ملوان زبل و دوپینگ انتخابات ریاست جمهوری
یحیی زرین نرگس. پژوهشگر مسائل خاورمیانه
شاید خوانندگان این جستار با شخصیت کارتونی «ملوان زبل» آشنا باشند که خاطره تلویزیونی کودکیِ بخش بزرگی از مخاطبان تلویزیون ایران در دهههای پیش بوده است. ملوان زبل در داستانهای مکتوب و نیز کارتونی، عاشق دختری به نام «آلیو» بود که در گیرودار این عشق رقیبی سرسخت داشت و بر سر آلیو با ملوان قویهیکل به نام «بلوتو» رقابت میکرد. هر بار که این فرد قویهیکل مزاحم آنان میشد، ملوان زبل با خوردن اسفناج او را در یک همآورد شکست داده و به دور پرتاب میکرد.
چند نکته برجسته در داستان ملوان زبل وجود دارد، که نقطه ثقل نوشتار کنونی را برای تئوریزه کردن انتخابات ریاست جمهوری دوازدهم با تأکید بر وضعیت حزب اعتدال و توسعه یا جریان اعتدالگرایی شکل میدهد:
1ـ شخصیت و قهرمان اصلی داستان که همان ملوان زبل است.
2ـ موضوع داستان؛ که همانا در این ماجرا رقابت بر سر عشق آلیو است.
3ـ رقیبی قویهیکل؛ که بلوتو است.
4ـ اما نکته جادویی و غیرعادی داستان چیست؟ اسفناج و بهنوعی دوپینگ ملوان زبل برای رقابت با بلوتو بر سر آلیو است که با خوردن این گیاه مقوی سرشار از آهن، قدرتی فوق بلوتو را به ملوان داستان میبخشد و او در نبردهای خود به راحتی پیروز میشود، البته پیروزیای که ناشی از امر بیرونی و خارج از توانایی ذاتی ملوان زبل است و در نبود آن، ملوان زبل آماج مشت و لگدهای حریف قرار میگیرد.
جان کلام؛ تئوریزه کردن ملوان زبل در انتخابات ریاست جمهوری آتی ایران
رقابت بر سر کرسی ریاست جمهوری دوازدهم به ماههای آغازین رسیده است که در آن جناحها، احزاب و نیروهای سیاسی بر سر این پست به رقابت میپردازند، که همانا اولین نکته از تئوریزه کردن داستان ملوان زبل را شامل میشود. رقابت بر سر عشق آلیو، جای خود را به رقابت بر سر کرسی ریاست جمهوری میدهد. جناحهای سیاسی حاضر در این رقابت را میتوان به احزاب، گروهها، جناحها و جریانهای سیاسی مختلفی دستهبندی کرد. اما بگذارید به شکلی خلاصه و واقعبینانه از همان دو وضعیت اصلی فعلی کشور؛ یعنی رقابت گفتمان اصولگرایی و اعتدالگرایی بهره ببریم. اگرچه نگارنده بر این باور است که در عدم حضور جریان اصلی اصلاحطلبی در رقابت انتخاباتی دورههای اخیر، جریاناعتدالگرایی است که در رقابت با اصولگرایی به همآورد بر سر کرسی ریاست جمهوری میپردازد.
پس در این بخش، دومین و سومین نقطه ثقل موردنظر ما در تئوریزه کردن داستان ملوان زبل روشن شد؛ رقابت میان گفتمان اصولگرایی که همان ملوان قویهیکل داستان یعنی بلوتو است و اعتدالگرایی که ملوان زبل دوپینگی داستان ماست. اگرچه میتوان گفت در دوران انتخابات ریاست جمهوری یازدهم و نیز انتخابات دهمین دورهی مجلس شورای اسلامی بولتوی جستار ما از آن توانایی و قدرت گفتمانی هژمونیک پیشین افتاده است و فضا برای دوپینگ پشت سرهم ملوان زبل بازشده است. در این فضا است که اعتدالگرایی به گفتمان برتر و اصلی در ساختار کلان سیاسی بدل شده است و توانسته با اسفناج خود را به قدرتی برای همآورد انتخاباتی بدل کند و علاوه بر ریاست جمهوری یازدهم، به قدرت اصلی در مجلس دهم هم بدل شود.
تا اینجا سه بخش از نکاتی که برای تئوریزه کردن داستان ملوان زبل در انتخابات ریاست جمهوری آتی ذکر شد را کاربردی کردیم، اکنون نوبت بخش دیگر است. در اینجا اسفناج لازم برای دوپینگ ملوان زبل را باید تئوریزه کرد. در همه دورهها از دید نگارنده با عنایت به واقعیت داستان ملوان زبل، نیروی اصلی دوپینگ که اسفناج بوده، نه امری ذاتی و درونی ملوان زبل، که امری بیروی بوده و در نبود این اسفناج، او آماج ضربههای کاری حریف قرار میگرفت و در وضعیتی ناگوار به زمین میافتاد. اسفناج ملوان زبل ریاست جمهوری ما با تأکید بر حزب اعتدال و توسعه در بیرون از توانایی ذاتی خود، همواره رأی، حمایت و اعتماد مردم است. این مردم هستند که قرار است بارأی خود، نظر و اعتماد خود، ملوان زبل را نیرومند سازند تا بتواند به ادامه رقابت بپردازد، وگرنه این گفتمان رقیب خواهد بود که جایگاه او را خواهد گرفت و نقش ملوان زبل را بازی خواهد کرد. در اینجا ما قضاوت ارزشی و آماری در میزان رأی و نظر مردم نخواهیم داشت که به کدام گفتمان، چه میزان رأی خواهند داد. مسئله ما این است که گفتمان اعتدال و توسعه چگونه توانسته و میتواند از اسفناج نیروبخش مردم برای تقویت
عضلههای خود بهره برده و بتواند به رقابت در انتخابات آتی بپردازد.
البته منظور ما از دوپینگ نیز باید مشخص شود. دویپنگ در داستان ما امری غیرقانونی نیست و روال مرسوم انتخابات در تمام سیستمهای سیاسی و انتخاباتی جهان است که در آن نامزدهای مختلف با اعلام برنامههای خود؛ وعده و وعیدهای مختلفی را برای جلب نظر حداکثری مردم و پیروزی بر رقیب یا رقبا میدهند. این وعدههای انتخاباتی بهعنوان نقطهای برای جلب اعتماد مردم ابرازشده و انتظار رأیدهندگان این است که نامزد موردنظرشان پس از پیروزی انتخابات در برآوردن وعدههای خود کوشا باشد و به قولهایی که به مردم داده وفا کند.
در دوران نخست ریاست جمهوری حسن روحانی که پشتوانه حزبی اعتدال و توسعه را با خود داشت برای بررسی تحقق وعدههای انتخاباتی وی، حتی سایتی به نام روحانی سنج ایجاد شد که میزان تحقق وعدههای انتخاباتی وی را موردبررسی آماری قرار میداد. در آبان ماه 1395؛ این سایت نشان میدهد که از 74 وعده انتخاباتی آقای روحانی، 13 مورد محقق شده، 5 مورد تحقق ناقص، 27 مورد در حال پیگیری، 8 مورد محقق نشده، 7 مورد متوقفشده و 14 مورد پیگیری نشده است. این نشان میدهد که دوپینگ انتخاباتی ریاست جمهوری کنونی که همان وعدههای انتخاباتی اوست با اسفناج اعتماد مردم، چندان در پیگیری مطالبات مردمی موفق نبوده و این عدم موفقیت را باید بیشتر در فضای داخلی و وعدههای داخلی ملوان زبل دانست. این امر را میتوان به توجه دستگاه حکومتی کشور در دوران روحانی و کابینه یازدهم به فضای بینالمللی و مسئله برجام نسبت داد، که بیشترین توان و توجه دولت را به خود مشغول کرد. اما با این وجود، دوپینگ بدون عمل، بیشک زمینه را برای نرسیدن ملوان زبل به اسفناج لازم جهت مقابله با رقیب به دنبال خواهد داشت و در نبود اسفناج، بدن نحیف ملوان زبل، توانایی رقابت نخواهد
داشت.
فرجام کلام: همسنگی میان سیاستهای خارجی و داخلی با عطف به نگاه توسعه در داخل
با عنایت به این مهم که در مقابل ملوان زبل کنونی، رقیب چندان قدرتمندی در عرصه رقابت انتخاباتی وجود ندارد و این مهم که قریب بهاتفاق رؤسای جمهور کشور دو دوره متوالی را در این پست قرارگرفتهاند، میتوان پیشبینی کرد که اقبال با حزب اعتدال و توسعه و تداوم ریاست جمهوری آقای روحانی است. اما باید توجه داشت که با عنایت به فضای اقتصادی، سیاسی و اجتماعی کشور، هرگونه دسترسی به اسفناج برای ایجاد توانایی همآورد با رقبای آتی، نیازمند تلاش برای ظهور در قامت دوپینگی است که در وعدههای انتخاباتی گذشته و کنونی داده میشود و این میسر نمیشود مگر با عنایت به برآوردن وعدههای انتخاباتی در فضای داخلی و تمرکز بیشتر بر این فضا با عنایت به حفظ تعامل با فضای بینالمللیای که دستآورد دور نخست ریاست جمهوری روحانی با پذیرش ریسک فدا کردن تحقق وعدههای داخلی است.
نگارنده پیشتر در نوشتهای در روزنامه تعادل؛ برجام را بازگشت فضای امید به جامعه مأیوس ایرانی قلمداد کرده بود که در زیر فشارهای بینالمللی ناشی از تحریمهای بینالمللی کمر خم کرده بود. دستاوردهای برجام نیز در سالهای اخیر بیشتر به گشایش در فضای بینالمللی انجامیده است و چندان گشایشی در زندگی سیاسی، اقتصادی و اجتماعی مردم رخ نداده است، همین عاملی است برای نگرانی مردم از وضعیت ناخوشایند اقتصادی امروزشان که انتظار میرود به دستور کار اصلی ریاست جمهوری آتی بدل شود، چرا که او اسفناج لازم برای رسیدن به این کرسی را به مردم مدیون است. در این وضعیت است که پیشبینی میشود دولت آتی بیشترین توجه خود را به فضای داخلی معطوف خواهد کرد و تلاش خواهد داشت تا به همسنگی میان کنش در دو فضای بینالمللی و داخلی اقدام کند. همسنگی به معنای حفظ وضعیت کنونی در تعامل با فضای بینالمللی و تلاش برای توسعه همهجانبه به خصوص در ابعاد سیاسی، اجتماعی و اقتصادی در داخل است که بتواند از میزان فشاری که بر مردم؛ خصوصاً طبقات پایین و کارگر جامعه که دچار وضعیتی بهشدت ناخوشایند هستند، کم کند. اگرچه باید توجه داشت که گفتمان اقتصادی دولت
کنونی چندان به این اقشار توجه نکرده است، اما این طبقات خود بهغایت تعیینکننده این امر می باشند که چه کسی لایق اسفناج برای نیل به کرسی ریاست جمهوری خواهد بود.
شاید خوانندگان این جستار با شخصیت کارتونی «ملوان زبل» آشنا باشند که خاطره تلویزیونی کودکیِ بخش بزرگی از مخاطبان تلویزیون ایران در دهههای پیش بوده است. ملوان زبل در داستانهای مکتوب و نیز کارتونی، عاشق دختری به نام «آلیو» بود که در گیرودار این عشق رقیبی سرسخت داشت و بر سر آلیو با ملوان قویهیکل به نام «بلوتو» رقابت میکرد. هر بار که این فرد قویهیکل مزاحم آنان میشد، ملوان زبل با خوردن اسفناج او را در یک همآورد شکست داده و به دور پرتاب میکرد.
چند نکته برجسته در داستان ملوان زبل وجود دارد، که نقطه ثقل نوشتار کنونی را برای تئوریزه کردن انتخابات ریاست جمهوری دوازدهم با تأکید بر وضعیت حزب اعتدال و توسعه یا جریان اعتدالگرایی شکل میدهد:
1ـ شخصیت و قهرمان اصلی داستان که همان ملوان زبل است.
2ـ موضوع داستان؛ که همانا در این ماجرا رقابت بر سر عشق آلیو است.
3ـ رقیبی قویهیکل؛ که بلوتو است.
4ـ اما نکته جادویی و غیرعادی داستان چیست؟ اسفناج و بهنوعی دوپینگ ملوان زبل برای رقابت با بلوتو بر سر آلیو است که با خوردن این گیاه مقوی سرشار از آهن، قدرتی فوق بلوتو را به ملوان داستان میبخشد و او در نبردهای خود به راحتی پیروز میشود، البته پیروزیای که ناشی از امر بیرونی و خارج از توانایی ذاتی ملوان زبل است و در نبود آن، ملوان زبل آماج مشت و لگدهای حریف قرار میگیرد.
جان کلام؛ تئوریزه کردن ملوان زبل در انتخابات ریاست جمهوری آتی ایران
رقابت بر سر کرسی ریاست جمهوری دوازدهم به ماههای آغازین رسیده است که در آن جناحها، احزاب و نیروهای سیاسی بر سر این پست به رقابت میپردازند، که همانا اولین نکته از تئوریزه کردن داستان ملوان زبل را شامل میشود. رقابت بر سر عشق آلیو، جای خود را به رقابت بر سر کرسی ریاست جمهوری میدهد. جناحهای سیاسی حاضر در این رقابت را میتوان به احزاب، گروهها، جناحها و جریانهای سیاسی مختلفی دستهبندی کرد. اما بگذارید به شکلی خلاصه و واقعبینانه از همان دو وضعیت اصلی فعلی کشور؛ یعنی رقابت گفتمان اصولگرایی و اعتدالگرایی بهره ببریم. اگرچه نگارنده بر این باور است که در عدم حضور جریان اصلی اصلاحطلبی در رقابت انتخاباتی دورههای اخیر، جریاناعتدالگرایی است که در رقابت با اصولگرایی به همآورد بر سر کرسی ریاست جمهوری میپردازد.
پس در این بخش، دومین و سومین نقطه ثقل موردنظر ما در تئوریزه کردن داستان ملوان زبل روشن شد؛ رقابت میان گفتمان اصولگرایی که همان ملوان قویهیکل داستان یعنی بلوتو است و اعتدالگرایی که ملوان زبل دوپینگی داستان ماست. اگرچه میتوان گفت در دوران انتخابات ریاست جمهوری یازدهم و نیز انتخابات دهمین دورهی مجلس شورای اسلامی بولتوی جستار ما از آن توانایی و قدرت گفتمانی هژمونیک پیشین افتاده است و فضا برای دوپینگ پشت سرهم ملوان زبل بازشده است. در این فضا است که اعتدالگرایی به گفتمان برتر و اصلی در ساختار کلان سیاسی بدل شده است و توانسته با اسفناج خود را به قدرتی برای همآورد انتخاباتی بدل کند و علاوه بر ریاست جمهوری یازدهم، به قدرت اصلی در مجلس دهم هم بدل شود.
تا اینجا سه بخش از نکاتی که برای تئوریزه کردن داستان ملوان زبل در انتخابات ریاست جمهوری آتی ذکر شد را کاربردی کردیم، اکنون نوبت بخش دیگر است. در اینجا اسفناج لازم برای دوپینگ ملوان زبل را باید تئوریزه کرد. در همه دورهها از دید نگارنده با عنایت به واقعیت داستان ملوان زبل، نیروی اصلی دوپینگ که اسفناج بوده، نه امری ذاتی و درونی ملوان زبل، که امری بیروی بوده و در نبود این اسفناج، او آماج ضربههای کاری حریف قرار میگرفت و در وضعیتی ناگوار به زمین میافتاد. اسفناج ملوان زبل ریاست جمهوری ما با تأکید بر حزب اعتدال و توسعه در بیرون از توانایی ذاتی خود، همواره رأی، حمایت و اعتماد مردم است. این مردم هستند که قرار است بارأی خود، نظر و اعتماد خود، ملوان زبل را نیرومند سازند تا بتواند به ادامه رقابت بپردازد، وگرنه این گفتمان رقیب خواهد بود که جایگاه او را خواهد گرفت و نقش ملوان زبل را بازی خواهد کرد. در اینجا ما قضاوت ارزشی و آماری در میزان رأی و نظر مردم نخواهیم داشت که به کدام گفتمان، چه میزان رأی خواهند داد. مسئله ما این است که گفتمان اعتدال و توسعه چگونه توانسته و میتواند از اسفناج نیروبخش مردم برای تقویت
عضلههای خود بهره برده و بتواند به رقابت در انتخابات آتی بپردازد.
البته منظور ما از دوپینگ نیز باید مشخص شود. دویپنگ در داستان ما امری غیرقانونی نیست و روال مرسوم انتخابات در تمام سیستمهای سیاسی و انتخاباتی جهان است که در آن نامزدهای مختلف با اعلام برنامههای خود؛ وعده و وعیدهای مختلفی را برای جلب نظر حداکثری مردم و پیروزی بر رقیب یا رقبا میدهند. این وعدههای انتخاباتی بهعنوان نقطهای برای جلب اعتماد مردم ابرازشده و انتظار رأیدهندگان این است که نامزد موردنظرشان پس از پیروزی انتخابات در برآوردن وعدههای خود کوشا باشد و به قولهایی که به مردم داده وفا کند.
در دوران نخست ریاست جمهوری حسن روحانی که پشتوانه حزبی اعتدال و توسعه را با خود داشت برای بررسی تحقق وعدههای انتخاباتی وی، حتی سایتی به نام روحانی سنج ایجاد شد که میزان تحقق وعدههای انتخاباتی وی را موردبررسی آماری قرار میداد. در آبان ماه 1395؛ این سایت نشان میدهد که از 74 وعده انتخاباتی آقای روحانی، 13 مورد محقق شده، 5 مورد تحقق ناقص، 27 مورد در حال پیگیری، 8 مورد محقق نشده، 7 مورد متوقفشده و 14 مورد پیگیری نشده است. این نشان میدهد که دوپینگ انتخاباتی ریاست جمهوری کنونی که همان وعدههای انتخاباتی اوست با اسفناج اعتماد مردم، چندان در پیگیری مطالبات مردمی موفق نبوده و این عدم موفقیت را باید بیشتر در فضای داخلی و وعدههای داخلی ملوان زبل دانست. این امر را میتوان به توجه دستگاه حکومتی کشور در دوران روحانی و کابینه یازدهم به فضای بینالمللی و مسئله برجام نسبت داد، که بیشترین توان و توجه دولت را به خود مشغول کرد. اما با این وجود، دوپینگ بدون عمل، بیشک زمینه را برای نرسیدن ملوان زبل به اسفناج لازم جهت مقابله با رقیب به دنبال خواهد داشت و در نبود اسفناج، بدن نحیف ملوان زبل، توانایی رقابت نخواهد
داشت.
فرجام کلام: همسنگی میان سیاستهای خارجی و داخلی با عطف به نگاه توسعه در داخل
با عنایت به این مهم که در مقابل ملوان زبل کنونی، رقیب چندان قدرتمندی در عرصه رقابت انتخاباتی وجود ندارد و این مهم که قریب بهاتفاق رؤسای جمهور کشور دو دوره متوالی را در این پست قرارگرفتهاند، میتوان پیشبینی کرد که اقبال با حزب اعتدال و توسعه و تداوم ریاست جمهوری آقای روحانی است. اما باید توجه داشت که با عنایت به فضای اقتصادی، سیاسی و اجتماعی کشور، هرگونه دسترسی به اسفناج برای ایجاد توانایی همآورد با رقبای آتی، نیازمند تلاش برای ظهور در قامت دوپینگی است که در وعدههای انتخاباتی گذشته و کنونی داده میشود و این میسر نمیشود مگر با عنایت به برآوردن وعدههای انتخاباتی در فضای داخلی و تمرکز بیشتر بر این فضا با عنایت به حفظ تعامل با فضای بینالمللیای که دستآورد دور نخست ریاست جمهوری روحانی با پذیرش ریسک فدا کردن تحقق وعدههای داخلی است.
نگارنده پیشتر در نوشتهای در روزنامه تعادل؛ برجام را بازگشت فضای امید به جامعه مأیوس ایرانی قلمداد کرده بود که در زیر فشارهای بینالمللی ناشی از تحریمهای بینالمللی کمر خم کرده بود. دستاوردهای برجام نیز در سالهای اخیر بیشتر به گشایش در فضای بینالمللی انجامیده است و چندان گشایشی در زندگی سیاسی، اقتصادی و اجتماعی مردم رخ نداده است، همین عاملی است برای نگرانی مردم از وضعیت ناخوشایند اقتصادی امروزشان که انتظار میرود به دستور کار اصلی ریاست جمهوری آتی بدل شود، چرا که او اسفناج لازم برای رسیدن به این کرسی را به مردم مدیون است. در این وضعیت است که پیشبینی میشود دولت آتی بیشترین توجه خود را به فضای داخلی معطوف خواهد کرد و تلاش خواهد داشت تا به همسنگی میان کنش در دو فضای بینالمللی و داخلی اقدام کند. همسنگی به معنای حفظ وضعیت کنونی در تعامل با فضای بینالمللی و تلاش برای توسعه همهجانبه به خصوص در ابعاد سیاسی، اجتماعی و اقتصادی در داخل است که بتواند از میزان فشاری که بر مردم؛ خصوصاً طبقات پایین و کارگر جامعه که دچار وضعیتی بهشدت ناخوشایند هستند، کم کند. اگرچه باید توجه داشت که گفتمان اقتصادی دولت
کنونی چندان به این اقشار توجه نکرده است، اما این طبقات خود بهغایت تعیینکننده این امر می باشند که چه کسی لایق اسفناج برای نیل به کرسی ریاست جمهوری خواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.