|

نقش ICTدر توسعه عدالت آموزشی

سمیه رومینا.مدیر محتوای زیست‎بوم مجازی درسا

توسعه عدالت آموزشی، دغدغه‎ای است که از دیرباز درباره آن سخن گفته‎اند و به عنوان یکی از آرزوهای بشر، به‌ویژه برای اقشار متوسط و ضعیف جوامع مختلف مطرح بوده است؛ اینک با تغییرات سریع فناوری‌های ارتباطی، محقق‌شدن آن نزدیک‌تر شده است. قبل از ورود به بحث آشنای نقش فناوری اطلاعات در توسعه عدالت آموزشی، بهتر است تأملی بر مفهوم عدالت آموزشی داشته باشیم. تعاریف مختلفی از عدالت آموزشی ارائه شده است که در اینجا یکی از این تعاریف که جامع‌تر به نظر می‎آید، انتخاب شده است: «عدالت آموزشی به معنای اختصاص منابع و توجه یکسان به همه افراد نیست؛ بلکه به معنای اختصاص منابع و توجه متناسب با شرایط فراگیران است». براین‌اساس حتی ممکن است کسی که در شهر تهران زندگی می‌کند نیز شرایط آموزشی عادلانه‌ای نداشته باشد. به‌صورت کلان، عدالت آموزشی نوعی نگاه انسان‎گرایانه و عدالت‌خواهانه است و یکی از شاخص‌های مهم توسعه‌یافتگی جوامع به شمار می‌رود و به‌صورت خرد، ابزار و ساز‌و‌کاری است که امکان پرورش و شکوفاکردن استعدادها و اندیشه‎های خلاق را به‌طور برابر تأمین می‎کند. شاید بتوان اولین حضور فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش را در برنامه‌های آموزشی رادیویی و تلویزیونی دانست. پس از آن با ظهور رایانه و اینترنت، ابزارهای آموزشی فناورانه گسترده‎تر شد و جامعه مخاطب بیشتری را پوشش داد و در سال‌های اخیر با رواج گوشی‎های هوشمند، جامعه مخاطب آن با رشدی سریع در حال افزایش است. محصولات حاصل از فناوری اطلاعات و ارتباطات به دلیل ماهیت جذابی که دارند، می‎توانند در تدریس، تمرین، آزمایش و افزایش آگاهی گروه‎های مختلف فراگیران، اعم از کودکان، دانش‎آموزان، مربیان، دانشجویان، فارغ‌التحصیلان، زنان خانه‌دار و... مؤثر واقع شوند.
از مهم‌ترین ابزارهای فناورانه آموزشی، می‎توان به برنامه‎های رادیو و تلویزیون، سرویس‌های ارزش‌افزوده تلفن ثابت و همراه (PRM)، DVD و نرم‎افزارهای قابل استفاده در رایانه‎ها، کلاس‎های آنلاین، بسته‎های پیامکی، برنامک‌های (اپلیکیشن) ویژه تبلت و گوشی هوشمند و محتوای چندرسانه‎ای آنلاین و آفلاین اشاره کرد. از طریق این ابزارها، فراگیران می‌توانند در زمان و مکان موردنظر، بدون محدودیت سنی، اقتصادی و جنسیتی از آموزش برخوردار شوند. علاوه بر اینها با ورود فناوری اطلاعات و ارتباطات در حوزه آموزش، شرایط زیر برای فراگیران فراهم می‎شود:
یادگیری در محیطی بدون استرس
یادگیری براساس تفاوت‌های فردی و سرعت یادگیری
کاهش محرومیت‌های محیطی و دسترسی به امکاناتی نظیر آزمایشگاه از طریق واقعیت افزوده
یادگیری مادام‌العمر و بدون محدودیت
ارزیابی در شرایطی عادلانه و بدون غرض‎ورزی
اجرای یکسان قوانین و مقررات آموزشی
با ورود فناوری اطلاعات و ارتباطات به عرصه آموزشی، تغییراتی بنیادین در روش‌های آموزشی ایجاد شده‎ است. با ورود محتوای چندرسانه‎ای به مدارس، آموزش‌ها تعاملی شد و دانش‌آموزان از حالت منفعل به حالت فعال درآمدند. سبک آموزش از حافظه‌گرایی به پژوهش‎محوری گرایش پیدا کرد و پس از آن با ظهور اینترنت، یادگیری مشارکتی پررنگ شد و امروزه با رواج گوشی‎های هوشمند در خانواده‎ها و دسترسی به برنامک‎ها و بازی‎های اندرویدی و IOS، سرگرم‎آموزی از روش‌های آموزشی جذاب و پرطرفدار برای تمامی اقشار جامعه به حساب می‎آید. بد نیست نگاهی گذرا به آمار نفوذ تلفن همراه و اینترنت در کشورمان نشان می‌دهد که ضرورت توجه ویژه به تولید محتوا را در کنار توسعه زیرساخت نمایان می‎کند. برای توسعه عدالت آموزشی، توسعه زیرساخت بدون تولید محتوای بومی و مناسب نه‌تنها مؤثر نیست، حتی می‎تواند نتیجه معکوس داشته و خطرآفرین باشد. این خطر برای کودکان و نوجوانان که قشر آسیب‎پذیرتری هستند، جدی‎تر است. «زیست‏بوم مجازی درسا»، حساسیت این موضوع را درک کرده و تولید محتوای ارزشمند و بومی و طراحی سرویس‎های ویژه تلفن همراه برای کودکان و نوجوانان را در برنامه خود قرار داده ‎‌است. البته از ارائه آموزش‌های ویژه والدین (که معمولا در دانش استفاده از فناوری از فرزندان خود عقب‌تر هستند) نیز غافل نمانده است و در بسترهای مختلف فناورانه، از سرویس‌های ساده پیامکی تا برنامک‌های اندرویدی آنها را آموزش می‎دهد. درسا، آموزش مهارت‌های زندگی و سواد فضای مجازی به خانواده‎ها را از الزامات توسعه عدالت آموزشی می‌داند و براساس اهداف فرهنگی خود، سرویس‌های رایگان آموزشی و پرسش و پاسخ برای خانواده‎ها و مربیان طراحی و تولید کرده‌ است. باور اتاق فکر درسا این است که برای توسعه عدالت آموزشی، باید شرایط اقشار مختلف مردم را در مناطق مختلف کشور بسنجیم و متناسب با شرایط آنها، از ابزارهای مختلف فناورانه برای آموزش استفاده کنیم. در این خصوص حتی برای محروم‎ترین مناطق که ممکن است دسترسی به اینترنت یا گوشی هوشمند نداشته ‎باشند، برنامه‎‌ تلویزیونی تدارک دیده‎ایم.
امروزه مفاهیم فناوری اطلاعات و ارتباطات و توسعه عدالت آموزشی آن‌قدر به هم گره خورده‎اند که عدالت آموزشی بدون فناوری اطلاعات را ناممکن می‎نمایاند. فناوری اطلاعات با توسعه گستره دسترسی به آموزش، انعطاف‌پذیرکردن یادگیری فردی و محیطی و ارائه بازخورد فوری (از طریق سیستم امتیازی، آزمون‌ها و خودارزیابی‎ها) اتصالی جدایی‌ناپذیر با عدالت آموزشی دارد.

توسعه عدالت آموزشی، دغدغه‎ای است که از دیرباز درباره آن سخن گفته‎اند و به عنوان یکی از آرزوهای بشر، به‌ویژه برای اقشار متوسط و ضعیف جوامع مختلف مطرح بوده است؛ اینک با تغییرات سریع فناوری‌های ارتباطی، محقق‌شدن آن نزدیک‌تر شده است. قبل از ورود به بحث آشنای نقش فناوری اطلاعات در توسعه عدالت آموزشی، بهتر است تأملی بر مفهوم عدالت آموزشی داشته باشیم. تعاریف مختلفی از عدالت آموزشی ارائه شده است که در اینجا یکی از این تعاریف که جامع‌تر به نظر می‎آید، انتخاب شده است: «عدالت آموزشی به معنای اختصاص منابع و توجه یکسان به همه افراد نیست؛ بلکه به معنای اختصاص منابع و توجه متناسب با شرایط فراگیران است». براین‌اساس حتی ممکن است کسی که در شهر تهران زندگی می‌کند نیز شرایط آموزشی عادلانه‌ای نداشته باشد. به‌صورت کلان، عدالت آموزشی نوعی نگاه انسان‎گرایانه و عدالت‌خواهانه است و یکی از شاخص‌های مهم توسعه‌یافتگی جوامع به شمار می‌رود و به‌صورت خرد، ابزار و ساز‌و‌کاری است که امکان پرورش و شکوفاکردن استعدادها و اندیشه‎های خلاق را به‌طور برابر تأمین می‎کند. شاید بتوان اولین حضور فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش را در برنامه‌های آموزشی رادیویی و تلویزیونی دانست. پس از آن با ظهور رایانه و اینترنت، ابزارهای آموزشی فناورانه گسترده‎تر شد و جامعه مخاطب بیشتری را پوشش داد و در سال‌های اخیر با رواج گوشی‎های هوشمند، جامعه مخاطب آن با رشدی سریع در حال افزایش است. محصولات حاصل از فناوری اطلاعات و ارتباطات به دلیل ماهیت جذابی که دارند، می‎توانند در تدریس، تمرین، آزمایش و افزایش آگاهی گروه‎های مختلف فراگیران، اعم از کودکان، دانش‎آموزان، مربیان، دانشجویان، فارغ‌التحصیلان، زنان خانه‌دار و... مؤثر واقع شوند.
از مهم‌ترین ابزارهای فناورانه آموزشی، می‎توان به برنامه‎های رادیو و تلویزیون، سرویس‌های ارزش‌افزوده تلفن ثابت و همراه (PRM)، DVD و نرم‎افزارهای قابل استفاده در رایانه‎ها، کلاس‎های آنلاین، بسته‎های پیامکی، برنامک‌های (اپلیکیشن) ویژه تبلت و گوشی هوشمند و محتوای چندرسانه‎ای آنلاین و آفلاین اشاره کرد. از طریق این ابزارها، فراگیران می‌توانند در زمان و مکان موردنظر، بدون محدودیت سنی، اقتصادی و جنسیتی از آموزش برخوردار شوند. علاوه بر اینها با ورود فناوری اطلاعات و ارتباطات در حوزه آموزش، شرایط زیر برای فراگیران فراهم می‎شود:
یادگیری در محیطی بدون استرس
یادگیری براساس تفاوت‌های فردی و سرعت یادگیری
کاهش محرومیت‌های محیطی و دسترسی به امکاناتی نظیر آزمایشگاه از طریق واقعیت افزوده
یادگیری مادام‌العمر و بدون محدودیت
ارزیابی در شرایطی عادلانه و بدون غرض‎ورزی
اجرای یکسان قوانین و مقررات آموزشی
با ورود فناوری اطلاعات و ارتباطات به عرصه آموزشی، تغییراتی بنیادین در روش‌های آموزشی ایجاد شده‎ است. با ورود محتوای چندرسانه‎ای به مدارس، آموزش‌ها تعاملی شد و دانش‌آموزان از حالت منفعل به حالت فعال درآمدند. سبک آموزش از حافظه‌گرایی به پژوهش‎محوری گرایش پیدا کرد و پس از آن با ظهور اینترنت، یادگیری مشارکتی پررنگ شد و امروزه با رواج گوشی‎های هوشمند در خانواده‎ها و دسترسی به برنامک‎ها و بازی‎های اندرویدی و IOS، سرگرم‎آموزی از روش‌های آموزشی جذاب و پرطرفدار برای تمامی اقشار جامعه به حساب می‎آید. بد نیست نگاهی گذرا به آمار نفوذ تلفن همراه و اینترنت در کشورمان نشان می‌دهد که ضرورت توجه ویژه به تولید محتوا را در کنار توسعه زیرساخت نمایان می‎کند. برای توسعه عدالت آموزشی، توسعه زیرساخت بدون تولید محتوای بومی و مناسب نه‌تنها مؤثر نیست، حتی می‎تواند نتیجه معکوس داشته و خطرآفرین باشد. این خطر برای کودکان و نوجوانان که قشر آسیب‎پذیرتری هستند، جدی‎تر است. «زیست‏بوم مجازی درسا»، حساسیت این موضوع را درک کرده و تولید محتوای ارزشمند و بومی و طراحی سرویس‎های ویژه تلفن همراه برای کودکان و نوجوانان را در برنامه خود قرار داده ‎‌است. البته از ارائه آموزش‌های ویژه والدین (که معمولا در دانش استفاده از فناوری از فرزندان خود عقب‌تر هستند) نیز غافل نمانده است و در بسترهای مختلف فناورانه، از سرویس‌های ساده پیامکی تا برنامک‌های اندرویدی آنها را آموزش می‎دهد. درسا، آموزش مهارت‌های زندگی و سواد فضای مجازی به خانواده‎ها را از الزامات توسعه عدالت آموزشی می‌داند و براساس اهداف فرهنگی خود، سرویس‌های رایگان آموزشی و پرسش و پاسخ برای خانواده‎ها و مربیان طراحی و تولید کرده‌ است. باور اتاق فکر درسا این است که برای توسعه عدالت آموزشی، باید شرایط اقشار مختلف مردم را در مناطق مختلف کشور بسنجیم و متناسب با شرایط آنها، از ابزارهای مختلف فناورانه برای آموزش استفاده کنیم. در این خصوص حتی برای محروم‎ترین مناطق که ممکن است دسترسی به اینترنت یا گوشی هوشمند نداشته ‎باشند، برنامه‎‌ تلویزیونی تدارک دیده‎ایم.
امروزه مفاهیم فناوری اطلاعات و ارتباطات و توسعه عدالت آموزشی آن‌قدر به هم گره خورده‎اند که عدالت آموزشی بدون فناوری اطلاعات را ناممکن می‎نمایاند. فناوری اطلاعات با توسعه گستره دسترسی به آموزش، انعطاف‌پذیرکردن یادگیری فردی و محیطی و ارائه بازخورد فوری (از طریق سیستم امتیازی، آزمون‌ها و خودارزیابی‎ها) اتصالی جدایی‌ناپذیر با عدالت آموزشی دارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.