|

فرصت بیماری

زهرا رحمانی.کارشناس‌ارشد بازاریابی گردشگری

گردشگری سلامت یکی از انواع رو‌به‌رشد گردشگری در سراسر جهان است که در جریان رشد آن، بسیاری از دولت‌ها و همچنین بخش خصوصی، توسعه کسب‌وکارهای این صنعت را در فهرست اولویت‌های خود قرار داده‌اند. بررسی اسناد بالادستی جمهوری اسلامی ایران نیز حاکی از اهمیت این صنعت نزد مقامات رسمی و سیاست‌گذاران کشور است. درواقع، ویژگی‌های بی‌بدیل گردشگری سلامت، توسعه این صنعت را از جوانب اقتصادی، اجتماعی- فرهنگی و زیست‌محیطی، که در واقع چهار بُعد کلیدی توسعه پایدار هستند، اجتناب‌ناپذیر می‌کند. بنا به گفته دکتر علی‌اصغر شالبافیان، از نظر اقتصادی، رشد تضمینی تقاضای گردشگری سلامت به واسطه پیرشدن جمعیت جهانی و افزایش امید به زندگی، تمایل مسلمانان به دریافت مراقبت‌های درمانی در کشورهای اسلامی، فصلی‌نبودن تقاضای گردشگری سلامت و در نتیجه، قابلیت پیش‌بینی و کنترل‌ بازار آن به دلیل «ضروری»بودن ماهیت محصول این صنعت، ماندگاری طولانی گردشگران سلامت در مقصد، اشتغال‌زایی و ضریب تکاثری بالای گردشگری سلامت و به‌ تبع آن، درآمد بالای این صنعت، توسعه گردشگری سلامت را در کشور اجتناب‌ناپذیر می‌کند. از منظر اجتماعی- فرهنگی، گردشگری سلامت ابزاری در جهت حمایت از فرهنگ سنتی و دارایی‌های کشور و همچنین ارتقای وجهه کشورمان از منظر پیشتازی در حوزه فنون و تجهیزات پزشکی است. نهایتا تطبیق اثرات گردشگری سلامت با موازین زیست‌محیطی، مؤید حمایت مؤثر این صنعت از محیط زیست است.
ایران برخلاف اکثر رقبایش در منطقه، از پتانسیل‌های بسیاری در حوزه گردشگری پزشکی و گردشگری تندرستی (به عنوان زیرشاخه‌های گردشگری سلامت) برخوردار است؛ پتانسیل‌هایی که با برنامه‌ریزی و مدیریت صحیح، به‌راحتی قابلیت تبدیل به جاذبه‌های گردشگری سلامت به منظور توسعه و ارتقای جایگاه کشور در بازارِ به‌شدت رقابتی این صنعت را دارد. از جمله مهم‌ترین پتانسیل‌های گردشگری سلامت در حوزه پزشکی می‌توان به بهره‌مندی از زیرساخت‌های درمانی مناسب، ارائه خدمات درمانی با هزینه‌های کم در مقایسه با هزینه‌های درمان در کشورهایی مانند ترکیه، مالزی، هند، تایلند، اردن و کره، زمان کوتاه انتظار، کیفیت مطلوب خدمات و مراقبت‌های پزشکی، متخصصان مجرب و متبحر، همچنین رشد منابع انسانی و نخبگان عرصه پزشکی و در نهایت به‌کارگیری فناوری‌های‌ روز اشاره کرد.
همان‌طورکه گفته شد، این صنعت فقط به جنبه‌ منفی سلامت، یعنی «بیماری» و سفر بیماران به ‌منظور بهبود و حصول مجدد سلامت‌شان محدود نمی‌شود؛ بلکه جنبه مثبت سلامت، یعنی «تندرستی» را که حالتی فراتر از سلامتِ صرف است و شامل سفر افراد سالم با هدف حفظ و ارتقای سلامت جسمی و ذهنی‌شان است، نیز دربر می‌گیرد. در این راستا، کشورمان از پتانسیل‌های سرشاری در جذب گردشگران تندرستی برخوردار است. مشخصه بارز این صنعت، وجود 800 چشمه آب معدنی در کشور است که از این تعداد، 369 چشمه دارای آب گرم معدنی هستند. عطف به کتاب «گردشگری سلامت در رویکردی جامع» تألیف دکتر علی‌اصغر شالبافیان، آب چشمه‌های معدنی مناطق مختلف ایران بیش از 30 عنصر معدنی از قبیل منیزیم، سدیم، پتاسیم، سولفور، کلسیم و ... دارند و برخی از آنها دارای گازهای رادیواکتیویته نیز هستند. هرکدام از این چشمه‌ها به سبب برخورداری از ویژگی‌های منحصربه‌فرد فیزیکی، شیمیایی، درجه حرارت و کاتیون‌ها و آنیون‌های مختلف، از خواص درمانی متعددی برخوردارند و در تسکین انواع دردهای مفصلی، عضلانی و رماتیسمی؛ درمان انواع ناراحتی‌های پوستی، تنفسی، گوارشی، کلیوی و ... مؤثرند. در کنار این خواص درمانی، نقش چشمه‌های آب گرم معدنی در تمدد اعصاب، استرس‌زدایی و فراغت روحی فرد نیز شایان ذکر است.
با این تفاسیر، پتانسیل‌های گردشگری تندرستی کشور در مناطق کویری (مانند کویر شهداد، مصر، ریگان و فردوس)، غارها و گنبدهای نمکی (مانند گنبد نمکی جاشک، غار نمکدان قشم و غار نمکی گرمسار) و گِلفشان‌های استان سیستان‌وبلوچستان و گلستان نیز از جمله قابلیت‌های بی‌نظیر کشور در جذب گردشگرانی است که با هدف بازگرداندن تعادل طبیعی روحی و جسمی و همچنین اصلاح شیوه زندگی خود اقدام به سفر می‌کنند.
ذکر این موضوع نیز خالی از لطف نیست که با وجود برخورداری کشور از پتانسیل‌های یادشده، و همچنین جایگاه گردشگری سلامت در اسناد بالادستی کشور، چالش‌های ساختاری‌- اجرائی چندی ازجمله ناهماهنگی ساختاری در توسعه گردشگری سلامت، عدم‌تعهد ذی‌نفعان مختلف به نقش‌شان در این حوزه، نا‌آشنایی برخی از فعالان صنعت با پتانسیل‌های پزشکی و تندرستی کشور، کمبود زیرساخت‌های ارتباطی، آموزشی و رفاهی در حوزه سلامت، فقدان سیستم نظارتی مدون و قدرتمند و همچنین فقدان نظام بازاریابی مشخص فراروی توسعه این صنعت وجود دارند که شکوفایی آن را با موانع جدی مواجه ساخته‌اند؛ به‌گونه‌ای‌که هموارکردن راه توسعه این صنعت، عنایت ویژه فعالان و ذی‌نفعان گردشگری سلامت و بالاخص مقامات مسئول را می‌طلبد.

گردشگری سلامت یکی از انواع رو‌به‌رشد گردشگری در سراسر جهان است که در جریان رشد آن، بسیاری از دولت‌ها و همچنین بخش خصوصی، توسعه کسب‌وکارهای این صنعت را در فهرست اولویت‌های خود قرار داده‌اند. بررسی اسناد بالادستی جمهوری اسلامی ایران نیز حاکی از اهمیت این صنعت نزد مقامات رسمی و سیاست‌گذاران کشور است. درواقع، ویژگی‌های بی‌بدیل گردشگری سلامت، توسعه این صنعت را از جوانب اقتصادی، اجتماعی- فرهنگی و زیست‌محیطی، که در واقع چهار بُعد کلیدی توسعه پایدار هستند، اجتناب‌ناپذیر می‌کند. بنا به گفته دکتر علی‌اصغر شالبافیان، از نظر اقتصادی، رشد تضمینی تقاضای گردشگری سلامت به واسطه پیرشدن جمعیت جهانی و افزایش امید به زندگی، تمایل مسلمانان به دریافت مراقبت‌های درمانی در کشورهای اسلامی، فصلی‌نبودن تقاضای گردشگری سلامت و در نتیجه، قابلیت پیش‌بینی و کنترل‌ بازار آن به دلیل «ضروری»بودن ماهیت محصول این صنعت، ماندگاری طولانی گردشگران سلامت در مقصد، اشتغال‌زایی و ضریب تکاثری بالای گردشگری سلامت و به‌ تبع آن، درآمد بالای این صنعت، توسعه گردشگری سلامت را در کشور اجتناب‌ناپذیر می‌کند. از منظر اجتماعی- فرهنگی، گردشگری سلامت ابزاری در جهت حمایت از فرهنگ سنتی و دارایی‌های کشور و همچنین ارتقای وجهه کشورمان از منظر پیشتازی در حوزه فنون و تجهیزات پزشکی است. نهایتا تطبیق اثرات گردشگری سلامت با موازین زیست‌محیطی، مؤید حمایت مؤثر این صنعت از محیط زیست است.
ایران برخلاف اکثر رقبایش در منطقه، از پتانسیل‌های بسیاری در حوزه گردشگری پزشکی و گردشگری تندرستی (به عنوان زیرشاخه‌های گردشگری سلامت) برخوردار است؛ پتانسیل‌هایی که با برنامه‌ریزی و مدیریت صحیح، به‌راحتی قابلیت تبدیل به جاذبه‌های گردشگری سلامت به منظور توسعه و ارتقای جایگاه کشور در بازارِ به‌شدت رقابتی این صنعت را دارد. از جمله مهم‌ترین پتانسیل‌های گردشگری سلامت در حوزه پزشکی می‌توان به بهره‌مندی از زیرساخت‌های درمانی مناسب، ارائه خدمات درمانی با هزینه‌های کم در مقایسه با هزینه‌های درمان در کشورهایی مانند ترکیه، مالزی، هند، تایلند، اردن و کره، زمان کوتاه انتظار، کیفیت مطلوب خدمات و مراقبت‌های پزشکی، متخصصان مجرب و متبحر، همچنین رشد منابع انسانی و نخبگان عرصه پزشکی و در نهایت به‌کارگیری فناوری‌های‌ روز اشاره کرد.
همان‌طورکه گفته شد، این صنعت فقط به جنبه‌ منفی سلامت، یعنی «بیماری» و سفر بیماران به ‌منظور بهبود و حصول مجدد سلامت‌شان محدود نمی‌شود؛ بلکه جنبه مثبت سلامت، یعنی «تندرستی» را که حالتی فراتر از سلامتِ صرف است و شامل سفر افراد سالم با هدف حفظ و ارتقای سلامت جسمی و ذهنی‌شان است، نیز دربر می‌گیرد. در این راستا، کشورمان از پتانسیل‌های سرشاری در جذب گردشگران تندرستی برخوردار است. مشخصه بارز این صنعت، وجود 800 چشمه آب معدنی در کشور است که از این تعداد، 369 چشمه دارای آب گرم معدنی هستند. عطف به کتاب «گردشگری سلامت در رویکردی جامع» تألیف دکتر علی‌اصغر شالبافیان، آب چشمه‌های معدنی مناطق مختلف ایران بیش از 30 عنصر معدنی از قبیل منیزیم، سدیم، پتاسیم، سولفور، کلسیم و ... دارند و برخی از آنها دارای گازهای رادیواکتیویته نیز هستند. هرکدام از این چشمه‌ها به سبب برخورداری از ویژگی‌های منحصربه‌فرد فیزیکی، شیمیایی، درجه حرارت و کاتیون‌ها و آنیون‌های مختلف، از خواص درمانی متعددی برخوردارند و در تسکین انواع دردهای مفصلی، عضلانی و رماتیسمی؛ درمان انواع ناراحتی‌های پوستی، تنفسی، گوارشی، کلیوی و ... مؤثرند. در کنار این خواص درمانی، نقش چشمه‌های آب گرم معدنی در تمدد اعصاب، استرس‌زدایی و فراغت روحی فرد نیز شایان ذکر است.
با این تفاسیر، پتانسیل‌های گردشگری تندرستی کشور در مناطق کویری (مانند کویر شهداد، مصر، ریگان و فردوس)، غارها و گنبدهای نمکی (مانند گنبد نمکی جاشک، غار نمکدان قشم و غار نمکی گرمسار) و گِلفشان‌های استان سیستان‌وبلوچستان و گلستان نیز از جمله قابلیت‌های بی‌نظیر کشور در جذب گردشگرانی است که با هدف بازگرداندن تعادل طبیعی روحی و جسمی و همچنین اصلاح شیوه زندگی خود اقدام به سفر می‌کنند.
ذکر این موضوع نیز خالی از لطف نیست که با وجود برخورداری کشور از پتانسیل‌های یادشده، و همچنین جایگاه گردشگری سلامت در اسناد بالادستی کشور، چالش‌های ساختاری‌- اجرائی چندی ازجمله ناهماهنگی ساختاری در توسعه گردشگری سلامت، عدم‌تعهد ذی‌نفعان مختلف به نقش‌شان در این حوزه، نا‌آشنایی برخی از فعالان صنعت با پتانسیل‌های پزشکی و تندرستی کشور، کمبود زیرساخت‌های ارتباطی، آموزشی و رفاهی در حوزه سلامت، فقدان سیستم نظارتی مدون و قدرتمند و همچنین فقدان نظام بازاریابی مشخص فراروی توسعه این صنعت وجود دارند که شکوفایی آن را با موانع جدی مواجه ساخته‌اند؛ به‌گونه‌ای‌که هموارکردن راه توسعه این صنعت، عنایت ویژه فعالان و ذی‌نفعان گردشگری سلامت و بالاخص مقامات مسئول را می‌طلبد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.