|

پیش‌دبستانی در مثلث کیفیت

بصیر مقدسیان.مدیر دپارتمان مربیگری زندگی نوجوانان در مؤسسه تئوری ‌انتخاب و واقعیت‌درمانی ایران

تجربه ورود بخش خصوصی به آموزش‌و‌پرورش سال‌هاست که با عنوان مدارس غیردولتی یا آموزشگاه‌های علمی خود را به والدین و دانش‌آموزان معرفی کرده‌ است. اکنون اما زمینه جدیدی پیش‌روی این بخش قرار‌ گرفته ‌است؛ پیش‌دبستانی. که با عمومی‌شدن آن توجه بیش‌از‌پیش سرمایه‌گذاران را به خود جلب خواهد‌ کرد.
ورود نگاه‌های نو به حوزه آموزش، استفاده از نیروهای جوان و پر‌انگیزه، امکان دسترسی دانش‌آموزان به امکانات و تکنولوژی‌های روز، تألیف کتاب‌هایی که یاری‌رسان دانش‌آموزان در یادگیری بوده‌اند، آزمون‌های متنوع و تصحیح و اعلام‌ نتیجه سریع، ورود سبک‌های متنوع یادگیری و یاددهی و امکان حمایت و پشتیبانی از دانش‌آموزان خاص که با اختلال یادگیری و مشکلاتی مشابه رو‌به‌رو هستند، از جمله نقاط ‌قوت ورود بخش خصوصی به آموزش‌و‌پرورش است. در کنار آن نقاط‌ ضعف و نگرانی‌هایی نیز در این سال‌ها به چشم می‌خورد.
اختصاصی‌شدن آموزش برای طبقه مرفه و دور‌ماندن تدریجی محرومان از آموزش کیفی، جزیره‌ای‌شدن آموزش و شیوه‌های یاد‌دهی و گاهی انتخاب سلیقه‌ای مفاد درسی به فراخور نتایج آزمون‌های نهایی و کنکور ‌سراسری، دور‌ماندن از ساختارهای اصیل آموزش‌و‌پرورش، به‌کارنگرفتن نیروهای تربیت‌شده برای معلمی، سر‌درگمی دانش‌آموزان در بین خدمات متنوع و مشابه آموزشی، نگاه ابزاری و کالایی به آموزش، نتیجه‌گرایی افراطی، رقابت‌های شدید و کاذب بین دانش‌آموزان و مؤسسات آموزشی و جدا‌شدن دانش‌آموزان پر‌انگیزه و مستعد از عموم دانش‌آموزان و بدنه آموزشی، ازجمله نقاط درخور‌تأمل عملکرد بخش خصوصی در حوزه آموزش‌و‌پرورش است.
می‌توان این نقاط ضعف را در دو دسته عمده طبقه‌بندی کرد:
1. اختصاصی‌شدن آموزش با‌کیفیت برای مرفهان و در تعداد محدودی از مدارس
2. افت کیفیت عمومی در مدارس خصوصی به دلیل دور‌شدن از پشتوانه‌های علمی و عملی موجود در آموزش‌و‌پرورش
مدل مثلث کیفیت سه ضلع دارد؛ هدف و خروجی این مثلث، آموزش کیفی برای همه دانش‌آموزان است.
بخش‌ خصوصی
سازمان‌های مردم‌نهاد
آموزش‌وپرورش
نقش ضلع اول:آموزش‌و‌پرورش
الف) تعریف و ارائه معیارهای اندازه‌پذیر برای سنجش مهارت‌های غیرشناختی
واقعیت انکار‌ناپذیر در بخش خصوصی، وجود رقابت و ارائه رتبه‌بندی‌های متفاوت برای نشان‌دادن کیفیت بالاتر و جذب بیشتر مخاطب به سوی خود است. برای انجام این رتبه‌بندی‌ها به معیارهایی اندازه‌پذیر نیاز است.
نبود معیارهایی که در عین اندازه‌پذیربودن مبتنی‌بر اصول اساسی و علمی آموزش‌و‌پرورش باشند، مؤسسات و مدارس خصوصی را به سمتی سوق‌ داده تا معیارهای متفاوت و گاهی متضا را تعریف کرده و آن‌ را معیار سنجش قرار ‌دهند و از آنجا که تعریف چنین معیارهایی برای علوم شناختی سهل‌الوصول‌تر است، خود‌به‌خود مدارس و دانش‌آموزان پیش‌‌دبستانی را برای کسب رتبه بالاتر و داشتن احساس موفقیت، به سمت علوم شناختی خواهد برد.
گواهی بر این مدعا آزمون‌های تستی است که به صورت سراسری برای دانش‌آموزان اول و دوم دبستان برگزار ‌می‌شود. در این شرایط اگر قرار ‌باشد پیش‌دبستانی، مهارت‌محور و مبتنی بر علوم غیرشناختی باشد، باید معیارهایی اندازه‌پذیر، تعریف و به جامعه آموزشی فعال در این حوزه معرفی ‌شود.
ب) دعوت از سازمان‌های مردم‌نهاد برای ورود به این حوزه و تعامل با ایشان (که توضیح آن در ادامه خواهد ‌آمد).
پ) تعریف ساز‌و‌کاری برای حمایت از رشد مدارس موفق دولتی
در موقعیت کنونی آموزش‌و‌پرورش، مدارس دولتی بسیاری را می‌بینیم که عملکرد و کیفیت کار آموزش در آنها بسیار خوب است و دانش‌آموزان از تحصیل در آنها لذت ‌می‌برند. هر‌چند تعداد این مدارس در مقایسه با تعداد انبوه دانش‌آموزان بسیار اندک است اما می‌توان آن‌ را نقطه امید و آغازی برای توسعه این مدل قرار‌ داد. آموزش‌و‌پرورش می‌تواند دو فعالیت عمده در این زمینه انجام ‌دهد:
1 ‌ـ شناسایی، حمایت و تشویق شایسته این مدارس
2 ـ تسهیل‌کردن بسط این مدل به سایر مدارس
نقش ضلع دو: سازمان‌های مردم‌نهاد
سازمان‌های مردم‌نهاد در سال‌های اخیر تمام‌قد به میدان مسئولیت‌پذیری اجتماعی آمده‌اند و یکی از حوزه‌های مهم نیز برای ایشان آموزش‌و‌پرورش بوده است. در کنار این پتانسیل چشمگیر از سمن‌های فعّال در حوزه آموزش، جای زیر‌ساختی همه‌جانبه و پایدار برای به‌کارگیری این انرژی در سیستم رسمی آموزش‌و‌پرورش و استفاده طولی از آن در راستای اهداف کلان، خالی می‌کند.
اما در مدل مثلث کیفیت که یک ضلع از سه ضلع آن به سمن‌ها اختصاص داده ‌شده، نقش‌هایی جدی برای سمن‌ها هست که علاوه بر به‌کارگیری پتانسیل بالای آنها، اثربخشی و خروجی بسیار مهمی بر مبنای نقش‌های زیر به دست خواهد‌ آمد.
الف. ارزیابی فعّالیت مدارس
همان‌گونه که بیان‌ شد، ورود مدارس خصوصی به حیطه پیش‌دبستانی نیازمند معیارهایی اندازه‌پذیر برای سنجش مهارت‌های غیرشناختی است. اما ضمانت اجرائی اقدام‌کردن با هدف اکتساب این معیارها نیازمند اعتمادی دوسویه بین مخاطبان (یعنی والدین و دانش‌آموزان) و مسئولان مدرسه است. از یک ‌سو مدارس باید اعتماد و اطمینان خاطر داشته‌ باشند که رسیدن به این معیارها مورد اقبال مخاطبان و مشتریان خواهد‌ بود و از سویی دیگر والدین دوست‌ دارند با خیال راحت فرزندشان را به مدرسه بسپارند. والدینی که همیشه مدرسه خوب را مدرسه‌ای می‌دانستند که به بچه‌ها دیکته و حساب یاد بدهد و به اندازه کافی برای خانه مشق مشخص‌ کند، حال می‌خواهند هزینه‌ای بالا به مدرسه غیردولتی پرداخت‌ کنند و ببینند آنها در مدرسه مشغول بازی هستند و در خانه هم مشق ندارند. در این میان اگر مضطرب شوند و به مدرسه فشار ‌بیاورند و آنها نیز به خاطر حفظ مخاطبان خود به عادت آموزشی خود رو‌ بیاورند و آغاز به تدریس پیش از موعد همان درس‌های سابق مثل الفبا کنند و به مرور این مدل‌ جای خود را باز‌ کند و مؤسسات هم در راستای تقویت این روند، اقدام به برگزاری آزمون‌های جامع تستی و تشریحی کنند و این مدل به یک مطالبه عمومی تبدیل ‌شود و مخاطبان مدارس دولتی نیز به مسئولان مدرسه بگویند همه مدارس از‌ما‌بهتران با این منطق جلو‌ می‌روند، پس ما هم باید قدمی برداریم؛ ناگاه چشم باز ‌می‌کنیم و می‌بینیم که خبری از مهارت‌های غیرشناختی در پیش‌دبستانی نیست و همان راه رفته را باید این بار فقط زودتر و با عنوانی متفاوت‌ و با دردی بیشتر از بابت نیازهای مغفول‌مانده کودکان به مهارت‌آموزی و شادمانی، بپیماییم.
اما سمن‌ها را به این پیچیده‌بازار چه کار؟
سمن‌ها به عنوان نهادهایی غیردولتی و در خدمت ارزش‌های اجتماعی می‌توانند در این زمینه نقشی فعّال و مؤثر ایفا‌ کنند. ارتباط آنها با عموم مردم، پشتوانه علمی اعضای آنها و توجهشان به دغدغه‌های اجتماعی، سمن‌ها را به عنصری کلیدی در این معما بدل‌ می‌کند.
وجود دانشجویان رشته‌های مختلف که خود یک‌ بار مراحل تحصیل را با موفقیت پیموده‌اند، امکان این را فراهم ‌می‌کند تا سمن‌ها به عنوان افرادی متخصص عملکرد مدارس را براساس معیارهای مشخص‌شده بررسی‌کنند.
شیوه‌ها یا مکانیسم این تعامل جزئیات فراوانی دارد که در این نوشتار نمی‌گنجد اما ارتباط اولیه امن و اطمینان خاطر دادن به مدرسه برای یک همراهی آرام از پیش‌زمینه‌های آن است.
ب‌- ارتباط مؤثر و هدفمند با والدین
سمن‌ها در این جایگاه می‌توانند معتمد و محل مراجعه والدین باشند. به آنها در ارتباط با شیوه‌هایی که در مدارس اجرا ‌می‌شود، توضیح ‌دهند و آنها را از نحوه پیشبرد کارها آگاه‌ کنند. درباره پس‌زمینه‌های علمی برنامه‌ها با والدین وارد گفت‌وگو شوند و نگرانی‌ها و دغدغه‌های آنان را بشنوند. به والدین بگویند این ارتباط به‌هیچ‌وجه جایگزین ارتباط آنان با مدرسه نمی‌شود و مکمل آن است. سمن‌ها از این نگاه، بازوی سیستم آموزش‌و‌پرورش در جلب اعتماد والدین و همراه‌کردن آنان با برنامه‌ها هستند. مدارس وقتی می‌بینند سمن‌ها می‌توانند اعتماد والدین را به‌خوبی جلب کنند و کمک‌کار و در ‌کنار مدرسه هستند، به آنان اعتماد می‌کنند و اطلاعات لازم را در اختیار آنان می‌گذارند و یک تعامل سازنده بین آنان شکل‌ می‌گیرد.
پ‌- تعاملی سازنده و هدفمند با ستاد آموزش‌و‌پرورش
انتقال مجموعه مطالبات، مسئله‌ها و دغدغه‌ها، نتایج فرایندهای آموزشی، بازخورد مسئولان و والدین نسبت به برنامه‌ها و ارائه نظرات تحلیلی خود به مسئولان ستاد و برنامه‌ریز آموزش‌و‌پرورش از سوی سمن‌ها نقش سومی است که در عین آنکه فرصت ارزشمندی برای آموزش‌و‌پرورش به حساب می‌آید، موجب فعّال‌شدن احساس بسیار خوب مشارکت اجتماعی مؤثر در سمن‌هایی است که پتانسیل سرشار آنها مدت زمان زیادی است در جامعه شکل‌ گرفته‌ است.
ت‌- پل ارتباطی بین مدارس
سمن‌ها در چهارمین نقش خود می‌توانند در ارتباط هم‌زمان خود با مدارس مختلف، انتقال‌دهنده تجربه‌های موفق آنان به یکدیگر باشند. آنان با حضور هدفمند و ساختارمند در مدارس و آگاهی از مؤلفه‌های تأثیرگذار، می‌توانند تسهیلگر رسیدن آموزش‌ کیفی به دانش‌آموزان محروم باشند.
نقش ضلع سوم: بخش خصوصی
تصویری که تا اینجا نقاشی کردیم، برای بخش خصوصی فرصتی است تا با داشتن سرمایه ارزشمند اعتماد بیشتر از سوی جامعه، خیالی آسوده داشته ‌باشد که در صورت ارائه کاری کیفی، می‌تواند با رغبت و اقبال بیشتر والدین روبه‌رو ‌شود و کسب‌وکار پررونق‌تری داشته ‌باشد. وقتی بر اثر اجرای فرایندهای گفته‌شده در قالب نقش‌های متفاوت، خانواده‌ها تمایل بیشتری برای سرمایه‌گذاری در آموزش فرزند خود داشته باشند و آینده فرزند خود را تحت آموزش کیفی بسیار روشن‌تر ببینند، آن‌گاه بخش خصوصی شرایط بسیار بهتری برای کار پیش‌روی خود خواهد‌ دید. تصویر ایده‌آل این نقاشی این است که سمن‌ها و آموزش‌و‌پرورش آن‌قدر محل مراجعه شوند که بخش خصوصی حاضر ‌باشد برای دریافت خدمات، با ایشان وارد مذاکره شده و خدمات متقابلی را در راستای توسعه عدالت آموزشی ارائه دهد؛ درعین‌حال بخش خصوصی می‌تواند نقش‌های بسیار مهمی در این شرایط داشته ‌باشد.
الف) ارائه کار کیفی که هر‌روز بهتر از دیروز باشد.
ب) استفاده از متخصصان علوم تربیتی برای توضیح برنامه‌های مهارت‌محور به والدین
پ) ورود به طرح خواهرخواندگی با مدارس محروم
ت) پیش‌قدم‌شدن برای انجام پروژه‌های اقدام‌پژوهی با هدایت آموزش‌و‌پرورش و دریافت گواهی کیفیت در ازای آن
در یک جمع‌بندی می‌توان گفت پیش‌دبستانی در آغاز ورود به عرصه‌ای جدید قرار‌ گرفته ‌است؛ اگر قرار ‌باشد پیش‌دبستانی هویت مهارت‌محور خود را حفظ‌ کند و به دست همه دانش‌آموزان برسد، نیاز است تدابیری جدی و همه‌جانبه صورت‌ گیرد تا درعین برنامه‌ریزی‌ها و نکته‌سنجی‌های علمی و عملی کارشناسان علوم تربیتی، سازوکارهایی قدرتمند برای پیش‌بردن این برنامه‌ها در نظر گرفته ‌شود. سازوکارهایی که از حداکثر توان اجتماعی و سیاست‌گذارانه بهره‌ برده و به صورت خوداتکا جای خود را در جامعه باز ‌کنند. به گفته بزرگی «آموزش خوب نام دیگر خوشبختی است» و از این نگاه پیش‌دبستانی گام اول و شاید مهم‌ترین گام کودکان در راه خوشبختی است. معماری این راه رنگارنگ می‌تواند سرمایه‌ای بزرگ برای شادمانی و رضایتمندی ما در زندگی فراهم‌ کند؛ وقتی که خود را زمینه‌ساز یک خوشبختی بزرگ ببینیم؛ به امید انجام آن.

تجربه ورود بخش خصوصی به آموزش‌و‌پرورش سال‌هاست که با عنوان مدارس غیردولتی یا آموزشگاه‌های علمی خود را به والدین و دانش‌آموزان معرفی کرده‌ است. اکنون اما زمینه جدیدی پیش‌روی این بخش قرار‌ گرفته ‌است؛ پیش‌دبستانی. که با عمومی‌شدن آن توجه بیش‌از‌پیش سرمایه‌گذاران را به خود جلب خواهد‌ کرد.
ورود نگاه‌های نو به حوزه آموزش، استفاده از نیروهای جوان و پر‌انگیزه، امکان دسترسی دانش‌آموزان به امکانات و تکنولوژی‌های روز، تألیف کتاب‌هایی که یاری‌رسان دانش‌آموزان در یادگیری بوده‌اند، آزمون‌های متنوع و تصحیح و اعلام‌ نتیجه سریع، ورود سبک‌های متنوع یادگیری و یاددهی و امکان حمایت و پشتیبانی از دانش‌آموزان خاص که با اختلال یادگیری و مشکلاتی مشابه رو‌به‌رو هستند، از جمله نقاط ‌قوت ورود بخش خصوصی به آموزش‌و‌پرورش است. در کنار آن نقاط‌ ضعف و نگرانی‌هایی نیز در این سال‌ها به چشم می‌خورد.
اختصاصی‌شدن آموزش برای طبقه مرفه و دور‌ماندن تدریجی محرومان از آموزش کیفی، جزیره‌ای‌شدن آموزش و شیوه‌های یاد‌دهی و گاهی انتخاب سلیقه‌ای مفاد درسی به فراخور نتایج آزمون‌های نهایی و کنکور ‌سراسری، دور‌ماندن از ساختارهای اصیل آموزش‌و‌پرورش، به‌کارنگرفتن نیروهای تربیت‌شده برای معلمی، سر‌درگمی دانش‌آموزان در بین خدمات متنوع و مشابه آموزشی، نگاه ابزاری و کالایی به آموزش، نتیجه‌گرایی افراطی، رقابت‌های شدید و کاذب بین دانش‌آموزان و مؤسسات آموزشی و جدا‌شدن دانش‌آموزان پر‌انگیزه و مستعد از عموم دانش‌آموزان و بدنه آموزشی، ازجمله نقاط درخور‌تأمل عملکرد بخش خصوصی در حوزه آموزش‌و‌پرورش است.
می‌توان این نقاط ضعف را در دو دسته عمده طبقه‌بندی کرد:
1. اختصاصی‌شدن آموزش با‌کیفیت برای مرفهان و در تعداد محدودی از مدارس
2. افت کیفیت عمومی در مدارس خصوصی به دلیل دور‌شدن از پشتوانه‌های علمی و عملی موجود در آموزش‌و‌پرورش
مدل مثلث کیفیت سه ضلع دارد؛ هدف و خروجی این مثلث، آموزش کیفی برای همه دانش‌آموزان است.
بخش‌ خصوصی
سازمان‌های مردم‌نهاد
آموزش‌وپرورش
نقش ضلع اول:آموزش‌و‌پرورش
الف) تعریف و ارائه معیارهای اندازه‌پذیر برای سنجش مهارت‌های غیرشناختی
واقعیت انکار‌ناپذیر در بخش خصوصی، وجود رقابت و ارائه رتبه‌بندی‌های متفاوت برای نشان‌دادن کیفیت بالاتر و جذب بیشتر مخاطب به سوی خود است. برای انجام این رتبه‌بندی‌ها به معیارهایی اندازه‌پذیر نیاز است.
نبود معیارهایی که در عین اندازه‌پذیربودن مبتنی‌بر اصول اساسی و علمی آموزش‌و‌پرورش باشند، مؤسسات و مدارس خصوصی را به سمتی سوق‌ داده تا معیارهای متفاوت و گاهی متضا را تعریف کرده و آن‌ را معیار سنجش قرار ‌دهند و از آنجا که تعریف چنین معیارهایی برای علوم شناختی سهل‌الوصول‌تر است، خود‌به‌خود مدارس و دانش‌آموزان پیش‌‌دبستانی را برای کسب رتبه بالاتر و داشتن احساس موفقیت، به سمت علوم شناختی خواهد برد.
گواهی بر این مدعا آزمون‌های تستی است که به صورت سراسری برای دانش‌آموزان اول و دوم دبستان برگزار ‌می‌شود. در این شرایط اگر قرار ‌باشد پیش‌دبستانی، مهارت‌محور و مبتنی بر علوم غیرشناختی باشد، باید معیارهایی اندازه‌پذیر، تعریف و به جامعه آموزشی فعال در این حوزه معرفی ‌شود.
ب) دعوت از سازمان‌های مردم‌نهاد برای ورود به این حوزه و تعامل با ایشان (که توضیح آن در ادامه خواهد ‌آمد).
پ) تعریف ساز‌و‌کاری برای حمایت از رشد مدارس موفق دولتی
در موقعیت کنونی آموزش‌و‌پرورش، مدارس دولتی بسیاری را می‌بینیم که عملکرد و کیفیت کار آموزش در آنها بسیار خوب است و دانش‌آموزان از تحصیل در آنها لذت ‌می‌برند. هر‌چند تعداد این مدارس در مقایسه با تعداد انبوه دانش‌آموزان بسیار اندک است اما می‌توان آن‌ را نقطه امید و آغازی برای توسعه این مدل قرار‌ داد. آموزش‌و‌پرورش می‌تواند دو فعالیت عمده در این زمینه انجام ‌دهد:
1 ‌ـ شناسایی، حمایت و تشویق شایسته این مدارس
2 ـ تسهیل‌کردن بسط این مدل به سایر مدارس
نقش ضلع دو: سازمان‌های مردم‌نهاد
سازمان‌های مردم‌نهاد در سال‌های اخیر تمام‌قد به میدان مسئولیت‌پذیری اجتماعی آمده‌اند و یکی از حوزه‌های مهم نیز برای ایشان آموزش‌و‌پرورش بوده است. در کنار این پتانسیل چشمگیر از سمن‌های فعّال در حوزه آموزش، جای زیر‌ساختی همه‌جانبه و پایدار برای به‌کارگیری این انرژی در سیستم رسمی آموزش‌و‌پرورش و استفاده طولی از آن در راستای اهداف کلان، خالی می‌کند.
اما در مدل مثلث کیفیت که یک ضلع از سه ضلع آن به سمن‌ها اختصاص داده ‌شده، نقش‌هایی جدی برای سمن‌ها هست که علاوه بر به‌کارگیری پتانسیل بالای آنها، اثربخشی و خروجی بسیار مهمی بر مبنای نقش‌های زیر به دست خواهد‌ آمد.
الف. ارزیابی فعّالیت مدارس
همان‌گونه که بیان‌ شد، ورود مدارس خصوصی به حیطه پیش‌دبستانی نیازمند معیارهایی اندازه‌پذیر برای سنجش مهارت‌های غیرشناختی است. اما ضمانت اجرائی اقدام‌کردن با هدف اکتساب این معیارها نیازمند اعتمادی دوسویه بین مخاطبان (یعنی والدین و دانش‌آموزان) و مسئولان مدرسه است. از یک ‌سو مدارس باید اعتماد و اطمینان خاطر داشته‌ باشند که رسیدن به این معیارها مورد اقبال مخاطبان و مشتریان خواهد‌ بود و از سویی دیگر والدین دوست‌ دارند با خیال راحت فرزندشان را به مدرسه بسپارند. والدینی که همیشه مدرسه خوب را مدرسه‌ای می‌دانستند که به بچه‌ها دیکته و حساب یاد بدهد و به اندازه کافی برای خانه مشق مشخص‌ کند، حال می‌خواهند هزینه‌ای بالا به مدرسه غیردولتی پرداخت‌ کنند و ببینند آنها در مدرسه مشغول بازی هستند و در خانه هم مشق ندارند. در این میان اگر مضطرب شوند و به مدرسه فشار ‌بیاورند و آنها نیز به خاطر حفظ مخاطبان خود به عادت آموزشی خود رو‌ بیاورند و آغاز به تدریس پیش از موعد همان درس‌های سابق مثل الفبا کنند و به مرور این مدل‌ جای خود را باز‌ کند و مؤسسات هم در راستای تقویت این روند، اقدام به برگزاری آزمون‌های جامع تستی و تشریحی کنند و این مدل به یک مطالبه عمومی تبدیل ‌شود و مخاطبان مدارس دولتی نیز به مسئولان مدرسه بگویند همه مدارس از‌ما‌بهتران با این منطق جلو‌ می‌روند، پس ما هم باید قدمی برداریم؛ ناگاه چشم باز ‌می‌کنیم و می‌بینیم که خبری از مهارت‌های غیرشناختی در پیش‌دبستانی نیست و همان راه رفته را باید این بار فقط زودتر و با عنوانی متفاوت‌ و با دردی بیشتر از بابت نیازهای مغفول‌مانده کودکان به مهارت‌آموزی و شادمانی، بپیماییم.
اما سمن‌ها را به این پیچیده‌بازار چه کار؟
سمن‌ها به عنوان نهادهایی غیردولتی و در خدمت ارزش‌های اجتماعی می‌توانند در این زمینه نقشی فعّال و مؤثر ایفا‌ کنند. ارتباط آنها با عموم مردم، پشتوانه علمی اعضای آنها و توجهشان به دغدغه‌های اجتماعی، سمن‌ها را به عنصری کلیدی در این معما بدل‌ می‌کند.
وجود دانشجویان رشته‌های مختلف که خود یک‌ بار مراحل تحصیل را با موفقیت پیموده‌اند، امکان این را فراهم ‌می‌کند تا سمن‌ها به عنوان افرادی متخصص عملکرد مدارس را براساس معیارهای مشخص‌شده بررسی‌کنند.
شیوه‌ها یا مکانیسم این تعامل جزئیات فراوانی دارد که در این نوشتار نمی‌گنجد اما ارتباط اولیه امن و اطمینان خاطر دادن به مدرسه برای یک همراهی آرام از پیش‌زمینه‌های آن است.
ب‌- ارتباط مؤثر و هدفمند با والدین
سمن‌ها در این جایگاه می‌توانند معتمد و محل مراجعه والدین باشند. به آنها در ارتباط با شیوه‌هایی که در مدارس اجرا ‌می‌شود، توضیح ‌دهند و آنها را از نحوه پیشبرد کارها آگاه‌ کنند. درباره پس‌زمینه‌های علمی برنامه‌ها با والدین وارد گفت‌وگو شوند و نگرانی‌ها و دغدغه‌های آنان را بشنوند. به والدین بگویند این ارتباط به‌هیچ‌وجه جایگزین ارتباط آنان با مدرسه نمی‌شود و مکمل آن است. سمن‌ها از این نگاه، بازوی سیستم آموزش‌و‌پرورش در جلب اعتماد والدین و همراه‌کردن آنان با برنامه‌ها هستند. مدارس وقتی می‌بینند سمن‌ها می‌توانند اعتماد والدین را به‌خوبی جلب کنند و کمک‌کار و در ‌کنار مدرسه هستند، به آنان اعتماد می‌کنند و اطلاعات لازم را در اختیار آنان می‌گذارند و یک تعامل سازنده بین آنان شکل‌ می‌گیرد.
پ‌- تعاملی سازنده و هدفمند با ستاد آموزش‌و‌پرورش
انتقال مجموعه مطالبات، مسئله‌ها و دغدغه‌ها، نتایج فرایندهای آموزشی، بازخورد مسئولان و والدین نسبت به برنامه‌ها و ارائه نظرات تحلیلی خود به مسئولان ستاد و برنامه‌ریز آموزش‌و‌پرورش از سوی سمن‌ها نقش سومی است که در عین آنکه فرصت ارزشمندی برای آموزش‌و‌پرورش به حساب می‌آید، موجب فعّال‌شدن احساس بسیار خوب مشارکت اجتماعی مؤثر در سمن‌هایی است که پتانسیل سرشار آنها مدت زمان زیادی است در جامعه شکل‌ گرفته‌ است.
ت‌- پل ارتباطی بین مدارس
سمن‌ها در چهارمین نقش خود می‌توانند در ارتباط هم‌زمان خود با مدارس مختلف، انتقال‌دهنده تجربه‌های موفق آنان به یکدیگر باشند. آنان با حضور هدفمند و ساختارمند در مدارس و آگاهی از مؤلفه‌های تأثیرگذار، می‌توانند تسهیلگر رسیدن آموزش‌ کیفی به دانش‌آموزان محروم باشند.
نقش ضلع سوم: بخش خصوصی
تصویری که تا اینجا نقاشی کردیم، برای بخش خصوصی فرصتی است تا با داشتن سرمایه ارزشمند اعتماد بیشتر از سوی جامعه، خیالی آسوده داشته ‌باشد که در صورت ارائه کاری کیفی، می‌تواند با رغبت و اقبال بیشتر والدین روبه‌رو ‌شود و کسب‌وکار پررونق‌تری داشته ‌باشد. وقتی بر اثر اجرای فرایندهای گفته‌شده در قالب نقش‌های متفاوت، خانواده‌ها تمایل بیشتری برای سرمایه‌گذاری در آموزش فرزند خود داشته باشند و آینده فرزند خود را تحت آموزش کیفی بسیار روشن‌تر ببینند، آن‌گاه بخش خصوصی شرایط بسیار بهتری برای کار پیش‌روی خود خواهد‌ دید. تصویر ایده‌آل این نقاشی این است که سمن‌ها و آموزش‌و‌پرورش آن‌قدر محل مراجعه شوند که بخش خصوصی حاضر ‌باشد برای دریافت خدمات، با ایشان وارد مذاکره شده و خدمات متقابلی را در راستای توسعه عدالت آموزشی ارائه دهد؛ درعین‌حال بخش خصوصی می‌تواند نقش‌های بسیار مهمی در این شرایط داشته ‌باشد.
الف) ارائه کار کیفی که هر‌روز بهتر از دیروز باشد.
ب) استفاده از متخصصان علوم تربیتی برای توضیح برنامه‌های مهارت‌محور به والدین
پ) ورود به طرح خواهرخواندگی با مدارس محروم
ت) پیش‌قدم‌شدن برای انجام پروژه‌های اقدام‌پژوهی با هدایت آموزش‌و‌پرورش و دریافت گواهی کیفیت در ازای آن
در یک جمع‌بندی می‌توان گفت پیش‌دبستانی در آغاز ورود به عرصه‌ای جدید قرار‌ گرفته ‌است؛ اگر قرار ‌باشد پیش‌دبستانی هویت مهارت‌محور خود را حفظ‌ کند و به دست همه دانش‌آموزان برسد، نیاز است تدابیری جدی و همه‌جانبه صورت‌ گیرد تا درعین برنامه‌ریزی‌ها و نکته‌سنجی‌های علمی و عملی کارشناسان علوم تربیتی، سازوکارهایی قدرتمند برای پیش‌بردن این برنامه‌ها در نظر گرفته ‌شود. سازوکارهایی که از حداکثر توان اجتماعی و سیاست‌گذارانه بهره‌ برده و به صورت خوداتکا جای خود را در جامعه باز ‌کنند. به گفته بزرگی «آموزش خوب نام دیگر خوشبختی است» و از این نگاه پیش‌دبستانی گام اول و شاید مهم‌ترین گام کودکان در راه خوشبختی است. معماری این راه رنگارنگ می‌تواند سرمایه‌ای بزرگ برای شادمانی و رضایتمندی ما در زندگی فراهم‌ کند؛ وقتی که خود را زمینه‌ساز یک خوشبختی بزرگ ببینیم؛ به امید انجام آن.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.