانههای مرزی فوت شدهاند. چنانچه دوتن به اسم برهان علم هولو و اوزجان خدایی کوران در زمان مرگ زیر ۱۸سال سن داشتند.
حال باتوجه به مطالب فوق تعدادی زیادی از مردم در مناطق مختلف کردستان علی الرغم اطلاع از خطرات احتمالی پیش رو بناچار اقدام به کولبری و کاسبکاری میکنند از جمله دلایل مهم روی آوردن به این شغل کاذب را میتوان نبود زیرساختهای کلان اقتصادی،نرخ بالای بیکاری ،عدم سرمایهگزاریهای کلان در بخش کشاورزی -معدن -توریسم و نبود فرصتهای شغلی جایگزین و درکل سیاست محروميت این مناطق عنوان کرد.
در دوسال اخیر برنامه ایجاد بازارآزادتجاری در دو منطقه مریوان و بانه و مشخص نبودن نتایج آن روندتمایل کولبران به قاچاق کالا را افزایش داده است.
دیدگاه غيراقتصادي و در نتیجه افزایش فقروبیکاری خصوصا در سالهای اخیر موجب شده که کولبری و فوت کولبران به یکی از دغدغههای اصلی فعالین اجتماعی و سیاسی تبدیل شود جایی که دولت با اندیشیدن تدابیر مناسب و ایجاد سرمایهگزاری میتواند بسیاری از مسائل پیش روی این مناطق را حل کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.