آلو زرد
م.اسلامی
یعنی این دستهای من بود که تن آن نوزاد را تو باغچه خانه خاک میکرد؟ چقدر هم لیز بود بچه خودم بود؟ نمیدانم چشمهای کدامشان بود، خدایا؟ فرخنده یا خجسته؟ که موقعی به زور فردستادمش خانه شوهر، قرمز شد و از آن به بعد دیگر قرمز ماند. عجب تند میدوید این محمدجواد. شاید اگر یک بار میایستاد تا یک دل سیر با کمربند سیاهش کنم، اینطور حسرت کتکزدنش به دلم نمیماند و این جوری درد بیدرمان نمیگرفتم. کاشکی الان میدانستم کدامشان است تا قضایش را سرش درآورم. میترسم یکی از دامادها را اشتباهی بزنم... بچهها انگار گنج پیدا کرده بودند توی دهان ننه آقاشان. پیرزن نود سالگی تازه دندان درآورده بود. راستی اگر او مادربزرگ بچهها بود، مادر من هم میشد؟... من مادرم را میخواهم!
اینها و دیگر مهملات ذهنی حاجی، تمام گذشته هشتادواندی سالهاش بود. تمام گذشتهای که تصویر لرزانی بر حرکتهای آب روان بودند. تمام ذهنیات و خاطراتش. میشناخت آدمها را ولی به اشتباه. و چقدر هم روی شناساییهاش اصرار میکرد. این آخریها برای اینکه اسباب خنده نوههاش نشود، یاد گرفته بود برای شناسایی این لشکر سلم و تور که جمعه ظهرها توی خانهاش میریختند، یکی از نوهها را روی پایش بنشاند و یواشکی در گوشش بخواند که: «اگه گفتی اسم مامانت چیه؟ یا اگه گفتی این آقاهه کیت میشه؟» هیچ چیز کمکی نمیکرد. انگار تمام اشخاص و اشیا دست به دست هم داده بودند تا گیجش کنند. دو ساعت میایستاد و آن چیزهای قهوهای و مشکیِ بعضی براق و بعضی مات را که همگی یک حفره توشان بود و جلوی در روی زمین بودند، نگاه میکرد نمیفهمید به چه کاری میآیند. اما تا صدای زنگ را میشنید یکی از آنها را میپوشید و سمت در میدوید. پیرمرد پاک قاطی کرده بود.
یک روز یکی از نوههایش رو کرده بود بهش که: «آقاجون شما فلان بیماری رو دارین!» چهل بار از نوهاش اسمش را پرسیده بود و آخرش هم یک آلوزرد نامی از آن یادش ماند. فکر میکرد که پریروز قند را مریضی کردند، امروز آلو زرد را و حتما پس فردا بادنجان دلمهای را. با خودش فکر میکرد حقا که هیچکدام از بچهها و نوه هایش هیچ چیز نمیفهمیدند. حیف فامیلیاش که به آنها رسیده بود. راستی چه بود فامیلیاش؟ یادش نمیآمد.
خسته شده بود از این کلنجار همیشگی. نشست لبه حوض. نگاهی به اطراف و در و دیوار خانه انداخت. خانه به آن درندشتی سالها بود که از بچههاش خالی شده بود و ذکری سلطان زنش هم که سالها پیش با لباس سفید خانه را ترک کرده بود. به آب آرام درون حوض چشم دوخت. دستش را درون آب برد و شلپ شولوپ آب را در آورد. حرکتهای امواج همه مغشوش بودند و البته دلهرهآور. هر کدام به سویی میرفتند. حرکت دستش را درون آب تندتر کرد. بینظمیهای سطح آب بیشتر شدند. از این تصاویر میترسید. تحملش را نداشت. ناگهان برخاست. دوید سمت زیرزمین. پیرمرد چه تند هم میدوید! دست کرد و تشت مسی با آن لبههای دالبور دارش را برداشت و از پلههای زیرزمین دوباره بالا رفت. به هزار زحمت تشت به آن سنگینی را بالا کشید. آخر میشنید. به وضوح هم میشنید. صدای استغاثه ذکری سلطان زنش را میشنید که کمک میخواست: «حاجی! حاجی! تشت و بیار. حاجی!» عاقبت رسید به در اتاق. داخل اتاق، همه بچههاش دوباره بچه شده بودند. «خیر ندیده این محمد جواد صاف پریده بود روی شکم قلنبه ذکری سلطان که طاقباز در اتاق خوابیده بود.» تشت را پایین پای ذکری سلطان گذاشت. توی تشت پر از خون شد و یک نصفه
نیمه بچه. ذکری سلطان همانطور طاقباز خوابیده بود و ساعد دست راستش را روی پیشانی اش گذاشته بود و صم بکم و بیهیچ حرکتی به سقف اتاق زل زده بود. انگار از یک جنگ خونین برمیگشت. خط خون از روی ساق پایش جاری شده بود و از کف پایش چکه میکرد. او که آنقدر به نجس و پاکی اهمیت میداد، حالا بی هیچ دریغی خودش را روی قالی کف اتاق رها کرده بود. انگار چند بلبل منقوش در قالی، درختان پر از شکوفه را ول کرده بودند و از دامن گل من گلی ذکری سلطان قطرات خون میچیدند. دخترها دور تشت حلقه زده بودند و بچه را نگاه میکردند. کلهاش کوچولو بود اما دستهای کشیدهای داشت. حتما اسمش ابوالفضل میشد. بچه هر چند دقیقه یکبار یک نفس جانانه میکشید. جناق سینهاش با چه زحمتی بالا میرفت و دوباره پایین میآمد. همه مستاصل ایستاده بودند که کی نفسش بند میآید. ننه آقا تنها کاری که کرد پسرها را از اتاق بیرون کرد. بعد آمد توی درگاهی ایستاد و گفت: «هه! یه نون خور کمتر!» کاشکی حداقل برای حاجی کمک فکری بود و میگفت حالا چکارش بکنند. دخترها از همه کوچکترشان گفت: «بندازیمش جلو گربه اوست باقر.» حاجی دیگر حال و حوصله نداشت این یک چنجه گوشت را هم مثل آن اولی
که بعد از یک هفته تلنگش در رفته بود، از سرآسیاب تا قبرستون ابن بابویه خِرکش کند. آن روز هم ننه آقا توی درگاهی اتاق ایستاده بود و گفته بود: «بچه اول مال کلاغه.» چه کار میکرد؟ تنها هم که نمیتوانست برود قبرستان. آن دفعه ننه آقا را به بهانه زیارت شاه عبدالعظیم راهی کرده بود. حتما این دفعه کربلا، مکه میخواست. آن موقعها هم که تازه پدر شده بود. چقدر ناز ملای قبرستان را کشیده بود که بیاید به جنازه بچه نماز بخواند که آخر ازش شنیده بود: «صنار جیگرک که سفره قملکار نمیخواد.» آخر سر بیحوصله و مستاصل تشت را برداشت و تو همان باغچه خانه خاکش کرد. مثلا هم سعی کرد بچهها نفهمند که همه هم فهمیدند.
هنوز هم بعد از این همه سال نمیدانست چرا بچه را در باغچه خاک کرد و این مسئله بیآنکه خودش بخواهد و اصلا بداند که چه شد دوباره به خاطرش آورد، هر چند وقت یکبار به همین ذهن معیوبش یورش میآورد و عذابش میداد.
برای آمرزش دیگر کافی بود. هیچکس را داخل اتاق نمیدید. تشت را همان جا میان اتاق خالی رها کرد. به همان حالت درازکش زنش که همین چند دقیقه پیش دیده بود، دراز کشید. خوابید. توی خوابش همه حاضر بودند. هر شش تا دخترش و چند تا پسرهاش، همه را میشناخت. انگاری یک ظهر تابستان بود. لم داده بود روی تخت توی حیاط که داربست مو رویش سایه میانداخت.
چه انگورهایی از آن آویزان بود. چرخ خیاطی دستی ذکری سلطان هم خستگیناپذیر کار میکرد. صدایش را میشنید. چه حس رخوتی این صدا بهش میداد. بچه ها را میدید که ته حیاط گرم بازی بودند. یک دفعه همه یک جا جمع شدند و انگار چیزی را در کف باغچه به هم نشان میدادند. رفت به طرفشان. بدون اینکه کسی بهش بگوید فهمید که یکی از آنها ابوالفضل است. حاجی از پشت سرش بهش زل زد. چقدر دلش براش تنگ شده بود. تا اینکه یکباره برگشت سمت حاجی و با حالت چهره بیحال و بیرمقش گفت: «آقا جون من هنوز زندما!» همین از خواب پراندش. در همان نیمه شب دوید سمت حیاط. یادش نمیآمد کجا خاکش کرده است. همین جوری یک گوشه باغچه را گرفت و شروع کرد به کندن. پیرمرد چه زوری هم پیدا کرده بود. میکند. میکند. حتی شخم میزد. شخم میزد و حکمت کشف میکرد. حکمت تمام سوالها و تاریکیهای ذهنیاش را. فهمید چرا این بچه ابوالفضل را در خانه خاک کرده است: بالاخره یکی از این همه بچه باید در خانه پیشش میماند.
یعنی این دستهای من بود که تن آن نوزاد را تو باغچه خانه خاک میکرد؟ چقدر هم لیز بود بچه خودم بود؟ نمیدانم چشمهای کدامشان بود، خدایا؟ فرخنده یا خجسته؟ که موقعی به زور فردستادمش خانه شوهر، قرمز شد و از آن به بعد دیگر قرمز ماند. عجب تند میدوید این محمدجواد. شاید اگر یک بار میایستاد تا یک دل سیر با کمربند سیاهش کنم، اینطور حسرت کتکزدنش به دلم نمیماند و این جوری درد بیدرمان نمیگرفتم. کاشکی الان میدانستم کدامشان است تا قضایش را سرش درآورم. میترسم یکی از دامادها را اشتباهی بزنم... بچهها انگار گنج پیدا کرده بودند توی دهان ننه آقاشان. پیرزن نود سالگی تازه دندان درآورده بود. راستی اگر او مادربزرگ بچهها بود، مادر من هم میشد؟... من مادرم را میخواهم!
اینها و دیگر مهملات ذهنی حاجی، تمام گذشته هشتادواندی سالهاش بود. تمام گذشتهای که تصویر لرزانی بر حرکتهای آب روان بودند. تمام ذهنیات و خاطراتش. میشناخت آدمها را ولی به اشتباه. و چقدر هم روی شناساییهاش اصرار میکرد. این آخریها برای اینکه اسباب خنده نوههاش نشود، یاد گرفته بود برای شناسایی این لشکر سلم و تور که جمعه ظهرها توی خانهاش میریختند، یکی از نوهها را روی پایش بنشاند و یواشکی در گوشش بخواند که: «اگه گفتی اسم مامانت چیه؟ یا اگه گفتی این آقاهه کیت میشه؟» هیچ چیز کمکی نمیکرد. انگار تمام اشخاص و اشیا دست به دست هم داده بودند تا گیجش کنند. دو ساعت میایستاد و آن چیزهای قهوهای و مشکیِ بعضی براق و بعضی مات را که همگی یک حفره توشان بود و جلوی در روی زمین بودند، نگاه میکرد نمیفهمید به چه کاری میآیند. اما تا صدای زنگ را میشنید یکی از آنها را میپوشید و سمت در میدوید. پیرمرد پاک قاطی کرده بود.
یک روز یکی از نوههایش رو کرده بود بهش که: «آقاجون شما فلان بیماری رو دارین!» چهل بار از نوهاش اسمش را پرسیده بود و آخرش هم یک آلوزرد نامی از آن یادش ماند. فکر میکرد که پریروز قند را مریضی کردند، امروز آلو زرد را و حتما پس فردا بادنجان دلمهای را. با خودش فکر میکرد حقا که هیچکدام از بچهها و نوه هایش هیچ چیز نمیفهمیدند. حیف فامیلیاش که به آنها رسیده بود. راستی چه بود فامیلیاش؟ یادش نمیآمد.
خسته شده بود از این کلنجار همیشگی. نشست لبه حوض. نگاهی به اطراف و در و دیوار خانه انداخت. خانه به آن درندشتی سالها بود که از بچههاش خالی شده بود و ذکری سلطان زنش هم که سالها پیش با لباس سفید خانه را ترک کرده بود. به آب آرام درون حوض چشم دوخت. دستش را درون آب برد و شلپ شولوپ آب را در آورد. حرکتهای امواج همه مغشوش بودند و البته دلهرهآور. هر کدام به سویی میرفتند. حرکت دستش را درون آب تندتر کرد. بینظمیهای سطح آب بیشتر شدند. از این تصاویر میترسید. تحملش را نداشت. ناگهان برخاست. دوید سمت زیرزمین. پیرمرد چه تند هم میدوید! دست کرد و تشت مسی با آن لبههای دالبور دارش را برداشت و از پلههای زیرزمین دوباره بالا رفت. به هزار زحمت تشت به آن سنگینی را بالا کشید. آخر میشنید. به وضوح هم میشنید. صدای استغاثه ذکری سلطان زنش را میشنید که کمک میخواست: «حاجی! حاجی! تشت و بیار. حاجی!» عاقبت رسید به در اتاق. داخل اتاق، همه بچههاش دوباره بچه شده بودند. «خیر ندیده این محمد جواد صاف پریده بود روی شکم قلنبه ذکری سلطان که طاقباز در اتاق خوابیده بود.» تشت را پایین پای ذکری سلطان گذاشت. توی تشت پر از خون شد و یک نصفه
نیمه بچه. ذکری سلطان همانطور طاقباز خوابیده بود و ساعد دست راستش را روی پیشانی اش گذاشته بود و صم بکم و بیهیچ حرکتی به سقف اتاق زل زده بود. انگار از یک جنگ خونین برمیگشت. خط خون از روی ساق پایش جاری شده بود و از کف پایش چکه میکرد. او که آنقدر به نجس و پاکی اهمیت میداد، حالا بی هیچ دریغی خودش را روی قالی کف اتاق رها کرده بود. انگار چند بلبل منقوش در قالی، درختان پر از شکوفه را ول کرده بودند و از دامن گل من گلی ذکری سلطان قطرات خون میچیدند. دخترها دور تشت حلقه زده بودند و بچه را نگاه میکردند. کلهاش کوچولو بود اما دستهای کشیدهای داشت. حتما اسمش ابوالفضل میشد. بچه هر چند دقیقه یکبار یک نفس جانانه میکشید. جناق سینهاش با چه زحمتی بالا میرفت و دوباره پایین میآمد. همه مستاصل ایستاده بودند که کی نفسش بند میآید. ننه آقا تنها کاری که کرد پسرها را از اتاق بیرون کرد. بعد آمد توی درگاهی ایستاد و گفت: «هه! یه نون خور کمتر!» کاشکی حداقل برای حاجی کمک فکری بود و میگفت حالا چکارش بکنند. دخترها از همه کوچکترشان گفت: «بندازیمش جلو گربه اوست باقر.» حاجی دیگر حال و حوصله نداشت این یک چنجه گوشت را هم مثل آن اولی
که بعد از یک هفته تلنگش در رفته بود، از سرآسیاب تا قبرستون ابن بابویه خِرکش کند. آن روز هم ننه آقا توی درگاهی اتاق ایستاده بود و گفته بود: «بچه اول مال کلاغه.» چه کار میکرد؟ تنها هم که نمیتوانست برود قبرستان. آن دفعه ننه آقا را به بهانه زیارت شاه عبدالعظیم راهی کرده بود. حتما این دفعه کربلا، مکه میخواست. آن موقعها هم که تازه پدر شده بود. چقدر ناز ملای قبرستان را کشیده بود که بیاید به جنازه بچه نماز بخواند که آخر ازش شنیده بود: «صنار جیگرک که سفره قملکار نمیخواد.» آخر سر بیحوصله و مستاصل تشت را برداشت و تو همان باغچه خانه خاکش کرد. مثلا هم سعی کرد بچهها نفهمند که همه هم فهمیدند.
هنوز هم بعد از این همه سال نمیدانست چرا بچه را در باغچه خاک کرد و این مسئله بیآنکه خودش بخواهد و اصلا بداند که چه شد دوباره به خاطرش آورد، هر چند وقت یکبار به همین ذهن معیوبش یورش میآورد و عذابش میداد.
برای آمرزش دیگر کافی بود. هیچکس را داخل اتاق نمیدید. تشت را همان جا میان اتاق خالی رها کرد. به همان حالت درازکش زنش که همین چند دقیقه پیش دیده بود، دراز کشید. خوابید. توی خوابش همه حاضر بودند. هر شش تا دخترش و چند تا پسرهاش، همه را میشناخت. انگاری یک ظهر تابستان بود. لم داده بود روی تخت توی حیاط که داربست مو رویش سایه میانداخت.
چه انگورهایی از آن آویزان بود. چرخ خیاطی دستی ذکری سلطان هم خستگیناپذیر کار میکرد. صدایش را میشنید. چه حس رخوتی این صدا بهش میداد. بچه ها را میدید که ته حیاط گرم بازی بودند. یک دفعه همه یک جا جمع شدند و انگار چیزی را در کف باغچه به هم نشان میدادند. رفت به طرفشان. بدون اینکه کسی بهش بگوید فهمید که یکی از آنها ابوالفضل است. حاجی از پشت سرش بهش زل زد. چقدر دلش براش تنگ شده بود. تا اینکه یکباره برگشت سمت حاجی و با حالت چهره بیحال و بیرمقش گفت: «آقا جون من هنوز زندما!» همین از خواب پراندش. در همان نیمه شب دوید سمت حیاط. یادش نمیآمد کجا خاکش کرده است. همین جوری یک گوشه باغچه را گرفت و شروع کرد به کندن. پیرمرد چه زوری هم پیدا کرده بود. میکند. میکند. حتی شخم میزد. شخم میزد و حکمت کشف میکرد. حکمت تمام سوالها و تاریکیهای ذهنیاش را. فهمید چرا این بچه ابوالفضل را در خانه خاک کرده است: بالاخره یکی از این همه بچه باید در خانه پیشش میماند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.