|

جلسه نقد و بررسی آثار یاسر خانبرایی در کافه کتاب «وشه» سنندج

جلسه ای تحت عنوان نقد و بررسی آثار یاسر خانبرایی در کافه کتاب وشه سنندج، با حضور خسرو سینا برگزار شد.
در ابتدای جلسه خسرو سینا که به‌عنوان منتقد در جلسه حضور داشت گفت: برای ورود به داستان کاریکاتور، تعریف آن را لازم می‌دانم و به‌جای نقد صریح کارها فرمولی ساده بیان می‌کنم که خود مخاطب بتواند کارها را تا حدودی درک و سپس نقد کند.
وی گفت: در روبه‌رو شدن با هر اثر هنری، مخاطب دارای دو واکنش است، اولین واکنش، واکنشی احساسی و هیجانی است و در زبانی ساده مخاطب احساساتش را بیان می‌کند. در واکنش دوم، مخاطب ارتباطی عمیق‌تر با اثر برقرار می‌کند و با اثر همدل و همراه می‌گردد. سؤالی که اینجا مطرح می‌شود: چگونه می‌توان با یک اثر همدل و همراه شد؟ مسلماً ما به یک دانش اولیه نیازمندیم تا وارد محدوده اثر شویم و بعدازآن تحلیل و نقد اثر شروع می‌شود.
وی در ادامه گفت: اطلاعات اولیه شامل انواع کاریکاتور می‌شود که به‌طورکلی به سه دسته تقسیم می‌شود:
- کاریکاتور چهره که مشخصاً از چهرهای خاص و معروف اجتماع کار می‌شوند
- کارتون که شخصیت‌ها را در موقعیت‌های اجتماعی سیاسی به تصویرمی کشد که عمدتاً با خطوطی ساده کارمی شود
- کمیک استریپ که داستانی را در چند صحنه به تصویر می‌کشد عمدتاً دارای دیالوگ نوشته ‌شده‌ای است و بیشتر برای مجلات به کار می‌رود که معرفی این دسته‌بندی ما را قدمی به جلو می‌برد که حوزه کار آقای خانبرایی را شناسایی کنیم و معیارهای نقدش را بیابیم.
خسرو سینا گفت: کارهای خانبرایی جز دسته اول یعنی کاریکاتورمی باشد و ما باید عناصر مهم در کاریکاتور را بررسی کنیم.
- اولین عنصر، خلاقیت است: به این معنی که هنرمند تا چه اندازه از سرمشق‌ها فاصله گرفته و اثری نو خلق کرده است، یا اینکه تا چه اندازه کاری اورجینال یا تحت تأثیر کار دیگران است، که برخی این عمل را پشت الفاظی چون الهام و اقتباس توجیه می‌کنند. اما زمانی اقتباس قابل‌قبول است که صرفاً کپی نباشد و دچار دگرگونی ازلحاظ فرم، متریال و... شده باشد و نتیجه آن اثری متفاوت و نوآورانه باشد.
آثار خانبرای کارهای نو و خلاقانه‌ای هستند که نمونه آن‌ها را درجای دیگری نمی‌توان دید و اورجینال بودن کارهای او یکی از ارزش‌های مهم کارهایش است که بامطالعه و کار زیاد به‌دست‌آمده است.
- دومین عنصر، کم نقشی و پرنقشی است: در هر کار هنری عناصر بصری وجود دارد که شامل خط، نقطه، رنگ، بافت و... می باشد که به میزان استفاده زیاد از عناصر در کار(مانند مینیاتور)، کار را پرنقش و به میزان کم، کار را کم نقش یا مینیمال می‌کند (مانند آثار مالویچ).
در آثار خانبرایی کارها پرنقش‌اند و با وسواس و ریزه‌کاری‌های زیادی خلق‌شده‌اند، اما می‌توان گفت که از رنگ به‌صورت مینیمال استفاده‌شده است.
- سومین عنصر،حرکت است: که یکی از ارکان مهم در هنرهای تجسمی می باشد. حرکت عنصری است که به اثر، انرژی و جذابیت خاصی می‌بخشد.
در آثار خانبرایی این عنصر به‌خوبی استفاده ‌شده و نقش خاصی در کارهایش بازی می‌کند. وی انسان را در حین حرکت می‌بیند به‌طوری‌که چهره و بدن‌ها را پیچ‌وتاب داده و اغراق‌ها را هم در سمت‌وسوی این حرکات به‌کاربرده است.
- چهارمین عنصر، موضوع است: در کارهای کاریکاتور و کارتون هیچ اثری بدون موضوع دیده نمی‌شود و اصولاً هنری است برای بیان محتوای خاص در قالب طنز. موضوع اثر، اولین آگاهی‌ها را در مورد دغدغه‌های هنرمند به ما منتقل می‌کند.
در کارهای خانبرایی همان‌طور که گفته شد، بیشتر از چهره‌های معروف و تأثیرگذار درزمینه های هنری، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی استفاده‌شده است.
- پنجمین عنصر، اغراق است: اغراق در اصطلاح یعنی، در وصف و مدح کسی زیاده‌روی کنند و آنچه را وجود دارد، بیش ازآنچه که است، جلوه دهند. در آثار کاریکاتور، اغراق جزء جدای ناپذیر اثر است به‌نوعی که جذابیت بصری ایجاد می‌کند و معنی را با اغراق نشان می‌دهند و به مخاطب یاری می‌رساند تا بتواند هدف و مضمون اثر را در اغراق و بزرگ‌شدگی خاصی بهتر درک کند.
پس از سخنان خسرو سینا جلسه با پرسش و پاسخ از یاسر خانبرایی ادامه یافت.
س: در کارهای شما احساس پیچیدگی می‌کنم و به نظرم برای مخاطب عام درکشان مقداری مشکل است؟
ج: در کارهایم، هدفم این است که مخاطب را به فکر کردن وادار نمایم که در لحظه نخست و بدون تلاش معانی را دریافت نکند. من این بازی‌ها را در کار دوست دارم و به نظرم هنرمند باید سعی کند مخاطبانش را به سطوحی بالاتر از فهم، چه فهم بصری و چه فهم مفهومی برساند.
س: آیا شما به سبک خاصی رسیده‌اید و اگر رسیده‌اید، سبک شما چه ویژگی‌هایی دارد؟
ج: درست است من در کارهایم راه و روشی مختص خود پیداکرده‌ام، اما برایم مهم نیست که صاحب سبک باشم و هر وقت من به سبک خاص و ثابتی رسیده باشم آن روز مرگ هنری من فرا خواهد رسید. من تلاش می‌کنم که تا آخر عمر حرفه‌ای، جستجوگر و تجربه‌گر باقی بمانم و همیشه بتوانم به‌راحتی پوست‌اندازی کنم و کارهایم را تغییر دهم.
س: شما چگونه نمادهای به‌کاررفته در کارتان را انتخاب می‌کنید؟
ج: نمادهایی که در کار من استفاده می‌شود، حاصل مطالعه‌ای است که از قبل در مورد شخصیت‌هایم داشته‌ام. مانند کار مادر ترزا که گل عشقه را بکار برده‌ام، که خود نماد عشق است. برخی دیگر از نمادها را خود به‌شخصه تعریف کرده‌ام و جزء نمادهای تأویل پذیراند که بیشتر از دل طبیعت انتخاب می‌کنم، مانند کفشدوزک که در کار اولیس پریسلی که در حال شروع یک پرواز است و آن کفشدوزک تا ابد در کار من در همان حالت باقی می‌ماند و هرگز به پرواز درنمی‌آید و نمادی از صاحب اثر است که در ابتدای موفقیت با جهان وداع گفت و هرگز به اوج نرسید که قطعاً آینده‌ی خوبی می‌داشت.
س: چرا اغراق در کارهای شما به این صورت برجسته است، به‌طوری‌که انگار تمام‌صورت در گردبادی دگرگون‌شده است ؟
ج: در کارهای من معمولاً تمام اجزای صورت و بدن شخصیت کار می‌شود و تنها در یک عضو اغراق اتفاق می‌افتد که اکثراً در حد بزرگنمایی و کوچک نمایی است، و دخل و تصرف‌هایی مانند حذف اعضای چهره اتفاق نمی‌افتد. و در تمام اجزای صورت می‌توان اغراق را دید. این اغراق‌ها با دخل و تصرف‌هایی که حتی گاهی منجر به حذف کل صورت گشته مانند کاری که بر اساس شخصیت مرلین مونرو انجام داده‌ام.
من بر اساس چهره شخصیت‌هایم کار نمی‌کنم، بلکه اجزای صورت و بدن را چندین بار طراحی و فرم‌ها را شناسایی می‌کنم و بر اساس آن اغراق‌ها را در اثر می‌گنجانم، به‌طوری‌که در کارهای من چهره‌ها شبیه‌سازی نشده‌اند.
در حوزه کاریکاتور تقریباً تا سال 2000میلادی این روال در کارها ادامه داشت و یکی از هنرمندهای شاخص این دوره مولاتیر(فرانسوی) بود که جزئیات زیادی را به هنر کاریکاتور اضافه کرد که اغلب تکنیک کار، مداد بود.
پس از وی هنرمندی به نام سباستین کروگر ساختار تکنیکی و نقاشی را وارد کاریکاتور کرد، به‌طوری‌که کارهای عظیمی با جزییات خیلی زیاد انجام داد و باعث شد که این شیوه به اوج خود برسد.

جلسه ای تحت عنوان نقد و بررسی آثار یاسر خانبرایی در کافه کتاب وشه سنندج، با حضور خسرو سینا برگزار شد.
در ابتدای جلسه خسرو سینا که به‌عنوان منتقد در جلسه حضور داشت گفت: برای ورود به داستان کاریکاتور، تعریف آن را لازم می‌دانم و به‌جای نقد صریح کارها فرمولی ساده بیان می‌کنم که خود مخاطب بتواند کارها را تا حدودی درک و سپس نقد کند.
وی گفت: در روبه‌رو شدن با هر اثر هنری، مخاطب دارای دو واکنش است، اولین واکنش، واکنشی احساسی و هیجانی است و در زبانی ساده مخاطب احساساتش را بیان می‌کند. در واکنش دوم، مخاطب ارتباطی عمیق‌تر با اثر برقرار می‌کند و با اثر همدل و همراه می‌گردد. سؤالی که اینجا مطرح می‌شود: چگونه می‌توان با یک اثر همدل و همراه شد؟ مسلماً ما به یک دانش اولیه نیازمندیم تا وارد محدوده اثر شویم و بعدازآن تحلیل و نقد اثر شروع می‌شود.
وی در ادامه گفت: اطلاعات اولیه شامل انواع کاریکاتور می‌شود که به‌طورکلی به سه دسته تقسیم می‌شود:
- کاریکاتور چهره که مشخصاً از چهرهای خاص و معروف اجتماع کار می‌شوند
- کارتون که شخصیت‌ها را در موقعیت‌های اجتماعی سیاسی به تصویرمی کشد که عمدتاً با خطوطی ساده کارمی شود
- کمیک استریپ که داستانی را در چند صحنه به تصویر می‌کشد عمدتاً دارای دیالوگ نوشته ‌شده‌ای است و بیشتر برای مجلات به کار می‌رود که معرفی این دسته‌بندی ما را قدمی به جلو می‌برد که حوزه کار آقای خانبرایی را شناسایی کنیم و معیارهای نقدش را بیابیم.
خسرو سینا گفت: کارهای خانبرایی جز دسته اول یعنی کاریکاتورمی باشد و ما باید عناصر مهم در کاریکاتور را بررسی کنیم.
- اولین عنصر، خلاقیت است: به این معنی که هنرمند تا چه اندازه از سرمشق‌ها فاصله گرفته و اثری نو خلق کرده است، یا اینکه تا چه اندازه کاری اورجینال یا تحت تأثیر کار دیگران است، که برخی این عمل را پشت الفاظی چون الهام و اقتباس توجیه می‌کنند. اما زمانی اقتباس قابل‌قبول است که صرفاً کپی نباشد و دچار دگرگونی ازلحاظ فرم، متریال و... شده باشد و نتیجه آن اثری متفاوت و نوآورانه باشد.
آثار خانبرای کارهای نو و خلاقانه‌ای هستند که نمونه آن‌ها را درجای دیگری نمی‌توان دید و اورجینال بودن کارهای او یکی از ارزش‌های مهم کارهایش است که بامطالعه و کار زیاد به‌دست‌آمده است.
- دومین عنصر، کم نقشی و پرنقشی است: در هر کار هنری عناصر بصری وجود دارد که شامل خط، نقطه، رنگ، بافت و... می باشد که به میزان استفاده زیاد از عناصر در کار(مانند مینیاتور)، کار را پرنقش و به میزان کم، کار را کم نقش یا مینیمال می‌کند (مانند آثار مالویچ).
در آثار خانبرایی کارها پرنقش‌اند و با وسواس و ریزه‌کاری‌های زیادی خلق‌شده‌اند، اما می‌توان گفت که از رنگ به‌صورت مینیمال استفاده‌شده است.
- سومین عنصر،حرکت است: که یکی از ارکان مهم در هنرهای تجسمی می باشد. حرکت عنصری است که به اثر، انرژی و جذابیت خاصی می‌بخشد.
در آثار خانبرایی این عنصر به‌خوبی استفاده ‌شده و نقش خاصی در کارهایش بازی می‌کند. وی انسان را در حین حرکت می‌بیند به‌طوری‌که چهره و بدن‌ها را پیچ‌وتاب داده و اغراق‌ها را هم در سمت‌وسوی این حرکات به‌کاربرده است.
- چهارمین عنصر، موضوع است: در کارهای کاریکاتور و کارتون هیچ اثری بدون موضوع دیده نمی‌شود و اصولاً هنری است برای بیان محتوای خاص در قالب طنز. موضوع اثر، اولین آگاهی‌ها را در مورد دغدغه‌های هنرمند به ما منتقل می‌کند.
در کارهای خانبرایی همان‌طور که گفته شد، بیشتر از چهره‌های معروف و تأثیرگذار درزمینه های هنری، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی استفاده‌شده است.
- پنجمین عنصر، اغراق است: اغراق در اصطلاح یعنی، در وصف و مدح کسی زیاده‌روی کنند و آنچه را وجود دارد، بیش ازآنچه که است، جلوه دهند. در آثار کاریکاتور، اغراق جزء جدای ناپذیر اثر است به‌نوعی که جذابیت بصری ایجاد می‌کند و معنی را با اغراق نشان می‌دهند و به مخاطب یاری می‌رساند تا بتواند هدف و مضمون اثر را در اغراق و بزرگ‌شدگی خاصی بهتر درک کند.
پس از سخنان خسرو سینا جلسه با پرسش و پاسخ از یاسر خانبرایی ادامه یافت.
س: در کارهای شما احساس پیچیدگی می‌کنم و به نظرم برای مخاطب عام درکشان مقداری مشکل است؟
ج: در کارهایم، هدفم این است که مخاطب را به فکر کردن وادار نمایم که در لحظه نخست و بدون تلاش معانی را دریافت نکند. من این بازی‌ها را در کار دوست دارم و به نظرم هنرمند باید سعی کند مخاطبانش را به سطوحی بالاتر از فهم، چه فهم بصری و چه فهم مفهومی برساند.
س: آیا شما به سبک خاصی رسیده‌اید و اگر رسیده‌اید، سبک شما چه ویژگی‌هایی دارد؟
ج: درست است من در کارهایم راه و روشی مختص خود پیداکرده‌ام، اما برایم مهم نیست که صاحب سبک باشم و هر وقت من به سبک خاص و ثابتی رسیده باشم آن روز مرگ هنری من فرا خواهد رسید. من تلاش می‌کنم که تا آخر عمر حرفه‌ای، جستجوگر و تجربه‌گر باقی بمانم و همیشه بتوانم به‌راحتی پوست‌اندازی کنم و کارهایم را تغییر دهم.
س: شما چگونه نمادهای به‌کاررفته در کارتان را انتخاب می‌کنید؟
ج: نمادهایی که در کار من استفاده می‌شود، حاصل مطالعه‌ای است که از قبل در مورد شخصیت‌هایم داشته‌ام. مانند کار مادر ترزا که گل عشقه را بکار برده‌ام، که خود نماد عشق است. برخی دیگر از نمادها را خود به‌شخصه تعریف کرده‌ام و جزء نمادهای تأویل پذیراند که بیشتر از دل طبیعت انتخاب می‌کنم، مانند کفشدوزک که در کار اولیس پریسلی که در حال شروع یک پرواز است و آن کفشدوزک تا ابد در کار من در همان حالت باقی می‌ماند و هرگز به پرواز درنمی‌آید و نمادی از صاحب اثر است که در ابتدای موفقیت با جهان وداع گفت و هرگز به اوج نرسید که قطعاً آینده‌ی خوبی می‌داشت.
س: چرا اغراق در کارهای شما به این صورت برجسته است، به‌طوری‌که انگار تمام‌صورت در گردبادی دگرگون‌شده است ؟
ج: در کارهای من معمولاً تمام اجزای صورت و بدن شخصیت کار می‌شود و تنها در یک عضو اغراق اتفاق می‌افتد که اکثراً در حد بزرگنمایی و کوچک نمایی است، و دخل و تصرف‌هایی مانند حذف اعضای چهره اتفاق نمی‌افتد. و در تمام اجزای صورت می‌توان اغراق را دید. این اغراق‌ها با دخل و تصرف‌هایی که حتی گاهی منجر به حذف کل صورت گشته مانند کاری که بر اساس شخصیت مرلین مونرو انجام داده‌ام.
من بر اساس چهره شخصیت‌هایم کار نمی‌کنم، بلکه اجزای صورت و بدن را چندین بار طراحی و فرم‌ها را شناسایی می‌کنم و بر اساس آن اغراق‌ها را در اثر می‌گنجانم، به‌طوری‌که در کارهای من چهره‌ها شبیه‌سازی نشده‌اند.
در حوزه کاریکاتور تقریباً تا سال 2000میلادی این روال در کارها ادامه داشت و یکی از هنرمندهای شاخص این دوره مولاتیر(فرانسوی) بود که جزئیات زیادی را به هنر کاریکاتور اضافه کرد که اغلب تکنیک کار، مداد بود.
پس از وی هنرمندی به نام سباستین کروگر ساختار تکنیکی و نقاشی را وارد کاریکاتور کرد، به‌طوری‌که کارهای عظیمی با جزییات خیلی زیاد انجام داد و باعث شد که این شیوه به اوج خود برسد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.