|

روحانی و تدوین گفتمان پیش رو

بابک شاکر

آنچه به عنوان نقطه تفاوت در دولت حسن روحانی با دولت اصلاحات دیده می‌شد، ایجاد گفتمان درون حاکمیت است. خاتمی توانست با استراتژی اصلاحات، گفتمانی را درون سیستم ایجاد کند که حرکت به‌سوی جامعه مدنی با تکیه‌بر نهادهای مدنی را ایجاد کند.
این بدان معنی بود که کم‌کم نهادهای مدنی می‌توانستند جایگاه ویژه‌ای در مناسبات سیاسی بگیرند.
دولت روحانی اما در طول سه سال از روی کار آمدن اعتدال به‌ عنوان یک راهبرد ایجاد کرد. روحانی در چند جبهه همزمان در حال تلاش بود، یادگارهای دوران ریاست جمهوری احمدی‌نژاد، مسئله انرژی هسته‌ای ، اقتصاد و...
از طرفی شرایط منطقه‌ای نیز به سمت نوع خاصی از بنیادگرایی سیاه پیش رفت تا جایی که وضعیت امنیتی جهانی نیز با بحران جدی روبرو بود.
در چنین شرایطی و با ذکر تنها بخشی از موانع اجرای سیاست‌های دولت روحانی، می‌توان دریافت که به ازای هرروز ریاست جمهوری احمدی‌نژاد، حداقل مدت‌زمان مشخص می‌خواست تا روحانی بتواند روی کاغذ راهکارهایی جهت حل بحران‌های ایجادشده ارائه نماید، که این امر با بدنه دولت او نیز در تعارض آشکار بود، زیرا همه بدنه دولت نتوانستند با او همراهی کنند و انرژی خود را همزمان صرف شناخت، راهکار، برنامه‌ریزی وا جرا ی راه‌حل نمایند ، از طرفی استراتژی‌های خود را نیز عملی نمایند.
حال در این وضعیت روحانی قصد داشت شارح گفتمان تازه‌ای باشد که مجموعه‌ای از بینش‌های تاریخ‌ساز در روند سیاسی موجود مديريت كلان باشد که این امر با راهبرد اعتدال امکان‌پذیر نبود.
زیرا اعتدال به مانند اصلاحات سیستمی و تغییردهنده شرایط نبود، بلکه حفظ شرایط موجود و مطلوب را نیز شامل می‌شد.
در این شرایط و در راستای شعارهای تبلیغاتی خود، تنها یک‌راه داشت تا گفتمان تازه‌ای را که منشعب از گفتمان اصلاحات بود به‌عنوان گفتمان دولت خود مطرح نمایند و این‌چنین بود که منشور حقوق شهروندی بهترین دستاورد دولت روحانی محسوب می‌شود.
منشور حقوق شهروندی هرچند استخراج از قوانین موجود نظام است، اما می‌بایست به قول لوکاچ آن‌ها را در روابط تاریخی و متحرکشان موردبررسی قرارداد. تکامل این حقوق را از ریشه رصد کرد تا بتوان تمامی پدیده‌های محض، و پوشیده در هاله‌هایی از ابهام را به‌روشنی فهم ، اجرا و ادراک رساند.
تنها راه تبدیل منشور حقوق شهروندی به یک گفتمان جاری، خروج آن از ساحت مستندسازی، متن گرایی به عرصه عمل است تا شهروندان به این نتیجه برسند که این‌چنین حقی که برای آنان در قالب منشوری تدوین‌شده است در عمل نیز دیده می‌شود.
این امر با غلبه بر وضعیت موجود امکان‌پذیر می‌باشد. قطع ید از نهادهای موازی، مقابله با فساد اداری ، آزادی تشکل‌ها و اصناف ، قدرت دهی به نهادهای مدنی و اجرای کامل آنچه یک شهروند با تمام مؤلفه‌های مدرن خود را می‌سازد.
نکته بعدی که می‌تواند از منشور حقوق شهروندی خلق گفتمان کند، آموزش است. آموزش میزان آگاهی اقشار را پیرامون حقوق خود بالا می‌برد و کرامت انسانی به‌عنوان مطلع این منشور را درون جامعه نهادینه می‌کند.
زمانی که اقشار مختلف جامعه که با قوانین معطوف به قدرت در مناسباتشان با شهروندان آشنا شوند به‌سادگی نمی‌توان حقوق آن‌ها را تحدید یا تعدیل کرد یا به اقتضای شرایط تفسیر نمود.
روحانی نباید تصویر کند که امضای منشور حقوق شهروندی به‌منزله اعطای حقی به شهروندان می‌باشد بلکه تلاش نماید آن را به‌صورت یک گفتمان جاری در ساختار قدرت نهادینه کند و از این فرصت به‌دست‌آمده نهایت استفاده و بهره را ببرد.
این نظریه بسیار مهم است که در اثر ارتباطات مجازی هرگونه عدول از پدیده‌ای که نشر پیداکرده است زیان‌بار خواهد بود. این بار مردم از او می‌خواهند و او نمی‌تواند پدیده شهروند را به ماقبل آن تبدیل کند.

آنچه به عنوان نقطه تفاوت در دولت حسن روحانی با دولت اصلاحات دیده می‌شد، ایجاد گفتمان درون حاکمیت است. خاتمی توانست با استراتژی اصلاحات، گفتمانی را درون سیستم ایجاد کند که حرکت به‌سوی جامعه مدنی با تکیه‌بر نهادهای مدنی را ایجاد کند.
این بدان معنی بود که کم‌کم نهادهای مدنی می‌توانستند جایگاه ویژه‌ای در مناسبات سیاسی بگیرند.
دولت روحانی اما در طول سه سال از روی کار آمدن اعتدال به‌ عنوان یک راهبرد ایجاد کرد. روحانی در چند جبهه همزمان در حال تلاش بود، یادگارهای دوران ریاست جمهوری احمدی‌نژاد، مسئله انرژی هسته‌ای ، اقتصاد و...
از طرفی شرایط منطقه‌ای نیز به سمت نوع خاصی از بنیادگرایی سیاه پیش رفت تا جایی که وضعیت امنیتی جهانی نیز با بحران جدی روبرو بود.
در چنین شرایطی و با ذکر تنها بخشی از موانع اجرای سیاست‌های دولت روحانی، می‌توان دریافت که به ازای هرروز ریاست جمهوری احمدی‌نژاد، حداقل مدت‌زمان مشخص می‌خواست تا روحانی بتواند روی کاغذ راهکارهایی جهت حل بحران‌های ایجادشده ارائه نماید، که این امر با بدنه دولت او نیز در تعارض آشکار بود، زیرا همه بدنه دولت نتوانستند با او همراهی کنند و انرژی خود را همزمان صرف شناخت، راهکار، برنامه‌ریزی وا جرا ی راه‌حل نمایند ، از طرفی استراتژی‌های خود را نیز عملی نمایند.
حال در این وضعیت روحانی قصد داشت شارح گفتمان تازه‌ای باشد که مجموعه‌ای از بینش‌های تاریخ‌ساز در روند سیاسی موجود مديريت كلان باشد که این امر با راهبرد اعتدال امکان‌پذیر نبود.
زیرا اعتدال به مانند اصلاحات سیستمی و تغییردهنده شرایط نبود، بلکه حفظ شرایط موجود و مطلوب را نیز شامل می‌شد.
در این شرایط و در راستای شعارهای تبلیغاتی خود، تنها یک‌راه داشت تا گفتمان تازه‌ای را که منشعب از گفتمان اصلاحات بود به‌عنوان گفتمان دولت خود مطرح نمایند و این‌چنین بود که منشور حقوق شهروندی بهترین دستاورد دولت روحانی محسوب می‌شود.
منشور حقوق شهروندی هرچند استخراج از قوانین موجود نظام است، اما می‌بایست به قول لوکاچ آن‌ها را در روابط تاریخی و متحرکشان موردبررسی قرارداد. تکامل این حقوق را از ریشه رصد کرد تا بتوان تمامی پدیده‌های محض، و پوشیده در هاله‌هایی از ابهام را به‌روشنی فهم ، اجرا و ادراک رساند.
تنها راه تبدیل منشور حقوق شهروندی به یک گفتمان جاری، خروج آن از ساحت مستندسازی، متن گرایی به عرصه عمل است تا شهروندان به این نتیجه برسند که این‌چنین حقی که برای آنان در قالب منشوری تدوین‌شده است در عمل نیز دیده می‌شود.
این امر با غلبه بر وضعیت موجود امکان‌پذیر می‌باشد. قطع ید از نهادهای موازی، مقابله با فساد اداری ، آزادی تشکل‌ها و اصناف ، قدرت دهی به نهادهای مدنی و اجرای کامل آنچه یک شهروند با تمام مؤلفه‌های مدرن خود را می‌سازد.
نکته بعدی که می‌تواند از منشور حقوق شهروندی خلق گفتمان کند، آموزش است. آموزش میزان آگاهی اقشار را پیرامون حقوق خود بالا می‌برد و کرامت انسانی به‌عنوان مطلع این منشور را درون جامعه نهادینه می‌کند.
زمانی که اقشار مختلف جامعه که با قوانین معطوف به قدرت در مناسباتشان با شهروندان آشنا شوند به‌سادگی نمی‌توان حقوق آن‌ها را تحدید یا تعدیل کرد یا به اقتضای شرایط تفسیر نمود.
روحانی نباید تصویر کند که امضای منشور حقوق شهروندی به‌منزله اعطای حقی به شهروندان می‌باشد بلکه تلاش نماید آن را به‌صورت یک گفتمان جاری در ساختار قدرت نهادینه کند و از این فرصت به‌دست‌آمده نهایت استفاده و بهره را ببرد.
این نظریه بسیار مهم است که در اثر ارتباطات مجازی هرگونه عدول از پدیده‌ای که نشر پیداکرده است زیان‌بار خواهد بود. این بار مردم از او می‌خواهند و او نمی‌تواند پدیده شهروند را به ماقبل آن تبدیل کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.