|

شهر و عدالت اجماعی

علی احمدی

شهر واقعیتی جغرافیایی و انسانی است که محل تلاقی فرهنگ ها و انسانهای جهان است. امروزه این واقعیت جغرافیایی، در سرتاسر جهان مدرن رشد یافته تر از هر زمان دیگری در طول تاریخ زندگی بشری است. که ماحصل پیشرفتهای اقتصادی، تکنولوژیک و تغییرات اجتماعی جوامع انسانی است. در درون این جامعه انسانی که ما آن را شهر می نامیم گروههای مختلف بشری در تکاپو برای رفع نیازهای حیاتی خود، بدست آوردن حداکثر امتیازات، افزایش کیفیت زندگی و رفاه خود هستند. زمانی به تأسی از داروین و نظریات او جامعه شناسان و جغرافیدانان مختلفی به موضوع تنازع برای بقا در شهرها پرداختند و به این موضوع اشاره کردند که شهر نیز همچون که یک سیستم زیستی، ویژگی های اکوسیستم های طبیعی را دارد که انسانها نیز همانند موجودات هر اکوسیستمی در حال نزاع برای بهره مندی از امکانات و در نهایت بقای خود هستند. اگرچه این قبیل نظریات از سوی بسیاری انسان گرایان رد شد اما یک موضوع همزمان با رشد بیشتر شهرها در دنیای مدرن، بیشتر مورد توجه قرار گرفت. آن هم موضوع نابرابری اجتماعی، توزیع نابرابر خدمات، کار و اشتغال در میان مردم، حاشیه نشینی، کارتن خوابی، پیدایش منطقه ولگردان شهری، و در نهایت افزایش بزهکاریهای اجتماعی در جهان نابرابر شهرهای امروز بود. در واقع رها شدن شهرها به حال خود، بخش زیادی از مردم در رقابت برای بقا بدون حمایت مانده اند و قطعاً در این رقابت شاهد افزایش نابرابریها در شهرها خواهیم بود.این در حالی است که اکثراً با چهره زیبا و اما فریبنده شهر در دوران معاصر روبرو هستیم اما چهره دیگر شهر که واقیعتی تلخ در جهان امروز می باشد، چهره عقب مانده، زشت، بدون برخورداری از امکانات شهری و محل زندگی پر تراکم طبقات فقیر شهری می باشد. سؤال این است که پیدایش این قبیل مشکلات شهری در راستای منافع کدام بخش جامعه شهری است؟ و چرا با وجود پیشرفت های تکنولوژیکی و اقتصادی هر روزه شاهد افزایش شمار افراد بی خانمان، فقیر، رانده شده و مستضعف شهری هستیم؟ می توان گفت سرمایه داری مدرن جهت افزایش تولید، افزایش میزان سود اقتصادی و بهره برداری از طبقات کارگر و فقیر شهری، مانع از توسعه پایدار شهری شده است. توسعه ای که همگان را بهره مند سازد. سرمایه داری لجام گسیخته، بدون نظارت جهت به حداکثر رساندن سود خود با ولع تمام، هر روز در فکر استفاده بیشتر از نیروی کار ارزان و بهره برداری
بی‌رویه از محیط زیست در شهرهای دنیا می باشد. علیرغم افزایش بافت های مسکونی و علیرغم افزایش تعداد آسمان خراشها، برجهای مسکونی و خانه های لوکس در شهرهای جهان باید پرسید چرا هنوز بخش زیادی از مردم شهرها بی سرپناه و یا در شرایط نامناسب به سر می برند؟ چرا هنوز بخش های زیادی از فضاهای شهری بی بهره از حداقل خدمات شهری می باشند؟ چرا برنامه های شهری و نحوه اجرای طرح های شهری نیز صرفاً بخش هایی از شهرها را هدف قرار داده و بخش زیادی از شهرها هنوز مورد توجه برنامه ریزان و مسئولین شهری نیست؟ در حالیکه از منظر عدالت اجتماعی همه شهروندان حق دارند تا از امکانات و خدمات شهری به گونه ای برابر برخوردار شوند، چرا بخش زیادی از طبقات اجتماعی شهرها بدون پشتوانه و بی پناه در سطح شهرها رها شده و شهر به مکانی با رقابتی ناسالم و به نفع طبقات برخوردار تبدیل شده است؟ در واقع جایی که ما آن را شهر می نامیم همزمان با رشد امکانات و پیشرفتهای ظاهری خود چهره نابرابر خود را بیشتر نمایان می سازد و بر میزان نابرابری های درونی آن بیش از پیش از پیش افزوده شده است. در حالیکه شهرها برخوردارتر از گذشته هستند اما میزان طبقات محروم و بخشهای شهری بی بهره از امکانات و خدمات شهری نیز در آنها بیشتز از گذشته افزایش یافته است. اگرچه امکان استفاده از شهربازی برای کودکان شهر فراهم است اما تعداد بسیار بیشتری هم امکان استفاده از آن را ندارند. در حالیکه بر میزان و سطح فضاهای مسکونی افزوده می شود اما بر تعداد بی خانمان و یا کسانی که توانایی بهره مندی از مسکن را ندارند بیشتر از قبل می شود. در حالیکه شهر با هتل ها و مراکز اقامتی و تفریحیو استخرها و سالن های ورزشی مجهز می شود اما بر تعداد کسانی که توانایی استفاده از این امکانات را ندارند بیش از پیش از افزوده می شود. بنابراین باید پذیرفت که نابرابری مسئله ای ریشه ای است و با رشد سطحی برخی از پارامترهای توسعه شهری نمی توان انتظار رفع نابرابری را به سادگی داشت.

شهر واقعیتی جغرافیایی و انسانی است که محل تلاقی فرهنگ ها و انسانهای جهان است. امروزه این واقعیت جغرافیایی، در سرتاسر جهان مدرن رشد یافته تر از هر زمان دیگری در طول تاریخ زندگی بشری است. که ماحصل پیشرفتهای اقتصادی، تکنولوژیک و تغییرات اجتماعی جوامع انسانی است. در درون این جامعه انسانی که ما آن را شهر می نامیم گروههای مختلف بشری در تکاپو برای رفع نیازهای حیاتی خود، بدست آوردن حداکثر امتیازات، افزایش کیفیت زندگی و رفاه خود هستند. زمانی به تأسی از داروین و نظریات او جامعه شناسان و جغرافیدانان مختلفی به موضوع تنازع برای بقا در شهرها پرداختند و به این موضوع اشاره کردند که شهر نیز همچون که یک سیستم زیستی، ویژگی های اکوسیستم های طبیعی را دارد که انسانها نیز همانند موجودات هر اکوسیستمی در حال نزاع برای بهره مندی از امکانات و در نهایت بقای خود هستند. اگرچه این قبیل نظریات از سوی بسیاری انسان گرایان رد شد اما یک موضوع همزمان با رشد بیشتر شهرها در دنیای مدرن، بیشتر مورد توجه قرار گرفت. آن هم موضوع نابرابری اجتماعی، توزیع نابرابر خدمات، کار و اشتغال در میان مردم، حاشیه نشینی، کارتن خوابی، پیدایش منطقه ولگردان شهری، و در نهایت افزایش بزهکاریهای اجتماعی در جهان نابرابر شهرهای امروز بود. در واقع رها شدن شهرها به حال خود، بخش زیادی از مردم در رقابت برای بقا بدون حمایت مانده اند و قطعاً در این رقابت شاهد افزایش نابرابریها در شهرها خواهیم بود.این در حالی است که اکثراً با چهره زیبا و اما فریبنده شهر در دوران معاصر روبرو هستیم اما چهره دیگر شهر که واقیعتی تلخ در جهان امروز می باشد، چهره عقب مانده، زشت، بدون برخورداری از امکانات شهری و محل زندگی پر تراکم طبقات فقیر شهری می باشد. سؤال این است که پیدایش این قبیل مشکلات شهری در راستای منافع کدام بخش جامعه شهری است؟ و چرا با وجود پیشرفت های تکنولوژیکی و اقتصادی هر روزه شاهد افزایش شمار افراد بی خانمان، فقیر، رانده شده و مستضعف شهری هستیم؟ می توان گفت سرمایه داری مدرن جهت افزایش تولید، افزایش میزان سود اقتصادی و بهره برداری از طبقات کارگر و فقیر شهری، مانع از توسعه پایدار شهری شده است. توسعه ای که همگان را بهره مند سازد. سرمایه داری لجام گسیخته، بدون نظارت جهت به حداکثر رساندن سود خود با ولع تمام، هر روز در فکر استفاده بیشتر از نیروی کار ارزان و بهره برداری
بی‌رویه از محیط زیست در شهرهای دنیا می باشد. علیرغم افزایش بافت های مسکونی و علیرغم افزایش تعداد آسمان خراشها، برجهای مسکونی و خانه های لوکس در شهرهای جهان باید پرسید چرا هنوز بخش زیادی از مردم شهرها بی سرپناه و یا در شرایط نامناسب به سر می برند؟ چرا هنوز بخش های زیادی از فضاهای شهری بی بهره از حداقل خدمات شهری می باشند؟ چرا برنامه های شهری و نحوه اجرای طرح های شهری نیز صرفاً بخش هایی از شهرها را هدف قرار داده و بخش زیادی از شهرها هنوز مورد توجه برنامه ریزان و مسئولین شهری نیست؟ در حالیکه از منظر عدالت اجتماعی همه شهروندان حق دارند تا از امکانات و خدمات شهری به گونه ای برابر برخوردار شوند، چرا بخش زیادی از طبقات اجتماعی شهرها بدون پشتوانه و بی پناه در سطح شهرها رها شده و شهر به مکانی با رقابتی ناسالم و به نفع طبقات برخوردار تبدیل شده است؟ در واقع جایی که ما آن را شهر می نامیم همزمان با رشد امکانات و پیشرفتهای ظاهری خود چهره نابرابر خود را بیشتر نمایان می سازد و بر میزان نابرابری های درونی آن بیش از پیش از پیش افزوده شده است. در حالیکه شهرها برخوردارتر از گذشته هستند اما میزان طبقات محروم و بخشهای شهری بی بهره از امکانات و خدمات شهری نیز در آنها بیشتز از گذشته افزایش یافته است. اگرچه امکان استفاده از شهربازی برای کودکان شهر فراهم است اما تعداد بسیار بیشتری هم امکان استفاده از آن را ندارند. در حالیکه بر میزان و سطح فضاهای مسکونی افزوده می شود اما بر تعداد بی خانمان و یا کسانی که توانایی بهره مندی از مسکن را ندارند بیشتر از قبل می شود. در حالیکه شهر با هتل ها و مراکز اقامتی و تفریحیو استخرها و سالن های ورزشی مجهز می شود اما بر تعداد کسانی که توانایی استفاده از این امکانات را ندارند بیش از پیش از افزوده می شود. بنابراین باید پذیرفت که نابرابری مسئله ای ریشه ای است و با رشد سطحی برخی از پارامترهای توسعه شهری نمی توان انتظار رفع نابرابری را به سادگی داشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.