|

رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی در گفت‌وگو با «شرق»:

پیش‌دبستانی برای مناطق محروم 2زبانه رایگان شود

موضوع آموزش زبان مادری‌ آگاهانه یا ناآگاهانه منجر به ایجاد فرصتی برای جریان‌ها یا افرادی شده است که با طرح دعاوی تجزیه‌طلبانه و قوم‌گرایانه نه‌تنها خللی در وحدت ملی ایران ایجاد می‌کنند بلکه خواسته یا ناخواسته فرصت توجه جدی به امر آموزش کودکان دوزبانه و برنامه‌ریزی مسئولان برای آموزش به این کودکان را تحت‌الشعاع قرار می‌دهند. در شرایطی که آموزش حق طبیعی تمامی کودکان این مرزوبوم است اما پایین‌بودن نرخ پوشش پیش‌دبستانی در کشور و مواجهه ناگهانی کودک کلاس اول با یک زبان جدید، منجر به بی‌علاقگی آنها به یادگیری و از سوی دیگر دلسردی‌شان از زبان فارسی می‌شود. موضوعاتی مانند آموزش زبان مادری یا آموزش به زبان مادری، مسائلی جدی، علمی و ملی بوده که دیگر کشورها سال‌هاست درباره آن تحقیق و آن را تجربه کرده‌اند.
غلامعلی حدادعادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، از هم‌زیستی گویش‌ها و زبان‌ها سخن می‌گوید. وی از دو عامل دین و زبان فارسی به عنوان دو پیوند تاریخی- اجتماعی ملت ایران یاد کرده و آن را هویت‌بخش می‌داند و با اشاره به دغدغه‌های فرهنگستان زبان و ادب فارسی برای داشتن یک نگاه علمی به زبان، از اهمیت آموزش پیش از دبستان رایگان برای مناطق محروم دوزبانه سخن می‌گوید. در ادامه گفت‌وگوی «شرق» را با غلامعلی حدادعادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی می‌خوانید:

‌ یکی از مشکلات و دغدغه‌های آموزش به کودکان دوزبانه این است که فاصله و شکاف زبانی این کودکان با کودکان هم‌گروه سنی فارس‌زبان مشخص نیست. چگونه می‌توان هم به آموزش زبان فارسی به کودکان دوزبانه پرداخت و هم جایگاه زبانی مادری‌شان را حفظ کرد؟
مسئله دوزبانگی یکی از مسائل جامعه ایران است. البته ایران تنها کشوری نیست که مسئله چندزبانگی یا دوزبانگی در آن مطرح است. این مسئله، مسئله بسیار ظریفی است. از آن مسائلی است که دشمنان استقلال ایران و قدرت‌هایی که طمع به تجزیه ایران دارند و یکپارچگی ایران را دوست ندارند، از زاویه‌دید منفی خودشان به آن نگاه می‌کنند. درواقع این مسئله فقط یک مسئله آموزشی نیست بلکه یک مسئله سیاسی و اجتماعی هم هست. بنابراین هرکسی که وارد این بحث می‌شود، باید ابعاد مختلف موضوع را با هم ببیند. نکته دیگر این است که ملت ایران دو عامل همبستگی و وحدت در طول تاریخ داشته است؛ یکی دین و دیگری زبان فارسی. این دو پیوند تاریخی- اجتماعی این ملت را در طول تاریخ چند‌هزارساله به عنوان یک ملت حفظ کرده و به آن هویت بخشیده‌اند.
زبان فارسی، پدری به نام زبان فارسی میانه و پدربزرگی به نام زبان فارسی باستان دارد. زبان فارسی در این چند هزار سال مانند رودخانه‌ای است که از کوهستانی بلند آغاز شده و حالا به مزارع سرسبز آب‌رسانی دارد. هر نوع تصمیمی برای حل مسائل دوزبانگی گرفته شود، باید در آن جایگاه زبان فارسی فراموش نشود. نکته دیگر این است که ما به هیچ‌وجه نباید رفتاری داشته باشیم که به تضعیف و نابودی زبان‌های محلی و قومی و حتی گویش‌ها منجر شود. ما باید هم به حفظ زبان فارسی اهتمام داشته باشیم و هم به حفظ زبان‌های دیگری که مردم ایران به آنها تکلم می‌کنند. سیاست ما هم در فرهنگستان به هیچ‌وجه در جهت تضعیف هیچ زبانی در ایران نیست و ما یک گروه علمی به نام گروه زبان‌ها و گویش‌های ایرانی داریم.
‌فرهنگستان زبان و ادب فارسی با پیگیری‌هایی که در حوزه دوزبانه‌ها داشت، توانست مسئله تخصیص بودجه برای فعال‌کردن آموزش پیش از دبستان را به جریان بیندازد. مناسب‌ترین روش برای تأمین اهداف تعریف‌شده در این بودجه برای پوشش حداکثری پیش‌دبستانی در کشور و به‌ویژه مناطق محروم چیست؟
درباره دوزبانگی دو، سه سالی است که ما به صورت جدی فعال شده‌ایم. یکی از دستاوردهای فرهنگستان زبان و ادب فارسی این بود که با پیگیری در این زمینه و اقدام وزارت آموزش‌وپرورش به موفقیت و نتایج امیدوارکننده‌ای دست یافته است. من چون عضو شورای عالی آموزش‌وپرورش هستم و سابقا 13 سال حضور در آموزش‌وپرورش داشتم، با این تجربه و سابقه کار، مسئله آموزش به دوزبانه‌ها در دوره پیش‌دبستانی را پیگیری کردم و نهایتا منجر به این شد که در بودجه سال 95 50‌ میلیارد تومان به مسئله پیش‌دبستانی اختصاص پیدا کرد. حالا اینکه چه مقدار از این پول پرداخت و چه اقدامی شده، خبر ندارم. البته کاری که می‌شد، انجام دادیم و بعد از این هم پیگیر هستیم.
درحال‌حاضر مناسب‌ترین راه برای کمک به آموزش دانش‌آموزان مناطق دوزبانه و تأمین منابع مالی این دانش‌آموزان این است که وزارت آموزش‌وپرورش باید به گسترش پیش‌دبستانی در مناطق دوزبانه کمک کند و به سرمایه‌گذاری در مناطق محروم دوزبانه برای راه‌اندازی پیش‌دبستانی اقدام کند. وزارت آموزش‌وپرورش به دلیل مشکلات بودجه از چند سال پیش ورود خود را در حوزه پیش‌دبستانی محدود کرده است. من چون در مجلس نهم، عضو کمیسیون آموزش و تحقیقات بوده‌ام، می‌دانم که آنها می‌گویند خانواده‌ها اگر مایل هستند فرزندانشان را به دوره پیش‌دبستانی بسپارند، هزینه‌اش را خودشان بدهند. درواقع پیش‌دبستانی در شرایط فعلی در مقیاس کلان کار بخش خصوصی است. این سیاست کلی وزارت آموزش‌وپرورش است. حالا ممکن است برای معلمان خودش، پیش‌دبستانی‌ها یا مهدکودک‌هایی داشته باشد ولی آنها فقط برای معلم‌های خودش است و سیاست آموزش‌وپرورش سرمایه‌گذاری در پیش‌دبستانی نیست.
ما نظرمان این است که این حکم کلی یک استثنای مهم دارد و آن پیش‌دبستانی در مناطق محروم دوزبانه است. وقتی خانواده‌ای گرفتار فقر است، نمی‌توانید از ایشان انتظار داشته باشید که ماهانه مبلغی بدهند برای اینکه فرزندشان به پیش‌دبستانی برود و بر مشکل دوزبانگی غلبه کند. در نتیجه خانواده‌های فقیر در مناطق دوزبانه به دوره پیش‌دبستانی راه پیدا نمی‌کنند و وقتی به دبستان می‌آیند، آن آموزشی که در دوره دبستان باید به آنها داده شود، انجام نمی‌شود. این واقعیتی است که اکنون با آن مواجه هستیم. باید وزارت آموزش‌وپرورش عنایت خاصی به توسعه این مدارس و برنامه درسی دوره پیش‌دبستانی در مناطق دوزبانه با تفکیک یک منطقه از منطقه دیگر داشته باشد. باید هم وزارتخانه این برنامه را جدی بگیرد و هم سازمان برنامه و بودجه این بودجه مصوب را تخصیص دهد و در اختیار قرار دهد و به صورت مستمر نظارت شود که این مشکل درمان شود.
‌ در طراحی محتوای آموزشی باکیفیت با توجه به غیرمتمرکزبودن و بومی‌بودن محتوای آموزشی پیش‌دبستانی، چه اصولی باید رعایت شود تا زمینه مناسب برای طراحی محتوای آموزشی سازگار با ویژگی‌های اجتماعی، اقتصادی، قومیتی، فرهنگی و زبانی لحاظ شود؟
برنامه محتوایی پیش‌دبستانی یک چارچوب علمی و مشخص مبتنی‌ بر روان‌شناسی یادگیری و... دارد. ما می‌توانیم این چارچوب کلی را بین همه پیش‌دبستانی‌ها مشترک بگیریم، منتها لغاتی که در هر منطقه استفاده می‌شود، باید از زبان مادری آن بچه‌ها گرفته شود. باید با یک شیوه خاص، یک دوره انس و آشنایی با زبان فارسی خارج از منزل برای این گروه از کودکان آماده شود تا وقتی اینها در هفت‌سالگی وارد مدرسه می‌شوند، تفاوت زیادی با بچه‌هایی که زبان مادری‌شان فارسی است، نداشته باشند. می‌توان فاصله را کم کرد و سطح آموزش زبان فارسی را در مناطق دوزبانه به‌این‌ترتیب بالا برد.
‌ چه کنیم تا زبان فارسی برای این گروه جذابیت داشته باشد؟
باید برای دوره پیش‌دبستانی در مناطق دوزبانه یک برنامه‌ریزی ویژه‌ شود. یعنی ما نمی‌توانیم همان برنامه‌ای را که در دوره پیش‌دبستانی در تهران، مشهد و اصفهان داریم، در تبریز، اهواز، بلوچستان و... اجرا کنیم. در واقع کارشناسان باید بتوانند این برنامه را مطابق نیاز مناطق دوزبانه اصلاح کنند و تغییر دهند.
‌ توجه فرهنگستان زبان و ادب فارسی به حفظ زبان فارسی باعث شده ابعاد دیگر فعالیت‌های این فرهنگستان کمتر دیده شود. ازجمله فعالیت‌ها و پژوهش‌هایی که در مناطق دوزبانه انجام داده است. ازهمین‌رو بسیاری گمان می‌کنند یک نگاه امنیتی بر این مسئله حاکم است. نظر شما چیست؟
فرهنگستان به مسئله زبان نگاه علمی دارد. در نگاه علمی همه زبان‌ها، زبان هستند و قابل مطالعه‌ و شایسته توجه هستند. البته زبان فارسی از دیرباز زبان مشترک ارتباط همه اقوام ایران با هم بوده است. آن موقع که فردوسی در غزنه‌ای که امروز در افغانستان است، شاهنامه را سرود، چه‌بسا که احتمالا هم زبان محلی مردم غزنه غیر از زبان فارسی رسمی و هم زبان مردم شیراز غیر از این زبان بوده است و هم زبان مردم تبریز. مردم کوچه و بازار با زبان فردوسی با هم صحبت نمی‌کردند اما حافظ که می‌خواسته در شیراز شعر بگوید، به همان زبانی شعر می‌گوید که فردوسی 300 سال قبل از او در غزنه شعر گفته است.
هُمام و قطران هم که در تبریز می‌خواستند شعر بگویند، به همان زبان سعدی و فردوسی در شیراز شعر می‌گفتند. یعنی زبان مشترک رسمی بین همه اینها زبان فارسی بوده است. این نشان می‌دهد که این زبان یک بستر پیوند و مفاهمه و ارتباط است. این برای فرهنگستان یک واقعیت است و واقعیت دیگر این است که زبان‌های ترکی، کردی، بلوچی، لری و سایر زبان‌ها باید حفظ شوند. حتی گویش‌های فرعی‌تر هم باید مطالعه و شناخته شوند. اصلا بحث دشمنی و ترجیح زبانی بر زبان دیگر در کار نیست و قرار نیست بی‌اعتنایی و نامهربانی به هیچ زبانی مطرح شود. همان‌طور که نامهربانی نسبت به هیچ یک از ایرانی‌ها منطقی نیست، نامهربانی نسبت به زبان قومی و محلی هیچ ایرانی نیز منطقی نیست.
ما هم‌اکنون در تبریز بنیاد آموزشی و پژوهشی «شهریار» را داریم. در آن بنیاد به آنها گفته‌ایم الگوی فعالیت شما شخصیت شهریار باشد. شهریار زبان مادری‌اش ترکی است و شعر به زبان ترکی دارد اما، شاعر ملی ایران است. تأکید شده است اگر کسی در آنجا بخواهد درباره زبان و ادبیات ترکی تحقیق کند، به او کمک کنند. اگر کسی کمک خواست، برای آموزش زبان ترکی کمک کنند و نسبت به زبان و ادب فارسی هم البته اهتمام داشته باشند.
در واقع الگوی ما شهریار است؛ که چطور با «حیدربابا» یک آذربایجانی اصیل است و از سوی دیگر با «علی ‌ای همای رحمت» یک ایرانی مسلمان فارسی‌دوست فارسی‌زبان درجه اول. چنین الگویی در این بنیاد دنبال می‌شود.
در کشوری که رهبر آن به آذربایجان و خامنه تعلق دارد و زبان ترکی را از پدر و مادرش یاد گرفته، چطور ممکن است تصور شود که نسبت به زبان ترکی یا هر زبان دیگری کسی جرئت بی‌اعتنایی و دشمنی وجود داشته باشد.

موضوع آموزش زبان مادری‌ آگاهانه یا ناآگاهانه منجر به ایجاد فرصتی برای جریان‌ها یا افرادی شده است که با طرح دعاوی تجزیه‌طلبانه و قوم‌گرایانه نه‌تنها خللی در وحدت ملی ایران ایجاد می‌کنند بلکه خواسته یا ناخواسته فرصت توجه جدی به امر آموزش کودکان دوزبانه و برنامه‌ریزی مسئولان برای آموزش به این کودکان را تحت‌الشعاع قرار می‌دهند. در شرایطی که آموزش حق طبیعی تمامی کودکان این مرزوبوم است اما پایین‌بودن نرخ پوشش پیش‌دبستانی در کشور و مواجهه ناگهانی کودک کلاس اول با یک زبان جدید، منجر به بی‌علاقگی آنها به یادگیری و از سوی دیگر دلسردی‌شان از زبان فارسی می‌شود. موضوعاتی مانند آموزش زبان مادری یا آموزش به زبان مادری، مسائلی جدی، علمی و ملی بوده که دیگر کشورها سال‌هاست درباره آن تحقیق و آن را تجربه کرده‌اند.
غلامعلی حدادعادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، از هم‌زیستی گویش‌ها و زبان‌ها سخن می‌گوید. وی از دو عامل دین و زبان فارسی به عنوان دو پیوند تاریخی- اجتماعی ملت ایران یاد کرده و آن را هویت‌بخش می‌داند و با اشاره به دغدغه‌های فرهنگستان زبان و ادب فارسی برای داشتن یک نگاه علمی به زبان، از اهمیت آموزش پیش از دبستان رایگان برای مناطق محروم دوزبانه سخن می‌گوید. در ادامه گفت‌وگوی «شرق» را با غلامعلی حدادعادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی می‌خوانید:

‌ یکی از مشکلات و دغدغه‌های آموزش به کودکان دوزبانه این است که فاصله و شکاف زبانی این کودکان با کودکان هم‌گروه سنی فارس‌زبان مشخص نیست. چگونه می‌توان هم به آموزش زبان فارسی به کودکان دوزبانه پرداخت و هم جایگاه زبانی مادری‌شان را حفظ کرد؟
مسئله دوزبانگی یکی از مسائل جامعه ایران است. البته ایران تنها کشوری نیست که مسئله چندزبانگی یا دوزبانگی در آن مطرح است. این مسئله، مسئله بسیار ظریفی است. از آن مسائلی است که دشمنان استقلال ایران و قدرت‌هایی که طمع به تجزیه ایران دارند و یکپارچگی ایران را دوست ندارند، از زاویه‌دید منفی خودشان به آن نگاه می‌کنند. درواقع این مسئله فقط یک مسئله آموزشی نیست بلکه یک مسئله سیاسی و اجتماعی هم هست. بنابراین هرکسی که وارد این بحث می‌شود، باید ابعاد مختلف موضوع را با هم ببیند. نکته دیگر این است که ملت ایران دو عامل همبستگی و وحدت در طول تاریخ داشته است؛ یکی دین و دیگری زبان فارسی. این دو پیوند تاریخی- اجتماعی این ملت را در طول تاریخ چند‌هزارساله به عنوان یک ملت حفظ کرده و به آن هویت بخشیده‌اند.
زبان فارسی، پدری به نام زبان فارسی میانه و پدربزرگی به نام زبان فارسی باستان دارد. زبان فارسی در این چند هزار سال مانند رودخانه‌ای است که از کوهستانی بلند آغاز شده و حالا به مزارع سرسبز آب‌رسانی دارد. هر نوع تصمیمی برای حل مسائل دوزبانگی گرفته شود، باید در آن جایگاه زبان فارسی فراموش نشود. نکته دیگر این است که ما به هیچ‌وجه نباید رفتاری داشته باشیم که به تضعیف و نابودی زبان‌های محلی و قومی و حتی گویش‌ها منجر شود. ما باید هم به حفظ زبان فارسی اهتمام داشته باشیم و هم به حفظ زبان‌های دیگری که مردم ایران به آنها تکلم می‌کنند. سیاست ما هم در فرهنگستان به هیچ‌وجه در جهت تضعیف هیچ زبانی در ایران نیست و ما یک گروه علمی به نام گروه زبان‌ها و گویش‌های ایرانی داریم.
‌فرهنگستان زبان و ادب فارسی با پیگیری‌هایی که در حوزه دوزبانه‌ها داشت، توانست مسئله تخصیص بودجه برای فعال‌کردن آموزش پیش از دبستان را به جریان بیندازد. مناسب‌ترین روش برای تأمین اهداف تعریف‌شده در این بودجه برای پوشش حداکثری پیش‌دبستانی در کشور و به‌ویژه مناطق محروم چیست؟
درباره دوزبانگی دو، سه سالی است که ما به صورت جدی فعال شده‌ایم. یکی از دستاوردهای فرهنگستان زبان و ادب فارسی این بود که با پیگیری در این زمینه و اقدام وزارت آموزش‌وپرورش به موفقیت و نتایج امیدوارکننده‌ای دست یافته است. من چون عضو شورای عالی آموزش‌وپرورش هستم و سابقا 13 سال حضور در آموزش‌وپرورش داشتم، با این تجربه و سابقه کار، مسئله آموزش به دوزبانه‌ها در دوره پیش‌دبستانی را پیگیری کردم و نهایتا منجر به این شد که در بودجه سال 95 50‌ میلیارد تومان به مسئله پیش‌دبستانی اختصاص پیدا کرد. حالا اینکه چه مقدار از این پول پرداخت و چه اقدامی شده، خبر ندارم. البته کاری که می‌شد، انجام دادیم و بعد از این هم پیگیر هستیم.
درحال‌حاضر مناسب‌ترین راه برای کمک به آموزش دانش‌آموزان مناطق دوزبانه و تأمین منابع مالی این دانش‌آموزان این است که وزارت آموزش‌وپرورش باید به گسترش پیش‌دبستانی در مناطق دوزبانه کمک کند و به سرمایه‌گذاری در مناطق محروم دوزبانه برای راه‌اندازی پیش‌دبستانی اقدام کند. وزارت آموزش‌وپرورش به دلیل مشکلات بودجه از چند سال پیش ورود خود را در حوزه پیش‌دبستانی محدود کرده است. من چون در مجلس نهم، عضو کمیسیون آموزش و تحقیقات بوده‌ام، می‌دانم که آنها می‌گویند خانواده‌ها اگر مایل هستند فرزندانشان را به دوره پیش‌دبستانی بسپارند، هزینه‌اش را خودشان بدهند. درواقع پیش‌دبستانی در شرایط فعلی در مقیاس کلان کار بخش خصوصی است. این سیاست کلی وزارت آموزش‌وپرورش است. حالا ممکن است برای معلمان خودش، پیش‌دبستانی‌ها یا مهدکودک‌هایی داشته باشد ولی آنها فقط برای معلم‌های خودش است و سیاست آموزش‌وپرورش سرمایه‌گذاری در پیش‌دبستانی نیست.
ما نظرمان این است که این حکم کلی یک استثنای مهم دارد و آن پیش‌دبستانی در مناطق محروم دوزبانه است. وقتی خانواده‌ای گرفتار فقر است، نمی‌توانید از ایشان انتظار داشته باشید که ماهانه مبلغی بدهند برای اینکه فرزندشان به پیش‌دبستانی برود و بر مشکل دوزبانگی غلبه کند. در نتیجه خانواده‌های فقیر در مناطق دوزبانه به دوره پیش‌دبستانی راه پیدا نمی‌کنند و وقتی به دبستان می‌آیند، آن آموزشی که در دوره دبستان باید به آنها داده شود، انجام نمی‌شود. این واقعیتی است که اکنون با آن مواجه هستیم. باید وزارت آموزش‌وپرورش عنایت خاصی به توسعه این مدارس و برنامه درسی دوره پیش‌دبستانی در مناطق دوزبانه با تفکیک یک منطقه از منطقه دیگر داشته باشد. باید هم وزارتخانه این برنامه را جدی بگیرد و هم سازمان برنامه و بودجه این بودجه مصوب را تخصیص دهد و در اختیار قرار دهد و به صورت مستمر نظارت شود که این مشکل درمان شود.
‌ در طراحی محتوای آموزشی باکیفیت با توجه به غیرمتمرکزبودن و بومی‌بودن محتوای آموزشی پیش‌دبستانی، چه اصولی باید رعایت شود تا زمینه مناسب برای طراحی محتوای آموزشی سازگار با ویژگی‌های اجتماعی، اقتصادی، قومیتی، فرهنگی و زبانی لحاظ شود؟
برنامه محتوایی پیش‌دبستانی یک چارچوب علمی و مشخص مبتنی‌ بر روان‌شناسی یادگیری و... دارد. ما می‌توانیم این چارچوب کلی را بین همه پیش‌دبستانی‌ها مشترک بگیریم، منتها لغاتی که در هر منطقه استفاده می‌شود، باید از زبان مادری آن بچه‌ها گرفته شود. باید با یک شیوه خاص، یک دوره انس و آشنایی با زبان فارسی خارج از منزل برای این گروه از کودکان آماده شود تا وقتی اینها در هفت‌سالگی وارد مدرسه می‌شوند، تفاوت زیادی با بچه‌هایی که زبان مادری‌شان فارسی است، نداشته باشند. می‌توان فاصله را کم کرد و سطح آموزش زبان فارسی را در مناطق دوزبانه به‌این‌ترتیب بالا برد.
‌ چه کنیم تا زبان فارسی برای این گروه جذابیت داشته باشد؟
باید برای دوره پیش‌دبستانی در مناطق دوزبانه یک برنامه‌ریزی ویژه‌ شود. یعنی ما نمی‌توانیم همان برنامه‌ای را که در دوره پیش‌دبستانی در تهران، مشهد و اصفهان داریم، در تبریز، اهواز، بلوچستان و... اجرا کنیم. در واقع کارشناسان باید بتوانند این برنامه را مطابق نیاز مناطق دوزبانه اصلاح کنند و تغییر دهند.
‌ توجه فرهنگستان زبان و ادب فارسی به حفظ زبان فارسی باعث شده ابعاد دیگر فعالیت‌های این فرهنگستان کمتر دیده شود. ازجمله فعالیت‌ها و پژوهش‌هایی که در مناطق دوزبانه انجام داده است. ازهمین‌رو بسیاری گمان می‌کنند یک نگاه امنیتی بر این مسئله حاکم است. نظر شما چیست؟
فرهنگستان به مسئله زبان نگاه علمی دارد. در نگاه علمی همه زبان‌ها، زبان هستند و قابل مطالعه‌ و شایسته توجه هستند. البته زبان فارسی از دیرباز زبان مشترک ارتباط همه اقوام ایران با هم بوده است. آن موقع که فردوسی در غزنه‌ای که امروز در افغانستان است، شاهنامه را سرود، چه‌بسا که احتمالا هم زبان محلی مردم غزنه غیر از زبان فارسی رسمی و هم زبان مردم شیراز غیر از این زبان بوده است و هم زبان مردم تبریز. مردم کوچه و بازار با زبان فردوسی با هم صحبت نمی‌کردند اما حافظ که می‌خواسته در شیراز شعر بگوید، به همان زبانی شعر می‌گوید که فردوسی 300 سال قبل از او در غزنه شعر گفته است.
هُمام و قطران هم که در تبریز می‌خواستند شعر بگویند، به همان زبان سعدی و فردوسی در شیراز شعر می‌گفتند. یعنی زبان مشترک رسمی بین همه اینها زبان فارسی بوده است. این نشان می‌دهد که این زبان یک بستر پیوند و مفاهمه و ارتباط است. این برای فرهنگستان یک واقعیت است و واقعیت دیگر این است که زبان‌های ترکی، کردی، بلوچی، لری و سایر زبان‌ها باید حفظ شوند. حتی گویش‌های فرعی‌تر هم باید مطالعه و شناخته شوند. اصلا بحث دشمنی و ترجیح زبانی بر زبان دیگر در کار نیست و قرار نیست بی‌اعتنایی و نامهربانی به هیچ زبانی مطرح شود. همان‌طور که نامهربانی نسبت به هیچ یک از ایرانی‌ها منطقی نیست، نامهربانی نسبت به زبان قومی و محلی هیچ ایرانی نیز منطقی نیست.
ما هم‌اکنون در تبریز بنیاد آموزشی و پژوهشی «شهریار» را داریم. در آن بنیاد به آنها گفته‌ایم الگوی فعالیت شما شخصیت شهریار باشد. شهریار زبان مادری‌اش ترکی است و شعر به زبان ترکی دارد اما، شاعر ملی ایران است. تأکید شده است اگر کسی در آنجا بخواهد درباره زبان و ادبیات ترکی تحقیق کند، به او کمک کنند. اگر کسی کمک خواست، برای آموزش زبان ترکی کمک کنند و نسبت به زبان و ادب فارسی هم البته اهتمام داشته باشند.
در واقع الگوی ما شهریار است؛ که چطور با «حیدربابا» یک آذربایجانی اصیل است و از سوی دیگر با «علی ‌ای همای رحمت» یک ایرانی مسلمان فارسی‌دوست فارسی‌زبان درجه اول. چنین الگویی در این بنیاد دنبال می‌شود.
در کشوری که رهبر آن به آذربایجان و خامنه تعلق دارد و زبان ترکی را از پدر و مادرش یاد گرفته، چطور ممکن است تصور شود که نسبت به زبان ترکی یا هر زبان دیگری کسی جرئت بی‌اعتنایی و دشمنی وجود داشته باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.