|

مردی در حسرت فهم درست

آسو محمدی

«ماموستا هیمن» دریکی از شعرهایش، فراز و نشیب‌های زندگی یک هنرمند را به تصویر می‌کشد. وقتی این شعر [هونه رمه ند و ژیانی خوش مه حاله] ماموستا هیمن را می‌خوانم، چهره‌های زیادی در ذهنم تداعی می‌شوند. اما به نمایندگی از همۀ آنان احمد کایا را در برابرم می‌نشاند.
هونه رمه ندوو ژیانی خوش مه حاله// هونه رمه ند ره نجه رویه ژینی تاله(ماموستا هیمن)
[هنرمند را با آسایش کاری نیست/ هنرمند تلخ‌کام است و رنج بر باد است]
از نگاه من محتوای این شعر بیش از هر کس دیگری، تداعی‌کنندۀ زندگی پرفرازونشیب این خوانندۀ فقید است. چندین بیت از این شعر را در بافت و سبک زندگی احمد کایا تشریح می‌کنم. احمد کایا، بنیان‌گذار سبک پرتست [اعتراض‌خوانی] در موسیقی ترکیه است. به هر دو زبان ترکی و کردی آواز می‌خواند.مضمون سروده‌هایش آن‌قدر اعتراضی بود که حتی شنیدن این نوع آهنگ‌ها جرم محسوب می‌شد، چه رسد به این‌که فردی آن را بسراید یا بخواند! کایا در سرتاسر ترکیه به سمبل مقاومت و مبارزه شهرت یافته بود و در شهرهای مختلف این کشور به اجرای کنسرت می‌پرداخت و پس از هر کنسرت دستگیر و بازجویی می‌شد ولی به علت محبوبیتی که میان مردم داشت، دولت قادر نبود برای مدت طولانی او را دربند نگه دارد. تمام این اتفاقات کایا را مصمم‌تر می‌ساخت تا باهنرش مبارزه کند و به جنگ زشتی ها برود.
گووتم ئه‌ی بولبولی غه‌مگینی دل به‌ند/ مه‌نالینه‌ له‌ ده‌ست دام و له‌ ده‌ستبه‌ند
[گفتم ای بلبل غمگین و دل‌شکسته/ از دام و درد و بند منال]
این بیت جهانی از معنا و مفاهیم است. واژۀ بلبل سمبل نوا و آواز است. نماد هنرمند محزون است. ماموستا هیمن در این بیت هنرمند را به اعتراض و مقاومت و درعین‌حال به صبوری دعوت می‌کند. چیزی که احمد کایا در جریان محاکمه‌اش آن را از خود نشان می‌دهد و باشهامت از اندیشه‌اش دفاع می‌کند. دفاعیه‌اش را در دادگاه، باهم ازنظر می‌گذرانیم:
کسی که برای مردمش می‌جنگد، این دفاعیه را به خاطر بسپارد: چهل‌ودو سال است ساکن ترکیه هستم. به ترکی اندیشیده‌ام. به ترکی ترانه نوشته‌ام. به ترکی خوانده‌ام. من یک موسیقیدانم و یک شهروند جهان که خود را متعلق به هیچ قسمت جغرافیایی نمی‌داند و احساساتش نوع بشر را مخاطب قرار می‌دهد، نه گروه و قبیله‌ای خاص را. قلبم آن‌قدر بزرگ است که می‌تواند پذیرای خوبی‌های تمام زبان‌ها، فرهنگ‌ها، باورها و ترانه‌های جهان باشد. به من اتهامی زده‌شده، که زندگی مرا دگرگون کرده است. اتهام خیانت. من را یک آدم تفرقه‌انداز، یک غلام حلقه‌به‌گوش و بی‌ادب و بی‌عقل و دیوانه و یک دلقک لوده خطاب کرده‌اند. این صفات را عده‌ای سرشناس به من نسبت داده‌اند. نگرش و کلام یک انسان که اساس تمام این اتهامات است در هیچ کشور متمدن و قانونمندی جنایت و اتهام به‌حساب نمی‌آید. من در آلبوم جدیدم ترانه‌ای کردی خوانده‌ام به این دلیل ساده که یک کُرد هستم. تصور کنید اگر اعلام می‌کردم ترانه‌ای به زبان ایتالیایی، عربی یا انگلیسی خواهم خواند، آیا بازهم چنین جنجالی به راه می‌افتاد؟ فکرش را بکنید اگر خواننده‌ای در هرکجای جهان اعلام می‌کرد که از این به بعد والس یا جاز خواهد خواند، آیا از این جمله برداشت می‌شد که او مردم را تحریک کرده است؟ موسیقی یک‌زبان جهانی است و هیچ ترانه‌ای نمی‌تواند مردم جهان را جدا و دسته‌بندی کند. اگر آنانی که در آن شب به من حمله کردند یک‌لحظه به وجدانشان رجوع کنند و دست از تقسیم کردن انسان‌ها به ما و آن‌ها بردارند، جامعه سالم‌تری خواهیم داشت. مردم ما باید بفهمند که چقدر از جهان امروز دور هستند تا دیگر نگران تجزیه کشور آن‌هم به‌وسیله یک ترانۀ کردی نباشند.
بعدازآن کایا درصدد نشر آلبومی از آهنگ‌هایش شد ولی بنا بر شرایط حاکم در کشورش هیچ شرکت موسیقی حاضر به نشر آلبومش نشد. بالاخره به کمک دوستانش اولین آلبومش را به نام «گریه نکن عزیزم» در سال ١٩٨٥ منتشر کرد. چند روز بعد از نشر این آلبوم، تمام کاست‌هایش از بازار توسط پلیس جمع‌آوری شد و کایا را دستگیر کردند. ولی این آلبوم دوباره اجازه پخش را یافت که نخست در زندان‌ها و پس‌ازآن در خیابان‌های شهرت یافت. حال کایا به زبان زندانیان سیاسی و خانواده‌هایشان تبدیل‌شده بود. در جریان ثبت دومین آلبومش به نام «دل‌تنگی برای غم‌ها» با «گولتن هدیالوگلو»، دختر فعال سیاسی که در جریان کودتای سال١٩٨٠ گرفتار و چهار سال را در زندان سپری کرده بود، آشنا شد و باهم ازدواج کردند.
ترکیه بحران‌های زیادی را پشت سر گذاشته است. در سال١٩٨٠ سومین و بزرگ‌ترین کودتای نظامی در ترکیه رخ داد که زندگی اکثریت مردم این کشور را دگرگون کرد. اکثر دوستان کایا گرفتار و به‌جاهای نامعلومی برده شدند و حق ارتباط با بیرون به آنان داده نشد. روزی گولتن شعری را به نام «ترانه‌ی شفق» در دسترس کایا قرار داد که از «الکو تامر»؛ شاعر ترکی بود که بنا بر افکار سیاسی‌اش در انتظار اعدام بود. او این شعر را برای مادرش سروده بود. کایا آلبوم سومش را به این نام منتشر کرد که آهنگ این شعر و مابقی آهنگ‌هایش را خودساخته بود. آلبوم «ترانه شفق» بیش‌ازپیش به شهرت کایا افزود.
باوجود ممنوع بودن صدا و چهره کایا در تلویزیون‌ها و رادیوهای دولتی (در آن زمان کانال‌های تلویزیونی و رادیویی خصوصی وجود نداشت)، او در میان دوستدارانش راهش را بازکرده بود و مردم چهره او را از طریق روزنامه‌ها و کنسرت‌هایش می‌دیدند. با نشر آلبوم چهارم و پنجمش دیگر مطبوعات ترکیه از شهرت کایا که آلبوم‌هایش در صدر پرفروش‌ترین آلبوم‌های ترکیه قرارگرفته بودند، نمی‌توانستند چشم‌پوشی نمایند و در روزنامه‌ها در سرخط اخبار قرار گرفت. مشهورترین آلبوم او «ترانه‌ها برای کوه‌ها» نام داشت که با فروش حدود سه میلیون نسخه پرفروش‌ترین آلبوم موسیقی ترکیه شناخته می‌شود. در ١٩٩٠ برای اولین بار فرصت یافت تا در«پارک گلهانه» برای ١٥٠ هزار از طرفدارانش کنسرت بدهد ولی در جریان اجرای کنسرت پلیس تعداد زیادی از دوستداران کایا را زخمی‌کرد و یک‌بار دیگر کایا برای پوشیدن دستمال زرد-سرخ-سبز که رنگ‌های نمادین خلق کرد هستند و توسط یکی از هوادارانش در جریان کنسرت به او داده‌شده بود، به محکمه فراخوانده شد.
در ١٩٩٥ مادرانی که فرزندانشان برای تحقیق توسط دولت برده شده بودند ولی دیگر هرگز از آنان خبری نبود، برای جستجوی گمشدگانشان روزهای شنبه در مقابل «لیسه گلاته سرای» (که قدیمی‌ترین مکتب در ترکیه است و افراد سرشناس ترکیه مانند ناظم حکمت ازجمله فارغ‌التحصیلان آن هستند)، جمع می‌شدند و خواهان روشن شدن سرنوشت آنان بودند. این جنبش به نام «مادران شنبه» شهرت یافت و دولت شروع به سرکوب این جنبش کرد.
کایا که در ترانه‌های گذشته‌اش نیز از درد و رنج مادران زندانیان حرف زده بود، در کنار این جنبش ایستاد و برای دفاع از آن آهنگی را به نام «مرا پیدا کن مادر» سرود و آلبومش را نیز در همان سال به این نام منتشر کرد. در این آهنگ که شعرش توسط «فرهاد نیلوفری» به فارسی برگردان‌شده، چنین می‌سراید:
مرا پیدا کن/ دیشب در رویاهام دیدمت/ دلم برایت تنگ‌شده/ باز دستت در دستانم بود/ و چشمانت گریان/ اشک‌هایت را پاک کردم، مادر/ شیشه‌ها به زمین افتاد/ دست‌هایم در درون خون/ بیا کنارم، کنارم مادر/ در دو طرفم دو پلیس/ و دست‌هایم در دستبند/ مرا پیدا کن مرا پیدا کن مادر...
کایا در تمام سال‌های آوازخوانی با شعرای بزرگ ترکیه همکاری کرد. علاوه بر«یوسف هایال اوغلو»؛ برادر زنش، بزرگانی همچون «آتیلا ایلهان» و «اورهان کوتالاز» ازجمله شعرایی بودند که کایا از شعرهای آن‌ها استفاده می‌کرد. آهنگ‌های دل‌نشین کایا با آثار این شاعران مردمی ترکیه، به کارهایش نفس تازه بخشیده بود که باعث شد آهنگ‌های او همچون تیری در مبارزه علیه دولت ترکیه ایفای نقش کنند.
در کشوری که دولتش زبان کردی را قدغن کرده بود و استفاده از آن را جرم می‌پنداشت. کایا آهنگ‌های کردی را زمزمه می‌کرد. گاهی اوقات آن‌قدر عرصه را بر او تنگ می‌کردند که مجبور می‌شد در محاصره کارمندان امنیتی و دوربین‌های تلویزیون سِن را ترک کند. کایا که به گرفتاریِ رفتن به محکمه عادت کرده بود، این بار برچسب «خائن» به او زدند. تمام رسانه‌های مهم ترکیه او را فقط برای استفاده از زبان کردی، خائن خطاب کردند.
پس‌ازآن مشهورترین روزنامه ترکیه به نام «حریت» یا آزادی، عکسی از کایا در کنسرتی در برلین که در عقب استیج نقشه‌ای از سرزمین کردستان ترکیه دیده می‌شد به نشر رسانید که بعدها معلوم شد این عکس توسط خود این روزنامه دستکاری‌شده بود. محکمه کایا را احضار نمود و در کنار متهم ساختنش به خیانت، او را همکار حزب کارگران کردستان (پ.ک.ک.) نیز قرار داد و متهمش کرد که به دفاع از عبدالله اوجالان؛ رهبر زندانی این حزب پرداخته است.
بزانه‌ تو ئه‌وه‌ی ئه‌هلی هونه‌ر بی/ ده‌بی یا ده‌ستبه‌سه‌ر یا ده‌ربه‌ده‌ر بیت
[بدان که هر کس که اهل هنر است/ لاجرم یا دربند است یا دربه‌در است]
هیمن در این بیتِ از شعرش می‌گوید: هنرمند واقعی؛ کسی است که برای دغدغه‌های مردم و به عشق مردم بخواند. این هنرمند دو راه بیشتر ندارد؛ یا دربند است یا آواره و دربه‌در.
کایا بعد از ثبت آهنگ کردی در استودیوی شخصی‌اش، ترکیه را یکجا با همسر و دو دخترش به مقصد پاریس ترک گفت. محکمه در غیابش او را به 10سال حبس محکوم کرد. در پاریس کایا به اجرای کنسرت و تولید آهنگ‌های جدیدش ادامه داد، تا این‌که در صبح ١٦ نوامبر ٢٠٠٠ در سن ٤٣ سالگی فوت کرد. هرچند علت مرگ وی سکته قلبی عنوان شد اما هوادارانش مدعی‌اند که دولت ترکیه در همکاری با دولت فرانسه به خاطر پافشاری او بر دفاع از حقوق کردها، کایا را مسموم کرده است. او را در قبرستان «پرلاشز» به خاک سپردند. همسرش با بازگرداندن جنازه‌اش به ترکیه مخالفت کرد و اظهار داشت که ترکیه فعلاً شایستگی آن را ندارد که مرد بزرگی چون او در خاک آن دفن گردد و تنها زمانی که یک رژیم دموکراتیک در آنجا سرکار آید و ترکیه به آزادی برسد، با انتقال جسد کایا موافقت خواهد کرد.
از کایا درمجموع ٢٢ آلبوم به‌جامانده است که 19 آلبوم آن در قید حیاتش و ٣ تای دیگر آن بعد از مرگش به نشر رسیده اند. کایا به رک‌گویی، شجاعت و شهامت شهرت داشت و می‌گفت که همیشه بر لبه پرتگاه قدم می‌گذارد و از این کار نیز هیچ ابایی ندارد و همیشه کفنش را با خود در جیبش حمل می‌کند.
نوای پیر باقلاما، صدایی از جنس آزادی و ترانه‌هایی برای اعتراض به بی‌عدالتی؛ این‌ها همه در موسیقی و زندگی و هنر احمد کایا، همان مرد سرزمین‌های کهن شرقی که نه از تبار ترک‌ها بود و نه از دیار کردها که تنها فرزند زمین بود و جز از آزادی و برابری آدمیان به چیز دیگری نیندیشید.
موجی هستم در دریای خلق/ به جوش آمدم/ سرپیچی می‌کنم/ من دهانه‌ لوله‌تفنگی هستم/ تکیه داده به خلقش/ اینک سرپیچی می‌کنم.

«ماموستا هیمن» دریکی از شعرهایش، فراز و نشیب‌های زندگی یک هنرمند را به تصویر می‌کشد. وقتی این شعر [هونه رمه ند و ژیانی خوش مه حاله] ماموستا هیمن را می‌خوانم، چهره‌های زیادی در ذهنم تداعی می‌شوند. اما به نمایندگی از همۀ آنان احمد کایا را در برابرم می‌نشاند.
هونه رمه ندوو ژیانی خوش مه حاله// هونه رمه ند ره نجه رویه ژینی تاله(ماموستا هیمن)
[هنرمند را با آسایش کاری نیست/ هنرمند تلخ‌کام است و رنج بر باد است]
از نگاه من محتوای این شعر بیش از هر کس دیگری، تداعی‌کنندۀ زندگی پرفرازونشیب این خوانندۀ فقید است. چندین بیت از این شعر را در بافت و سبک زندگی احمد کایا تشریح می‌کنم. احمد کایا، بنیان‌گذار سبک پرتست [اعتراض‌خوانی] در موسیقی ترکیه است. به هر دو زبان ترکی و کردی آواز می‌خواند.مضمون سروده‌هایش آن‌قدر اعتراضی بود که حتی شنیدن این نوع آهنگ‌ها جرم محسوب می‌شد، چه رسد به این‌که فردی آن را بسراید یا بخواند! کایا در سرتاسر ترکیه به سمبل مقاومت و مبارزه شهرت یافته بود و در شهرهای مختلف این کشور به اجرای کنسرت می‌پرداخت و پس از هر کنسرت دستگیر و بازجویی می‌شد ولی به علت محبوبیتی که میان مردم داشت، دولت قادر نبود برای مدت طولانی او را دربند نگه دارد. تمام این اتفاقات کایا را مصمم‌تر می‌ساخت تا باهنرش مبارزه کند و به جنگ زشتی ها برود.
گووتم ئه‌ی بولبولی غه‌مگینی دل به‌ند/ مه‌نالینه‌ له‌ ده‌ست دام و له‌ ده‌ستبه‌ند
[گفتم ای بلبل غمگین و دل‌شکسته/ از دام و درد و بند منال]
این بیت جهانی از معنا و مفاهیم است. واژۀ بلبل سمبل نوا و آواز است. نماد هنرمند محزون است. ماموستا هیمن در این بیت هنرمند را به اعتراض و مقاومت و درعین‌حال به صبوری دعوت می‌کند. چیزی که احمد کایا در جریان محاکمه‌اش آن را از خود نشان می‌دهد و باشهامت از اندیشه‌اش دفاع می‌کند. دفاعیه‌اش را در دادگاه، باهم ازنظر می‌گذرانیم:
کسی که برای مردمش می‌جنگد، این دفاعیه را به خاطر بسپارد: چهل‌ودو سال است ساکن ترکیه هستم. به ترکی اندیشیده‌ام. به ترکی ترانه نوشته‌ام. به ترکی خوانده‌ام. من یک موسیقیدانم و یک شهروند جهان که خود را متعلق به هیچ قسمت جغرافیایی نمی‌داند و احساساتش نوع بشر را مخاطب قرار می‌دهد، نه گروه و قبیله‌ای خاص را. قلبم آن‌قدر بزرگ است که می‌تواند پذیرای خوبی‌های تمام زبان‌ها، فرهنگ‌ها، باورها و ترانه‌های جهان باشد. به من اتهامی زده‌شده، که زندگی مرا دگرگون کرده است. اتهام خیانت. من را یک آدم تفرقه‌انداز، یک غلام حلقه‌به‌گوش و بی‌ادب و بی‌عقل و دیوانه و یک دلقک لوده خطاب کرده‌اند. این صفات را عده‌ای سرشناس به من نسبت داده‌اند. نگرش و کلام یک انسان که اساس تمام این اتهامات است در هیچ کشور متمدن و قانونمندی جنایت و اتهام به‌حساب نمی‌آید. من در آلبوم جدیدم ترانه‌ای کردی خوانده‌ام به این دلیل ساده که یک کُرد هستم. تصور کنید اگر اعلام می‌کردم ترانه‌ای به زبان ایتالیایی، عربی یا انگلیسی خواهم خواند، آیا بازهم چنین جنجالی به راه می‌افتاد؟ فکرش را بکنید اگر خواننده‌ای در هرکجای جهان اعلام می‌کرد که از این به بعد والس یا جاز خواهد خواند، آیا از این جمله برداشت می‌شد که او مردم را تحریک کرده است؟ موسیقی یک‌زبان جهانی است و هیچ ترانه‌ای نمی‌تواند مردم جهان را جدا و دسته‌بندی کند. اگر آنانی که در آن شب به من حمله کردند یک‌لحظه به وجدانشان رجوع کنند و دست از تقسیم کردن انسان‌ها به ما و آن‌ها بردارند، جامعه سالم‌تری خواهیم داشت. مردم ما باید بفهمند که چقدر از جهان امروز دور هستند تا دیگر نگران تجزیه کشور آن‌هم به‌وسیله یک ترانۀ کردی نباشند.
بعدازآن کایا درصدد نشر آلبومی از آهنگ‌هایش شد ولی بنا بر شرایط حاکم در کشورش هیچ شرکت موسیقی حاضر به نشر آلبومش نشد. بالاخره به کمک دوستانش اولین آلبومش را به نام «گریه نکن عزیزم» در سال ١٩٨٥ منتشر کرد. چند روز بعد از نشر این آلبوم، تمام کاست‌هایش از بازار توسط پلیس جمع‌آوری شد و کایا را دستگیر کردند. ولی این آلبوم دوباره اجازه پخش را یافت که نخست در زندان‌ها و پس‌ازآن در خیابان‌های شهرت یافت. حال کایا به زبان زندانیان سیاسی و خانواده‌هایشان تبدیل‌شده بود. در جریان ثبت دومین آلبومش به نام «دل‌تنگی برای غم‌ها» با «گولتن هدیالوگلو»، دختر فعال سیاسی که در جریان کودتای سال١٩٨٠ گرفتار و چهار سال را در زندان سپری کرده بود، آشنا شد و باهم ازدواج کردند.
ترکیه بحران‌های زیادی را پشت سر گذاشته است. در سال١٩٨٠ سومین و بزرگ‌ترین کودتای نظامی در ترکیه رخ داد که زندگی اکثریت مردم این کشور را دگرگون کرد. اکثر دوستان کایا گرفتار و به‌جاهای نامعلومی برده شدند و حق ارتباط با بیرون به آنان داده نشد. روزی گولتن شعری را به نام «ترانه‌ی شفق» در دسترس کایا قرار داد که از «الکو تامر»؛ شاعر ترکی بود که بنا بر افکار سیاسی‌اش در انتظار اعدام بود. او این شعر را برای مادرش سروده بود. کایا آلبوم سومش را به این نام منتشر کرد که آهنگ این شعر و مابقی آهنگ‌هایش را خودساخته بود. آلبوم «ترانه شفق» بیش‌ازپیش به شهرت کایا افزود.
باوجود ممنوع بودن صدا و چهره کایا در تلویزیون‌ها و رادیوهای دولتی (در آن زمان کانال‌های تلویزیونی و رادیویی خصوصی وجود نداشت)، او در میان دوستدارانش راهش را بازکرده بود و مردم چهره او را از طریق روزنامه‌ها و کنسرت‌هایش می‌دیدند. با نشر آلبوم چهارم و پنجمش دیگر مطبوعات ترکیه از شهرت کایا که آلبوم‌هایش در صدر پرفروش‌ترین آلبوم‌های ترکیه قرارگرفته بودند، نمی‌توانستند چشم‌پوشی نمایند و در روزنامه‌ها در سرخط اخبار قرار گرفت. مشهورترین آلبوم او «ترانه‌ها برای کوه‌ها» نام داشت که با فروش حدود سه میلیون نسخه پرفروش‌ترین آلبوم موسیقی ترکیه شناخته می‌شود. در ١٩٩٠ برای اولین بار فرصت یافت تا در«پارک گلهانه» برای ١٥٠ هزار از طرفدارانش کنسرت بدهد ولی در جریان اجرای کنسرت پلیس تعداد زیادی از دوستداران کایا را زخمی‌کرد و یک‌بار دیگر کایا برای پوشیدن دستمال زرد-سرخ-سبز که رنگ‌های نمادین خلق کرد هستند و توسط یکی از هوادارانش در جریان کنسرت به او داده‌شده بود، به محکمه فراخوانده شد.
در ١٩٩٥ مادرانی که فرزندانشان برای تحقیق توسط دولت برده شده بودند ولی دیگر هرگز از آنان خبری نبود، برای جستجوی گمشدگانشان روزهای شنبه در مقابل «لیسه گلاته سرای» (که قدیمی‌ترین مکتب در ترکیه است و افراد سرشناس ترکیه مانند ناظم حکمت ازجمله فارغ‌التحصیلان آن هستند)، جمع می‌شدند و خواهان روشن شدن سرنوشت آنان بودند. این جنبش به نام «مادران شنبه» شهرت یافت و دولت شروع به سرکوب این جنبش کرد.
کایا که در ترانه‌های گذشته‌اش نیز از درد و رنج مادران زندانیان حرف زده بود، در کنار این جنبش ایستاد و برای دفاع از آن آهنگی را به نام «مرا پیدا کن مادر» سرود و آلبومش را نیز در همان سال به این نام منتشر کرد. در این آهنگ که شعرش توسط «فرهاد نیلوفری» به فارسی برگردان‌شده، چنین می‌سراید:
مرا پیدا کن/ دیشب در رویاهام دیدمت/ دلم برایت تنگ‌شده/ باز دستت در دستانم بود/ و چشمانت گریان/ اشک‌هایت را پاک کردم، مادر/ شیشه‌ها به زمین افتاد/ دست‌هایم در درون خون/ بیا کنارم، کنارم مادر/ در دو طرفم دو پلیس/ و دست‌هایم در دستبند/ مرا پیدا کن مرا پیدا کن مادر...
کایا در تمام سال‌های آوازخوانی با شعرای بزرگ ترکیه همکاری کرد. علاوه بر«یوسف هایال اوغلو»؛ برادر زنش، بزرگانی همچون «آتیلا ایلهان» و «اورهان کوتالاز» ازجمله شعرایی بودند که کایا از شعرهای آن‌ها استفاده می‌کرد. آهنگ‌های دل‌نشین کایا با آثار این شاعران مردمی ترکیه، به کارهایش نفس تازه بخشیده بود که باعث شد آهنگ‌های او همچون تیری در مبارزه علیه دولت ترکیه ایفای نقش کنند.
در کشوری که دولتش زبان کردی را قدغن کرده بود و استفاده از آن را جرم می‌پنداشت. کایا آهنگ‌های کردی را زمزمه می‌کرد. گاهی اوقات آن‌قدر عرصه را بر او تنگ می‌کردند که مجبور می‌شد در محاصره کارمندان امنیتی و دوربین‌های تلویزیون سِن را ترک کند. کایا که به گرفتاریِ رفتن به محکمه عادت کرده بود، این بار برچسب «خائن» به او زدند. تمام رسانه‌های مهم ترکیه او را فقط برای استفاده از زبان کردی، خائن خطاب کردند.
پس‌ازآن مشهورترین روزنامه ترکیه به نام «حریت» یا آزادی، عکسی از کایا در کنسرتی در برلین که در عقب استیج نقشه‌ای از سرزمین کردستان ترکیه دیده می‌شد به نشر رسانید که بعدها معلوم شد این عکس توسط خود این روزنامه دستکاری‌شده بود. محکمه کایا را احضار نمود و در کنار متهم ساختنش به خیانت، او را همکار حزب کارگران کردستان (پ.ک.ک.) نیز قرار داد و متهمش کرد که به دفاع از عبدالله اوجالان؛ رهبر زندانی این حزب پرداخته است.
بزانه‌ تو ئه‌وه‌ی ئه‌هلی هونه‌ر بی/ ده‌بی یا ده‌ستبه‌سه‌ر یا ده‌ربه‌ده‌ر بیت
[بدان که هر کس که اهل هنر است/ لاجرم یا دربند است یا دربه‌در است]
هیمن در این بیتِ از شعرش می‌گوید: هنرمند واقعی؛ کسی است که برای دغدغه‌های مردم و به عشق مردم بخواند. این هنرمند دو راه بیشتر ندارد؛ یا دربند است یا آواره و دربه‌در.
کایا بعد از ثبت آهنگ کردی در استودیوی شخصی‌اش، ترکیه را یکجا با همسر و دو دخترش به مقصد پاریس ترک گفت. محکمه در غیابش او را به 10سال حبس محکوم کرد. در پاریس کایا به اجرای کنسرت و تولید آهنگ‌های جدیدش ادامه داد، تا این‌که در صبح ١٦ نوامبر ٢٠٠٠ در سن ٤٣ سالگی فوت کرد. هرچند علت مرگ وی سکته قلبی عنوان شد اما هوادارانش مدعی‌اند که دولت ترکیه در همکاری با دولت فرانسه به خاطر پافشاری او بر دفاع از حقوق کردها، کایا را مسموم کرده است. او را در قبرستان «پرلاشز» به خاک سپردند. همسرش با بازگرداندن جنازه‌اش به ترکیه مخالفت کرد و اظهار داشت که ترکیه فعلاً شایستگی آن را ندارد که مرد بزرگی چون او در خاک آن دفن گردد و تنها زمانی که یک رژیم دموکراتیک در آنجا سرکار آید و ترکیه به آزادی برسد، با انتقال جسد کایا موافقت خواهد کرد.
از کایا درمجموع ٢٢ آلبوم به‌جامانده است که 19 آلبوم آن در قید حیاتش و ٣ تای دیگر آن بعد از مرگش به نشر رسیده اند. کایا به رک‌گویی، شجاعت و شهامت شهرت داشت و می‌گفت که همیشه بر لبه پرتگاه قدم می‌گذارد و از این کار نیز هیچ ابایی ندارد و همیشه کفنش را با خود در جیبش حمل می‌کند.
نوای پیر باقلاما، صدایی از جنس آزادی و ترانه‌هایی برای اعتراض به بی‌عدالتی؛ این‌ها همه در موسیقی و زندگی و هنر احمد کایا، همان مرد سرزمین‌های کهن شرقی که نه از تبار ترک‌ها بود و نه از دیار کردها که تنها فرزند زمین بود و جز از آزادی و برابری آدمیان به چیز دیگری نیندیشید.
موجی هستم در دریای خلق/ به جوش آمدم/ سرپیچی می‌کنم/ من دهانه‌ لوله‌تفنگی هستم/ تکیه داده به خلقش/ اینک سرپیچی می‌کنم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.