|

معاون رفاه اجتماعی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در گفت‌وگو با «شرق»:

دیوارهای بی‌اعتمادی بلند است

اختلاف میان دستگاه‌های مختلف از جمله آموزش‌وپرورش، سازمان بهزیستی، شهرداری و سایر نهادهای فعال در زمینه اداره امور مراقبتی از کودکان نشان از سردرگمی امر آموزش پیش‌دبستانی در کشور دارد. درحالی‌که کارشناسان دستگاه‌های ذی‌ربط معتقدند خلأ قانونی درباره تولی‌گری آموزش‌های هفت سال اول کودکی وجود ندارد اما تکثر و تعدد نهادهای مسئول از یک سو منجر به نبود انسجام و برنامه مشخص برای امر آموزش و تربیت در سنین کودکی و از سوی دیگر باعث سردرگمی والدین می‌شود. رقابت میان این نهادها برای معرفی خود به عنوان متولی با هدف کسب درآمد بیشتر باعث کاهش اعتماد خانواده‌ها و جدی‌نگرفتن آموزش در این سنین می‌شود. در همین زمینه با احمد میدری، معاون رفاه اجتماعی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، گفت‌وگویی انجام شده است که در ادامه می‌خوانید:

‌‌ریشه اختلافات بین آموزش‌وپرورش، سازمان بهزیستی و شهرداری‌ها در زمینه پیش‌دبستانی، چیست؟
معاونت رفاه اجتماعی تقریبا شش ماه بعد از تشکیل دولت جدید بحث مهدکودک‌ها را در اولویت کاری خود قرار داد. زیرا توسعه هر کشور به وسیله کودکان آن کشور انجام می‌شود و ویژگی‌های اخلاقی تا سلامت جسمی کودکان است که تعیین می‌کند در آینده ما باید چه کنیم. یکی از مسائل کودکان بحث آموزش قبل از دبستان است. در کنارش بحث سوءتغذیه و حقوق کودکان و مسائل مختلف در این حوزه مهم است. اولین شورای‌عالی رفاه در حضور رئیس‌جمهور تشکیل و بحث کودکان بازمانده از تحصیلی به عنوان یکی از موضوعات شورای‌عالی رفاه طرح شد.
همان‌جا رئیس‌جمهور دستور دادند بحث کودکان بازمانده از تحصیل به صورت جدی پیگیری شود. جلسه دوم مسئله را به فقر کودکان در ایران منحصر کردیم؛ فقر حقوقی، درآمدی و اجتماعی کودکانی که در معرض طرد و آسیب اجتماعی هستند. در این زمینه‌ها اطلاعاتی در کشور در دسترس بود که ارائه و پیشنهاداتی مطرح شد. در آن بحث با حضور وزیر آموزش‌وپرورش و معاونت‌ها، بحث پیش‌دبستانی برای دوزبانه‌ها مورد موافقت قرار گرفت و قرار شد منابعی از طریق سازمان مدیریت به اینها تخصیص داده شود.
در راستای این بررسی‌ها به این مسئله پرداخته شد؛ افرادی که می‌خواهند مهدکودک تأسیس کنند، چه مشکلاتی دارند. آمارها نشان می‌دهد کودکان ما 15 درصد بیشتر در مراکز رسمی آموزش نمی‌بینند. با نشست‌هایی که برگزار شد، کارشناسان امر از این مسئله نگران بودند که نه‌تنها در مراکز آموزش رسمی، این کودکان حضور ندارند بلکه از هر نوع آموزشی محروم هستند. حتی در خیلی از الگوهای جهانی کودک در منزل و تحت یک سیستم آموزشی قرار می‌گیرد ولی ما حتی این نوع آموزش را هم نداریم.
لزومی ندارد ما بچه‌هایمان را به مهدهای کودک ببریم ولی در منزل باید تحت یک آموزش سازمان‌یافته قرار بگیرند. بنابراین باید فکری شود. در بررسی‌هایمان به این نتیجه رسیدیم که باید بین دو نهاد مهمی که در آموزش کودکان نقش دارند؛ یعنی آموزش‌وپرورش کشور و نهاد بهزیستی تفاوت قائل شویم.
به این ترتیب که برخی از پیش‌دبستانی‌ها مجوز از آموزش‌وپرورش می‌گیرند و برخی از مهدهای کودک وقتی می‌خواهند پیش‌دبستانی بگیرند، به آموزش‌وپرورش رفته و برای گرفتن مجوز مشکل دارند؛ یعنی آموزش‌وپرورش آنها را نمی‌پذیرد و پیش‌دبستانی به‌تنهایی برای آنها سودآور نیست. یعنی باید در کنار پیش‌دبستانی مهد هم باشد؛ وگرنه آموزش‌وپرورش معتقد است پیش‌دبستانی بدون مهدهای کودک فایده‌ای ندارد؛ زیرا خانواده‌ها فرزندان‌شان را
‌‌یعنی جابه‌جایی سخت است و افراد ترجیح می‌دهند همان‌جایی که کودک به مهدکودک رفته، پیش‌دبستانی را هم ادامه دهد؟
در شهرها عمدتا درصد بالایی مهدکودک هستند و درصد بالایی پیش‌دبستانی است؛ وگرنه اگر فقط پیش‌دبستانی باشد، معمولا سودآور نیست، مگر در مناطقی خاص. درواقع این دو که با هم باشند، بخش خصوصی قبول می‌کند این کار را انجام دهد. به نوعی مکمل هم هستند. این‌که مردم از هر دو نهاد مجوز بگیرند، با مشکل روبه‌رو می‌شوند.
‌‌برای حل این مشکل چه کردید؟
از تیرماه سال 93 نشست‌های مشترکی میان وزارت آموزش‌وپرورش و سازمان بهزیستی و معاونت رفاه تشکیل شد. برای اولین‌بار در آن زمان با آقای دیمه و ر مطرح شد و ایشان استقبال کردند و نشست‌هایی تشکیل شد. نشست‌ها انجام شد و بعد از حدود یک سال به توافقی رسیدیم. متن تفاهم‌نامه این بود که «نظر به اهمیت یکپارچه‌سازی و روان‌سازی و تسهیل فرایند مرتبط با ضوابط و مقررات حاکم بر مهدهای کودکی که اقدام به مراقبت و نگهداری کودکان در پنج و شش‌سالگی (مراکز آموزشی از تولد تا شش‌سالگی) می‌کنند، کمیته‌ای متشکل از نمایندگان وزارت آموزش‌وپرورش، سازمان بهزیستی و وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در محل شورای‌عالی رفاه و تأمین اجتماعی تشکیل و ضوابط فوق را در مدت حداکثر شش ماه هماهنگ کنند».
در واقع تشبیهی که اینجا می‌شود مثل ترخیص کالا از گمرک است و باید کل ضوابط یکسان و مشخص شود و همه را بتوانیم در یک مقررات واحد ببینیم.
در واقع مقرر شد تعیین ضوابط مهدهای کودک که فقط به نگهداری کودکان سه تا پایان چهار سال اقدام می‌کنند، برعهده سازمان بهزیستی کشور باشد و تعیین ضوابط مهدهای کودک که فقط اقدام به پذیرش کودکان پنج تا شش سال می‌کنند، بر عهده وزارت آموزش‌وپرورش باشد. اگر کسی از سه تا شش سالگی بخواهد برای مهدکودک مجوز بگیرد، باید از دو جا مجوز بگیرد و ما می‌گوییم از یک جا این مجوز گرفته شود. درواقع مقررات یکپارچه شود.
‌‌پس مشکل اصلی در این است که اگر کسی بخواهد از مهد کودک تا پیش‌دبستانی داشته باشد، باید از دو نهاد مجوز بگیرد. درست است؟
دقیقا. محل چالش در بخشی است که مشترک است و برای این باید ضوابط مشخصی تعریف شود. ببینید من می‌خواهم مهد کودک سه تا شش سال داشته باشم. آموزش‌وپرورش ضوابط خاص خودش را دارد، این طرف هم ضوابط خودش را دارد. از فضا گرفته تا ساعت حضور کودک تا ترکیب جنسیتی کودکان و تأیید صلاحیت مربی و همه باید یکدست شود.
از این رو یک نیروی گریز از مرکز در کل دو وزارتخانه به وجود آمد. در واقع در کل استان‌ها اختلافاتی شروع شد. این دو بدنه با جاهای مختلفی رایزنی می‌کردند تا این توافق صورت نگیرد. عده‌ای به شورای انقلاب فرهنگی مراجعه می‌کردند و آنجا هم اعضای محترمشان دو گروه بودند. برخی طرفدار آموزش‌وپرورش و برخی طرفدار سازمان بهزیستی بودند. یک گروه دیگر می‌رفتند در مجلس رایزنی می‌کردند و این اختلاف‌ها بالا گرفت. شورای انقلاب فرهنگی جلسه‌ای تشکیل داد و آنهایی که حضور ذهن داشتند، معتقد بودند 20سالی است که این اختلافات وجود دارد. هرکسی هم مقررات بالادستی خود را به گونه‌ای تفسیر می‌کرد. در نهایت قضیه به ریاست‌جمهوری کشیده شد. ایشان دستور دادند با تفصیل بهتری بررسی شود و در نهایت شش‌ماهی مسکوت شد. از سال 67 تا الان این اختلاف‌ها هست. در مجلس هم همین‌طور بود. در کمیسیون آموزش چیزی تصویب می‌شد و بعد روی صحن می‌رفت. وقتی شورای انقلاب فرهنگی تصمیم گرفت هرکدام می‌گفتند ما بالادست مجلس هستیم و رأی دیگری می‌دهیم. این اختلافات داستان عریض و طویلی در معاونت حقوقی ریاست‌جمهوری دارد.
‌‌چه کسی باید متولی باشد؟
دعوا بر سر این است که پدر این خانه چه کسی باشد. بهزیستی می‌گوید من مسئولیت مراقبت از کودکان را دارم و آموزش کار آموزش‌وپرورش است اما آموزش‌وپرورش معتقد است وقتی می‌خواهد آموزش دهد، باید محیط را هم تعیین کند و چیزی که توافق شد، این بود که ضوابط مشترکی برای سه‌ماهگی تا شش‌سالگی تعریف شود.
دو نهاد مختلف با دو اجرائیات متفاوت با سیستم نظارتی متفاوت وجود دارد. در واقع مردم ایران سردرگم هستند. سازمان بهزیستی هم از نظر فرایند کسب‌وکار طویل است. درواقع دو جزیره مستقلی وجود دارد.
‌‌راه‌حل چیست؟
ظاهرا دیوارهای اعتمادی بلند است و گفت‌وگو شکل نمی‌گیرد.
‌‌این متن توافق‌شده در چه مرحله‌ای است؟
همه این را امضا کردند ولی در عمل هنوز اختلاف هست. چون هر کدام از این سازمان‌ها می‌توانند از طریق یک نهاد بالادستی به نفع خودشان سیستمی را تغییر دهند، در نتیجه تکثر رخ می‌دهد. این تصور وجود دارد که هرکدام می‌گویند می‌توانیم به نفع خودمان بازی را تغییر دهیم و پای میز مذاکره نمی‌آیند. به‌نظرم اگر بقیه کاری نداشته باشند و هر دو نهاد خودشان مجبور شوند اختلافشان را حل کنند، قطعا یک دستورالعمل مشترک بیرون می‌آید.

اختلاف میان دستگاه‌های مختلف از جمله آموزش‌وپرورش، سازمان بهزیستی، شهرداری و سایر نهادهای فعال در زمینه اداره امور مراقبتی از کودکان نشان از سردرگمی امر آموزش پیش‌دبستانی در کشور دارد. درحالی‌که کارشناسان دستگاه‌های ذی‌ربط معتقدند خلأ قانونی درباره تولی‌گری آموزش‌های هفت سال اول کودکی وجود ندارد اما تکثر و تعدد نهادهای مسئول از یک سو منجر به نبود انسجام و برنامه مشخص برای امر آموزش و تربیت در سنین کودکی و از سوی دیگر باعث سردرگمی والدین می‌شود. رقابت میان این نهادها برای معرفی خود به عنوان متولی با هدف کسب درآمد بیشتر باعث کاهش اعتماد خانواده‌ها و جدی‌نگرفتن آموزش در این سنین می‌شود. در همین زمینه با احمد میدری، معاون رفاه اجتماعی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، گفت‌وگویی انجام شده است که در ادامه می‌خوانید:

‌‌ریشه اختلافات بین آموزش‌وپرورش، سازمان بهزیستی و شهرداری‌ها در زمینه پیش‌دبستانی، چیست؟
معاونت رفاه اجتماعی تقریبا شش ماه بعد از تشکیل دولت جدید بحث مهدکودک‌ها را در اولویت کاری خود قرار داد. زیرا توسعه هر کشور به وسیله کودکان آن کشور انجام می‌شود و ویژگی‌های اخلاقی تا سلامت جسمی کودکان است که تعیین می‌کند در آینده ما باید چه کنیم. یکی از مسائل کودکان بحث آموزش قبل از دبستان است. در کنارش بحث سوءتغذیه و حقوق کودکان و مسائل مختلف در این حوزه مهم است. اولین شورای‌عالی رفاه در حضور رئیس‌جمهور تشکیل و بحث کودکان بازمانده از تحصیلی به عنوان یکی از موضوعات شورای‌عالی رفاه طرح شد.
همان‌جا رئیس‌جمهور دستور دادند بحث کودکان بازمانده از تحصیل به صورت جدی پیگیری شود. جلسه دوم مسئله را به فقر کودکان در ایران منحصر کردیم؛ فقر حقوقی، درآمدی و اجتماعی کودکانی که در معرض طرد و آسیب اجتماعی هستند. در این زمینه‌ها اطلاعاتی در کشور در دسترس بود که ارائه و پیشنهاداتی مطرح شد. در آن بحث با حضور وزیر آموزش‌وپرورش و معاونت‌ها، بحث پیش‌دبستانی برای دوزبانه‌ها مورد موافقت قرار گرفت و قرار شد منابعی از طریق سازمان مدیریت به اینها تخصیص داده شود.
در راستای این بررسی‌ها به این مسئله پرداخته شد؛ افرادی که می‌خواهند مهدکودک تأسیس کنند، چه مشکلاتی دارند. آمارها نشان می‌دهد کودکان ما 15 درصد بیشتر در مراکز رسمی آموزش نمی‌بینند. با نشست‌هایی که برگزار شد، کارشناسان امر از این مسئله نگران بودند که نه‌تنها در مراکز آموزش رسمی، این کودکان حضور ندارند بلکه از هر نوع آموزشی محروم هستند. حتی در خیلی از الگوهای جهانی کودک در منزل و تحت یک سیستم آموزشی قرار می‌گیرد ولی ما حتی این نوع آموزش را هم نداریم.
لزومی ندارد ما بچه‌هایمان را به مهدهای کودک ببریم ولی در منزل باید تحت یک آموزش سازمان‌یافته قرار بگیرند. بنابراین باید فکری شود. در بررسی‌هایمان به این نتیجه رسیدیم که باید بین دو نهاد مهمی که در آموزش کودکان نقش دارند؛ یعنی آموزش‌وپرورش کشور و نهاد بهزیستی تفاوت قائل شویم.
به این ترتیب که برخی از پیش‌دبستانی‌ها مجوز از آموزش‌وپرورش می‌گیرند و برخی از مهدهای کودک وقتی می‌خواهند پیش‌دبستانی بگیرند، به آموزش‌وپرورش رفته و برای گرفتن مجوز مشکل دارند؛ یعنی آموزش‌وپرورش آنها را نمی‌پذیرد و پیش‌دبستانی به‌تنهایی برای آنها سودآور نیست. یعنی باید در کنار پیش‌دبستانی مهد هم باشد؛ وگرنه آموزش‌وپرورش معتقد است پیش‌دبستانی بدون مهدهای کودک فایده‌ای ندارد؛ زیرا خانواده‌ها فرزندان‌شان را
‌‌یعنی جابه‌جایی سخت است و افراد ترجیح می‌دهند همان‌جایی که کودک به مهدکودک رفته، پیش‌دبستانی را هم ادامه دهد؟
در شهرها عمدتا درصد بالایی مهدکودک هستند و درصد بالایی پیش‌دبستانی است؛ وگرنه اگر فقط پیش‌دبستانی باشد، معمولا سودآور نیست، مگر در مناطقی خاص. درواقع این دو که با هم باشند، بخش خصوصی قبول می‌کند این کار را انجام دهد. به نوعی مکمل هم هستند. این‌که مردم از هر دو نهاد مجوز بگیرند، با مشکل روبه‌رو می‌شوند.
‌‌برای حل این مشکل چه کردید؟
از تیرماه سال 93 نشست‌های مشترکی میان وزارت آموزش‌وپرورش و سازمان بهزیستی و معاونت رفاه تشکیل شد. برای اولین‌بار در آن زمان با آقای دیمه و ر مطرح شد و ایشان استقبال کردند و نشست‌هایی تشکیل شد. نشست‌ها انجام شد و بعد از حدود یک سال به توافقی رسیدیم. متن تفاهم‌نامه این بود که «نظر به اهمیت یکپارچه‌سازی و روان‌سازی و تسهیل فرایند مرتبط با ضوابط و مقررات حاکم بر مهدهای کودکی که اقدام به مراقبت و نگهداری کودکان در پنج و شش‌سالگی (مراکز آموزشی از تولد تا شش‌سالگی) می‌کنند، کمیته‌ای متشکل از نمایندگان وزارت آموزش‌وپرورش، سازمان بهزیستی و وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در محل شورای‌عالی رفاه و تأمین اجتماعی تشکیل و ضوابط فوق را در مدت حداکثر شش ماه هماهنگ کنند».
در واقع تشبیهی که اینجا می‌شود مثل ترخیص کالا از گمرک است و باید کل ضوابط یکسان و مشخص شود و همه را بتوانیم در یک مقررات واحد ببینیم.
در واقع مقرر شد تعیین ضوابط مهدهای کودک که فقط به نگهداری کودکان سه تا پایان چهار سال اقدام می‌کنند، برعهده سازمان بهزیستی کشور باشد و تعیین ضوابط مهدهای کودک که فقط اقدام به پذیرش کودکان پنج تا شش سال می‌کنند، بر عهده وزارت آموزش‌وپرورش باشد. اگر کسی از سه تا شش سالگی بخواهد برای مهدکودک مجوز بگیرد، باید از دو جا مجوز بگیرد و ما می‌گوییم از یک جا این مجوز گرفته شود. درواقع مقررات یکپارچه شود.
‌‌پس مشکل اصلی در این است که اگر کسی بخواهد از مهد کودک تا پیش‌دبستانی داشته باشد، باید از دو نهاد مجوز بگیرد. درست است؟
دقیقا. محل چالش در بخشی است که مشترک است و برای این باید ضوابط مشخصی تعریف شود. ببینید من می‌خواهم مهد کودک سه تا شش سال داشته باشم. آموزش‌وپرورش ضوابط خاص خودش را دارد، این طرف هم ضوابط خودش را دارد. از فضا گرفته تا ساعت حضور کودک تا ترکیب جنسیتی کودکان و تأیید صلاحیت مربی و همه باید یکدست شود.
از این رو یک نیروی گریز از مرکز در کل دو وزارتخانه به وجود آمد. در واقع در کل استان‌ها اختلافاتی شروع شد. این دو بدنه با جاهای مختلفی رایزنی می‌کردند تا این توافق صورت نگیرد. عده‌ای به شورای انقلاب فرهنگی مراجعه می‌کردند و آنجا هم اعضای محترمشان دو گروه بودند. برخی طرفدار آموزش‌وپرورش و برخی طرفدار سازمان بهزیستی بودند. یک گروه دیگر می‌رفتند در مجلس رایزنی می‌کردند و این اختلاف‌ها بالا گرفت. شورای انقلاب فرهنگی جلسه‌ای تشکیل داد و آنهایی که حضور ذهن داشتند، معتقد بودند 20سالی است که این اختلافات وجود دارد. هرکسی هم مقررات بالادستی خود را به گونه‌ای تفسیر می‌کرد. در نهایت قضیه به ریاست‌جمهوری کشیده شد. ایشان دستور دادند با تفصیل بهتری بررسی شود و در نهایت شش‌ماهی مسکوت شد. از سال 67 تا الان این اختلاف‌ها هست. در مجلس هم همین‌طور بود. در کمیسیون آموزش چیزی تصویب می‌شد و بعد روی صحن می‌رفت. وقتی شورای انقلاب فرهنگی تصمیم گرفت هرکدام می‌گفتند ما بالادست مجلس هستیم و رأی دیگری می‌دهیم. این اختلافات داستان عریض و طویلی در معاونت حقوقی ریاست‌جمهوری دارد.
‌‌چه کسی باید متولی باشد؟
دعوا بر سر این است که پدر این خانه چه کسی باشد. بهزیستی می‌گوید من مسئولیت مراقبت از کودکان را دارم و آموزش کار آموزش‌وپرورش است اما آموزش‌وپرورش معتقد است وقتی می‌خواهد آموزش دهد، باید محیط را هم تعیین کند و چیزی که توافق شد، این بود که ضوابط مشترکی برای سه‌ماهگی تا شش‌سالگی تعریف شود.
دو نهاد مختلف با دو اجرائیات متفاوت با سیستم نظارتی متفاوت وجود دارد. در واقع مردم ایران سردرگم هستند. سازمان بهزیستی هم از نظر فرایند کسب‌وکار طویل است. درواقع دو جزیره مستقلی وجود دارد.
‌‌راه‌حل چیست؟
ظاهرا دیوارهای اعتمادی بلند است و گفت‌وگو شکل نمی‌گیرد.
‌‌این متن توافق‌شده در چه مرحله‌ای است؟
همه این را امضا کردند ولی در عمل هنوز اختلاف هست. چون هر کدام از این سازمان‌ها می‌توانند از طریق یک نهاد بالادستی به نفع خودشان سیستمی را تغییر دهند، در نتیجه تکثر رخ می‌دهد. این تصور وجود دارد که هرکدام می‌گویند می‌توانیم به نفع خودمان بازی را تغییر دهیم و پای میز مذاکره نمی‌آیند. به‌نظرم اگر بقیه کاری نداشته باشند و هر دو نهاد خودشان مجبور شوند اختلافشان را حل کنند، قطعا یک دستورالعمل مشترک بیرون می‌آید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.