|

مسوولیت‌های اجتماعی

علي اديبان

بشر به‌طور ذاتی برای بهتر شدن شرایط زندگی خود همیشه در حال تلاش بوده و این تلاش‌ها برای بهبود شرایط فردی مسئولیت هر فرد در برابر فرصتی است که خالق برای زندگی در اختیار او قرار داده است. اما اینکه انسان در زندگی تنها به همین مسئولیت فردی اکتفا کند نتیجه‌اش همان هرج‌ومرجی است که در جوامع مختلف با آن روبرو هستیم.
با پیشرفت جوامع انسانی و در ارتباط قرار گرفتن انسان‌ها در موارد مختلف با یکدیگر و ارتباط‌های نزدیک شغلی، مسئولیت‌های فردی کم‌کم تبدیل به مسئولیت‌هایی در ابعاد بزرگ‌تر نسبت به دیگر افراد شد. تبدیل‌شدن مسئولیت فردی به مسئولیت اجتماعی باعث نوعی اعلام نیاز پنهان جامعه به افرادی شد که بعدها فعال مدنی نام گرفتند.
مسئولیتی که هر فرد در اجتماع نسبت به هم نوع خود و در ابعاد بزرگ‌تر شهر یا کشور خود دارد باعث می‌شود نیاز به چنین افرادی در هر جامعه‌ای احساس شود. افرادی که بتوانند با توجه به نیاز جامعه پیرامون خود و همین‌طور احساس مسئولیت و توانایی که از خودشان سراغ دارند نسبت به آنچه تلاش برای بهبود شرایط نامیده می‌شود در تلاش باشند.
حوزه‌های مختلف سیاسی و اجتماعی و فرهنگی که هرکدام هم می‌توانند زیرشاخه‌های بسیار را در خود تولید کنند، زمینه‌های مناسبی برای فعالان مدنی محسوب می‌شود. از مهم‌ترین اصولی که در این‌گونه فعالیت‌ها افراد ملزم به رعایت آن هستند لزوم تفکیک کامل فعالان اجتماعی و سیاسی و... از یکدیگر است که در صورت عدم رعایت این مورد باعث ایجاد اشکالات جدی به این‌گونه فعالیت‌ها شده و در مواردی با توجه به اینکه فعال اجتماعی نام موجهی برای عموم مردم به‌حساب می‌آید، باعث سو استفاده‌هایی شود.
اما آیا جامعه‌ای که تعدادی فعال اجتماعی در آن برای کاهش آسیب‌های اجتماعی در تلاش هستند می‌تواند جامعه‌ای پویا، عاری از مشکلات و نزدیک به آن جامعه آرمانی مدنظر باشد یا خیر؟
برای داشتن جامعه آرمانی و رسیدن به آرزوی دیرینه مدینه فاضله بی‌شک نقش فعالان اجتماعی غیرقابل کتمان است و این افراد هرچه پرتعدادتر و قوی‌تر عمل کنند می‌توانند با آسیب‌شناسی مشکلات مردم از نزدیک اتفاقات مثبت و بهتری را در بُعد حل این معضلات رقم بزنند. اما حضور این افراد و فعالیت‌های آن‌ها شرط لازم داشتن جامعه آرمانی است و شرط کافی محسوب نمی‌شود. در جوامع امروزی با توجه به رشد قابل‌توجه قشر تحصیل‌کرده این باور ایجادشده است که کلیت جامعه رو به دادخواهی و مطالبه گری سوق پیدا می‌کند. ادعایی که در کشور ما نمی‌تواند چندان قابل‌قبول باشد. هرچند تعدد دانشگاه‌ها در کشور باعث شده تا تعداد دانشجویان بیشتر شود و به‌نوعی به افزایش افراد تحصیل‌کرده بیانجامد اما باید به این نکته توجه داشت که فارغ‌التحصیلان دانشگاهی با چه شرایطی از آن خارج می‌شوند و در طی دوران تحصیل تحت چه شرایط اجتماعی و آموزشی بوده‌اند تا برای مطالبه‌گری‌های اجتماعی آماده شوند. بی‌تردید یکی از اشکالات جدی به دانشگاه‌های ما که بعضاً به خود دانشجویان هم برمی‌گردد پایین بودن سطح دغدغه اجتماعی و غلبه دغدغه‌های فردی به معضلات و مشکلات جامعه است که باعث می‌شود آن آموزش و فضایی که باید برای دانشجو طی سال‌های تحصیل اتفاق می‌افتاده رقم نخورد و دانشجو بدون اینکه یاد بگیرد می‌تواند در جامعه و حل مشکلات آن بسیار تأثیرگذار باشد از دانشگاه خارج‌شده و آن فرصت طلایی را از دست بدهد.
متأسفانه این اشکال در شکل و شمایل بزرگ‌تری به تمام افراد جامعه تعمیم داده می‌شود و افراد جامعه حداقل آموزش‌ها و مطالعات لازم را در زمینه مسئولیت‌های فردی و اجتماعی دارا نیستند تا به‌موقع لزوم برای انجام این مسئولیت‌ها اقدام کنند.شرط لازم داشتن جامعه آرمانی یا نزدیک شدن به آن شرایط این است که تک‌تک افراد یک جامعه علم و آگاهی کاملی نسبت به مسئولیت‌های اجتماعی خود داشته باشند و شعار «هر شهروند می‌تواند یک فعال اجتماعی باشد» لازمه تحقق آرزوی دیرینه مدینه فاضله است تا همه افراد جامعه با اشراف کامل به نقش خود و تأثیر آن در اجتماع راهی را در پیش گیرند که کمترین آسیب‌ها را چه به یکدیگر و چه جامعه پیرامون وارد کنند که کاهش آسیب‌های اجتماعی مهم‌ترین هدف تمام اشخاصی است که با نام «فعال اجتماعی» به ترسیم شکل زیباتری از جامعه خود مشغول‌اند.

بشر به‌طور ذاتی برای بهتر شدن شرایط زندگی خود همیشه در حال تلاش بوده و این تلاش‌ها برای بهبود شرایط فردی مسئولیت هر فرد در برابر فرصتی است که خالق برای زندگی در اختیار او قرار داده است. اما اینکه انسان در زندگی تنها به همین مسئولیت فردی اکتفا کند نتیجه‌اش همان هرج‌ومرجی است که در جوامع مختلف با آن روبرو هستیم.
با پیشرفت جوامع انسانی و در ارتباط قرار گرفتن انسان‌ها در موارد مختلف با یکدیگر و ارتباط‌های نزدیک شغلی، مسئولیت‌های فردی کم‌کم تبدیل به مسئولیت‌هایی در ابعاد بزرگ‌تر نسبت به دیگر افراد شد. تبدیل‌شدن مسئولیت فردی به مسئولیت اجتماعی باعث نوعی اعلام نیاز پنهان جامعه به افرادی شد که بعدها فعال مدنی نام گرفتند.
مسئولیتی که هر فرد در اجتماع نسبت به هم نوع خود و در ابعاد بزرگ‌تر شهر یا کشور خود دارد باعث می‌شود نیاز به چنین افرادی در هر جامعه‌ای احساس شود. افرادی که بتوانند با توجه به نیاز جامعه پیرامون خود و همین‌طور احساس مسئولیت و توانایی که از خودشان سراغ دارند نسبت به آنچه تلاش برای بهبود شرایط نامیده می‌شود در تلاش باشند.
حوزه‌های مختلف سیاسی و اجتماعی و فرهنگی که هرکدام هم می‌توانند زیرشاخه‌های بسیار را در خود تولید کنند، زمینه‌های مناسبی برای فعالان مدنی محسوب می‌شود. از مهم‌ترین اصولی که در این‌گونه فعالیت‌ها افراد ملزم به رعایت آن هستند لزوم تفکیک کامل فعالان اجتماعی و سیاسی و... از یکدیگر است که در صورت عدم رعایت این مورد باعث ایجاد اشکالات جدی به این‌گونه فعالیت‌ها شده و در مواردی با توجه به اینکه فعال اجتماعی نام موجهی برای عموم مردم به‌حساب می‌آید، باعث سو استفاده‌هایی شود.
اما آیا جامعه‌ای که تعدادی فعال اجتماعی در آن برای کاهش آسیب‌های اجتماعی در تلاش هستند می‌تواند جامعه‌ای پویا، عاری از مشکلات و نزدیک به آن جامعه آرمانی مدنظر باشد یا خیر؟
برای داشتن جامعه آرمانی و رسیدن به آرزوی دیرینه مدینه فاضله بی‌شک نقش فعالان اجتماعی غیرقابل کتمان است و این افراد هرچه پرتعدادتر و قوی‌تر عمل کنند می‌توانند با آسیب‌شناسی مشکلات مردم از نزدیک اتفاقات مثبت و بهتری را در بُعد حل این معضلات رقم بزنند. اما حضور این افراد و فعالیت‌های آن‌ها شرط لازم داشتن جامعه آرمانی است و شرط کافی محسوب نمی‌شود. در جوامع امروزی با توجه به رشد قابل‌توجه قشر تحصیل‌کرده این باور ایجادشده است که کلیت جامعه رو به دادخواهی و مطالبه گری سوق پیدا می‌کند. ادعایی که در کشور ما نمی‌تواند چندان قابل‌قبول باشد. هرچند تعدد دانشگاه‌ها در کشور باعث شده تا تعداد دانشجویان بیشتر شود و به‌نوعی به افزایش افراد تحصیل‌کرده بیانجامد اما باید به این نکته توجه داشت که فارغ‌التحصیلان دانشگاهی با چه شرایطی از آن خارج می‌شوند و در طی دوران تحصیل تحت چه شرایط اجتماعی و آموزشی بوده‌اند تا برای مطالبه‌گری‌های اجتماعی آماده شوند. بی‌تردید یکی از اشکالات جدی به دانشگاه‌های ما که بعضاً به خود دانشجویان هم برمی‌گردد پایین بودن سطح دغدغه اجتماعی و غلبه دغدغه‌های فردی به معضلات و مشکلات جامعه است که باعث می‌شود آن آموزش و فضایی که باید برای دانشجو طی سال‌های تحصیل اتفاق می‌افتاده رقم نخورد و دانشجو بدون اینکه یاد بگیرد می‌تواند در جامعه و حل مشکلات آن بسیار تأثیرگذار باشد از دانشگاه خارج‌شده و آن فرصت طلایی را از دست بدهد.
متأسفانه این اشکال در شکل و شمایل بزرگ‌تری به تمام افراد جامعه تعمیم داده می‌شود و افراد جامعه حداقل آموزش‌ها و مطالعات لازم را در زمینه مسئولیت‌های فردی و اجتماعی دارا نیستند تا به‌موقع لزوم برای انجام این مسئولیت‌ها اقدام کنند.شرط لازم داشتن جامعه آرمانی یا نزدیک شدن به آن شرایط این است که تک‌تک افراد یک جامعه علم و آگاهی کاملی نسبت به مسئولیت‌های اجتماعی خود داشته باشند و شعار «هر شهروند می‌تواند یک فعال اجتماعی باشد» لازمه تحقق آرزوی دیرینه مدینه فاضله است تا همه افراد جامعه با اشراف کامل به نقش خود و تأثیر آن در اجتماع راهی را در پیش گیرند که کمترین آسیب‌ها را چه به یکدیگر و چه جامعه پیرامون وارد کنند که کاهش آسیب‌های اجتماعی مهم‌ترین هدف تمام اشخاصی است که با نام «فعال اجتماعی» به ترسیم شکل زیباتری از جامعه خود مشغول‌اند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.