|

رشد نامتوازن

رشد تک بعدی نتیجه نگاه کمّی است

نرخ رشد کمّی دانشگاه‌ها در دهه گذشته و به تبع آن افزایش عددی دانشجویان و فارغ‌التحصیلان دانشگاهی و بحران در بازار کار ، امروز یکی از پدیده‌های در‌خور توجه جامعه ایران است. غلامرضا ظریفیان معاون پیشین وزارت علوم و استاد دانشگاه به واکاوی این چالش پرداخته و از رشد نامتوازن منظومه‌های آموزشی سخن به میان می‌آورد. او دانشگاه را یک پدیده جهانی می‌داند و از تحولات جدید و فراصنعتی سخن می‌گوید که با روح دانشگاه به‌عنوان یک پدیده جهانی پیوند خورده است؛ اما این تحول بنیادی در دانشگاه‌های ما درک نشده است. ظریفیان معتقد است این تحولات در نظام آموزش عالی دنیا با نوعی تأخیر و پس‌افتادگی در جامعه دانشگاهی ایران بروز کرد.این افزایش کمّی همراه با کاهش کیفیت آموزشی و بحران بازار کار، جامعه ما را به نوعی دچار چالش‌ها بنیادی كرده است.

دیدگاه و برداشت جنابعالی از وضعیت عمومی نظام آموزش عالی و شرایط جدید جهانی پیرامون نهاد دانشگاه چیست؟
دانشگاه پیش از آنکه یک پدیده ملی باشد، به‌عنوان یک پدیده فراملی شناخته شده است. بر‌این‌اساس این پدیده در سطح جهان شاهد تحولات جدی در نقش و کارکرد در 80 سال گذشته بوده است. از آنجا که دانشگاه موضوعی جهانی است، این تغییر و تحولات در کارکردها با تأخیر در دانشگاه‌های ایران نمود پیدا کرده است. ما در نیمه قرن بیستم دانشگاه‌هایی را داشتیم که نوع یادگیری در آن متناسب با پذیرش نخبگان بوده و به نوعی نخبه‌پرور محسوب می‌شدند. به دلیل آنکه تحولات صنعتی و فراصنعتی هنوز رخ نداده بود، عمدتا یادگیری از طریق تخته و گچ و رابطه رودرروی استاد و دانشجو صورت می‌گرفت. اما در دهه بعد تحولات اساسی‌ای ایجاد شد و دانشگاه‌ها با تقاضای انبوه روبه‌رو شدند. به عبارتی مقوله ورود به دانشگاه با یک اقبال جدی‌تر دنبال شد. به این ترتیب دانشگاهیان به گروه‌ها و اقشار مختلف جامعه ورود پیدا کردند و از انحصار گروه بورژوازی خارج شدند. در مدت 20 سال تقاضا برای ورود به دانشگاه در جهان شش برابر و از حدود 13‌ میلیون به 83‌ میلیون متقاضی بالغ شد. بنابراین نوع ارتباط دانشجو و استاد و نوع مهارت‌های قابل آموزش، جنبه عمومی پیدا کرد. در این جریان در یک دهه بعد دانشگاه‌ها با یک تقاضای اجتماعی برای بازار کار که در دوره پیش از این احساس نمی‌شد، مواجه شدند. عمدتا انگیزه ورود به دانشگاه فرهیخته‌شدن بود. تقاضای جدید ایجادشده دانشگاه را با دنیای کسب‌وکار مواجه کرد، از این رو نوع مهارت‌ها و آموزش‌های واردشده به دانشگاه سیال و نقش توسعه علم بنیادی‌تر شد. در یک گام جلوتر یعنی در مرحله سوم دانشگاه با تحولات فراصنعتی و دنیای مجازی مواجه شد که در اینجا نوع مهارت‌ها به‌شدت ابعاد گسترده‌تری پیدا کرد.
این شرایط چه تاثیری بر روند آموزش عالی در ایران بر جای گذاشته است؟
این تحولات سه‌گانه در نظام آموزش عالی دنیا با نوعی تأخیر و پس‌افتادگی در جامعه دانشگاهی ایران بروز کرد. دانشگاه 170‌هزارنفری ایران در آستانه انقلاب در دو دهه با یک گسترش کمی بیش از رشد جهانی به دو‌ میلیون دانشجو در 20ساله بعد از انقلاب رسید. به عبارت دیگر درحالی‌که در جهان رشد دانشجویان در 20 سال، شش‌برابر شد، در ایران در این مدت تعداد دانشجویان 11برابر افزایش یافت. از سوی دیگر واردشدن اقشار مختلف جامعه به دانشگاه با اتمام جنگ پیوند خورد و با مقتضیات بازار وقت، نیازهای جدید را روانه این بازار کرد.
هرچند این پیوندی ناقص بود و تا امروز این پیوند را به‌طورکامل ایجاد نکرده‌ایم اما دانشگاه تبدیل به مرکزی برای تربیت نیروی کار جدیدی شد که نیازهای بازار کسب‌و‌کار را می‌طلبید و با همان گام‌های جهانی این مسیر طی می‌شد.
در مرحله‌ای جلوتر یعنی در گام چهارم، نرخ رشد دانشگاه‌ها مجدد در 10 سال، افزایشی بیش از دو برابر را تجربه کرد و تعداد دانشجویان از دو‌ میلیون نفر به 4.5‌ میلیون نفر رسید. از یک سو نرخ رشد کمی، افسارگسیخته بود و از سوی دیگر این جامعه با تحولات فراصنعتی دنیای مجازی یا آمیخته به بحث‌های یارانه‌ای روبه‌رو شده بود. بنابراین مسیر چهارگانه‌ای که دنیا طی کرده بود، به شکل ناقص و نارسا، در‌هم‌ریخته و گاه آشفته و با یک رشد سرطانی خصوصا در عرصه تحصیلات تکمیلی در ایران طی شد.
بنابراین فرایند یادگیری در دوره‌های مختلف، بلوغ لازم را طی نکرد و وقتی با کارکرد و نقش دانشگاه در بازار مرتبط شد، از یک طرف بخش‌هایی از ویژگی‌های دوره قبل را با خود آورد و از طرف دیگر بخش‌هایی از دوره جدید را به خود افزود. بنابراین با وجود آنکه تحولات بزرگی در عرصه گسترش کمیت و افزایش ظرفیت دانشگاه‌ ایجاد شد، در عرصه کیفیت به‌عنوان یک اصل در سیستم نظام آموزش عالی این رشد به بار نیامد.
به دلیل اینکه تحولات دانشگاهی ما سیر طبیعی خود را طی نکرد و لاجرم از یک مرحله به مرحله دیگر به شکل شتابنده پرتاب شدیم، همچنان خود را برای نیازهای روز آماده نکرده‌ایم و برای دوره بعد با یک نوع آشفتگی در فرایند یادگیری‌ها مواجه هستیم.
البته در همین دوره بخش‌هایی از سیستم آموزش عالی توانست این مسیر را طبیعی‌تر طی کند و برنامه‌ها را مبتنی بر فرایندها پیش ببرد؛ بنابراین تولیدات خود را متعادل‌تر و همگام با نیازهای بیشتر جامعه و کار و صنعت به جامعه ارائه کرد و توانست همگام با نیازهای جامعه، کار و صنعت خود را به‌روزرسانی کند. اما در غالب بخش‌ها آن‌گونه که باید و شاید این مسیر طی نشد و مهارت‌ها ناقص انتقال یافت.
به دلیل سرعت نامتوازن، حتی یاددهنده‌ها هم در بخشی از این منظومه نتوانستند در مرحله جدید متناسب یاد بگیرند تا به درستی به یادگیرنده آموخته‌هایشان را انتقال دهند. بنابراین امروز با منظومه‌هایی روبه‌رو هستیم که بخش‌هایی از آن با رشد مطلوب پیش نرفته است.
اگرچه در سطوحی از یادگیری مانند بخش پزشکی یا در دانشگاه‌های قدیمی این توازن تا حدی رعایت شد و خروجی‌های مؤثری داشت ولی در سایر بخش‌ها نتوانستیم تناسب بین یادگیرنده و یاددهنده را سامان دهیم. به‌این‌ترتیب در بخش درخورتوجهی از رشته‌ها و دانشگاه‌ها درواقع تلفیقی از رویه‌های مختلف را تجربه کردیم که این رویه‌ها به دلیل هارمونیک‌نبودن خروجی‌هایی داشت که نه از کیفیت لازم برخوردار بوده و نه با نیازهای جامعه همخوانی دارد. بنابراین با تحولاتی که در ادوار مختلف ایجاد شد و موج‌های مختلفی که دانشگاه‌ها در 80 سال گذشته با آنها مواجه شدند، نتوانستیم همراه شویم.
از سوی دیگر رشد کمی نامتوازن برخی از دانشگاه‌ها و رشته‌ها، ساحت آرامش لازم را برای ایجاد فرایندهای متناسب و متناظر زدود و در بخش‌هایی از این عرصه از کیفیت مناسب و کارکردهای مؤثر تحولات پیش‌آمده فاصله گرفتیم. در این سال‌ها تنها به تولید دانشجویانی پرداختیم که هنگام فارغ‌التحصیلی بدون کسب مهارت‌های لازم، به‌عنوان تقاضای جدید به محیط کسب‌وکار وارد می‌شدند.
با توجه به رشد نامتوازن و فزاینده دانشگاه‌ها در ایران و آسیب‌هایی که به آن اشاره کردید، راهکار اساسی ما برای برون‌رفت از این شرایط چیست؟
در ارتباط با این آسیب در مجموع چند کار تحقیقاتی جدی صورت گرفته و با نگاهی آسیب‌شناسانه و آینده‌پژوهی نظام آموزشی را تحلیل و بررسی کرده است. در یکی از این تحقیقات تأکید شده است که اگر آموزش عالی بخواهد مسیر خود را از آسیب‌های واردشده جدا کند، باید دقیقا به سیاق صحیحی که نظام بین‌المللی حرکت کرده، عمل کند. چراکه به دلیل نداشتن توازن مناسب و تأمین‌نشدن نیازها و مهارت‌ها، مهاجرت‌های گسترده در پیش گرفته می‌شود.
در حوزه آینده‌نگری آموزش، هفت مورد را می‌توان در نظر گرفت. با یک نگاه آینده‌نگرانه ملی و استفاده از ظرفیت‌ها بخشی از آسیب‌هایی که امروز وجود دارد، رفع‌شدنی است.
یکی از مواردی که با نگاه آینده‌نگرانه باید اصلاح شود یاددهی و یادگیری در آموزش عالی است. ما به طور تودرتو و درهم‌تنیده مراحل تحولات را طی کردیم و اکنون باید سطوح یادگیری را به تحولاتی که نظام آموزش ایران دیده، یعنی نظام کلاسیک، علمی- کاربردی، فنی - حرفه‌ای و آموزش از راه دور پیوند دهیم و منظومه‌ای واحد ایجاد کنیم.
متأسفانه در دوره‌های گذشته به صورت نامتوازن رشد تک‌بُعدی ایجاد کردیم؛ به این ترتیب ملاحظه می‌شود که در بخش علمی- کاربردی درحالی‌که باید ایجاد مهارت‌های عملی تحقق پیدا می‌کرد و بخشی از نیازهای جامعه را پاسخ می‌داد، با خروج از کارکردها به سمت دانش نظری و انباشت ذهنی دانشجویان رفتیم. بنابراین بحث آینده‌نگری یکی از استراتژی‌های علمی است که باید به آن به صورت جدی پرداخته شود.
بحث دیگری که باید مورد توجه قرار گیرد، نحوه گسترش و توسعه آموزش عالی است. با توجه به رشد سرطانی که آموزش عالی داشته، باید امروز به این تعاریف جامع برسیم که در کدام بخش‌ها نیاز به رشد کمی وجود دارد؟ در چه بخش‌هایی باید عرصه‌های بین‌رشته‌ای ایجاد کرد؟ و در چه بخش‌هایی دچار پس‌رفتگی هستیم؟
همچنین پرداختن به موضوع هیئت علمی از جنبه‌های پراهمیت در این نظام است. باید مشخص شود چه نوع هیئت علمی با توجه به تحولات عظیمی که رخ داده و با چه به‌روزرسانی باید وجود داشته باشد تا مهارت‌های موردنیاز جامعه منتقل شود.
موضوع دیگر نیز بین‌المللی‌شدن به‌عنوان یکی از شاخص‌های توسعه است. به عبارت ساده‌تر میزان بین‌المللی‌شدن دانشگاه‌ها، میزان پذیرش دانشجویان خارجی، الزامات فنی ورود این دانشجویان، زبان خارجی و بحث فناوری‌های اطلاعاتی و نرم‌افزاری لازم برای این امر از موارد مهمی است که باید در راستای برنامه‌ریزی‌های مسئولان مورد توجه قرار گیرد.
و در آخر و مهم‌تر از دیگر جنبه‌ها پرداختن به مسئله کیفیت است. ما در سال‌های گذشته رشد کمی زیادی را تجربه کرده‌ایم که به خودارزشیابی در دانشگاه‌ها پیوند می‌خورد. اینکه محصول شما از چه توانایی‌ها و ظرفیت‌هایی برخوردار است، موضوع بسیار بااهمیتی است که در راستای کیفیت نظام آموزشی قابل بحث است. درواقع متناسب و متناظربودن مهارت‌های ایجادشده برای یادگیرندگان با نیازهای بازار ملی و استانی در مقوله کیفیت دنبال می‌شود.
در‌صورتی‌که این آسیب‌شناسی‌ها صورت نگیرد و پیوند مناسب با رشد متوازن برقرار نشود، از یک طرف با تولیدات و خروجی‌های بالا در این سیستم مواجه خواهیم بود و در سوی دیگر افراد فارغ‌التحصیلی در جامعه خواهیم داشت که متناسب با نیاز بازار نبوده و قابلیت جذب در آن را نخواهند داشت.

نرخ رشد کمّی دانشگاه‌ها در دهه گذشته و به تبع آن افزایش عددی دانشجویان و فارغ‌التحصیلان دانشگاهی و بحران در بازار کار ، امروز یکی از پدیده‌های در‌خور توجه جامعه ایران است. غلامرضا ظریفیان معاون پیشین وزارت علوم و استاد دانشگاه به واکاوی این چالش پرداخته و از رشد نامتوازن منظومه‌های آموزشی سخن به میان می‌آورد. او دانشگاه را یک پدیده جهانی می‌داند و از تحولات جدید و فراصنعتی سخن می‌گوید که با روح دانشگاه به‌عنوان یک پدیده جهانی پیوند خورده است؛ اما این تحول بنیادی در دانشگاه‌های ما درک نشده است. ظریفیان معتقد است این تحولات در نظام آموزش عالی دنیا با نوعی تأخیر و پس‌افتادگی در جامعه دانشگاهی ایران بروز کرد.این افزایش کمّی همراه با کاهش کیفیت آموزشی و بحران بازار کار، جامعه ما را به نوعی دچار چالش‌ها بنیادی كرده است.

دیدگاه و برداشت جنابعالی از وضعیت عمومی نظام آموزش عالی و شرایط جدید جهانی پیرامون نهاد دانشگاه چیست؟
دانشگاه پیش از آنکه یک پدیده ملی باشد، به‌عنوان یک پدیده فراملی شناخته شده است. بر‌این‌اساس این پدیده در سطح جهان شاهد تحولات جدی در نقش و کارکرد در 80 سال گذشته بوده است. از آنجا که دانشگاه موضوعی جهانی است، این تغییر و تحولات در کارکردها با تأخیر در دانشگاه‌های ایران نمود پیدا کرده است. ما در نیمه قرن بیستم دانشگاه‌هایی را داشتیم که نوع یادگیری در آن متناسب با پذیرش نخبگان بوده و به نوعی نخبه‌پرور محسوب می‌شدند. به دلیل آنکه تحولات صنعتی و فراصنعتی هنوز رخ نداده بود، عمدتا یادگیری از طریق تخته و گچ و رابطه رودرروی استاد و دانشجو صورت می‌گرفت. اما در دهه بعد تحولات اساسی‌ای ایجاد شد و دانشگاه‌ها با تقاضای انبوه روبه‌رو شدند. به عبارتی مقوله ورود به دانشگاه با یک اقبال جدی‌تر دنبال شد. به این ترتیب دانشگاهیان به گروه‌ها و اقشار مختلف جامعه ورود پیدا کردند و از انحصار گروه بورژوازی خارج شدند. در مدت 20 سال تقاضا برای ورود به دانشگاه در جهان شش برابر و از حدود 13‌ میلیون به 83‌ میلیون متقاضی بالغ شد. بنابراین نوع ارتباط دانشجو و استاد و نوع مهارت‌های قابل آموزش، جنبه عمومی پیدا کرد. در این جریان در یک دهه بعد دانشگاه‌ها با یک تقاضای اجتماعی برای بازار کار که در دوره پیش از این احساس نمی‌شد، مواجه شدند. عمدتا انگیزه ورود به دانشگاه فرهیخته‌شدن بود. تقاضای جدید ایجادشده دانشگاه را با دنیای کسب‌وکار مواجه کرد، از این رو نوع مهارت‌ها و آموزش‌های واردشده به دانشگاه سیال و نقش توسعه علم بنیادی‌تر شد. در یک گام جلوتر یعنی در مرحله سوم دانشگاه با تحولات فراصنعتی و دنیای مجازی مواجه شد که در اینجا نوع مهارت‌ها به‌شدت ابعاد گسترده‌تری پیدا کرد.
این شرایط چه تاثیری بر روند آموزش عالی در ایران بر جای گذاشته است؟
این تحولات سه‌گانه در نظام آموزش عالی دنیا با نوعی تأخیر و پس‌افتادگی در جامعه دانشگاهی ایران بروز کرد. دانشگاه 170‌هزارنفری ایران در آستانه انقلاب در دو دهه با یک گسترش کمی بیش از رشد جهانی به دو‌ میلیون دانشجو در 20ساله بعد از انقلاب رسید. به عبارت دیگر درحالی‌که در جهان رشد دانشجویان در 20 سال، شش‌برابر شد، در ایران در این مدت تعداد دانشجویان 11برابر افزایش یافت. از سوی دیگر واردشدن اقشار مختلف جامعه به دانشگاه با اتمام جنگ پیوند خورد و با مقتضیات بازار وقت، نیازهای جدید را روانه این بازار کرد.
هرچند این پیوندی ناقص بود و تا امروز این پیوند را به‌طورکامل ایجاد نکرده‌ایم اما دانشگاه تبدیل به مرکزی برای تربیت نیروی کار جدیدی شد که نیازهای بازار کسب‌و‌کار را می‌طلبید و با همان گام‌های جهانی این مسیر طی می‌شد.
در مرحله‌ای جلوتر یعنی در گام چهارم، نرخ رشد دانشگاه‌ها مجدد در 10 سال، افزایشی بیش از دو برابر را تجربه کرد و تعداد دانشجویان از دو‌ میلیون نفر به 4.5‌ میلیون نفر رسید. از یک سو نرخ رشد کمی، افسارگسیخته بود و از سوی دیگر این جامعه با تحولات فراصنعتی دنیای مجازی یا آمیخته به بحث‌های یارانه‌ای روبه‌رو شده بود. بنابراین مسیر چهارگانه‌ای که دنیا طی کرده بود، به شکل ناقص و نارسا، در‌هم‌ریخته و گاه آشفته و با یک رشد سرطانی خصوصا در عرصه تحصیلات تکمیلی در ایران طی شد.
بنابراین فرایند یادگیری در دوره‌های مختلف، بلوغ لازم را طی نکرد و وقتی با کارکرد و نقش دانشگاه در بازار مرتبط شد، از یک طرف بخش‌هایی از ویژگی‌های دوره قبل را با خود آورد و از طرف دیگر بخش‌هایی از دوره جدید را به خود افزود. بنابراین با وجود آنکه تحولات بزرگی در عرصه گسترش کمیت و افزایش ظرفیت دانشگاه‌ ایجاد شد، در عرصه کیفیت به‌عنوان یک اصل در سیستم نظام آموزش عالی این رشد به بار نیامد.
به دلیل اینکه تحولات دانشگاهی ما سیر طبیعی خود را طی نکرد و لاجرم از یک مرحله به مرحله دیگر به شکل شتابنده پرتاب شدیم، همچنان خود را برای نیازهای روز آماده نکرده‌ایم و برای دوره بعد با یک نوع آشفتگی در فرایند یادگیری‌ها مواجه هستیم.
البته در همین دوره بخش‌هایی از سیستم آموزش عالی توانست این مسیر را طبیعی‌تر طی کند و برنامه‌ها را مبتنی بر فرایندها پیش ببرد؛ بنابراین تولیدات خود را متعادل‌تر و همگام با نیازهای بیشتر جامعه و کار و صنعت به جامعه ارائه کرد و توانست همگام با نیازهای جامعه، کار و صنعت خود را به‌روزرسانی کند. اما در غالب بخش‌ها آن‌گونه که باید و شاید این مسیر طی نشد و مهارت‌ها ناقص انتقال یافت.
به دلیل سرعت نامتوازن، حتی یاددهنده‌ها هم در بخشی از این منظومه نتوانستند در مرحله جدید متناسب یاد بگیرند تا به درستی به یادگیرنده آموخته‌هایشان را انتقال دهند. بنابراین امروز با منظومه‌هایی روبه‌رو هستیم که بخش‌هایی از آن با رشد مطلوب پیش نرفته است.
اگرچه در سطوحی از یادگیری مانند بخش پزشکی یا در دانشگاه‌های قدیمی این توازن تا حدی رعایت شد و خروجی‌های مؤثری داشت ولی در سایر بخش‌ها نتوانستیم تناسب بین یادگیرنده و یاددهنده را سامان دهیم. به‌این‌ترتیب در بخش درخورتوجهی از رشته‌ها و دانشگاه‌ها درواقع تلفیقی از رویه‌های مختلف را تجربه کردیم که این رویه‌ها به دلیل هارمونیک‌نبودن خروجی‌هایی داشت که نه از کیفیت لازم برخوردار بوده و نه با نیازهای جامعه همخوانی دارد. بنابراین با تحولاتی که در ادوار مختلف ایجاد شد و موج‌های مختلفی که دانشگاه‌ها در 80 سال گذشته با آنها مواجه شدند، نتوانستیم همراه شویم.
از سوی دیگر رشد کمی نامتوازن برخی از دانشگاه‌ها و رشته‌ها، ساحت آرامش لازم را برای ایجاد فرایندهای متناسب و متناظر زدود و در بخش‌هایی از این عرصه از کیفیت مناسب و کارکردهای مؤثر تحولات پیش‌آمده فاصله گرفتیم. در این سال‌ها تنها به تولید دانشجویانی پرداختیم که هنگام فارغ‌التحصیلی بدون کسب مهارت‌های لازم، به‌عنوان تقاضای جدید به محیط کسب‌وکار وارد می‌شدند.
با توجه به رشد نامتوازن و فزاینده دانشگاه‌ها در ایران و آسیب‌هایی که به آن اشاره کردید، راهکار اساسی ما برای برون‌رفت از این شرایط چیست؟
در ارتباط با این آسیب در مجموع چند کار تحقیقاتی جدی صورت گرفته و با نگاهی آسیب‌شناسانه و آینده‌پژوهی نظام آموزشی را تحلیل و بررسی کرده است. در یکی از این تحقیقات تأکید شده است که اگر آموزش عالی بخواهد مسیر خود را از آسیب‌های واردشده جدا کند، باید دقیقا به سیاق صحیحی که نظام بین‌المللی حرکت کرده، عمل کند. چراکه به دلیل نداشتن توازن مناسب و تأمین‌نشدن نیازها و مهارت‌ها، مهاجرت‌های گسترده در پیش گرفته می‌شود.
در حوزه آینده‌نگری آموزش، هفت مورد را می‌توان در نظر گرفت. با یک نگاه آینده‌نگرانه ملی و استفاده از ظرفیت‌ها بخشی از آسیب‌هایی که امروز وجود دارد، رفع‌شدنی است.
یکی از مواردی که با نگاه آینده‌نگرانه باید اصلاح شود یاددهی و یادگیری در آموزش عالی است. ما به طور تودرتو و درهم‌تنیده مراحل تحولات را طی کردیم و اکنون باید سطوح یادگیری را به تحولاتی که نظام آموزش ایران دیده، یعنی نظام کلاسیک، علمی- کاربردی، فنی - حرفه‌ای و آموزش از راه دور پیوند دهیم و منظومه‌ای واحد ایجاد کنیم.
متأسفانه در دوره‌های گذشته به صورت نامتوازن رشد تک‌بُعدی ایجاد کردیم؛ به این ترتیب ملاحظه می‌شود که در بخش علمی- کاربردی درحالی‌که باید ایجاد مهارت‌های عملی تحقق پیدا می‌کرد و بخشی از نیازهای جامعه را پاسخ می‌داد، با خروج از کارکردها به سمت دانش نظری و انباشت ذهنی دانشجویان رفتیم. بنابراین بحث آینده‌نگری یکی از استراتژی‌های علمی است که باید به آن به صورت جدی پرداخته شود.
بحث دیگری که باید مورد توجه قرار گیرد، نحوه گسترش و توسعه آموزش عالی است. با توجه به رشد سرطانی که آموزش عالی داشته، باید امروز به این تعاریف جامع برسیم که در کدام بخش‌ها نیاز به رشد کمی وجود دارد؟ در چه بخش‌هایی باید عرصه‌های بین‌رشته‌ای ایجاد کرد؟ و در چه بخش‌هایی دچار پس‌رفتگی هستیم؟
همچنین پرداختن به موضوع هیئت علمی از جنبه‌های پراهمیت در این نظام است. باید مشخص شود چه نوع هیئت علمی با توجه به تحولات عظیمی که رخ داده و با چه به‌روزرسانی باید وجود داشته باشد تا مهارت‌های موردنیاز جامعه منتقل شود.
موضوع دیگر نیز بین‌المللی‌شدن به‌عنوان یکی از شاخص‌های توسعه است. به عبارت ساده‌تر میزان بین‌المللی‌شدن دانشگاه‌ها، میزان پذیرش دانشجویان خارجی، الزامات فنی ورود این دانشجویان، زبان خارجی و بحث فناوری‌های اطلاعاتی و نرم‌افزاری لازم برای این امر از موارد مهمی است که باید در راستای برنامه‌ریزی‌های مسئولان مورد توجه قرار گیرد.
و در آخر و مهم‌تر از دیگر جنبه‌ها پرداختن به مسئله کیفیت است. ما در سال‌های گذشته رشد کمی زیادی را تجربه کرده‌ایم که به خودارزشیابی در دانشگاه‌ها پیوند می‌خورد. اینکه محصول شما از چه توانایی‌ها و ظرفیت‌هایی برخوردار است، موضوع بسیار بااهمیتی است که در راستای کیفیت نظام آموزشی قابل بحث است. درواقع متناسب و متناظربودن مهارت‌های ایجادشده برای یادگیرندگان با نیازهای بازار ملی و استانی در مقوله کیفیت دنبال می‌شود.
در‌صورتی‌که این آسیب‌شناسی‌ها صورت نگیرد و پیوند مناسب با رشد متوازن برقرار نشود، از یک طرف با تولیدات و خروجی‌های بالا در این سیستم مواجه خواهیم بود و در سوی دیگر افراد فارغ‌التحصیلی در جامعه خواهیم داشت که متناسب با نیاز بازار نبوده و قابلیت جذب در آن را نخواهند داشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.