مطالعات فرهنگی در باب اصلاحطلبان استان بوشهر؛
برآمدن ایدئولوژی «نو-اصلاح طلبی»
اسماعیل حسام مقدم
شرق: جریانهای سیاسی در نخستین گامهایی که برای استقرار در عرصه عمومی جامعه برمیدارند، مفاهیم و بازی زبانی مختص خود را برساخته میکنند و بر آن اساس به کنشگری سیاسی و اجتماعی میپردازند. اما مفاهیم و واژهها در گذر زمانه با قرارگرفتن در جریان رخدادها استحاله میشوند و از معنایی مسلط در دورهای مبدل به معنایی دیگر میشوند. این دگردیسی در معنا، نشانههایی با خود به همراه میآورد که میتوان با تحلیل آنها، بهروشنی فهمید که چه بر سر آن واژه آمده است.دوم خرداد بود و واژهای در عرصه عمومی کشور در بازی زبانی عوام و فرهیختگان وارد شد که بار معنایی خاص خودش را داشت. واژه «اصلاح طلبی»؛ واژهای که دلالت بر معانی و مفاهیمی داشت که به مانند یک کهکشان، گستردگی داشت و بسیاری از معناهای دیگر را نیز در سپهر اندیشگی خود گرد آورده بود و از همین رو میشد آن را با عنوان «گفتمان اصلاحطلبی» معرفی كرد. «گفتمان»؛ واژهای است که ظرفیت و گنجایش بسیار گستردهای برای حمل معناها و مفاهیم متعدد و متنوعی را در خود دارد و میتواند به مثابه یک کهکشان، معناها و کنشهای معناساز را در دل خود بچرخاند. دالهای مرکزی یا همان نقاط مرکزی
چندگانهای در خود دارد که میتواند حجم گسترده و وسیعی از مفاهیم و معناها را با خود حمل کند. و البته «گفتمان»ها آنچنان توانایی و ظرفیت فکری و اندیشگی دارند که در درون شان فضاهایی هم برای مفاهیم و معناهای مخالف و متضاد برساخته میشود.گفتمان اصلاحطلبی تا سال 83 فراز و نشیبهایی داشت و توانسته بود عملکردهای معنابخشی برای کنشهای اجتماعی و فرهنگی در جامعه ایرانی سر و سامان دهد. چه اندیشهها و افراد و گروههایی که در جریان اصلاحطلبی صورتبندی گفتمانی پیدا کردند و به کنش و عمل اجتماعی پرداختند. چه مفاهیم گستردهای که در درون صفحات متعدد مطبوعات و روزنامههای اصلاحطلبی بازسازی و بازاندیشی شدند. جریان گفتمانی اصلاحطلبی، کارکردی بنیادین داشت که میبایست همه این مفاهیم و معناهای گسترده را به هم مفصلبندی میکرد و آن؛ کنش ارتباطی یا گفتگویی بود. ازهمین رو بود که در این دوره تاریخی حضور کسانی مانند «یورگن هابرماس» و یا «ریچارد رورتی» در ایران نشانهای برای اهمیت کنش ارتباطی و گفتگویی است. با تغییر روند سیاسی در جریان تغییر دولت، کهکشان معناها و مفاهیم اصلاحطلبی با هجمه و مسالهمندی گستردهای مواجه شد و تلاش کنشگران
و اندیشمندان اصلاحطلب تا سال 88 بهگونهای میخواست با از همپاشیدگی گفتمانی اصلاحطلبی رویارو شود و کرانههای این سپهر گفتمانی را حفظ کند. سال 88 و رخدادهای آن زمانه، گفتمان اصلاحطلبی را در درون خود به سکون و سکوت واداشت .
منابع و مفاهیم متعدد و مختلف گفتمان اصلاحطلبی را منجمد کرد و این انجماد گفتمانی، هرگونه امکان گفتگو و کنش ارتباطی را از میان برد. جریان تفکری اصلاحطلبی برای حفظ کرانههای خود که با تهدید و خطر مواجه شده بود، بهگونهای دچار وجه ایدئولوژیک خود شد و به جهان اندیشه تکساحتی پرتاب شد. تکساحتیبودن و ایدئولوژیکشدن گفتمان اصلاحطلبی، همه آن کهکشان مفاهیم و اندیشههایی که به ارتباط و گفتگو تن میدادند را ازهم پاشاند و میشود گفت که اغلب کنشگران گفتمانی اصلاحطلبی را ایدئولوژیزه نمود. «ایدئولوژی»ها در زمانههایی بیشترین رشد و نمو را دارند که جریانهای فکری بخواهند از کیان و کرانههای خود محافظت کنند و ازهمین رو به ناگریز یک دال اعظم یا یک نقطه مرکزی تمامیتخواه به2وجود میآید و سراسر نظامهای ارتباطی و گفتگویی را در خود حل میکند و در نهایت سلطهای فراگیر از مفاهیم و معناها، همه چیز را دربر میگیرد.
این را میتوان با نظریات جامعهشناسی سیاسی کسانی چون «ماکس وبر» و یا معرفتشناسی علم کسانی چون «ویلیام کوهن» جستجو كرد و البته یافت. رخدادهای زمانه در سال 92 سرانجام، گفتمان اصلاحطلبی را ایدئولوژیزه کرد و این را یگانه راه سربرآوردن گفتمان اصلاحطلبی قلمداد كردند. غافل از اینکه کهکشان اندیشهها و عملکردهای معنابخش اصلاحطلبی از همان ابتدا با ایدئولوژیزهکردن منافات داشت و عملا و تحققا برای مقابله با این نوع نگرش برساخته شده بود. رصدکردن عرصه عمومی و اصلاح طلبان در استان بوشهر در چند سال اخیر میتواند یک جریان بسیار خاص را بازنمایی کند و میشود در یک عبارت خلاصه كرد و آن اینکه؛ زندهباد ایدئولوژی!! و این جریان را میشود «نو-اصلاحطلبی» نامید. این جریان سیاسی که بهخصوص در دوره اعتدال سربرآورده؛ بهجای اینکه حول محور مفاهیم و مباحث و بازی زبانی اصلاحطلبی بچرخد و گرد آید، حول محور اشخاص و افراد جمع شده و بهگونهای ایدئولوژی شخصیشدهای برساخته شده که در آن خاطرات و نقل قولها و عکسها و تصاویر حکمرانی میکند. بههمین دلیل بهمیزانی که خاطرات و عکسهای یادگاری بیشتری با رهبران اصلاحطلبی داشته باشید،
بههمان نسبت عیار اصلاحطلبی بالاتری دارید. به زعم نویسنده این شکل از ماجرای اصلاحطلبی، چیزی جز ایدئولوژیزهکردن اصلاحطلبی نیست و این رخدادی بوده که در طول فرآیند سه سال گذشته رخ داده است. مبانی فکری اصلاحطلبی به کناری نهاده شده و عکسگرفتن با اصلاحطلبان به معیار اصلاحطلبی مبدل شده است. پیشنهاد اکید نویسنده به همه کسانی که خود را اصلاحطلب میدانند این است که منابع و کتب اولیه اصلاحطلبی را بازخوانی کنند و زوال گفتمان اصلاحطلبی را به نظاره ننشینند؛ چراکه ایدئولوژی «نو-اصلاحطلبی» دیرزمانی است که فضای تنفس و اندیشیدن را تنگ کرده است.
شرق: جریانهای سیاسی در نخستین گامهایی که برای استقرار در عرصه عمومی جامعه برمیدارند، مفاهیم و بازی زبانی مختص خود را برساخته میکنند و بر آن اساس به کنشگری سیاسی و اجتماعی میپردازند. اما مفاهیم و واژهها در گذر زمانه با قرارگرفتن در جریان رخدادها استحاله میشوند و از معنایی مسلط در دورهای مبدل به معنایی دیگر میشوند. این دگردیسی در معنا، نشانههایی با خود به همراه میآورد که میتوان با تحلیل آنها، بهروشنی فهمید که چه بر سر آن واژه آمده است.دوم خرداد بود و واژهای در عرصه عمومی کشور در بازی زبانی عوام و فرهیختگان وارد شد که بار معنایی خاص خودش را داشت. واژه «اصلاح طلبی»؛ واژهای که دلالت بر معانی و مفاهیمی داشت که به مانند یک کهکشان، گستردگی داشت و بسیاری از معناهای دیگر را نیز در سپهر اندیشگی خود گرد آورده بود و از همین رو میشد آن را با عنوان «گفتمان اصلاحطلبی» معرفی كرد. «گفتمان»؛ واژهای است که ظرفیت و گنجایش بسیار گستردهای برای حمل معناها و مفاهیم متعدد و متنوعی را در خود دارد و میتواند به مثابه یک کهکشان، معناها و کنشهای معناساز را در دل خود بچرخاند. دالهای مرکزی یا همان نقاط مرکزی
چندگانهای در خود دارد که میتواند حجم گسترده و وسیعی از مفاهیم و معناها را با خود حمل کند. و البته «گفتمان»ها آنچنان توانایی و ظرفیت فکری و اندیشگی دارند که در درون شان فضاهایی هم برای مفاهیم و معناهای مخالف و متضاد برساخته میشود.گفتمان اصلاحطلبی تا سال 83 فراز و نشیبهایی داشت و توانسته بود عملکردهای معنابخشی برای کنشهای اجتماعی و فرهنگی در جامعه ایرانی سر و سامان دهد. چه اندیشهها و افراد و گروههایی که در جریان اصلاحطلبی صورتبندی گفتمانی پیدا کردند و به کنش و عمل اجتماعی پرداختند. چه مفاهیم گستردهای که در درون صفحات متعدد مطبوعات و روزنامههای اصلاحطلبی بازسازی و بازاندیشی شدند. جریان گفتمانی اصلاحطلبی، کارکردی بنیادین داشت که میبایست همه این مفاهیم و معناهای گسترده را به هم مفصلبندی میکرد و آن؛ کنش ارتباطی یا گفتگویی بود. ازهمین رو بود که در این دوره تاریخی حضور کسانی مانند «یورگن هابرماس» و یا «ریچارد رورتی» در ایران نشانهای برای اهمیت کنش ارتباطی و گفتگویی است. با تغییر روند سیاسی در جریان تغییر دولت، کهکشان معناها و مفاهیم اصلاحطلبی با هجمه و مسالهمندی گستردهای مواجه شد و تلاش کنشگران
و اندیشمندان اصلاحطلب تا سال 88 بهگونهای میخواست با از همپاشیدگی گفتمانی اصلاحطلبی رویارو شود و کرانههای این سپهر گفتمانی را حفظ کند. سال 88 و رخدادهای آن زمانه، گفتمان اصلاحطلبی را در درون خود به سکون و سکوت واداشت .
منابع و مفاهیم متعدد و مختلف گفتمان اصلاحطلبی را منجمد کرد و این انجماد گفتمانی، هرگونه امکان گفتگو و کنش ارتباطی را از میان برد. جریان تفکری اصلاحطلبی برای حفظ کرانههای خود که با تهدید و خطر مواجه شده بود، بهگونهای دچار وجه ایدئولوژیک خود شد و به جهان اندیشه تکساحتی پرتاب شد. تکساحتیبودن و ایدئولوژیکشدن گفتمان اصلاحطلبی، همه آن کهکشان مفاهیم و اندیشههایی که به ارتباط و گفتگو تن میدادند را ازهم پاشاند و میشود گفت که اغلب کنشگران گفتمانی اصلاحطلبی را ایدئولوژیزه نمود. «ایدئولوژی»ها در زمانههایی بیشترین رشد و نمو را دارند که جریانهای فکری بخواهند از کیان و کرانههای خود محافظت کنند و ازهمین رو به ناگریز یک دال اعظم یا یک نقطه مرکزی تمامیتخواه به2وجود میآید و سراسر نظامهای ارتباطی و گفتگویی را در خود حل میکند و در نهایت سلطهای فراگیر از مفاهیم و معناها، همه چیز را دربر میگیرد.
این را میتوان با نظریات جامعهشناسی سیاسی کسانی چون «ماکس وبر» و یا معرفتشناسی علم کسانی چون «ویلیام کوهن» جستجو كرد و البته یافت. رخدادهای زمانه در سال 92 سرانجام، گفتمان اصلاحطلبی را ایدئولوژیزه کرد و این را یگانه راه سربرآوردن گفتمان اصلاحطلبی قلمداد كردند. غافل از اینکه کهکشان اندیشهها و عملکردهای معنابخش اصلاحطلبی از همان ابتدا با ایدئولوژیزهکردن منافات داشت و عملا و تحققا برای مقابله با این نوع نگرش برساخته شده بود. رصدکردن عرصه عمومی و اصلاح طلبان در استان بوشهر در چند سال اخیر میتواند یک جریان بسیار خاص را بازنمایی کند و میشود در یک عبارت خلاصه كرد و آن اینکه؛ زندهباد ایدئولوژی!! و این جریان را میشود «نو-اصلاحطلبی» نامید. این جریان سیاسی که بهخصوص در دوره اعتدال سربرآورده؛ بهجای اینکه حول محور مفاهیم و مباحث و بازی زبانی اصلاحطلبی بچرخد و گرد آید، حول محور اشخاص و افراد جمع شده و بهگونهای ایدئولوژی شخصیشدهای برساخته شده که در آن خاطرات و نقل قولها و عکسها و تصاویر حکمرانی میکند. بههمین دلیل بهمیزانی که خاطرات و عکسهای یادگاری بیشتری با رهبران اصلاحطلبی داشته باشید،
بههمان نسبت عیار اصلاحطلبی بالاتری دارید. به زعم نویسنده این شکل از ماجرای اصلاحطلبی، چیزی جز ایدئولوژیزهکردن اصلاحطلبی نیست و این رخدادی بوده که در طول فرآیند سه سال گذشته رخ داده است. مبانی فکری اصلاحطلبی به کناری نهاده شده و عکسگرفتن با اصلاحطلبان به معیار اصلاحطلبی مبدل شده است. پیشنهاد اکید نویسنده به همه کسانی که خود را اصلاحطلب میدانند این است که منابع و کتب اولیه اصلاحطلبی را بازخوانی کنند و زوال گفتمان اصلاحطلبی را به نظاره ننشینند؛ چراکه ایدئولوژی «نو-اصلاحطلبی» دیرزمانی است که فضای تنفس و اندیشیدن را تنگ کرده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.