سطحینگری و لودگی
امید عزیزیان
دوم آذرماه در دانشگاه کردستان مراسمی تحت عنوان « نگاه فلسفی به طنز با محوریت خندوانه » برگزار شد. در این یادداشت کوتاه، نگاهی انتقادی به روند برگزاری این مراسم خواهیم داشت.
دانشگاه مکانی علمی و آکادمیک است که انتظار میرود همه مسائل در آن با نگرشی علمی و منطقی واکاوی و ارزیابی شود. اما متأسفانه امروزه دانشگاه با از دستدادن این کارکرد اصلی خود، در سراشیبی زوال ارزشهای علمی و معرفتی گرفتار آمده است. دانشجویان که بر اساس نقش علمی و اجتماعی خود میبایست پیشقراولان حرکتهای انتقادی برای بهبود اوضاع باشند امروز چنان در چرخه روزمرگی و سطحینگری گرفتارشدهاند که خود دقیقاً به بازیگران اصلی جریان بیتفاوتی اجتماعی و ابتذال کوتهبینی مبدل شدهاند.
در دانشگاهی که باید منشأ تحولات فکری و فرهنگی باشد مسائل جدی به هیچ گرفتهشده و در عوض مراسمهایی که در آن مسائل بیاهمیت و سطحی ارائه میشود، در کمال ناباوری از طرف اکثریتی خاموش به شدت مورد استقبال واقع میشود. جایگاه و خواستگاه شخصیتهای علمی و آکادمیک در دانشگاه است اما شگفتانگیز است که امروزه این شخصیتها در دانشگاه جایگاه و پایگاهی نداشته و در عوض چهرههای رسانهای مانند بازیگران و شومنها محبوبیت جدی یافتهاند.
در مراسم مذکور از دو شخصیت دعوت بهعملآمده بود؛ یکی "رامبد جوان" مجری خندوانه و دیگری "دکتر بلندهمتان" یک شخصیت آکادمیک و استاد دانشگاه؛ در نگاه اول این تصور میرود که دانشجویان با توجه به خواستگاه علمی خود، با نگاهی نقادانه، برنامه طنز خندوانه را با حضور مجری آن واکاوی کنند، و لذا اهمیتی دوچندان به مباحث کارشناس سخنرانی که قرار است بهنقد و بررسی روانشناختی و فلسفی طنز رسانهای بپردازد، بدهند. همچنین انتظار میرفت دانشجویان به ارزیابی و سنجش نقادانه برنامه خندوانه "رامبد جوان"؛ طنزپرداز و مجری برنامه مزبور با حضور خود وی پرداخته و با ایجاد دیالوگی انتقادی هنرمند مذکور را وادار به پاسخگویی در مورد عملکرد برنامه خود و پیامدهای فرهنگی و اجتماعی آن میکردند.
اما تراژدی غمانگیز این رخداد اینجا آغاز میشود که کانون اصلی مراسم یعنی بخش تحلیل و ارزیابی انتقادی برنامه مذکور اجازه ارائه نمییابد و استادی که با نیت روشنگری تلاش و توان علمی خود را برای دانشجویان به ارمغان آورده است با فریاد و هوکردن مخاطبان سن را ترک میکند؛ در عوض مهمان دیگر، بازیگر اصلی و میداندار جلسه میشود تا دقیقاً خندوانهای دیگر را فارغ از نقد و ارزیابی مخاطبین در یک مکان آکادمیک به اجرا بگذارد.
طنز یک تفکر انتقادی است. طنز نه لودگی و به ابتذال کشاندن بلکه یک طعنه جدی است که مخاطبان را با نشان دادن تناقضات اجتماعی، فرهنگی و غیره میخنداند و سپس آنها را به تفکر واداشته و پیامی مسئله برانگیز ایجاد میکند. طنز با سطحینگری و سخافت مخاطبان دیروز متفاوت است و هیچگاه نمیتوان تخلیه هیجان و لودگیهای بهوقوع پیوسته سالن آن مراسم را طنز نام نهاد. عمق فاجعه زمانی اتفاق افتاد که مخاطبان نماد اصلی خاستگاه خود را به سخره گرفتند و در عوض با سطحینگری و خوشخیالی تن به چرندیاتی دادند که از سوی نماد غیرعلمی و غیر آکادمیک مراسم مطرح شد.
اما سؤال اساسی اینجاست که چرا مسائل جدی و واقعی جامعه که گاه در دانشگاه به بحث گذاشته میشوند چندان مورد استقبال قرار نمیگیرند و در عوض مسائل غیر جدی که زمینه تخلیه آنی هیجانات را فراهم میکند با استقبال بیشازحد دانشجویان مواجه میشود؟
عمق فاجعه کجاست و دلیل این ابتذال و فرومایگی در مکانهای آکادمیک چیست؟
منشأ جذابیت شخصیتهای سطحینگر و عامهپسند در کشور از کجا سرچشمه میگیرد؟
پاسخ به این سؤالات یک عزم جدی میطلبد که بایستی اساتید و صاحبنظران حوزههای مختلف علوم انسانی در این رابطه وارد عمل شده و با رصد تمامی اتفاقات چند سال اخیر کشور، نسبت به ابتذالی که جامعه را به سمت قهقرا و لبهی پرتگاه میکشاند هشداری جدی دهند.
دوم آذرماه در دانشگاه کردستان مراسمی تحت عنوان « نگاه فلسفی به طنز با محوریت خندوانه » برگزار شد. در این یادداشت کوتاه، نگاهی انتقادی به روند برگزاری این مراسم خواهیم داشت.
دانشگاه مکانی علمی و آکادمیک است که انتظار میرود همه مسائل در آن با نگرشی علمی و منطقی واکاوی و ارزیابی شود. اما متأسفانه امروزه دانشگاه با از دستدادن این کارکرد اصلی خود، در سراشیبی زوال ارزشهای علمی و معرفتی گرفتار آمده است. دانشجویان که بر اساس نقش علمی و اجتماعی خود میبایست پیشقراولان حرکتهای انتقادی برای بهبود اوضاع باشند امروز چنان در چرخه روزمرگی و سطحینگری گرفتارشدهاند که خود دقیقاً به بازیگران اصلی جریان بیتفاوتی اجتماعی و ابتذال کوتهبینی مبدل شدهاند.
در دانشگاهی که باید منشأ تحولات فکری و فرهنگی باشد مسائل جدی به هیچ گرفتهشده و در عوض مراسمهایی که در آن مسائل بیاهمیت و سطحی ارائه میشود، در کمال ناباوری از طرف اکثریتی خاموش به شدت مورد استقبال واقع میشود. جایگاه و خواستگاه شخصیتهای علمی و آکادمیک در دانشگاه است اما شگفتانگیز است که امروزه این شخصیتها در دانشگاه جایگاه و پایگاهی نداشته و در عوض چهرههای رسانهای مانند بازیگران و شومنها محبوبیت جدی یافتهاند.
در مراسم مذکور از دو شخصیت دعوت بهعملآمده بود؛ یکی "رامبد جوان" مجری خندوانه و دیگری "دکتر بلندهمتان" یک شخصیت آکادمیک و استاد دانشگاه؛ در نگاه اول این تصور میرود که دانشجویان با توجه به خواستگاه علمی خود، با نگاهی نقادانه، برنامه طنز خندوانه را با حضور مجری آن واکاوی کنند، و لذا اهمیتی دوچندان به مباحث کارشناس سخنرانی که قرار است بهنقد و بررسی روانشناختی و فلسفی طنز رسانهای بپردازد، بدهند. همچنین انتظار میرفت دانشجویان به ارزیابی و سنجش نقادانه برنامه خندوانه "رامبد جوان"؛ طنزپرداز و مجری برنامه مزبور با حضور خود وی پرداخته و با ایجاد دیالوگی انتقادی هنرمند مذکور را وادار به پاسخگویی در مورد عملکرد برنامه خود و پیامدهای فرهنگی و اجتماعی آن میکردند.
اما تراژدی غمانگیز این رخداد اینجا آغاز میشود که کانون اصلی مراسم یعنی بخش تحلیل و ارزیابی انتقادی برنامه مذکور اجازه ارائه نمییابد و استادی که با نیت روشنگری تلاش و توان علمی خود را برای دانشجویان به ارمغان آورده است با فریاد و هوکردن مخاطبان سن را ترک میکند؛ در عوض مهمان دیگر، بازیگر اصلی و میداندار جلسه میشود تا دقیقاً خندوانهای دیگر را فارغ از نقد و ارزیابی مخاطبین در یک مکان آکادمیک به اجرا بگذارد.
طنز یک تفکر انتقادی است. طنز نه لودگی و به ابتذال کشاندن بلکه یک طعنه جدی است که مخاطبان را با نشان دادن تناقضات اجتماعی، فرهنگی و غیره میخنداند و سپس آنها را به تفکر واداشته و پیامی مسئله برانگیز ایجاد میکند. طنز با سطحینگری و سخافت مخاطبان دیروز متفاوت است و هیچگاه نمیتوان تخلیه هیجان و لودگیهای بهوقوع پیوسته سالن آن مراسم را طنز نام نهاد. عمق فاجعه زمانی اتفاق افتاد که مخاطبان نماد اصلی خاستگاه خود را به سخره گرفتند و در عوض با سطحینگری و خوشخیالی تن به چرندیاتی دادند که از سوی نماد غیرعلمی و غیر آکادمیک مراسم مطرح شد.
اما سؤال اساسی اینجاست که چرا مسائل جدی و واقعی جامعه که گاه در دانشگاه به بحث گذاشته میشوند چندان مورد استقبال قرار نمیگیرند و در عوض مسائل غیر جدی که زمینه تخلیه آنی هیجانات را فراهم میکند با استقبال بیشازحد دانشجویان مواجه میشود؟
عمق فاجعه کجاست و دلیل این ابتذال و فرومایگی در مکانهای آکادمیک چیست؟
منشأ جذابیت شخصیتهای سطحینگر و عامهپسند در کشور از کجا سرچشمه میگیرد؟
پاسخ به این سؤالات یک عزم جدی میطلبد که بایستی اساتید و صاحبنظران حوزههای مختلف علوم انسانی در این رابطه وارد عمل شده و با رصد تمامی اتفاقات چند سال اخیر کشور، نسبت به ابتذالی که جامعه را به سمت قهقرا و لبهی پرتگاه میکشاند هشداری جدی دهند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.