نقش ICTدر توسعه عدالت آموزشی
سمیه رومینا.مدیر محتوای زیستبوم مجازی درسا
توسعه عدالت آموزشی، دغدغهای است که از دیرباز درباره آن سخن گفتهاند و به عنوان یکی از آرزوهای بشر، بهویژه برای اقشار متوسط و ضعیف جوامع مختلف مطرح بوده است؛ اینک با تغییرات سریع فناوریهای ارتباطی، محققشدن آن نزدیکتر شده است. قبل از ورود به بحث آشنای نقش فناوری اطلاعات در توسعه عدالت آموزشی، بهتر است تأملی بر مفهوم عدالت آموزشی داشته باشیم. تعاریف مختلفی از عدالت آموزشی ارائه شده است که در اینجا یکی از این تعاریف که جامعتر به نظر میآید، انتخاب شده است: «عدالت آموزشی به معنای اختصاص منابع و توجه یکسان به همه افراد نیست؛ بلکه به معنای اختصاص منابع و توجه متناسب با شرایط فراگیران است». برایناساس حتی ممکن است کسی که در شهر تهران زندگی میکند نیز شرایط آموزشی عادلانهای نداشته باشد. بهصورت کلان، عدالت آموزشی نوعی نگاه انسانگرایانه و عدالتخواهانه است و یکی از شاخصهای مهم توسعهیافتگی جوامع به شمار میرود و بهصورت خرد، ابزار و سازوکاری است که امکان پرورش و شکوفاکردن استعدادها و اندیشههای خلاق را بهطور برابر تأمین میکند. شاید بتوان اولین حضور فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش را در برنامههای
آموزشی رادیویی و تلویزیونی دانست. پس از آن با ظهور رایانه و اینترنت، ابزارهای آموزشی فناورانه گستردهتر شد و جامعه مخاطب بیشتری را پوشش داد و در سالهای اخیر با رواج گوشیهای هوشمند، جامعه مخاطب آن با رشدی سریع در حال افزایش است. محصولات حاصل از فناوری اطلاعات و ارتباطات به دلیل ماهیت جذابی که دارند، میتوانند در تدریس، تمرین، آزمایش و افزایش آگاهی گروههای مختلف فراگیران، اعم از کودکان، دانشآموزان، مربیان، دانشجویان، فارغالتحصیلان، زنان خانهدار و... مؤثر واقع شوند.
از مهمترین ابزارهای فناورانه آموزشی، میتوان به برنامههای رادیو و تلویزیون، سرویسهای ارزشافزوده تلفن ثابت و همراه (PRM)، DVD و نرمافزارهای قابل استفاده در رایانهها، کلاسهای آنلاین، بستههای پیامکی، برنامکهای (اپلیکیشن) ویژه تبلت و گوشی هوشمند و محتوای چندرسانهای آنلاین و آفلاین اشاره کرد. از طریق این ابزارها، فراگیران میتوانند در زمان و مکان موردنظر، بدون محدودیت سنی، اقتصادی و جنسیتی از آموزش برخوردار شوند. علاوه بر اینها با ورود فناوری اطلاعات و ارتباطات در حوزه آموزش، شرایط زیر برای فراگیران فراهم میشود:
یادگیری در محیطی بدون استرس
یادگیری براساس تفاوتهای فردی و سرعت یادگیری
کاهش محرومیتهای محیطی و دسترسی به امکاناتی نظیر آزمایشگاه از طریق واقعیت افزوده
یادگیری مادامالعمر و بدون محدودیت
ارزیابی در شرایطی عادلانه و بدون غرضورزی
اجرای یکسان قوانین و مقررات آموزشی
با ورود فناوری اطلاعات و ارتباطات به عرصه آموزشی، تغییراتی بنیادین در روشهای آموزشی ایجاد شده است. با ورود محتوای چندرسانهای به مدارس، آموزشها تعاملی شد و دانشآموزان از حالت منفعل به حالت فعال درآمدند. سبک آموزش از حافظهگرایی به پژوهشمحوری گرایش پیدا کرد و پس از آن با ظهور اینترنت، یادگیری مشارکتی پررنگ شد و امروزه با رواج گوشیهای هوشمند در خانوادهها و دسترسی به برنامکها و بازیهای اندرویدی و IOS، سرگرمآموزی از روشهای آموزشی جذاب و پرطرفدار برای تمامی اقشار جامعه به حساب میآید. بد نیست نگاهی گذرا به آمار نفوذ تلفن همراه و اینترنت در کشورمان نشان میدهد که ضرورت توجه ویژه به تولید محتوا را در کنار توسعه زیرساخت نمایان میکند. برای توسعه عدالت آموزشی، توسعه زیرساخت بدون تولید محتوای بومی و مناسب نهتنها مؤثر نیست، حتی میتواند نتیجه معکوس داشته و خطرآفرین باشد. این خطر برای کودکان و نوجوانان که قشر آسیبپذیرتری هستند، جدیتر است. «زیستبوم مجازی درسا»، حساسیت این موضوع را درک کرده و تولید محتوای ارزشمند و بومی و طراحی سرویسهای ویژه تلفن همراه برای کودکان و نوجوانان را در برنامه خود قرار داده
است. البته از ارائه آموزشهای ویژه والدین (که معمولا در دانش استفاده از فناوری از فرزندان خود عقبتر هستند) نیز غافل نمانده است و در بسترهای مختلف فناورانه، از سرویسهای ساده پیامکی تا برنامکهای اندرویدی آنها را آموزش میدهد. درسا، آموزش مهارتهای زندگی و سواد فضای مجازی به خانوادهها را از الزامات توسعه عدالت آموزشی میداند و براساس اهداف فرهنگی خود، سرویسهای رایگان آموزشی و پرسش و پاسخ برای خانوادهها و مربیان طراحی و تولید کرده است. باور اتاق فکر درسا این است که برای توسعه عدالت آموزشی، باید شرایط اقشار مختلف مردم را در مناطق مختلف کشور بسنجیم و متناسب با شرایط آنها، از ابزارهای مختلف فناورانه برای آموزش استفاده کنیم. در این خصوص حتی برای محرومترین مناطق که ممکن است دسترسی به اینترنت یا گوشی هوشمند نداشته باشند، برنامه تلویزیونی تدارک دیدهایم.
امروزه مفاهیم فناوری اطلاعات و ارتباطات و توسعه عدالت آموزشی آنقدر به هم گره خوردهاند که عدالت آموزشی بدون فناوری اطلاعات را ناممکن مینمایاند. فناوری اطلاعات با توسعه گستره دسترسی به آموزش، انعطافپذیرکردن یادگیری فردی و محیطی و ارائه بازخورد فوری (از طریق سیستم امتیازی، آزمونها و خودارزیابیها) اتصالی جداییناپذیر با عدالت آموزشی دارد.
توسعه عدالت آموزشی، دغدغهای است که از دیرباز درباره آن سخن گفتهاند و به عنوان یکی از آرزوهای بشر، بهویژه برای اقشار متوسط و ضعیف جوامع مختلف مطرح بوده است؛ اینک با تغییرات سریع فناوریهای ارتباطی، محققشدن آن نزدیکتر شده است. قبل از ورود به بحث آشنای نقش فناوری اطلاعات در توسعه عدالت آموزشی، بهتر است تأملی بر مفهوم عدالت آموزشی داشته باشیم. تعاریف مختلفی از عدالت آموزشی ارائه شده است که در اینجا یکی از این تعاریف که جامعتر به نظر میآید، انتخاب شده است: «عدالت آموزشی به معنای اختصاص منابع و توجه یکسان به همه افراد نیست؛ بلکه به معنای اختصاص منابع و توجه متناسب با شرایط فراگیران است». برایناساس حتی ممکن است کسی که در شهر تهران زندگی میکند نیز شرایط آموزشی عادلانهای نداشته باشد. بهصورت کلان، عدالت آموزشی نوعی نگاه انسانگرایانه و عدالتخواهانه است و یکی از شاخصهای مهم توسعهیافتگی جوامع به شمار میرود و بهصورت خرد، ابزار و سازوکاری است که امکان پرورش و شکوفاکردن استعدادها و اندیشههای خلاق را بهطور برابر تأمین میکند. شاید بتوان اولین حضور فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش را در برنامههای
آموزشی رادیویی و تلویزیونی دانست. پس از آن با ظهور رایانه و اینترنت، ابزارهای آموزشی فناورانه گستردهتر شد و جامعه مخاطب بیشتری را پوشش داد و در سالهای اخیر با رواج گوشیهای هوشمند، جامعه مخاطب آن با رشدی سریع در حال افزایش است. محصولات حاصل از فناوری اطلاعات و ارتباطات به دلیل ماهیت جذابی که دارند، میتوانند در تدریس، تمرین، آزمایش و افزایش آگاهی گروههای مختلف فراگیران، اعم از کودکان، دانشآموزان، مربیان، دانشجویان، فارغالتحصیلان، زنان خانهدار و... مؤثر واقع شوند.
از مهمترین ابزارهای فناورانه آموزشی، میتوان به برنامههای رادیو و تلویزیون، سرویسهای ارزشافزوده تلفن ثابت و همراه (PRM)، DVD و نرمافزارهای قابل استفاده در رایانهها، کلاسهای آنلاین، بستههای پیامکی، برنامکهای (اپلیکیشن) ویژه تبلت و گوشی هوشمند و محتوای چندرسانهای آنلاین و آفلاین اشاره کرد. از طریق این ابزارها، فراگیران میتوانند در زمان و مکان موردنظر، بدون محدودیت سنی، اقتصادی و جنسیتی از آموزش برخوردار شوند. علاوه بر اینها با ورود فناوری اطلاعات و ارتباطات در حوزه آموزش، شرایط زیر برای فراگیران فراهم میشود:
یادگیری در محیطی بدون استرس
یادگیری براساس تفاوتهای فردی و سرعت یادگیری
کاهش محرومیتهای محیطی و دسترسی به امکاناتی نظیر آزمایشگاه از طریق واقعیت افزوده
یادگیری مادامالعمر و بدون محدودیت
ارزیابی در شرایطی عادلانه و بدون غرضورزی
اجرای یکسان قوانین و مقررات آموزشی
با ورود فناوری اطلاعات و ارتباطات به عرصه آموزشی، تغییراتی بنیادین در روشهای آموزشی ایجاد شده است. با ورود محتوای چندرسانهای به مدارس، آموزشها تعاملی شد و دانشآموزان از حالت منفعل به حالت فعال درآمدند. سبک آموزش از حافظهگرایی به پژوهشمحوری گرایش پیدا کرد و پس از آن با ظهور اینترنت، یادگیری مشارکتی پررنگ شد و امروزه با رواج گوشیهای هوشمند در خانوادهها و دسترسی به برنامکها و بازیهای اندرویدی و IOS، سرگرمآموزی از روشهای آموزشی جذاب و پرطرفدار برای تمامی اقشار جامعه به حساب میآید. بد نیست نگاهی گذرا به آمار نفوذ تلفن همراه و اینترنت در کشورمان نشان میدهد که ضرورت توجه ویژه به تولید محتوا را در کنار توسعه زیرساخت نمایان میکند. برای توسعه عدالت آموزشی، توسعه زیرساخت بدون تولید محتوای بومی و مناسب نهتنها مؤثر نیست، حتی میتواند نتیجه معکوس داشته و خطرآفرین باشد. این خطر برای کودکان و نوجوانان که قشر آسیبپذیرتری هستند، جدیتر است. «زیستبوم مجازی درسا»، حساسیت این موضوع را درک کرده و تولید محتوای ارزشمند و بومی و طراحی سرویسهای ویژه تلفن همراه برای کودکان و نوجوانان را در برنامه خود قرار داده
است. البته از ارائه آموزشهای ویژه والدین (که معمولا در دانش استفاده از فناوری از فرزندان خود عقبتر هستند) نیز غافل نمانده است و در بسترهای مختلف فناورانه، از سرویسهای ساده پیامکی تا برنامکهای اندرویدی آنها را آموزش میدهد. درسا، آموزش مهارتهای زندگی و سواد فضای مجازی به خانوادهها را از الزامات توسعه عدالت آموزشی میداند و براساس اهداف فرهنگی خود، سرویسهای رایگان آموزشی و پرسش و پاسخ برای خانوادهها و مربیان طراحی و تولید کرده است. باور اتاق فکر درسا این است که برای توسعه عدالت آموزشی، باید شرایط اقشار مختلف مردم را در مناطق مختلف کشور بسنجیم و متناسب با شرایط آنها، از ابزارهای مختلف فناورانه برای آموزش استفاده کنیم. در این خصوص حتی برای محرومترین مناطق که ممکن است دسترسی به اینترنت یا گوشی هوشمند نداشته باشند، برنامه تلویزیونی تدارک دیدهایم.
امروزه مفاهیم فناوری اطلاعات و ارتباطات و توسعه عدالت آموزشی آنقدر به هم گره خوردهاند که عدالت آموزشی بدون فناوری اطلاعات را ناممکن مینمایاند. فناوری اطلاعات با توسعه گستره دسترسی به آموزش، انعطافپذیرکردن یادگیری فردی و محیطی و ارائه بازخورد فوری (از طریق سیستم امتیازی، آزمونها و خودارزیابیها) اتصالی جداییناپذیر با عدالت آموزشی دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.