|

آموزش‌های پیش از دبستان، فرصت‌های عادلانه برای یادگیری اجتماعی

در ایران، مدل بومی آموزش پیش از دبستان نداریم

ویژگی‌های کودک در دوره پیش از دبستان و هفت سال اول زندگی او، پایه و شخصیت اصلی کودک را شکل می‌دهد. این در حالی است که الهام فخاری معتقد است با وجود مدل‌های بسیار موفق آموزشی که در دنیا برای کودکان قبل از ورود به مدرسه وجود دارد، اما شکل صوری ساختارها برای آموزش پیش از دبستان وارد ایران شده است. متأسفانه به‌لحاظ محتوایی ایران در وضعیت مناسبی قرار ندارد. وی معتقد است مهم‌ترین رکن آموزش پیش از دبستان، یادگیری مهارت‌های اجتماعی است. با این همه، پیوند میان مدرسه و اجتماع با وجود دیوارهای بلندی که دورتادور مدارس کشیده شده است، ممکن نخواهد بود. در ادامه گفت‌وگوی «شرق» را با الهام فخاری، دانش‌آموخته دکترای روان‌شناسی تربیتی می‌خوانید:

‌ به‌طورکلی وضعیت آموزش پیش از دبستان در ایران چگونه است؟
به‌طورکلی در ایران پیش‌دبستانی جزء فرایند آموزش رسمی به حساب نمی‌آید. به‌دلیل الگوهای آموزشی نظام آموزش‌وپرورش عمومی، شش سال تمام و ورود به پایه اول به عنوان آموزش رسمی تعریف شده است. مسئله این است که آموزش پیش از دبستان با آموزش در دبستان و نظام آموزش عمومی متفاوت است. این تفاوت هم از جنبه‌های مهارت، توان و ویژگی‌های شناختی است و هم از جنبه ویژگی‌های عاطفی و اجتماعی.
در دوره‌هایی به پیش‌دبستانی به عنوان یک الزام نیمه‌رسمی پرداخته شده است ولی به لحاظ قانونی هنوز رسمیتی وجود ندارد، درحالی‌که اگر رشد را فرایندی مداوم بدانیم و به نقش آن در توان‌افزایی پایدار واقف باشیم، به آموزش‌ها در مرحله پیش‌دبستانی بیشتر توجه خواهیم کرد. در حقیقت امروزه رویکردها نسبت به گذشته تغییر کرده و بحث رشد در گستره عمر مطرح است. پیامد این رشد درواقع آموختن در تمام مراحل زندگی است. آموختن از آغاز زندگی بشر تا پایان زیست‌شناختی آن. اگر نگاه به آموزش بر این اساس باشد، دیگر صرف ورود به یک سن، مبنای آموزش قرار نمی‌گیرد و در تمامی مراحل رشد، نهاد آموزش‌وپرورش متصدی این امر خواهد بود. این نوع نگاه، پیامدهای مثبت زیادی خواهد داشت. به عنوان مثال اگر کودکان به طور برابر و عادلانه تحت پوشش آموزش‌های پیش از دبستان ازجمله کودکستان و پیش‌دبستانی قرار بگیرند، زمینه فرصت‌های عادلانه برای یادگیری اجتماعی فراهم می‌شود و زمینه‌هایی برای بهره‌وری و به‌فعلیت‌درآمدن توانایی‌های شناختی فراهم می‌شود. براساس نظریه ویگوتسکی، توانایی‌های شناختی در تعامل با گروه و بافت اجتماعی به ظهور می‌رسد و به عمل در می‌آید و این دوره می‌تواند سبب رشد مهارت‌های زبانی در کودکان شود.
‌ با توجه به جایگاه پیش‌دبستانی در ایران زمینه تأثیرات پیش‌دبستانی باکیفیت در توانمندسازی پایدار و کاهش پایدار نابرابری‌های اقتصادی و اجتماعی چیست؟
نکته مهم در اهمیت آموزش‌های پیش‌دبستانی این است که اگر فرصت برابر برای کودکان در این دوره وجود داشته باشد، کودکانی که ویژگی‌های پردازشی متفاوتی دارند؛ مثل نارسایی‌های یادگیری، خواندن، نوشتن، نارسایی‌های ریاضی و... زودتر شناسایی می‌شوند. وقتی فرصت‌ها برابر نباشد، بخشی از کودکان زودتر وارد این سامانه می‌شوند و مشکلاتشان شناسایی و مداخله و درمان در آنها اعمال می‌شود. رسیدگی به این کودکان می‌تواند آنها را به حدودی برساند که بتوانند وارد آموزش رسمی شوند. درحالی‌که برای کودکانی که دوران پیش از دبستان را نمی‌گذرانند، این تشخیص دو سال به عقب می‌افتد. این دو سال، سال‌هایی است که در عزت‌نفس و خودپنداره کودک به‌شدت اثر‌گذار است. البته یکی از مسائل، نارسایی‌های یادگیری است. موارد دیگر نظیر سندرم اُتیسم در موارد خیلی خفیف هم وجود دارد و اگر برای کودکی این موارد به‌درستی شناسایی نشود، به‌راحتی به کودک یک انگ ناموفق که با سیستم آموزشی همراهی نمی‌کند، زده می‌شود. همه این موارد می‌تواند انگیزش تحصیلی کودک را خدشه‌دار کند.
از طرفی دیگر در دوران پیش‌دبستانی، کودکان از طبقات مختلف جامعه تمرین هم‌زیستی می‌کنند. این دوره می‌تواند به کودکان آموزش سازگاری و همدلی اجتماعی دهد. بنابراین می‌توان گفت آموزش پیش‌دبستانی در لایه‌های مختلف اثرات تعدیل‌کننده‌ای دارد؛ هم می‌تواند موجب گسترش عدالت آموزشی شود، هم تمرین اجتماعی برای کودکان است و هم فرصت تشخیص و ارزیابی را ایجاد می‌کند.
‌ در بحث عدالت آموزشی کودکان، غالبا سیاست‌گذاری‌های بلندمدت در ایران اتفاق نمی‌افتد، از نظر شما چه عللی در این موضوع مؤثر هستند؟
من فکر می‌کنم بخش آموزش رسمی به‌شدت ساختار و محتوای سنگینی دارد. بنابراین نه مجالی برای پرداختن به مسئله آموزش پیش از دبستان دارد و نه آن را مأموریت خود می‌داند که بخواهد برای پیشبرد آن هزینه مالی و انسانی صرف کند. از طرف دیگر نقش خانواده‌ها مهم است. اگر خانواده‌ای آگاهی‌های لازم را داشته باشد، برای این دوره زمینه‌سازی می‌کند. بنابراین نباید سیاست‌گذاری را تنها به آموزش‌وپرورش محدود کرد و این امکان وجود دارد که نهادهای دیگری را هم در این حوزه درگیر کرد.
‌ مؤلفه‌های اصلی یک پیش‌دبستانی باکیفیت بدون درنظرگرفتن نهاد متولی که آموزش‌وپرورش باشد یا بهزیستی یا هر نهاد دیگری، چیست؟
برای یک کار آموزشی اگر به شیوه مدیریت آموزشی طبقه‌بندی کنیم، چند مؤلفه را باید در نظر داشته باشیم. ابتدا ساختار سازمانی، دوم، برنامه آموزشی شامل چشم‌انداز، آماج، هدف‌ها و انتظارات، راهبردها، روش‌ها و ابزار و سنجش. همه این نکات باید در برنامه ذکر شود چون اگر ابهام وجود داشته باشد، سلیقه‌ای عمل می‌شود و نتیجه هم لزوما مطلوب نخواهد بود. سوم، دست‌اندرکاران آموزش از جمله مدیران، مربیان و در برنامه‌های جامعه‌نگر به والدین و محیط اجتماعی کودک نیز توجه شود. اگر نخواهیم مکانیکی نگاه کنیم، کودکان را هم می‌توانیم در این طبقه قرار دهیم. در نهایت مؤلفه آخر، دیگر نهادهای مرتبط و در تعامل با آموزش هستند.
با توجه به همین تفاوت‌های فلسفی در برنامه‌ریزی، ما مدل‌های متفاوت آموزش‌وپرورش را می‌بینیم. باید توجه داشت که هیچ کدام از این برنامه‌ها از جامعه منفک نیست و این ویژگی مشترک بیشتر نهادهای آموزشی در دنیاست که با سازمان‌ها و نهادهای دیگر مرتبط هستند.
‌ می‌توانید برخی از مدل‌های موفق در دنیا را نام ببرید؟
یکی از الگوهای موفق، مدل ماریا مونته‌سوری است که نوعی آموزش عمل‌گراست و مراحل رشد پیاژه‌ای در آن پررنگ است. براساس آن باید فرصت تجربه‌کردن اموری که با زندگی واقعی در آمیخته، برای کودک فراهم شود. این مدل بسته‌ها و ابزارهای آموزشی خاص خود را دارد. براساس این مدل سازگاری‌های گروهی باید آموزش داده شود.
یکی دیگر از مدل‌ها، رجییو امیلیا است. براساس این مدل با اتکا به گرایش‌های کودکان، آنها را در معرض مراکز رغبت قرار می‌دهند و الزامی وجود ندارد که همه از یک برنامه آموزشی واحد پیروی کنند. با توجه به ویژگی‌های سنی کودکان هم تمهید آموزشی خوبی است. رویکرد هوش چندگانه گاردنر نیز بر توانش‌ها و گرایش‌های کودکان تأکید دارد و هرکسی در همان حوزه توانمند می‌شود. در سایر زمینه‌ها هم فرصتی فراهم می‌شود که به حداقل سطح متعارف برسد.
‌ آیا در ایران هم مدل‌های بومی موفق وجود دارد؟
در ایران متأسفانه به‌طور دقیق نمی‌توانیم بگوییم یک مجموعه با تمام قوت براساس یک مدل پیش می‌رود. باید توجه داشت که براساس مؤلفه‌هایی که ذکر شد، خیلی از این زمینه‌ها ممکن است موجود نباشد. مثلا رجییو امیلیا معتقد به مهدکودک‌های گسترده و باز در محیط طبیعی است که ما تا حد زیادی این امکان را نداریم و ساختار فیزیکی مهدکودک‌های ما این قابلیت‌ها را ندارند. در حوزه دست‌اندرکاران آموزش نیز سامانه منظم برای آموزش مربیان وجود ندارد. همه اینها کنار هم نشان می‌دهد ما به شکل صوری این ساختارها را وارد کرده‌ایم اما به‌لحاظ محتوایی در وضعیت مناسبی نیستیم.
در بعد دیگر باید توجه داشت که ما سامانه آموزش مداوم، برای مربیان دوره پیش‌دبستانی نداریم. در ساختار آموزش‌وپرورش یک نظام آموزش ضمن خدمت وجود دارد اما درباره مربیان پیش‌دبستانی این مسئله صدق نمی‌کند. مثل هر سامانه دیگری این آموزش‌ها می‌تواند با پروانه کار برای مربی تمدید شود. شاید حتی بتوان سازمانی غیردولتی و صنفی دراین‌باره ایجاد کرد که در جهت افزایش توانمندی‌ها و شایستگی مربیان پیش‌دبستانی اقدام به برگزاری آموزش‌های ضمن خدمت کند. البته این سازمان باید بتواند با درنظرگرفتن زمینه‌های بومی به مدل‌های جهانی آموزش نیز توجه کند، چراکه آموزش امری جزیره‌ای و قلعه‌ای نیست. درحال‌حاضر درخصوص مهدکودک یا پیش‌دبستانی نمی‌توانیم بگوییم که یک مدل بومی مشخصی داریم؛ مثلا مهدکودک عشایری یا پیش‌دبستانی ساحل‌نشینان. درصورتی‌که با توجه به زیستگاه و سبک زندگی، این مدل می‌تواند ابتکاری به حسب بیاید.
براین‌اساس برای برنامه‌ریزی آموزشی در پیش‌دبستانی باید یک‌سری سرفصل‌های عمومی و کلی وجود داشته باشد و درعین‌حال مؤلفه‌های بافت بومی هر منطقه نیز مدنظر قرار گیرد. مسلما این توجه به بافت بومی می‌تواند سبب ایجاد اشتغال در مناطق و توسعه پایدار شود. بنابراین علاوه بر استفاده از برنامه‌های کشورهای توسعه‌یافته می‌توانیم نوآوری و کارآفرینی اجتماعی ایجاد کنیم. این شکل از نوآوری نیازمند این است که دست‌اندرکاران آموزش افرادی خلاق باشند زیرا مرتب درگیر چرخه آموزش هستند.
‌ علاوه بر خلاقیت، چه ویژگی‌های دیگری را برای یک مربی پیش‌دبستانی الزامی می‌دانید؟
درباره مربیان پیش‌دبستانی یکی از مهم‌ترین مسائل ویژگی‌های شخصیتی است. فردی که ویژگی‌های شخصیتی‌اش مناسب کار آموزشی نباشد، ثمردهی و اثربخشی متفاوتی دارد از فردی که مدام در حال یادگیری و مطالعه است. البته این کار نیازمند یک سامانه منصفانه، دقیق و علمی است. ویژگی دیگر، ویژگی‌های دانشی است که باید مطمئن شویم فرد آموزش دیده و مناسب این کار است. این دانش به چند بخش تقسیم می‌شود؛ مثلا اینکه آیا این مربی با نظریه‌ها و مراحل رشد آشنایی دارد؟ آیا با فلسفه آموزش و یادگیری و نظریه‌های آن آشنایی دارد؟ بخش دیگر، سنجش انگیزش مربیان است. چراکه مربیانی که دچار فشردگی شغلی می‌شوند، رضایت شغلی کمتری دارند و بازدهی آن افت می‌کند. بخش دیگر، مهارت‌های ارتباطی و تعامل است.
همچنین لازم است مربیان دوره پیش‌دبستانی به مهارت‌های تدریس و یادگیری مسلط باشند و بتوانند شکل‌های گوناگون سندرم و اختلالات را شناسایی کنند که اگر مربی به‌موقع این اختلالات را شناسایی کند، به کودک کمک بزرگی شده است.

ویژگی‌های کودک در دوره پیش از دبستان و هفت سال اول زندگی او، پایه و شخصیت اصلی کودک را شکل می‌دهد. این در حالی است که الهام فخاری معتقد است با وجود مدل‌های بسیار موفق آموزشی که در دنیا برای کودکان قبل از ورود به مدرسه وجود دارد، اما شکل صوری ساختارها برای آموزش پیش از دبستان وارد ایران شده است. متأسفانه به‌لحاظ محتوایی ایران در وضعیت مناسبی قرار ندارد. وی معتقد است مهم‌ترین رکن آموزش پیش از دبستان، یادگیری مهارت‌های اجتماعی است. با این همه، پیوند میان مدرسه و اجتماع با وجود دیوارهای بلندی که دورتادور مدارس کشیده شده است، ممکن نخواهد بود. در ادامه گفت‌وگوی «شرق» را با الهام فخاری، دانش‌آموخته دکترای روان‌شناسی تربیتی می‌خوانید:

‌ به‌طورکلی وضعیت آموزش پیش از دبستان در ایران چگونه است؟
به‌طورکلی در ایران پیش‌دبستانی جزء فرایند آموزش رسمی به حساب نمی‌آید. به‌دلیل الگوهای آموزشی نظام آموزش‌وپرورش عمومی، شش سال تمام و ورود به پایه اول به عنوان آموزش رسمی تعریف شده است. مسئله این است که آموزش پیش از دبستان با آموزش در دبستان و نظام آموزش عمومی متفاوت است. این تفاوت هم از جنبه‌های مهارت، توان و ویژگی‌های شناختی است و هم از جنبه ویژگی‌های عاطفی و اجتماعی.
در دوره‌هایی به پیش‌دبستانی به عنوان یک الزام نیمه‌رسمی پرداخته شده است ولی به لحاظ قانونی هنوز رسمیتی وجود ندارد، درحالی‌که اگر رشد را فرایندی مداوم بدانیم و به نقش آن در توان‌افزایی پایدار واقف باشیم، به آموزش‌ها در مرحله پیش‌دبستانی بیشتر توجه خواهیم کرد. در حقیقت امروزه رویکردها نسبت به گذشته تغییر کرده و بحث رشد در گستره عمر مطرح است. پیامد این رشد درواقع آموختن در تمام مراحل زندگی است. آموختن از آغاز زندگی بشر تا پایان زیست‌شناختی آن. اگر نگاه به آموزش بر این اساس باشد، دیگر صرف ورود به یک سن، مبنای آموزش قرار نمی‌گیرد و در تمامی مراحل رشد، نهاد آموزش‌وپرورش متصدی این امر خواهد بود. این نوع نگاه، پیامدهای مثبت زیادی خواهد داشت. به عنوان مثال اگر کودکان به طور برابر و عادلانه تحت پوشش آموزش‌های پیش از دبستان ازجمله کودکستان و پیش‌دبستانی قرار بگیرند، زمینه فرصت‌های عادلانه برای یادگیری اجتماعی فراهم می‌شود و زمینه‌هایی برای بهره‌وری و به‌فعلیت‌درآمدن توانایی‌های شناختی فراهم می‌شود. براساس نظریه ویگوتسکی، توانایی‌های شناختی در تعامل با گروه و بافت اجتماعی به ظهور می‌رسد و به عمل در می‌آید و این دوره می‌تواند سبب رشد مهارت‌های زبانی در کودکان شود.
‌ با توجه به جایگاه پیش‌دبستانی در ایران زمینه تأثیرات پیش‌دبستانی باکیفیت در توانمندسازی پایدار و کاهش پایدار نابرابری‌های اقتصادی و اجتماعی چیست؟
نکته مهم در اهمیت آموزش‌های پیش‌دبستانی این است که اگر فرصت برابر برای کودکان در این دوره وجود داشته باشد، کودکانی که ویژگی‌های پردازشی متفاوتی دارند؛ مثل نارسایی‌های یادگیری، خواندن، نوشتن، نارسایی‌های ریاضی و... زودتر شناسایی می‌شوند. وقتی فرصت‌ها برابر نباشد، بخشی از کودکان زودتر وارد این سامانه می‌شوند و مشکلاتشان شناسایی و مداخله و درمان در آنها اعمال می‌شود. رسیدگی به این کودکان می‌تواند آنها را به حدودی برساند که بتوانند وارد آموزش رسمی شوند. درحالی‌که برای کودکانی که دوران پیش از دبستان را نمی‌گذرانند، این تشخیص دو سال به عقب می‌افتد. این دو سال، سال‌هایی است که در عزت‌نفس و خودپنداره کودک به‌شدت اثر‌گذار است. البته یکی از مسائل، نارسایی‌های یادگیری است. موارد دیگر نظیر سندرم اُتیسم در موارد خیلی خفیف هم وجود دارد و اگر برای کودکی این موارد به‌درستی شناسایی نشود، به‌راحتی به کودک یک انگ ناموفق که با سیستم آموزشی همراهی نمی‌کند، زده می‌شود. همه این موارد می‌تواند انگیزش تحصیلی کودک را خدشه‌دار کند.
از طرفی دیگر در دوران پیش‌دبستانی، کودکان از طبقات مختلف جامعه تمرین هم‌زیستی می‌کنند. این دوره می‌تواند به کودکان آموزش سازگاری و همدلی اجتماعی دهد. بنابراین می‌توان گفت آموزش پیش‌دبستانی در لایه‌های مختلف اثرات تعدیل‌کننده‌ای دارد؛ هم می‌تواند موجب گسترش عدالت آموزشی شود، هم تمرین اجتماعی برای کودکان است و هم فرصت تشخیص و ارزیابی را ایجاد می‌کند.
‌ در بحث عدالت آموزشی کودکان، غالبا سیاست‌گذاری‌های بلندمدت در ایران اتفاق نمی‌افتد، از نظر شما چه عللی در این موضوع مؤثر هستند؟
من فکر می‌کنم بخش آموزش رسمی به‌شدت ساختار و محتوای سنگینی دارد. بنابراین نه مجالی برای پرداختن به مسئله آموزش پیش از دبستان دارد و نه آن را مأموریت خود می‌داند که بخواهد برای پیشبرد آن هزینه مالی و انسانی صرف کند. از طرف دیگر نقش خانواده‌ها مهم است. اگر خانواده‌ای آگاهی‌های لازم را داشته باشد، برای این دوره زمینه‌سازی می‌کند. بنابراین نباید سیاست‌گذاری را تنها به آموزش‌وپرورش محدود کرد و این امکان وجود دارد که نهادهای دیگری را هم در این حوزه درگیر کرد.
‌ مؤلفه‌های اصلی یک پیش‌دبستانی باکیفیت بدون درنظرگرفتن نهاد متولی که آموزش‌وپرورش باشد یا بهزیستی یا هر نهاد دیگری، چیست؟
برای یک کار آموزشی اگر به شیوه مدیریت آموزشی طبقه‌بندی کنیم، چند مؤلفه را باید در نظر داشته باشیم. ابتدا ساختار سازمانی، دوم، برنامه آموزشی شامل چشم‌انداز، آماج، هدف‌ها و انتظارات، راهبردها، روش‌ها و ابزار و سنجش. همه این نکات باید در برنامه ذکر شود چون اگر ابهام وجود داشته باشد، سلیقه‌ای عمل می‌شود و نتیجه هم لزوما مطلوب نخواهد بود. سوم، دست‌اندرکاران آموزش از جمله مدیران، مربیان و در برنامه‌های جامعه‌نگر به والدین و محیط اجتماعی کودک نیز توجه شود. اگر نخواهیم مکانیکی نگاه کنیم، کودکان را هم می‌توانیم در این طبقه قرار دهیم. در نهایت مؤلفه آخر، دیگر نهادهای مرتبط و در تعامل با آموزش هستند.
با توجه به همین تفاوت‌های فلسفی در برنامه‌ریزی، ما مدل‌های متفاوت آموزش‌وپرورش را می‌بینیم. باید توجه داشت که هیچ کدام از این برنامه‌ها از جامعه منفک نیست و این ویژگی مشترک بیشتر نهادهای آموزشی در دنیاست که با سازمان‌ها و نهادهای دیگر مرتبط هستند.
‌ می‌توانید برخی از مدل‌های موفق در دنیا را نام ببرید؟
یکی از الگوهای موفق، مدل ماریا مونته‌سوری است که نوعی آموزش عمل‌گراست و مراحل رشد پیاژه‌ای در آن پررنگ است. براساس آن باید فرصت تجربه‌کردن اموری که با زندگی واقعی در آمیخته، برای کودک فراهم شود. این مدل بسته‌ها و ابزارهای آموزشی خاص خود را دارد. براساس این مدل سازگاری‌های گروهی باید آموزش داده شود.
یکی دیگر از مدل‌ها، رجییو امیلیا است. براساس این مدل با اتکا به گرایش‌های کودکان، آنها را در معرض مراکز رغبت قرار می‌دهند و الزامی وجود ندارد که همه از یک برنامه آموزشی واحد پیروی کنند. با توجه به ویژگی‌های سنی کودکان هم تمهید آموزشی خوبی است. رویکرد هوش چندگانه گاردنر نیز بر توانش‌ها و گرایش‌های کودکان تأکید دارد و هرکسی در همان حوزه توانمند می‌شود. در سایر زمینه‌ها هم فرصتی فراهم می‌شود که به حداقل سطح متعارف برسد.
‌ آیا در ایران هم مدل‌های بومی موفق وجود دارد؟
در ایران متأسفانه به‌طور دقیق نمی‌توانیم بگوییم یک مجموعه با تمام قوت براساس یک مدل پیش می‌رود. باید توجه داشت که براساس مؤلفه‌هایی که ذکر شد، خیلی از این زمینه‌ها ممکن است موجود نباشد. مثلا رجییو امیلیا معتقد به مهدکودک‌های گسترده و باز در محیط طبیعی است که ما تا حد زیادی این امکان را نداریم و ساختار فیزیکی مهدکودک‌های ما این قابلیت‌ها را ندارند. در حوزه دست‌اندرکاران آموزش نیز سامانه منظم برای آموزش مربیان وجود ندارد. همه اینها کنار هم نشان می‌دهد ما به شکل صوری این ساختارها را وارد کرده‌ایم اما به‌لحاظ محتوایی در وضعیت مناسبی نیستیم.
در بعد دیگر باید توجه داشت که ما سامانه آموزش مداوم، برای مربیان دوره پیش‌دبستانی نداریم. در ساختار آموزش‌وپرورش یک نظام آموزش ضمن خدمت وجود دارد اما درباره مربیان پیش‌دبستانی این مسئله صدق نمی‌کند. مثل هر سامانه دیگری این آموزش‌ها می‌تواند با پروانه کار برای مربی تمدید شود. شاید حتی بتوان سازمانی غیردولتی و صنفی دراین‌باره ایجاد کرد که در جهت افزایش توانمندی‌ها و شایستگی مربیان پیش‌دبستانی اقدام به برگزاری آموزش‌های ضمن خدمت کند. البته این سازمان باید بتواند با درنظرگرفتن زمینه‌های بومی به مدل‌های جهانی آموزش نیز توجه کند، چراکه آموزش امری جزیره‌ای و قلعه‌ای نیست. درحال‌حاضر درخصوص مهدکودک یا پیش‌دبستانی نمی‌توانیم بگوییم که یک مدل بومی مشخصی داریم؛ مثلا مهدکودک عشایری یا پیش‌دبستانی ساحل‌نشینان. درصورتی‌که با توجه به زیستگاه و سبک زندگی، این مدل می‌تواند ابتکاری به حسب بیاید.
براین‌اساس برای برنامه‌ریزی آموزشی در پیش‌دبستانی باید یک‌سری سرفصل‌های عمومی و کلی وجود داشته باشد و درعین‌حال مؤلفه‌های بافت بومی هر منطقه نیز مدنظر قرار گیرد. مسلما این توجه به بافت بومی می‌تواند سبب ایجاد اشتغال در مناطق و توسعه پایدار شود. بنابراین علاوه بر استفاده از برنامه‌های کشورهای توسعه‌یافته می‌توانیم نوآوری و کارآفرینی اجتماعی ایجاد کنیم. این شکل از نوآوری نیازمند این است که دست‌اندرکاران آموزش افرادی خلاق باشند زیرا مرتب درگیر چرخه آموزش هستند.
‌ علاوه بر خلاقیت، چه ویژگی‌های دیگری را برای یک مربی پیش‌دبستانی الزامی می‌دانید؟
درباره مربیان پیش‌دبستانی یکی از مهم‌ترین مسائل ویژگی‌های شخصیتی است. فردی که ویژگی‌های شخصیتی‌اش مناسب کار آموزشی نباشد، ثمردهی و اثربخشی متفاوتی دارد از فردی که مدام در حال یادگیری و مطالعه است. البته این کار نیازمند یک سامانه منصفانه، دقیق و علمی است. ویژگی دیگر، ویژگی‌های دانشی است که باید مطمئن شویم فرد آموزش دیده و مناسب این کار است. این دانش به چند بخش تقسیم می‌شود؛ مثلا اینکه آیا این مربی با نظریه‌ها و مراحل رشد آشنایی دارد؟ آیا با فلسفه آموزش و یادگیری و نظریه‌های آن آشنایی دارد؟ بخش دیگر، سنجش انگیزش مربیان است. چراکه مربیانی که دچار فشردگی شغلی می‌شوند، رضایت شغلی کمتری دارند و بازدهی آن افت می‌کند. بخش دیگر، مهارت‌های ارتباطی و تعامل است.
همچنین لازم است مربیان دوره پیش‌دبستانی به مهارت‌های تدریس و یادگیری مسلط باشند و بتوانند شکل‌های گوناگون سندرم و اختلالات را شناسایی کنند که اگر مربی به‌موقع این اختلالات را شناسایی کند، به کودک کمک بزرگی شده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.