|

فرصت‌هاي تكرارنشدني

سیدبهزاد کاظمی .روزنامه‌نگار

این فروغ نازنین بامداد... در شبانی جاودانی می‌رود
این سحرگاه بلورین بهار... روی در شامی خزانی می‌رود
تشبیه اهمیت و ارزش دوران جوانی و فرصت‌های تکرارنشدنی آن به فروغ بامداد و سحرگاه بلورین در این دو بیت استاد شفیعی‌کدکنی، همگان را دائما به فکر فرو می‌برد. سؤال‌های متعددی درباره چگونگی الگوسازی و ارتقای بهره‌مندی از این دوره زودگذر در ذهن شکل می‌گیرد تا در ایام کهن‌سالی حسرت کمتری حس شود. کارشناسان، سنین میان 20 تا 40سالگی (البته در تعاریف دیگر حد پایین و بالا با تفاوت‌های پنج‌ساله مواجه است) را که بازه رشد کامل استعدادها، توانایی‌های بالقوه، استقلال‌طلبی، آینده‌نگری و آرمان‌خواهی است، به‌عنوان عصر جوانی تعریف می‌کنند. علاوه بر آن بروز بحران‌ها و تحولات جسمی و غریزی را که منجر به تغییرات روانی و عاطفی در آدمی می‌شود، هم از مشخصات همین عصر قلمداد می‌کنند. در وبلاگ جامعه‌شناسی خوانده شده است که جوانان دارای گستره وسیعی از علایق و مطالبات مشروع و حتی نامشروع هستند. تبیین محدوده این مطالبات، خواسته‌ای است که جوانان در جهان پرتلاطم قرن 21 مطرح کرده و می‌کنند. جامعه جوان ایرانی با مسائلی مانند دگرگونی‌های ارزشی و سلیقه‌ای مواجه است. چراکه در سده جاری، جوانان ما هم‌پای تحولات جهانی و با گسترش رسانه‌های فرامرزی با خرده و حتی ضد فرهنگ‌ها آشنا می‌شوند. در نتیجه، این سطح آشنایی خواسته یا ناخواسته به تغییرات رفتاری در این قشر منجر می‌شود. بخشی از این تغییرات طبیعی است اما بخشی دیگر چالش مهمی علیه فرهنگ و موازین جامعه است. در این شرایط، نیازمند ابزارهایی هستیم تا برای تحلیل درست وضعیت جوانان و پرداختن به مسائل و مشکلاتشان ما را یاری کنند؛ اما چه ابزاری می‌تواند نقش وزین و مهمی در پرداختن به دغدغه‌های این دوره حیاتی و بلورین ایفا کند؟ فرضیه برای پاسخ به این سؤال را «رسانه» قرار داده و در ابتدا تعاریف را بررسی کردیم. فرهنگ بزرگ سخن، رسانه را وسیله‌ای که اخبار و اطلاعات را به مردم می‌رساند، تعریف کرده بود. مثل رادیو، تلویزیون، روزنامه، مجله، شبکه‌های الکترونیکی و غیره. دانشنامه علوم اجتماعی می‌گوید رسانه هر ترکیبی از متن، گرافیک، صدا، انیمیشن و تصاویر ویدئویی است که از طریق رایانه یا سایر تجهیزات الکترونیکی در اختیار کاربر قرار می‌گیرد. انسان در زندگی اجتماعی و در برخورد با غیرخود، نیاز شدیدی به ارتباط دارد و تنها از این طریق است که نیازهای فردی و اجتماعی خود نظیر نیاز به احساس امنیت و میل به رشد را برآورده می‌کند. انسان از همان آغاز برای برقراری ارتباط و رساندن پیام خود به دیگران، شیوه‌های گوناگونی را به‌ کار برده است؛ از اشارات، کلمات و اشاره‌های رمزی اولیه گرفته تا استفاده از پیشرفته‌ترین و درعین‌حال پیچیده‌ترین وسایل ارتباطی مدرن امروزی.
رسانه‌ها و وسایل ارتباط‌جمعی که در طول تاریخ دارای سرعت بسیار کند و ناچیزی بوده‌اند، در عصر حاضر تحول چشمگیری یافته‌اند. کارشناسان معتقدند یکی از ویژگی‌های بنیادین الگوی زندگی در قرن 21، تأثیرگذاری رسانه‌های جمعی است. رسانه‌های جمعی قهرمان خلق می‌کنند و نظریات مردم را درباره امور و مسائل سیاسی و اجتماعی و حتی خود واقعیت شکل می‌دهند. به مدد نقش فراگیر رسانه‌ها، تحولات، شتاب روزافزونی می‌گیرد. این آهنگ پرشتاب تغییر و تحول را می‌توان در مُد لباس‌ها، رفتارهای ظاهری در زندگی و حتی در هنر جدید دید که هرکدام عملا هر چند سال یک‌ بار تغییر می‌کنند. این مُدها فقط شامل لباس نمی‌شوند بلکه تفکر، هنر و حتی گفتار را نیز دربر می‌گیرند. در تحقیقاتی چندساله در غرب از افراد خواسته شد به این سؤال پاسخ دهند که علت توجهشان به برنامه‌های رسانه‌ها چیست؟ الگوی منظمی از جواب‌ها به دست آمد: الف) کسب اطلاعات درباره جامعه، جهان و مسائل زندگی ب) وحدت و تعامل اجتماعی ج) تفریح و سرگرمی د) هویت‌یابی. از طرفی، در آغاز‌ هزاره سوم، ارتباطات، فناوری و اینترنت جزء لاینفک زندگی بشر شده است. افزایش کاربران اینترنت، توسعه ارتباطات، شبکه‌های اطلاع‌رسانی، تنوع کاربردهای اینترنت، ایجاد شهرهای الکترونیکی و اینترنتی و طرح حکومت الکترونیکی ازجمله شواهد موجود در تأثیرگذاری سریع این پدیده ارتباطی در جهان است. یکی از ویژگی‌های اینترنت در مقایسه با سایر امکانات ارتباطی، آن است که برخلاف روزنامه، سینما و رادیو و تلویزیون که اخبار و اطلاعات موردنظر را یک‌سویه انتقال می‌دهند، ابزاری دوسویه است و همه می‌توانند بدون تبعیض، از اطلاعات آن استفاده یا به انبوه اطلاعات آن اضافه کنند. نقش محوری اینترنت به‌عنوان ابزار اطلاع‌رسانی، چنان مهم است که بدون درنظرگرفتن آن، امکان برنامه‌ریزی، توسعه و بهره‌وری در زمینه‌های فرهنگی، علمی، اقتصادی، آموزشی و ارتباطات در جهان آینده امکان‌پذیر نخواهد بود. علاوه بر این سؤال این است که رسانه‌های نوین‌ چه چیزی هستند؟ آسگربای در تعریف اصطلاح‌ «رسانه‌های نوین» گفته است که این مفهوم به معنای انواع‌ گسترده‌ای از پیشرفت‌های صورت‌گرفته‌ اخیر در زمینه رسانه‌ها و ارتباطات است که نه‌تنها شامل اشکال گوناگون پخش رسانه‌ای است بلکه هم‌گرایی‌های جدید میان فناوری‌های‌ رسانه‌ای و شیوه‌های نوینی را که از آن طریق افراد متون رسانه‌ای را به کار می‌گیرند و با آنها تعامل برقرار می‌کنند، نیز دربر می‌گیرد. بنیادی‌ترین تغییر صورت‌گرفته در این روندها، شامل‌ اهمیت‌یافتن روزافزون فناوری دیجیتال در تولید، ذخیره‌سازی و انتقال تصاویر، متن، صدا و داده‌هاست‌. به عبارتی رسانه‌های نوین‌ تبدیل به اصطلاحی برای‌ طیفی از فعالیت‌های رسانه‌ای می‌شود که به روش‌های مختلف فناوری‌های دیجیتال و رایانه را به کار می‌گیرند؛ اما از نظر متخصصان تأثیر این رسانه‌های نوین و جهانی و به‌ویژه اینترنت بر هویت فرهنگی جوانان چیست؟ در مثالی کاربردی، یکی از مسائل روان‌شناختی درباره اینترنت، هویت ناشناس کاربر است. هویت، دارای سه مؤلفه است: مؤلفه‌های شخصی، فرهنگی و اجتماعی که هر یک در تکامل شخصیت فرد نقشی اساسی ایفا می‌کنند.
در مقایسه‌ها، هویت شخصی ویژگی انحصاری فرد را تشکیل می‌دهد و هویت اجتماعی در پیوند با گروه‌ها و اجتماعات مختلف ایجاد می‌شود. اینترنت صحنه فرهنگی و اجتماعی است که فرد خود را در موقعیت‌های متنوع نقش‌ها و سبک‌های زندگی قرار می‌دهد. وب‌های شخصی نمونه‌ای مدرن است که چگونه کاربر اینترنت، خود را برای مخاطبان جهانی معرفی می‌کند به‌گونه‌ای که «میلر» در اهمیت این موضوع می‌گوید: «به من بگو لینک‌هایت چیستند تا بگویم که چه شخصی هستی». «پاستر»، به‌عنوان یکی از نظریه‌پردازان پست‌مدرن، در کتابش با عنوان «عصر دوم رسانه‌ها» تلاش کرده اثرات فناوری‌های جدید و رسانه‌ها را بر اجتماع بررسی کند. می‌گوید آنچه در نوآوری‌های فنی مربوط به عصر دوم رسانه‌ها، یعنی عصر اینترنت، پست الکترونیکی و ماهواره مهم است، دگرگونی گسترده فرهنگ، هویت فرهنگی و روش جدید ساخته‌‌شدن هویت‌هاست. با امکانات و گزینه‌های فراوانی که رسانه‌های عمومی ازجمله اینترنت در اختیار جوانان می‌گذارند، آنان دائما با محرک‌های جدید و انواع مختلف رفتار آشنا می‌شوند. چنین فضایی هویت نامشخص و دائما متحولی را می‌آفریند، به‌ویژه برای نسلی که در مقایسه با نسل قبل با محرک‌های فراوانی مواجه است. همچنین از طریق رسانه‌های جمعی، افراد مرز بین محیط عمومی و خصوصی را بازتعریف می‌کنند و این امکانی است که جوانان فعالانه از آن استفاده می‌کنند. جوان، به‌ویژه در دوران بلوغ که مرحله شکل‌گیری هویت اوست و همواره به دنبال کشف ارزش‌ها و درونی‌کردن آنهاست، با اینترنت و حجم گسترده، حیرت‌انگیز و گوناگون اطلاعات مواجه می‌شود و ناچار است در این دنیای مجازی، هویت خویش را از این طریق پیدا کند. بنابراین ممکن است اینترنت در ایجاد هویت‌یابی جوانان اثر منفی داشته باشد. از سوی دیگر، گاهی برخی از ویژگی‌های شخصیتی مانند سن، تحصیلات، محل سکونت و حتی جنسیت در اینترنت از بین می‌رود؛ به‌عنوان نمونه، بسیاری از افرادی که در اتاق‌های چت مشغول گفت‌وگو با یکدیگر هستند، با مشخصاتی غیرواقعی ظاهر شده و از زبان شخصیت دروغی که خود ساخته و آن را به مخاطب یا مخاطبان خود معرفی کرده‌اند، صحبت می‌کنند و همین شخصیت‌های ناشناس تأثیرات درخور‌توجهی بر یکدیگر می‌نهند. البته پژوهش‌های جدید بیان می‌کنند تمام افراد (کوچک و بزرگ) در برابر محصولات تولیدی رسانه‌ها منفعل نیستند؛ بلکه این محصولات پس از دریافت به وسیله مخاطبان عاقل و براساس اندوخته‌های ذهنی به یک فهم و درک تبدیل می‌شود؛ بنابراین انسان به کمک ارزش‌ها و دیدگاه‌های خاصی که دارد، این محصولات را بررسی می‌کند و درنهایت به فهم و رفتار متناسب خود می‌رسد؛ اما به‌هرحال، رسانه‌های جمعی بر مخاطبان به‌ویژه جوانان تأثیرات ‌انکارناپذیری دارد که می‌تواند با تأثیرات سوء نیز همراه باشد؛ مثل افسردگی ناشی از زیادی اخبار و حوادث، کاهش قدرت تحلیل به خاطر اعتماد به اخبار، جایگزینی افکار نادرست و... . از طرفی رسانه‌ها صنعتی روبه‌رشد و در حال تحول هستند که می‌توانند کارکردهایی مانند تأمین‌کننده اشتغال، تولیدکننده کالا و خدمات، تغذیه‌کننده سایر منابع و صنایع باشند. رسانه‌های جمعی یکی از منابع مهم قدرت محسوب می‌شوند و می‌توان آنها را ابزاری برای کنترل مدیریت و نوآوری در جامعه تلقی کرد.
حال وضعیت جامعه ما از منظر تعامل بین رسانه‌ها و جوانان چگونه است؟ اساسا فرضیه نگارنده مبنی بر وجود نقشی کلیدی برای رسانه در تحلیل وضعیت درست جوانان و رسیدگی به ابهامات، دغدغه‌ها و مشکلاتشان درست است؟
در کشوری که براساس آمار سازمان ثبت احوالش، در پایان سال 1394 خورشیدی، 26.3 درصد از جمعیت آن را قشر جوان تشکیل می‌دهند، رسانه‌ها چگونه توانسته‌اند در هویت‌یابی آنها بر مبنای ارزش‌های تاریخی، ملی و دینی خط‌دهنده و مؤثر باشند؟ آیا این فناوری‌های نوین توانسته‌اند گرهی از وضعیت نامناسب اشتغال و مشارکت‌جویی آنان باز کنند یا فقط عمده فعالیت‌های خود را بر پرکردن اوقات فراغت یا وقت‌گذرانی یک جوان قرار داده‌اند؟ آیا مسائل مطرح‌شده در رسانه‌ها، به‌خصوص رسانه‌های حوزه جوانان در کشور، بازگو‌کننده دغدغه‌های واقعی آنهاست؟ اصلا از منظر مطبوعات، تلویزیون، رادیو، سینما و... مسائل جوانان ایرانی چه چیزهایی است؟ از منظر این رسانه‌ها، جوانان فرصت هستند یا تهدید؟ سهم رسانه‌ها در سبد مصرفی جوانان ما چقدر است؟ چند درصد تولیدات رسانه‌ای کشور در اختیار جوانان است یا سهم مجموع رسانه‌های کشور با هر گرایش فکری و حوزه موردعلاقه‌ در تولیدات موردنیاز جوانان چقدر است؟ فلسفه وجودی برخی رسانه‌ها به‌صورت اختصاصی برای جوانان چیست؟ تابه‌حال چقدر موفق بوده‌اند؟ تهدیدات و چالش‌هایشان چه بوده است؟ در مجموع آیا رسانه‌ها قادرند بامداد بلورین عمر را پرفروغ کنند؟ اینها سؤالاتی است که در این پرونده به دنبال آنها می‌روم.

این فروغ نازنین بامداد... در شبانی جاودانی می‌رود
این سحرگاه بلورین بهار... روی در شامی خزانی می‌رود
تشبیه اهمیت و ارزش دوران جوانی و فرصت‌های تکرارنشدنی آن به فروغ بامداد و سحرگاه بلورین در این دو بیت استاد شفیعی‌کدکنی، همگان را دائما به فکر فرو می‌برد. سؤال‌های متعددی درباره چگونگی الگوسازی و ارتقای بهره‌مندی از این دوره زودگذر در ذهن شکل می‌گیرد تا در ایام کهن‌سالی حسرت کمتری حس شود. کارشناسان، سنین میان 20 تا 40سالگی (البته در تعاریف دیگر حد پایین و بالا با تفاوت‌های پنج‌ساله مواجه است) را که بازه رشد کامل استعدادها، توانایی‌های بالقوه، استقلال‌طلبی، آینده‌نگری و آرمان‌خواهی است، به‌عنوان عصر جوانی تعریف می‌کنند. علاوه بر آن بروز بحران‌ها و تحولات جسمی و غریزی را که منجر به تغییرات روانی و عاطفی در آدمی می‌شود، هم از مشخصات همین عصر قلمداد می‌کنند. در وبلاگ جامعه‌شناسی خوانده شده است که جوانان دارای گستره وسیعی از علایق و مطالبات مشروع و حتی نامشروع هستند. تبیین محدوده این مطالبات، خواسته‌ای است که جوانان در جهان پرتلاطم قرن 21 مطرح کرده و می‌کنند. جامعه جوان ایرانی با مسائلی مانند دگرگونی‌های ارزشی و سلیقه‌ای مواجه است. چراکه در سده جاری، جوانان ما هم‌پای تحولات جهانی و با گسترش رسانه‌های فرامرزی با خرده و حتی ضد فرهنگ‌ها آشنا می‌شوند. در نتیجه، این سطح آشنایی خواسته یا ناخواسته به تغییرات رفتاری در این قشر منجر می‌شود. بخشی از این تغییرات طبیعی است اما بخشی دیگر چالش مهمی علیه فرهنگ و موازین جامعه است. در این شرایط، نیازمند ابزارهایی هستیم تا برای تحلیل درست وضعیت جوانان و پرداختن به مسائل و مشکلاتشان ما را یاری کنند؛ اما چه ابزاری می‌تواند نقش وزین و مهمی در پرداختن به دغدغه‌های این دوره حیاتی و بلورین ایفا کند؟ فرضیه برای پاسخ به این سؤال را «رسانه» قرار داده و در ابتدا تعاریف را بررسی کردیم. فرهنگ بزرگ سخن، رسانه را وسیله‌ای که اخبار و اطلاعات را به مردم می‌رساند، تعریف کرده بود. مثل رادیو، تلویزیون، روزنامه، مجله، شبکه‌های الکترونیکی و غیره. دانشنامه علوم اجتماعی می‌گوید رسانه هر ترکیبی از متن، گرافیک، صدا، انیمیشن و تصاویر ویدئویی است که از طریق رایانه یا سایر تجهیزات الکترونیکی در اختیار کاربر قرار می‌گیرد. انسان در زندگی اجتماعی و در برخورد با غیرخود، نیاز شدیدی به ارتباط دارد و تنها از این طریق است که نیازهای فردی و اجتماعی خود نظیر نیاز به احساس امنیت و میل به رشد را برآورده می‌کند. انسان از همان آغاز برای برقراری ارتباط و رساندن پیام خود به دیگران، شیوه‌های گوناگونی را به‌ کار برده است؛ از اشارات، کلمات و اشاره‌های رمزی اولیه گرفته تا استفاده از پیشرفته‌ترین و درعین‌حال پیچیده‌ترین وسایل ارتباطی مدرن امروزی.
رسانه‌ها و وسایل ارتباط‌جمعی که در طول تاریخ دارای سرعت بسیار کند و ناچیزی بوده‌اند، در عصر حاضر تحول چشمگیری یافته‌اند. کارشناسان معتقدند یکی از ویژگی‌های بنیادین الگوی زندگی در قرن 21، تأثیرگذاری رسانه‌های جمعی است. رسانه‌های جمعی قهرمان خلق می‌کنند و نظریات مردم را درباره امور و مسائل سیاسی و اجتماعی و حتی خود واقعیت شکل می‌دهند. به مدد نقش فراگیر رسانه‌ها، تحولات، شتاب روزافزونی می‌گیرد. این آهنگ پرشتاب تغییر و تحول را می‌توان در مُد لباس‌ها، رفتارهای ظاهری در زندگی و حتی در هنر جدید دید که هرکدام عملا هر چند سال یک‌ بار تغییر می‌کنند. این مُدها فقط شامل لباس نمی‌شوند بلکه تفکر، هنر و حتی گفتار را نیز دربر می‌گیرند. در تحقیقاتی چندساله در غرب از افراد خواسته شد به این سؤال پاسخ دهند که علت توجهشان به برنامه‌های رسانه‌ها چیست؟ الگوی منظمی از جواب‌ها به دست آمد: الف) کسب اطلاعات درباره جامعه، جهان و مسائل زندگی ب) وحدت و تعامل اجتماعی ج) تفریح و سرگرمی د) هویت‌یابی. از طرفی، در آغاز‌ هزاره سوم، ارتباطات، فناوری و اینترنت جزء لاینفک زندگی بشر شده است. افزایش کاربران اینترنت، توسعه ارتباطات، شبکه‌های اطلاع‌رسانی، تنوع کاربردهای اینترنت، ایجاد شهرهای الکترونیکی و اینترنتی و طرح حکومت الکترونیکی ازجمله شواهد موجود در تأثیرگذاری سریع این پدیده ارتباطی در جهان است. یکی از ویژگی‌های اینترنت در مقایسه با سایر امکانات ارتباطی، آن است که برخلاف روزنامه، سینما و رادیو و تلویزیون که اخبار و اطلاعات موردنظر را یک‌سویه انتقال می‌دهند، ابزاری دوسویه است و همه می‌توانند بدون تبعیض، از اطلاعات آن استفاده یا به انبوه اطلاعات آن اضافه کنند. نقش محوری اینترنت به‌عنوان ابزار اطلاع‌رسانی، چنان مهم است که بدون درنظرگرفتن آن، امکان برنامه‌ریزی، توسعه و بهره‌وری در زمینه‌های فرهنگی، علمی، اقتصادی، آموزشی و ارتباطات در جهان آینده امکان‌پذیر نخواهد بود. علاوه بر این سؤال این است که رسانه‌های نوین‌ چه چیزی هستند؟ آسگربای در تعریف اصطلاح‌ «رسانه‌های نوین» گفته است که این مفهوم به معنای انواع‌ گسترده‌ای از پیشرفت‌های صورت‌گرفته‌ اخیر در زمینه رسانه‌ها و ارتباطات است که نه‌تنها شامل اشکال گوناگون پخش رسانه‌ای است بلکه هم‌گرایی‌های جدید میان فناوری‌های‌ رسانه‌ای و شیوه‌های نوینی را که از آن طریق افراد متون رسانه‌ای را به کار می‌گیرند و با آنها تعامل برقرار می‌کنند، نیز دربر می‌گیرد. بنیادی‌ترین تغییر صورت‌گرفته در این روندها، شامل‌ اهمیت‌یافتن روزافزون فناوری دیجیتال در تولید، ذخیره‌سازی و انتقال تصاویر، متن، صدا و داده‌هاست‌. به عبارتی رسانه‌های نوین‌ تبدیل به اصطلاحی برای‌ طیفی از فعالیت‌های رسانه‌ای می‌شود که به روش‌های مختلف فناوری‌های دیجیتال و رایانه را به کار می‌گیرند؛ اما از نظر متخصصان تأثیر این رسانه‌های نوین و جهانی و به‌ویژه اینترنت بر هویت فرهنگی جوانان چیست؟ در مثالی کاربردی، یکی از مسائل روان‌شناختی درباره اینترنت، هویت ناشناس کاربر است. هویت، دارای سه مؤلفه است: مؤلفه‌های شخصی، فرهنگی و اجتماعی که هر یک در تکامل شخصیت فرد نقشی اساسی ایفا می‌کنند.
در مقایسه‌ها، هویت شخصی ویژگی انحصاری فرد را تشکیل می‌دهد و هویت اجتماعی در پیوند با گروه‌ها و اجتماعات مختلف ایجاد می‌شود. اینترنت صحنه فرهنگی و اجتماعی است که فرد خود را در موقعیت‌های متنوع نقش‌ها و سبک‌های زندگی قرار می‌دهد. وب‌های شخصی نمونه‌ای مدرن است که چگونه کاربر اینترنت، خود را برای مخاطبان جهانی معرفی می‌کند به‌گونه‌ای که «میلر» در اهمیت این موضوع می‌گوید: «به من بگو لینک‌هایت چیستند تا بگویم که چه شخصی هستی». «پاستر»، به‌عنوان یکی از نظریه‌پردازان پست‌مدرن، در کتابش با عنوان «عصر دوم رسانه‌ها» تلاش کرده اثرات فناوری‌های جدید و رسانه‌ها را بر اجتماع بررسی کند. می‌گوید آنچه در نوآوری‌های فنی مربوط به عصر دوم رسانه‌ها، یعنی عصر اینترنت، پست الکترونیکی و ماهواره مهم است، دگرگونی گسترده فرهنگ، هویت فرهنگی و روش جدید ساخته‌‌شدن هویت‌هاست. با امکانات و گزینه‌های فراوانی که رسانه‌های عمومی ازجمله اینترنت در اختیار جوانان می‌گذارند، آنان دائما با محرک‌های جدید و انواع مختلف رفتار آشنا می‌شوند. چنین فضایی هویت نامشخص و دائما متحولی را می‌آفریند، به‌ویژه برای نسلی که در مقایسه با نسل قبل با محرک‌های فراوانی مواجه است. همچنین از طریق رسانه‌های جمعی، افراد مرز بین محیط عمومی و خصوصی را بازتعریف می‌کنند و این امکانی است که جوانان فعالانه از آن استفاده می‌کنند. جوان، به‌ویژه در دوران بلوغ که مرحله شکل‌گیری هویت اوست و همواره به دنبال کشف ارزش‌ها و درونی‌کردن آنهاست، با اینترنت و حجم گسترده، حیرت‌انگیز و گوناگون اطلاعات مواجه می‌شود و ناچار است در این دنیای مجازی، هویت خویش را از این طریق پیدا کند. بنابراین ممکن است اینترنت در ایجاد هویت‌یابی جوانان اثر منفی داشته باشد. از سوی دیگر، گاهی برخی از ویژگی‌های شخصیتی مانند سن، تحصیلات، محل سکونت و حتی جنسیت در اینترنت از بین می‌رود؛ به‌عنوان نمونه، بسیاری از افرادی که در اتاق‌های چت مشغول گفت‌وگو با یکدیگر هستند، با مشخصاتی غیرواقعی ظاهر شده و از زبان شخصیت دروغی که خود ساخته و آن را به مخاطب یا مخاطبان خود معرفی کرده‌اند، صحبت می‌کنند و همین شخصیت‌های ناشناس تأثیرات درخور‌توجهی بر یکدیگر می‌نهند. البته پژوهش‌های جدید بیان می‌کنند تمام افراد (کوچک و بزرگ) در برابر محصولات تولیدی رسانه‌ها منفعل نیستند؛ بلکه این محصولات پس از دریافت به وسیله مخاطبان عاقل و براساس اندوخته‌های ذهنی به یک فهم و درک تبدیل می‌شود؛ بنابراین انسان به کمک ارزش‌ها و دیدگاه‌های خاصی که دارد، این محصولات را بررسی می‌کند و درنهایت به فهم و رفتار متناسب خود می‌رسد؛ اما به‌هرحال، رسانه‌های جمعی بر مخاطبان به‌ویژه جوانان تأثیرات ‌انکارناپذیری دارد که می‌تواند با تأثیرات سوء نیز همراه باشد؛ مثل افسردگی ناشی از زیادی اخبار و حوادث، کاهش قدرت تحلیل به خاطر اعتماد به اخبار، جایگزینی افکار نادرست و... . از طرفی رسانه‌ها صنعتی روبه‌رشد و در حال تحول هستند که می‌توانند کارکردهایی مانند تأمین‌کننده اشتغال، تولیدکننده کالا و خدمات، تغذیه‌کننده سایر منابع و صنایع باشند. رسانه‌های جمعی یکی از منابع مهم قدرت محسوب می‌شوند و می‌توان آنها را ابزاری برای کنترل مدیریت و نوآوری در جامعه تلقی کرد.
حال وضعیت جامعه ما از منظر تعامل بین رسانه‌ها و جوانان چگونه است؟ اساسا فرضیه نگارنده مبنی بر وجود نقشی کلیدی برای رسانه در تحلیل وضعیت درست جوانان و رسیدگی به ابهامات، دغدغه‌ها و مشکلاتشان درست است؟
در کشوری که براساس آمار سازمان ثبت احوالش، در پایان سال 1394 خورشیدی، 26.3 درصد از جمعیت آن را قشر جوان تشکیل می‌دهند، رسانه‌ها چگونه توانسته‌اند در هویت‌یابی آنها بر مبنای ارزش‌های تاریخی، ملی و دینی خط‌دهنده و مؤثر باشند؟ آیا این فناوری‌های نوین توانسته‌اند گرهی از وضعیت نامناسب اشتغال و مشارکت‌جویی آنان باز کنند یا فقط عمده فعالیت‌های خود را بر پرکردن اوقات فراغت یا وقت‌گذرانی یک جوان قرار داده‌اند؟ آیا مسائل مطرح‌شده در رسانه‌ها، به‌خصوص رسانه‌های حوزه جوانان در کشور، بازگو‌کننده دغدغه‌های واقعی آنهاست؟ اصلا از منظر مطبوعات، تلویزیون، رادیو، سینما و... مسائل جوانان ایرانی چه چیزهایی است؟ از منظر این رسانه‌ها، جوانان فرصت هستند یا تهدید؟ سهم رسانه‌ها در سبد مصرفی جوانان ما چقدر است؟ چند درصد تولیدات رسانه‌ای کشور در اختیار جوانان است یا سهم مجموع رسانه‌های کشور با هر گرایش فکری و حوزه موردعلاقه‌ در تولیدات موردنیاز جوانان چقدر است؟ فلسفه وجودی برخی رسانه‌ها به‌صورت اختصاصی برای جوانان چیست؟ تابه‌حال چقدر موفق بوده‌اند؟ تهدیدات و چالش‌هایشان چه بوده است؟ در مجموع آیا رسانه‌ها قادرند بامداد بلورین عمر را پرفروغ کنند؟ اینها سؤالاتی است که در این پرونده به دنبال آنها می‌روم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.