|

ما انتخاب کرده ایم که روزنامه نگار متولد شویم!

سیوان نیک پی

قریب به 183 سال قبل «کاغذ اخبار» به عنوان اولین روزنامه فارسی و 118 سال قبل «کردستان » به عنوان اولین نشریه چاپی کردی توسط مقداد بدر خان منتشر شدند که تقریبا می توان گفت همگام با سایر ملت های همسایه به روزنامه نگاری توجه کردیم و به یقین می توان گفت که مطبوعات و رسانه های مختلف چاپی و الکترونیکی در یک سده اخیر تاثیر شگرفی بر گذار از جوامع سنتی به دوران مدرن داشته اند و نقشی عمده در تحولات سیاسی ، اجتماعی و فرهنگی منطقه ایفا نموده اند.
نشریات و در کل رسانه ها چنان تاثیری بر نحوه شکل گیری جوامع داشته و چنان نفوذ و جایگاهی در میان توده یافتند که «استیونسن» و «گورکن» در این باره اذعان کرده اند فرهنگ روزمره و توده را در عصر حاضر، می توان فرهنگ رسانه ای نامید.
هرچند نباید عواملی چون مسائل سیاسی و نگاه محتاطانه به مطبوعات و اصحاب رسانه، سنت های ریشه دار مردم جوامع در حال پیشرفت و گذار و بسیاری باورهای دیگر را بر عدم پیشرفت فنی و تکنیکی این حرفه لحاظ نکرد ، اما با این وجود غیر قابل انکار است که نهادی به نام مطبوعات، به ویژه در شرق عالم، بار احزاب، دانشگاه‌ها و دیگر نهاد‌ها را به دوش کشیده است و همیشه جای خالی، کم رنگ و احیانا کم کاری این نهادها را پر کرده و در ارتباطی مستقیم و بدون واسطه با عامه مردم، به توسعه و ترقی جوامع کمکهای شایانی کرده است.
مشکلی که اکنون کل اصحاب رسانه به نحوی با آن دست و پنجه نرم می کنند همان ایده ال زندگی یک ژورنالیست است، روزنامه نگاری هنوز که هنوز است در حدی شایسته و در خور به روزنامه نگاری حرفه ای بدل نشده است . یعنی روزنامه نگار باید از این راه تامین شود، در میان اوراق کاهی روزنامه های چاپی و صفحات رنگ و لعاب دار رسانه های الکترونیک نفس بکشد، زندگی کند و کنش و واکنش های زندگیش را وضعیت دنیای مطبوعات تعیین کنند.
غیر حرفه ای بودن این امر در جوامع جهان سوم و در حال گذار، در بیشتر موارد اعمال سلیقه های غیر علمی را در دنیای مطبوعات به همراه داشته است. باید توجه داشت روزنامه‌نگاری ضمن اینکه یک شغل است و باید بتوان از این محل ارتزاق نمود، یک فن نیز به شمار می رود و البته تفاوت های عمده و بنیادی با سایر فن و حرفه های دیگر دارد؛ یعنی علاوه بر تخصص و دانش کار، که دست مایه اصلی هر ژورنالیستی می باشد، نیازی مبرم به ذوق و قریحه در نوشتن، عشق، ایمان و باور قلبی به کار، جسارت و شجاعت نیز از ویژگی های یک ژورنالیست موفق است.
روزنامه نگار نیز همانند یک داستان نویس و شاعر ابزاری جز بعد نوشتاری زبان در اختیار ندارد و آرمان شهرش را که در میان اوراق کاهی روزنامه ها دنبال می کند با همین کلمات ساده و روزمره بنا می سازد. نمی توان انکار کرد که نوشتن به عنوان یکی از اصلی ترین عنصر کاری یک ژورنالیست و واقعه نگار، ارتباطی تنگاتنگ با درون و ذات آدمی دارد و قطعا هر انسانی را یارای بازی با قلم و کلمات نیست.
واقعه نگار و منتقد فرهنگی، سیاسی و اجتماعی در جامه یک ژورنالیست با بهره گرفتن از شکاکیت، کنجکاوی، پیگیری، جسارت و شجاعتی درونی که در اثر استمرار شکوفا و پویا شده است، به موشکافی لایه های پیدا و پنهان جوامع پرداخته و همچون چشم و گوش مردمی که نمایندگیشان را در جهان بزرگ و بیکران مطبوعات بر عهده گرفته است، دولتمردان و مسئولان را زیر ذره بین خواهد گرفت؛ اما میزان قدرت، نفوذ و تاثیر گذاری بازنمود تمامی این موارد، به قدرت نوشتاری، بازی با جمله ها و در لابه لای کلماتی است که روزنامه نگار استخدام می کند و مخاطب را به درجه اقناع می رساند. آنجاست که مطبوعات علی رغم خواست و میل باطنی سیاستمداران و دولتمردان، افق جوامع بشری را ترسیم می کنند و اراده جمعی را بدان سو سوق می دهند.
اما متاسفانه و دوباره و چند باره متاسفانه هنوز شاهد برتری روابط بر ضوابط در این عرصه هستیم و چه بسیارند صاحب مجوزان رسانه هایی که کوچکترین ذوق، قریحه و تخصص این امر خطیر را ندارند و صرفا در وادی اتصال به قدرت احزاب و یا روابط سیاسی و اجتماعیشان سکان بخشی از این کشتی طوفان زده را عهده دار می شوند. از این رو شاهد هستیم عمق محتوایی مطبوعات کشور، متناسب با گسترش تکنولوژیک رسانه‌ها، افزایش پیدا نکرده است. روزنامه‌نگاری زمانی به عمق و ژرفنای محتوایی خود خواهد رسید که با مطالعه و تعمق جدی در موضوعات پیوند بخورد.
آنجاست که رسانه ها نه به عنوان فرادستی منتقد، نه به عنوان نیروی بازدارنده و نمایندگان بی چشمداشت مردم، بلکه به تریبونی برای اعمال قدرت احزاب بدل می شوند و در جریان کش و قوس های سیاسی و جنگ رسیدن به قدرت صاحبان پشت پرده این رسانه ها، مردم به ورطه فراموشی سپرده خواهند شد.
و اینگونه است که عدم ثبات و استمرار به یکی از بزرگ‌ترین چالش های پیش روی دنیای رسانه و اصحاب این وادی بدل می شود. با نیم نگاهی گذرا به مطبوعات کشور مشخص می شود که با سابقه ترین مطبوعات و رسانه های کشور آن دسته از رسانه هایی هستند که در استخدام نهادهای دولتی‌اند و ای کاش در بخش غیر دولتی و مستقل هم نشریاتی با سابقه چند ده ساله داشته باشیم. چرا که در دنیای امروز ثبات و استمرار می تواند از رسانه‌ها، نیرویی بازدارنده بسازد که روند خود ترمیمی جوامع را تسریع بخشیده و قطعا دمکراسی و مردم باوری به عنوان یک پروسه، پیشینه ای برابر با عمر و سابقه این رسانه ها خواهد داشت .
تفکیک‌های کلاسیک روزنامه‌نگاری نظیر یادداشت، مقاله، گزارش خبری، تحلیلی و توصیفی، تقسیم‌بندی‌های مکانیکی هستند که هنوز گریبانگیر ژورنالیستان ماست و چه بسا هنوز بسیاری از هم خانواده های ما در دنیای مطبوعات بر شانه این تعاریف کلاسیک ایستاده و دنیا را به نظاره نشسته و به بند تحلیل و واکاوی می کشیم. با تاکید بر این مهم که نافی تقسیم بندی‌های کلاسیک از این تعاریف و نوع نگاه نیستم و حتما بین یک یادداشت، مقاله یا گزارش، تفاوت‌هایی وجود دارد ، اما نباید از نظر دور داشت این تعاریف در طول زمان دچار تغییر ماهوی و اساسی شده‌اند و در روزنامه نگاری پسا مدرن این تعاریف و دسته بندی ها با هم در آمیخته شده و مرز و محدوده مشخصی ندارند .
در دنیا و وضعیت پسا مدرن، ژورنالیست ها اساسا به نوعی مولف بدل می شوند. به باور بنده واقعه نگار و راوی غیر مولف وجود ندارد چون از زاویه دید او به جهان نگریسته می‌شود. اما میزان عمق و تاثیر گذاری روایات ، بستگی به مواردی از جمله، دانش، علاقه و میزان مطالعه او دارد. همچنان که روزنامه نگار می‌تواند نظریه‌پرداز، مفسر و یا تنها انتقال دهنده یا نقش دلالت بین دال و مدلول را داشته باشد؛ و این تفاوت هاست که روزنامه نگاری برجسته را از خبرنویسی غیر حرفه ای و یا به تعبیر دیگر، انشا نویسانی که امروزه تعداشان هم کم نیست جدا می سازد.
در اثبات این حرف می توان به این مهم اشاره کرد که از دوربین عکاسی، امانتدار تر در انتقال و روایتگری وقایع وجود ندارد و بدون تردید در نظر بیننده و یا خواننده مستند به نظرخواهد آمد، اما زاویه دید دوربین و انتخاب قاب تصویر در نوع روایت دخالت مستقیم دارد و می تواند روایت را کاملا در جهت دلخواه آرایش و چینش دهد. از این رو روزنامه نگاران برجسته -نه خبر نویسان و انشا نویسان کلاسیک که هنوز در تجزیه و ترکیب ساده ترین جملات مانده اند چه برسد به تحلیل و تجزیه لایه های تو در توی جامعه- نمی‌توانند گزینشگر و تحلیل گر نباشند.
روزنامه‌نگارانی که تنها از راه روزنامه نگاری نفس می کشند، زندگی می کنند، عاشق می شوند و آرمان شهرشان را در لابه لای اوراق کاهی این دنیای وسیع و با استخدام کلماتی ساده اما پر نفوذ و پر توان بنا می کنند. روزنامه نگارانی که علاوه بر عشق، علاقه و تخصص به آن به عنوان یک شغل و منبع درآمد نیز می نگرند و با تمامی فراز و فرود خطرات آن کنار آمده اند، می توانند در زمره ژورنالیست های موفق قرار بگیرند که سکاندار حرکت آرام جوامع هستند و نقاش افق های ترسیمی بشر در دور دست.
آری باید به انتخاب خود روزنامه نگار متولد شد، به انتخاب خود روزنامه نگارانه زیست و با زهم به انتخاب خود روزنامه نگارانه جاودانه شد.

قریب به 183 سال قبل «کاغذ اخبار» به عنوان اولین روزنامه فارسی و 118 سال قبل «کردستان » به عنوان اولین نشریه چاپی کردی توسط مقداد بدر خان منتشر شدند که تقریبا می توان گفت همگام با سایر ملت های همسایه به روزنامه نگاری توجه کردیم و به یقین می توان گفت که مطبوعات و رسانه های مختلف چاپی و الکترونیکی در یک سده اخیر تاثیر شگرفی بر گذار از جوامع سنتی به دوران مدرن داشته اند و نقشی عمده در تحولات سیاسی ، اجتماعی و فرهنگی منطقه ایفا نموده اند.
نشریات و در کل رسانه ها چنان تاثیری بر نحوه شکل گیری جوامع داشته و چنان نفوذ و جایگاهی در میان توده یافتند که «استیونسن» و «گورکن» در این باره اذعان کرده اند فرهنگ روزمره و توده را در عصر حاضر، می توان فرهنگ رسانه ای نامید.
هرچند نباید عواملی چون مسائل سیاسی و نگاه محتاطانه به مطبوعات و اصحاب رسانه، سنت های ریشه دار مردم جوامع در حال پیشرفت و گذار و بسیاری باورهای دیگر را بر عدم پیشرفت فنی و تکنیکی این حرفه لحاظ نکرد ، اما با این وجود غیر قابل انکار است که نهادی به نام مطبوعات، به ویژه در شرق عالم، بار احزاب، دانشگاه‌ها و دیگر نهاد‌ها را به دوش کشیده است و همیشه جای خالی، کم رنگ و احیانا کم کاری این نهادها را پر کرده و در ارتباطی مستقیم و بدون واسطه با عامه مردم، به توسعه و ترقی جوامع کمکهای شایانی کرده است.
مشکلی که اکنون کل اصحاب رسانه به نحوی با آن دست و پنجه نرم می کنند همان ایده ال زندگی یک ژورنالیست است، روزنامه نگاری هنوز که هنوز است در حدی شایسته و در خور به روزنامه نگاری حرفه ای بدل نشده است . یعنی روزنامه نگار باید از این راه تامین شود، در میان اوراق کاهی روزنامه های چاپی و صفحات رنگ و لعاب دار رسانه های الکترونیک نفس بکشد، زندگی کند و کنش و واکنش های زندگیش را وضعیت دنیای مطبوعات تعیین کنند.
غیر حرفه ای بودن این امر در جوامع جهان سوم و در حال گذار، در بیشتر موارد اعمال سلیقه های غیر علمی را در دنیای مطبوعات به همراه داشته است. باید توجه داشت روزنامه‌نگاری ضمن اینکه یک شغل است و باید بتوان از این محل ارتزاق نمود، یک فن نیز به شمار می رود و البته تفاوت های عمده و بنیادی با سایر فن و حرفه های دیگر دارد؛ یعنی علاوه بر تخصص و دانش کار، که دست مایه اصلی هر ژورنالیستی می باشد، نیازی مبرم به ذوق و قریحه در نوشتن، عشق، ایمان و باور قلبی به کار، جسارت و شجاعت نیز از ویژگی های یک ژورنالیست موفق است.
روزنامه نگار نیز همانند یک داستان نویس و شاعر ابزاری جز بعد نوشتاری زبان در اختیار ندارد و آرمان شهرش را که در میان اوراق کاهی روزنامه ها دنبال می کند با همین کلمات ساده و روزمره بنا می سازد. نمی توان انکار کرد که نوشتن به عنوان یکی از اصلی ترین عنصر کاری یک ژورنالیست و واقعه نگار، ارتباطی تنگاتنگ با درون و ذات آدمی دارد و قطعا هر انسانی را یارای بازی با قلم و کلمات نیست.
واقعه نگار و منتقد فرهنگی، سیاسی و اجتماعی در جامه یک ژورنالیست با بهره گرفتن از شکاکیت، کنجکاوی، پیگیری، جسارت و شجاعتی درونی که در اثر استمرار شکوفا و پویا شده است، به موشکافی لایه های پیدا و پنهان جوامع پرداخته و همچون چشم و گوش مردمی که نمایندگیشان را در جهان بزرگ و بیکران مطبوعات بر عهده گرفته است، دولتمردان و مسئولان را زیر ذره بین خواهد گرفت؛ اما میزان قدرت، نفوذ و تاثیر گذاری بازنمود تمامی این موارد، به قدرت نوشتاری، بازی با جمله ها و در لابه لای کلماتی است که روزنامه نگار استخدام می کند و مخاطب را به درجه اقناع می رساند. آنجاست که مطبوعات علی رغم خواست و میل باطنی سیاستمداران و دولتمردان، افق جوامع بشری را ترسیم می کنند و اراده جمعی را بدان سو سوق می دهند.
اما متاسفانه و دوباره و چند باره متاسفانه هنوز شاهد برتری روابط بر ضوابط در این عرصه هستیم و چه بسیارند صاحب مجوزان رسانه هایی که کوچکترین ذوق، قریحه و تخصص این امر خطیر را ندارند و صرفا در وادی اتصال به قدرت احزاب و یا روابط سیاسی و اجتماعیشان سکان بخشی از این کشتی طوفان زده را عهده دار می شوند. از این رو شاهد هستیم عمق محتوایی مطبوعات کشور، متناسب با گسترش تکنولوژیک رسانه‌ها، افزایش پیدا نکرده است. روزنامه‌نگاری زمانی به عمق و ژرفنای محتوایی خود خواهد رسید که با مطالعه و تعمق جدی در موضوعات پیوند بخورد.
آنجاست که رسانه ها نه به عنوان فرادستی منتقد، نه به عنوان نیروی بازدارنده و نمایندگان بی چشمداشت مردم، بلکه به تریبونی برای اعمال قدرت احزاب بدل می شوند و در جریان کش و قوس های سیاسی و جنگ رسیدن به قدرت صاحبان پشت پرده این رسانه ها، مردم به ورطه فراموشی سپرده خواهند شد.
و اینگونه است که عدم ثبات و استمرار به یکی از بزرگ‌ترین چالش های پیش روی دنیای رسانه و اصحاب این وادی بدل می شود. با نیم نگاهی گذرا به مطبوعات کشور مشخص می شود که با سابقه ترین مطبوعات و رسانه های کشور آن دسته از رسانه هایی هستند که در استخدام نهادهای دولتی‌اند و ای کاش در بخش غیر دولتی و مستقل هم نشریاتی با سابقه چند ده ساله داشته باشیم. چرا که در دنیای امروز ثبات و استمرار می تواند از رسانه‌ها، نیرویی بازدارنده بسازد که روند خود ترمیمی جوامع را تسریع بخشیده و قطعا دمکراسی و مردم باوری به عنوان یک پروسه، پیشینه ای برابر با عمر و سابقه این رسانه ها خواهد داشت .
تفکیک‌های کلاسیک روزنامه‌نگاری نظیر یادداشت، مقاله، گزارش خبری، تحلیلی و توصیفی، تقسیم‌بندی‌های مکانیکی هستند که هنوز گریبانگیر ژورنالیستان ماست و چه بسا هنوز بسیاری از هم خانواده های ما در دنیای مطبوعات بر شانه این تعاریف کلاسیک ایستاده و دنیا را به نظاره نشسته و به بند تحلیل و واکاوی می کشیم. با تاکید بر این مهم که نافی تقسیم بندی‌های کلاسیک از این تعاریف و نوع نگاه نیستم و حتما بین یک یادداشت، مقاله یا گزارش، تفاوت‌هایی وجود دارد ، اما نباید از نظر دور داشت این تعاریف در طول زمان دچار تغییر ماهوی و اساسی شده‌اند و در روزنامه نگاری پسا مدرن این تعاریف و دسته بندی ها با هم در آمیخته شده و مرز و محدوده مشخصی ندارند .
در دنیا و وضعیت پسا مدرن، ژورنالیست ها اساسا به نوعی مولف بدل می شوند. به باور بنده واقعه نگار و راوی غیر مولف وجود ندارد چون از زاویه دید او به جهان نگریسته می‌شود. اما میزان عمق و تاثیر گذاری روایات ، بستگی به مواردی از جمله، دانش، علاقه و میزان مطالعه او دارد. همچنان که روزنامه نگار می‌تواند نظریه‌پرداز، مفسر و یا تنها انتقال دهنده یا نقش دلالت بین دال و مدلول را داشته باشد؛ و این تفاوت هاست که روزنامه نگاری برجسته را از خبرنویسی غیر حرفه ای و یا به تعبیر دیگر، انشا نویسانی که امروزه تعداشان هم کم نیست جدا می سازد.
در اثبات این حرف می توان به این مهم اشاره کرد که از دوربین عکاسی، امانتدار تر در انتقال و روایتگری وقایع وجود ندارد و بدون تردید در نظر بیننده و یا خواننده مستند به نظرخواهد آمد، اما زاویه دید دوربین و انتخاب قاب تصویر در نوع روایت دخالت مستقیم دارد و می تواند روایت را کاملا در جهت دلخواه آرایش و چینش دهد. از این رو روزنامه نگاران برجسته -نه خبر نویسان و انشا نویسان کلاسیک که هنوز در تجزیه و ترکیب ساده ترین جملات مانده اند چه برسد به تحلیل و تجزیه لایه های تو در توی جامعه- نمی‌توانند گزینشگر و تحلیل گر نباشند.
روزنامه‌نگارانی که تنها از راه روزنامه نگاری نفس می کشند، زندگی می کنند، عاشق می شوند و آرمان شهرشان را در لابه لای اوراق کاهی این دنیای وسیع و با استخدام کلماتی ساده اما پر نفوذ و پر توان بنا می کنند. روزنامه نگارانی که علاوه بر عشق، علاقه و تخصص به آن به عنوان یک شغل و منبع درآمد نیز می نگرند و با تمامی فراز و فرود خطرات آن کنار آمده اند، می توانند در زمره ژورنالیست های موفق قرار بگیرند که سکاندار حرکت آرام جوامع هستند و نقاش افق های ترسیمی بشر در دور دست.
آری باید به انتخاب خود روزنامه نگار متولد شد، به انتخاب خود روزنامه نگارانه زیست و با زهم به انتخاب خود روزنامه نگارانه جاودانه شد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.