|

آلودگی‌های نفتی و مرگ تدریجی محیط‌زیست در استان بوشهر

مهرآفرین زیارتی. روزنامه نگار

نفت و فرآورده‌های آن علاوه بر این‌که بخش بزرگی از مواد مصرفی دنیای رو به پیشرفت امروز را تشکیل می‌دهد، یکی از کالاهای استراتژیک به‌لحاظ سیاسی و اقتصادی برای کشورهای جهان در حوزه صادرات و واردات محسوب می‌شود.
بدون شک، استفاده از ذخایر نفتی و نیز کالاهای مشتق‌شده از آن باتوجه به نیاز دنیا برای تامین سوخت، انرژی و نیز تهیه مواد خام برخی کالاها، اجتناب‌ناپذیر بوده و از آنجا که فعالیت شرکت‌های نفت و گاز در مناطق نفت‌خیز و دارای میدان‌های گازی در ارتباط مستقیم با محیط‌زیست قرار می‌گیرند، اثرات مخربی بر آب، هوا و خاک خواهند داشت. بنابراین می‌توان گفت، امروزه بزرگترین چالش پیش‌روی کشورهای جهان، استفاده از نفت و فرآورده‌های آن با کمترین‌تاثیر مخرب زیست‌محیطی است.
آلودگی‌های نفتی، سهم اندکی از آلودگی‌ها را به‌خود اختصاص می‌دهند اما از آنجا که سرعت انتشار آن‌ها در محیط به‌ویژه در آب و خاک بسیار زیاد است، حساسیت جهانی برای پیشگیری از شدت این نوع آلودگی نیز بیشتر است.
ایران و به‌ویژه مناطق جنوبی آن نیز به‌لحاظ دارابودن میدان‌های وسیع نفت و گاز و فعالیت پالایشگاه‌ها و شرکت‌های مربوطه به‌شدت در معرض آلودگی‌های نفتی و گازی قرار داشته و این فعالیت‌ها علاوه بر اثرات زیست محیطی که بر هوای اطراف دارند، باعث از بین‌رفتن بسیاری گونه‌های گیاهی و جانوری(دریا و خشکی)، آلوده‌شدن سفره‌های آب زیرزمینی، خاک(به‌ویژه خاک‌های کشاورزی) و نیز تهدید جان مردم این مناطق شده است. هرچند آمار دقیقی از میزان آلودگی در این مناطق در دست نیست، اما آنچه در حال رخ‌دادن است، پیشرفت اثرات مخرب این نوع آلودگی در محیط زیست بوده و به‌نظر می‌رسد در مناطقی همچون جنوب استان بوشهر آنچه در صدر اهمیت قرار دارد بهره‌برداری هرچه بیشتر از ذخایر نفت و گاز ورسیدن به سود اقتصادی است و محیط زیستی که دچار مرگ تدریجی شده است در حاشیه‌ترین حاشیه‌ها قرار گرفته است.
جالب است بدانیم، اصل 50 قانون اساسی ایران در ارتباط با ممنوعیت آلودگی محیط زیست شهروندان می‌گوید:
«در جمهوری‏ اسلامی، حفاظت‏ محیط زیست‏ كه‏ نسل‏ امروز و نسل‌های‏ بعد باید در آن‏ حیات‏ اجتماعی‏ روبه‏رشدی‏ داشته‏ باشند، وظیفه‏ عمومی‏ تلقی‏ می‏شود. از این‏ رو فعالیت‌های‏ اقتصادی‏ و غیر آن‏ كه‏ با آلودگی‏ محیط زیست‏ یا تخریب‏ غیر قابل‏ جبران‏ آن‏ ملازمه‏ پیدا كند، ممنوع‏ است. این اصل بی‌گمان به‌معنای ممنوعیت انجام و تولید شغل‌های اقتصادی و سرمایه‌گذاری در این عرصه نیست و نخواهد بود. بلکه به این معناست که فعالیت‌های اقتصادی بایستی تحت ضوابط و چهارچوب‌های خاصی انجام گیرد و از اهم این ضوابط حفظ محیط زیست و به تبع آن جان انسان‌هاست که می‌باید جز اصول تخطی‌ناپذیر اقدامات تولیدی صنعتی فعالان اقتصادی چه دولتی و چه غیر دولتی قرار گیرد.»
در این میان برخی از محققان در تلاش هستند تا راه‌هایی را بیابند که از آلودگی‌های نفتی کاسته و یا از آن‌ها بهره‌برداری کنند؛ (مطالعه روی سه گیاه جو، یونجه و شبدر بر پالایش خاک آلوده به نفت خام، تولید برق با استفاده ازپسماندهای پالایشگاهی، تولید سیمان با استفاده از پسماندهای نفتی و...) اما این تحقیقات هنوز نه به سرانجام رسیده و نه می‌توان از آن به‌عنوان اقدامات فوری و اورژانسی برای احیای محیط زیستی استفاده کرد که به نفس‌نفس افتاده است.
در این‌باره که آلودگی در جنوب استان بوشهر با چه شدتی بر منابع طبیعی منطقه اعم از گونه‌های گیاهی و جانوری آبزی و خشکی‌زی تاثیر گذاشته و سبب از بین‌رفتن و یا حتی انقراض برخی از آن‌ها شده و عمق فاجعه زیست محیطی در این منطقه تا به چه اندازه بوده است
دکتر اسماعیل کهرم، مشاور سازمان محیط زیست معتقد است، طرح استخراج منابع ملی و تولیدات گازی و شیمیایی ناشی از آن‌ها در عسلویه، عاقبتی شکست‌خورده و لکه نامناسبي برای کشور است که تنها به استخراج نفت و گاز از زیر پوسته زمین اکتفا شده و عسلویه همچون غده‌ای بر آینده مملکت سایه افکنده است.
وی یکی از موانع اصلی راه‌های رفع آلودگی در منطقه عسلویه را مصوبات و تصمیم‌های غیر‌قانونی قوه مجریه دولت قبل دانسته و که 148 مصوبه تحمیلی آن توسط هیات اجرایی دولت کنونی لغو شده است. دکتر کهرم عمق این فاجعه را به‌حدی عمیق می‌داند که برون‌رفت از این آلودگی را دیر‌ قلمداد کرده و معتقد است که اراده‌ای عظیم در راستای حل این معضل زیست محیطی وجود ندارد و تنها راهکاری که برای از بین‌رفتن آلودگی زیانبار این منطقه می‌توان ارائه کرد اینست که باید روال موجود با‌ صرف هزینه و احداث تصفیه‌خانه‌ها و گذاشتن فیلترها اصلاح شود و از ادامه وضع موجود جلوگیری شود.
تاثیر آلودگی‌های نفتی و فراورده‌های آن بر انسانی که در ارتباط مستقیم و تنگاتنگ با محیط زیست است، نیز یکی از چالش‌های بزرگی است که قطعا نمی‌توان از کنار آن به‌سادگی گذشت و نادیده‌اش گرفت. به‌گفته برخی کارشناسان، میزان آلودگی هوا در عسلویه، 100برابر آلودگی هوا در تهران است. این رقم تکان‌دهنده، حاصل فعالیت شرکت‌هایی است که به میزان 300 برابر شرایط استاندارد، آلودگی را بر مردم منطقه تحمیل می‌کنند.

نفت و فرآورده‌های آن علاوه بر این‌که بخش بزرگی از مواد مصرفی دنیای رو به پیشرفت امروز را تشکیل می‌دهد، یکی از کالاهای استراتژیک به‌لحاظ سیاسی و اقتصادی برای کشورهای جهان در حوزه صادرات و واردات محسوب می‌شود.
بدون شک، استفاده از ذخایر نفتی و نیز کالاهای مشتق‌شده از آن باتوجه به نیاز دنیا برای تامین سوخت، انرژی و نیز تهیه مواد خام برخی کالاها، اجتناب‌ناپذیر بوده و از آنجا که فعالیت شرکت‌های نفت و گاز در مناطق نفت‌خیز و دارای میدان‌های گازی در ارتباط مستقیم با محیط‌زیست قرار می‌گیرند، اثرات مخربی بر آب، هوا و خاک خواهند داشت. بنابراین می‌توان گفت، امروزه بزرگترین چالش پیش‌روی کشورهای جهان، استفاده از نفت و فرآورده‌های آن با کمترین‌تاثیر مخرب زیست‌محیطی است.
آلودگی‌های نفتی، سهم اندکی از آلودگی‌ها را به‌خود اختصاص می‌دهند اما از آنجا که سرعت انتشار آن‌ها در محیط به‌ویژه در آب و خاک بسیار زیاد است، حساسیت جهانی برای پیشگیری از شدت این نوع آلودگی نیز بیشتر است.
ایران و به‌ویژه مناطق جنوبی آن نیز به‌لحاظ دارابودن میدان‌های وسیع نفت و گاز و فعالیت پالایشگاه‌ها و شرکت‌های مربوطه به‌شدت در معرض آلودگی‌های نفتی و گازی قرار داشته و این فعالیت‌ها علاوه بر اثرات زیست محیطی که بر هوای اطراف دارند، باعث از بین‌رفتن بسیاری گونه‌های گیاهی و جانوری(دریا و خشکی)، آلوده‌شدن سفره‌های آب زیرزمینی، خاک(به‌ویژه خاک‌های کشاورزی) و نیز تهدید جان مردم این مناطق شده است. هرچند آمار دقیقی از میزان آلودگی در این مناطق در دست نیست، اما آنچه در حال رخ‌دادن است، پیشرفت اثرات مخرب این نوع آلودگی در محیط زیست بوده و به‌نظر می‌رسد در مناطقی همچون جنوب استان بوشهر آنچه در صدر اهمیت قرار دارد بهره‌برداری هرچه بیشتر از ذخایر نفت و گاز ورسیدن به سود اقتصادی است و محیط زیستی که دچار مرگ تدریجی شده است در حاشیه‌ترین حاشیه‌ها قرار گرفته است.
جالب است بدانیم، اصل 50 قانون اساسی ایران در ارتباط با ممنوعیت آلودگی محیط زیست شهروندان می‌گوید:
«در جمهوری‏ اسلامی، حفاظت‏ محیط زیست‏ كه‏ نسل‏ امروز و نسل‌های‏ بعد باید در آن‏ حیات‏ اجتماعی‏ روبه‏رشدی‏ داشته‏ باشند، وظیفه‏ عمومی‏ تلقی‏ می‏شود. از این‏ رو فعالیت‌های‏ اقتصادی‏ و غیر آن‏ كه‏ با آلودگی‏ محیط زیست‏ یا تخریب‏ غیر قابل‏ جبران‏ آن‏ ملازمه‏ پیدا كند، ممنوع‏ است. این اصل بی‌گمان به‌معنای ممنوعیت انجام و تولید شغل‌های اقتصادی و سرمایه‌گذاری در این عرصه نیست و نخواهد بود. بلکه به این معناست که فعالیت‌های اقتصادی بایستی تحت ضوابط و چهارچوب‌های خاصی انجام گیرد و از اهم این ضوابط حفظ محیط زیست و به تبع آن جان انسان‌هاست که می‌باید جز اصول تخطی‌ناپذیر اقدامات تولیدی صنعتی فعالان اقتصادی چه دولتی و چه غیر دولتی قرار گیرد.»
در این میان برخی از محققان در تلاش هستند تا راه‌هایی را بیابند که از آلودگی‌های نفتی کاسته و یا از آن‌ها بهره‌برداری کنند؛ (مطالعه روی سه گیاه جو، یونجه و شبدر بر پالایش خاک آلوده به نفت خام، تولید برق با استفاده ازپسماندهای پالایشگاهی، تولید سیمان با استفاده از پسماندهای نفتی و...) اما این تحقیقات هنوز نه به سرانجام رسیده و نه می‌توان از آن به‌عنوان اقدامات فوری و اورژانسی برای احیای محیط زیستی استفاده کرد که به نفس‌نفس افتاده است.
در این‌باره که آلودگی در جنوب استان بوشهر با چه شدتی بر منابع طبیعی منطقه اعم از گونه‌های گیاهی و جانوری آبزی و خشکی‌زی تاثیر گذاشته و سبب از بین‌رفتن و یا حتی انقراض برخی از آن‌ها شده و عمق فاجعه زیست محیطی در این منطقه تا به چه اندازه بوده است
دکتر اسماعیل کهرم، مشاور سازمان محیط زیست معتقد است، طرح استخراج منابع ملی و تولیدات گازی و شیمیایی ناشی از آن‌ها در عسلویه، عاقبتی شکست‌خورده و لکه نامناسبي برای کشور است که تنها به استخراج نفت و گاز از زیر پوسته زمین اکتفا شده و عسلویه همچون غده‌ای بر آینده مملکت سایه افکنده است.
وی یکی از موانع اصلی راه‌های رفع آلودگی در منطقه عسلویه را مصوبات و تصمیم‌های غیر‌قانونی قوه مجریه دولت قبل دانسته و که 148 مصوبه تحمیلی آن توسط هیات اجرایی دولت کنونی لغو شده است. دکتر کهرم عمق این فاجعه را به‌حدی عمیق می‌داند که برون‌رفت از این آلودگی را دیر‌ قلمداد کرده و معتقد است که اراده‌ای عظیم در راستای حل این معضل زیست محیطی وجود ندارد و تنها راهکاری که برای از بین‌رفتن آلودگی زیانبار این منطقه می‌توان ارائه کرد اینست که باید روال موجود با‌ صرف هزینه و احداث تصفیه‌خانه‌ها و گذاشتن فیلترها اصلاح شود و از ادامه وضع موجود جلوگیری شود.
تاثیر آلودگی‌های نفتی و فراورده‌های آن بر انسانی که در ارتباط مستقیم و تنگاتنگ با محیط زیست است، نیز یکی از چالش‌های بزرگی است که قطعا نمی‌توان از کنار آن به‌سادگی گذشت و نادیده‌اش گرفت. به‌گفته برخی کارشناسان، میزان آلودگی هوا در عسلویه، 100برابر آلودگی هوا در تهران است. این رقم تکان‌دهنده، حاصل فعالیت شرکت‌هایی است که به میزان 300 برابر شرایط استاندارد، آلودگی را بر مردم منطقه تحمیل می‌کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.