|

رسمیت، حلقه مفقوده آموزش پیش‌دبستانی

محمدرضا فرحبخش.آموزگار منتخب استان کرمان

براساس یافته‌های روان‌شناسی و علوم تربیتی، سال‌های پیش از دبستان در رشد و تربیت کودکان نقشی اساسی و تعیین‌کننده‌ دارد. در این دوران حساس و مهم، یادگیری کودکان عمیق‌تر، سریع‌تر و آسان‌تر انجام می‌شود. توانایی‌های آنان در جنبه‌های مختلف رشد شکوفا می‌شود و پایه‌های اصلی شخصیت آنها شکل می‌گیرد.
پس بااین‌وصف لازم است این دوره هرچه‌بهتر برای خردسال و کودک فراهم شود. اما این دوره آموزشی در کشور ما نوپاست زیرا هنوز رسمیت نیافته و در مراحل ابتدایی کار هستیم و عده‌ای نیز با توجه به اینکه در مرحله پوشش‌دهی هستیم، کیفیت‌بخشی را مبحثی زودهنگام می‌دانند. این پوشش‌دهی در کشور 56 درصد بوده که وضعیت در استان‌های مختلف نیز متفاوت است. در استان کرمان میزان پوشش‌دهی 74 درصد بوده که این ضریب پوشش در استان‌های دوزبانه بسیار کمتر است. با توجه به اینکه تقریبا تمام مراکز پیش‌دبستانی از سوی بخش خصوصی اداره می‌شوند، مشارکت در این بخش به استقبال و ارتباط مستقیم با سطح آگاهی و فرهنگ مربوط است و کمترین میزان این پوشش‌دهی در حاشیه شهرها اتفاق می‌افتد، قطعا با فرهنگ‌سازی و دغدغه‌مندکردن جامعه نسبت به اهمیت این موضوع و همچنین رسمیت‌بخشیدن بیشتر به موضوع پیش‌دبستانی و استفاده از ظرفیت‌های دولتی، این ضریب پوشش می‌تواند در فاصله زمانی بسیار کوتاهی «قریب به چهار سال» به 90 درصد برسد.
یکی از موانع در استقبال خانواده‌ها، آگاهی‌نداشتن از نیاز این دوره آموزشی برای کودکان است که حتی از عمومی‌ترین فضای رسانه‌ای کشور یعنی صدا و سیما برای معرفی این دوره و اهمیت آن استفاده نشده است و حتی در برنامه‌هایی که در بخش خانواده در نظر گرفته شده است، کمتر از نیاز کودکان به این دوره آموزشی صحبت شده است. با وجود اینکه اکثر مراکز و تقریبا تمام مراکز پیش‌دبستانی خصوصی هستند و ما شاهد پوشش‌دهی نیمی از افراد در آموزش پیش‌دبستانی هستیم، باید توجه کرد که بخشی از جامعه نیز توان پرداخت هزینه‌ها را ندارند. از طرف دیگر کودکان خانواده‌های محروم، به طور معمول از یک محیط خانوادگی غنی از لحاظ امکانات پرورشی و آموزشی برخوردار نیستند و در صورت برخوردارنشدن از آموزش‏های پیش‏دبستانی قادر به رقابت با کودکان دیگر نخواهند بود. آموزش‏های پیش‏دبستانی موجب می‌شود کودکان طبقات محروم زمینه‌های لازم را برای اینکه به طور تقریبی هم‏سطح کودکان طبقات متوسط و مرفه شوند، پیدا ‏کنند. همچنین کودکان عضو اقلیت‏های قومی و زبانی از نظر میزان تسلط بر زبان رسمی کشور، در مقایسه با کودکان دیگر بسیار ضعیف‏تر هستند و این امر مشکلاتی را در زمینه کسب مهارت‌های کلامی برای آنان ایجاد می‌کند. علاوه بر این، آموزش‏های دبستانی در زمینه یادگیری زبان، حساب‌کردن، خواندن و نوشتن نیاز به پیش‏زمینه‌هایی دارد که می‌توان آنها را در مقطع پیش‏دبستان به تدریج به کودکان آموزش داد، به طور مثال کارکردن با قلم و کاغذ و نیز توانایی دسته‏بندی‌کردن، پیش‏زمینه‌های لازم به ترتیب برای خواندن، نوشتن و محاسبه‌کردن به شمار می‏آید. چند عامل اجتماعی و اقتصادی نیز بر اهمیت و ضرورت آموزش پیش‌دبستانی می‏افزاید.
آموزش‏های پیش‏دبستانی موجب می‌شود کودکان طبقات محروم زمینه‌های لازم را برای اینکه به طور تقریبی هم‏سطح کودکان طبقات متوسط و مرفه شوند، پیدا ‏کنند که قطعا دولت باید این مانع را در جهت دسترسی تمام افراد بردارد و آموزش رسمی پیش‌دبستانی را مورد توجه قرار دهد، ولی به دلیل مسائل مالی و هزینه‌های این بخش تابه‌حال شاهد حرکت مؤثر در این بخش نبوده‌ایم. لازم است آموزش‌وپرورش به عنوان نهاد متولی با درگیرکردن سایر ارگان‌ها و به‌ویژه مراکز عمومی دولتی نظیر «شهرداری‌ها و دهیاری‌ها» این موضوع را حل کند و اعتبارات دولتی به این بخش نیز تعلق گیرد.
وقتی رسمیت‌بخشیدن به آموزش پیش‌دبستانی رخ نداده باشد، صحبت از کیفیت اغراق خواهد بود؛ برای مثال مربی آموزش پیش‌دبستانی مهم‌ترین رکن آموزش پیش‌دبستانی است، فردی که به دلیل توجه کودک به او محور آموزش پیش‌دبستانی خواهد بود که در تربیت شخصیت، تخیل و حواس کودک نقش حیاتی دارد. اما با رسمی‌نبودن این آموزش، تربیت مربیان، آشنایی با اهداف برنامه‌ها و روش‌های مناسب برای رشد جسمی و حرکتی کودکان در سنین مختلف و آشنایی با روش‌های مناسب برای رشد اجتماعی - اخلاقی و مذهبی کودکان در سنین مختلف است. با توجه به اهمیت و ضرورت آموزش پیش از دبستان، مربیان این مقطع نیازمند اطلاعات و یافته‌های جدید کاربردی هستند تا با مجهزبودن به این مهارت‌ها بتوانند برخورد مناسب را با کودکان داشته باشند؛ درحالی‌که نبود معلم متخصص و آموزش‌دیده اساس معضلات این مراکز را در کشور ما تشکیل می‌دهد. مراکز آموزش پیش‌دبستانی ما، کمتر مربی آموزش‌دیده و رسمی استخدام می‌کنند و به‌ویژه در مراکز ضمیمه، استخدام معلم آزاد متداول است که اغلب از صلاحیت آموزشی که اساس آن آموزش غیرمستقیم است برخوردار نیستند؛ علاوه بر نبود آموزش‌های تخصصی به معلمان در این مراکزآ آنان با نگذراندن دوره تحصیلات دانشگاهی در این رابطه، همچنان از آموزش حین خدمت نیز محروم‌اند و همین، شکایت اغلب معلمان پیش‌دبستانی را برانگیخته است. برای پرورش مربیان متخصص و متعهد باید با برنامه‌های آموزشی، آنان را با مبانی و علوم پایه مرتبط با مرکز پیش‌دبستانی، بهداشت جسم و روان و اصول تغذیه آشنا کرد و از اینها در جهت پرورش استعدادهای فردی و رشد روانی کودکان استفاده کنند. مربی باید با بازی‌ها و سرگرمی‌های هدف‌دار برای پیشبرد اهداف تربیتی و برای شکل‌گیری شخصیت کودک آشنا شود و برای نحوه مدیریت و برنامه‌ریزی به نحو مطلوب از دانش خود استفاده کند. پس برای کیفیت‌بخشی و ورود به این حوزه لازم است ابتدا و شاید زودتر این دوره رسمی شود و برای حل مسائل مالی و قرارگرفتن در دسترس عموم از ظرفیت نهادهای عمومی همانند شهرداری‌ها و دهیاری‌ها استفاده و آموزش‌وپرورش متولی و هماهنگ‌کننده این حوزه و زیرساخت‌ها و سخت‌افزارهای این بخش به وسیله سایر ارگان‌ها فراهم شود.

براساس یافته‌های روان‌شناسی و علوم تربیتی، سال‌های پیش از دبستان در رشد و تربیت کودکان نقشی اساسی و تعیین‌کننده‌ دارد. در این دوران حساس و مهم، یادگیری کودکان عمیق‌تر، سریع‌تر و آسان‌تر انجام می‌شود. توانایی‌های آنان در جنبه‌های مختلف رشد شکوفا می‌شود و پایه‌های اصلی شخصیت آنها شکل می‌گیرد.
پس بااین‌وصف لازم است این دوره هرچه‌بهتر برای خردسال و کودک فراهم شود. اما این دوره آموزشی در کشور ما نوپاست زیرا هنوز رسمیت نیافته و در مراحل ابتدایی کار هستیم و عده‌ای نیز با توجه به اینکه در مرحله پوشش‌دهی هستیم، کیفیت‌بخشی را مبحثی زودهنگام می‌دانند. این پوشش‌دهی در کشور 56 درصد بوده که وضعیت در استان‌های مختلف نیز متفاوت است. در استان کرمان میزان پوشش‌دهی 74 درصد بوده که این ضریب پوشش در استان‌های دوزبانه بسیار کمتر است. با توجه به اینکه تقریبا تمام مراکز پیش‌دبستانی از سوی بخش خصوصی اداره می‌شوند، مشارکت در این بخش به استقبال و ارتباط مستقیم با سطح آگاهی و فرهنگ مربوط است و کمترین میزان این پوشش‌دهی در حاشیه شهرها اتفاق می‌افتد، قطعا با فرهنگ‌سازی و دغدغه‌مندکردن جامعه نسبت به اهمیت این موضوع و همچنین رسمیت‌بخشیدن بیشتر به موضوع پیش‌دبستانی و استفاده از ظرفیت‌های دولتی، این ضریب پوشش می‌تواند در فاصله زمانی بسیار کوتاهی «قریب به چهار سال» به 90 درصد برسد.
یکی از موانع در استقبال خانواده‌ها، آگاهی‌نداشتن از نیاز این دوره آموزشی برای کودکان است که حتی از عمومی‌ترین فضای رسانه‌ای کشور یعنی صدا و سیما برای معرفی این دوره و اهمیت آن استفاده نشده است و حتی در برنامه‌هایی که در بخش خانواده در نظر گرفته شده است، کمتر از نیاز کودکان به این دوره آموزشی صحبت شده است. با وجود اینکه اکثر مراکز و تقریبا تمام مراکز پیش‌دبستانی خصوصی هستند و ما شاهد پوشش‌دهی نیمی از افراد در آموزش پیش‌دبستانی هستیم، باید توجه کرد که بخشی از جامعه نیز توان پرداخت هزینه‌ها را ندارند. از طرف دیگر کودکان خانواده‌های محروم، به طور معمول از یک محیط خانوادگی غنی از لحاظ امکانات پرورشی و آموزشی برخوردار نیستند و در صورت برخوردارنشدن از آموزش‏های پیش‏دبستانی قادر به رقابت با کودکان دیگر نخواهند بود. آموزش‏های پیش‏دبستانی موجب می‌شود کودکان طبقات محروم زمینه‌های لازم را برای اینکه به طور تقریبی هم‏سطح کودکان طبقات متوسط و مرفه شوند، پیدا ‏کنند. همچنین کودکان عضو اقلیت‏های قومی و زبانی از نظر میزان تسلط بر زبان رسمی کشور، در مقایسه با کودکان دیگر بسیار ضعیف‏تر هستند و این امر مشکلاتی را در زمینه کسب مهارت‌های کلامی برای آنان ایجاد می‌کند. علاوه بر این، آموزش‏های دبستانی در زمینه یادگیری زبان، حساب‌کردن، خواندن و نوشتن نیاز به پیش‏زمینه‌هایی دارد که می‌توان آنها را در مقطع پیش‏دبستان به تدریج به کودکان آموزش داد، به طور مثال کارکردن با قلم و کاغذ و نیز توانایی دسته‏بندی‌کردن، پیش‏زمینه‌های لازم به ترتیب برای خواندن، نوشتن و محاسبه‌کردن به شمار می‏آید. چند عامل اجتماعی و اقتصادی نیز بر اهمیت و ضرورت آموزش پیش‌دبستانی می‏افزاید.
آموزش‏های پیش‏دبستانی موجب می‌شود کودکان طبقات محروم زمینه‌های لازم را برای اینکه به طور تقریبی هم‏سطح کودکان طبقات متوسط و مرفه شوند، پیدا ‏کنند که قطعا دولت باید این مانع را در جهت دسترسی تمام افراد بردارد و آموزش رسمی پیش‌دبستانی را مورد توجه قرار دهد، ولی به دلیل مسائل مالی و هزینه‌های این بخش تابه‌حال شاهد حرکت مؤثر در این بخش نبوده‌ایم. لازم است آموزش‌وپرورش به عنوان نهاد متولی با درگیرکردن سایر ارگان‌ها و به‌ویژه مراکز عمومی دولتی نظیر «شهرداری‌ها و دهیاری‌ها» این موضوع را حل کند و اعتبارات دولتی به این بخش نیز تعلق گیرد.
وقتی رسمیت‌بخشیدن به آموزش پیش‌دبستانی رخ نداده باشد، صحبت از کیفیت اغراق خواهد بود؛ برای مثال مربی آموزش پیش‌دبستانی مهم‌ترین رکن آموزش پیش‌دبستانی است، فردی که به دلیل توجه کودک به او محور آموزش پیش‌دبستانی خواهد بود که در تربیت شخصیت، تخیل و حواس کودک نقش حیاتی دارد. اما با رسمی‌نبودن این آموزش، تربیت مربیان، آشنایی با اهداف برنامه‌ها و روش‌های مناسب برای رشد جسمی و حرکتی کودکان در سنین مختلف و آشنایی با روش‌های مناسب برای رشد اجتماعی - اخلاقی و مذهبی کودکان در سنین مختلف است. با توجه به اهمیت و ضرورت آموزش پیش از دبستان، مربیان این مقطع نیازمند اطلاعات و یافته‌های جدید کاربردی هستند تا با مجهزبودن به این مهارت‌ها بتوانند برخورد مناسب را با کودکان داشته باشند؛ درحالی‌که نبود معلم متخصص و آموزش‌دیده اساس معضلات این مراکز را در کشور ما تشکیل می‌دهد. مراکز آموزش پیش‌دبستانی ما، کمتر مربی آموزش‌دیده و رسمی استخدام می‌کنند و به‌ویژه در مراکز ضمیمه، استخدام معلم آزاد متداول است که اغلب از صلاحیت آموزشی که اساس آن آموزش غیرمستقیم است برخوردار نیستند؛ علاوه بر نبود آموزش‌های تخصصی به معلمان در این مراکزآ آنان با نگذراندن دوره تحصیلات دانشگاهی در این رابطه، همچنان از آموزش حین خدمت نیز محروم‌اند و همین، شکایت اغلب معلمان پیش‌دبستانی را برانگیخته است. برای پرورش مربیان متخصص و متعهد باید با برنامه‌های آموزشی، آنان را با مبانی و علوم پایه مرتبط با مرکز پیش‌دبستانی، بهداشت جسم و روان و اصول تغذیه آشنا کرد و از اینها در جهت پرورش استعدادهای فردی و رشد روانی کودکان استفاده کنند. مربی باید با بازی‌ها و سرگرمی‌های هدف‌دار برای پیشبرد اهداف تربیتی و برای شکل‌گیری شخصیت کودک آشنا شود و برای نحوه مدیریت و برنامه‌ریزی به نحو مطلوب از دانش خود استفاده کند. پس برای کیفیت‌بخشی و ورود به این حوزه لازم است ابتدا و شاید زودتر این دوره رسمی شود و برای حل مسائل مالی و قرارگرفتن در دسترس عموم از ظرفیت نهادهای عمومی همانند شهرداری‌ها و دهیاری‌ها استفاده و آموزش‌وپرورش متولی و هماهنگ‌کننده این حوزه و زیرساخت‌ها و سخت‌افزارهای این بخش به وسیله سایر ارگان‌ها فراهم شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.