|

یاوران غيردولتی گردشگری

سمیه مراقی.عضو هیات رئیسه شورای هماهنگی سمن‌های میراث فرهنگی، صنايع دستی و گردشگری

هرچند تاريخ و فرهنگ ايرانيان با مفهوم گردشگری و سفر بیگانه نيست و در دين مبين اسلام نيز به گردش در زمين و سفر و ديدن جهان توصيه شده است، آنچه امروز از آن به عنوان توريسم و صنعت گردشگری یاد می‌شود، برگرفته از الگوهای مدرن خارجی است که در طی دوران معاصر براساس تعاريف و استانداردهای غربی شکل گرفته و همواره تلاش شده است تا به آن‌ها نزديک شود. اين الگوبرداری تقريبا دربرگیرنده تمامی شاخصه‌های شکلی، محتوايی و ساختاری صنعت گردشگری است که از استانداردهای کيفيت خدمات حمل‌ونقل تا منوی هتل‌ها و رستوران‌ها را دربر می‌گيرد.
غالب مشاوره‌های فنی در اين حوزه، مبتنی بر تجارب خارجی است و تلاش همه‌جانبه‌ای برای شبيه‌سازی حداکثری همه‌ حوزه‌های اين صنعت با اين تجارب در جريان است. اين ارزش‌گذاری تا جايی خالی از ارزش‌های بومی است که در قيمت‌گذاری خدمات هم شاهد تفاوت فاحش ميان خدمات ارائه‌شده از سوی بخش‌های سنتی و مدرن گردشگری هستيم. مسافران خارجی و داخلی، به‌ندرت امکان تجربه‌ فرهنگ بومی و خدمات سنتی مناطق مختلف ايران را در تأسیسات گردشگری کشور دارند و اين ساختار، مفهوم گردشگری ملی را با پرسش‌های جدی مواجه می‌کند. در معدود مواردی هم که تلاش شده خدمات رنگ‌وبوی بومی و سنتی به خود بگيرند، بخش عمده‌ بومی‌گرايی در سطح استفاده از المان‌ها، پوشش و ظاهر، ظروف و وسايل، تزيينات و مانند آن باقی مانده و به محتوا تسری پيدا نکرده است. همه‌ اينها در حالی است که ايران اسلامی انبوهی از ذخاير فرهنگی ناب و الگوهای کم‌نظیر سنتی‌ای در زمينه‌ ميهمان‌نوازی و سبک زندگی بومی دارد که امکان و قابليت ارائه و عرضه در حوزه‌های گوناگون گردشگری را دارا هستند. در مناطق مختلف ايران و نيز در سطح ملی، سال‌هاست با تاسيس سازمان‌های غيردولتی در شاخه‌های مختلف میراث فرهنگی، فرهنگ بومی، صنايع‌دستی و هنرهای سنتی، گردشگری و بوم‌گردی، علاقه‌مندان به حفظ و اشاعه‌ خرده‌فرهنگ‌های ملی و توسعه گردشگری گرد هم آمده‌اند و درباره جنبه‌ها و بخش‌های گوناگون فرهنگ مناطق مختلف کشور، مطالعات و پژوهش‌های فراوانی انجام داده‌اند. بسياری از نتايج اين مطالعات در طول سال‌ها منتشر شده و در دسترس همگان قرار گرفته‌ است. بنابراین، به نظر می‌رسد با توجه به اقبال روزافزون هم‌میهنان‌مان به گردشگری و نيز افزايش تمايل سفر گردشگران خارجی به کشور، نياز به تغييرات و اصلاحات بنيادين در سياست‌ها و برنامه‌ريزی‌های دولت در خدمات ارائه‌شده در صنعت گردشگری ايران وجود دارد تا تجربه سفر به سرزمین‌مان در همه‌ جنبه‌ها، به تجربه‌ای بی‌مانند با رنگ‌وبوی داخلی تبديل شود. برای تحقق اين مهم لازم است سازمان میراث فرهنگی، صنايع‌دستی و گردشگری با تدوين سازوکاری اجرايی، از دانش انباشته‌شده در سازمان‌های غيردولتی و انجمن‌های محلی، برای بومی‌سازی خدمات اين حوزه و آموزش آن به ذی‌نفعان و بخش‌های مختلف اين حوزه، استفاده کند تا با تدوين الگوهای اجرايی، امکان ارائه و بهره‌گيری از جنبه‌های ملموس و ناملموس سنت‌ها و خرده‌فرهنگ‌های بومی مهيا شود؛ مواردی مانند خوراک‌ها و نوشيدنی‌ها، پوشش‌ها، شيوه‌های پذيرايی بومی و سنتی، تفريحات و بازی‌های محلی، آواها و نواها، صنايع‌دستی و هنرهای سنتی، شيوه‌های بومی انجام مناسبات اجتماعی در برخورد و مواجهه با ميهمان، شيوه‌های سنتی زندگی و آداب و آیین‌های محلی و بسياری ديگر، همگی از ظرفيت و قابليت‌های ارائه و فروش به گردشگران، با بالاترین ميزان ايجاد ارزش‌افزوده اقتصادی، برخوردارند.
از سوی ديگر، سازمان‌های غيردولتی متخصص، توانمند و آموزش‌ديده، همراه با اعضای آنها، می‌توانند در زمينه پايش و بررسی خدمات تأسیسات مختلف گردشگری کشور و آگاهی‌رسانی معايب احتمالی‌شان به نهادهای نظارتی، به عنوان بازويی توانمند، هوشيار و دلسوز عمل کنند و بر کيفيت خدمات ارائه‌شده‌ کنونی نيز بيفزايند. هم‌چنين سازمان‌های غيردولتی می‌توانند با ارائه‌ پيشنهادهای مختلف اجرايی، تعريف رويدادهای ملی و محلی فرهنگی و گردشگری، آموزش جوامع محلی به منظور آشنايی آنها با مبانی گردشگری و بهبود ارتباط و ارائه خدمات آنها به گردشگران، تعريف و ارائه برنامه‌های آموزش عمومی و انتقال مفاهيم بنيادی گردشگری به عموم مردم، به منظور انجام رفتارهای مبتنی‌بر الگوهای توسعه پايدار، در ارتقای رفتار جامعه و بهبود سطح گردشگری کشور بکوشند.
در زمينه گردشگری طبيعی و طبيعت‌گردی، نهادهای مدنی و سازمان‌های غيردولتی به عنوان بخشی از مردم، می‌توانند نقش مهمی در حفاظت زيستگاه‌های حيات‌وحش، حفظ اکوسيستم‌ها، مقابله با تخريب جنگل‌ها و تفرجگاه‌ها ايفا و بقای گردشگری طبيعی کشور را تضمين کنند.

هرچند تاريخ و فرهنگ ايرانيان با مفهوم گردشگری و سفر بیگانه نيست و در دين مبين اسلام نيز به گردش در زمين و سفر و ديدن جهان توصيه شده است، آنچه امروز از آن به عنوان توريسم و صنعت گردشگری یاد می‌شود، برگرفته از الگوهای مدرن خارجی است که در طی دوران معاصر براساس تعاريف و استانداردهای غربی شکل گرفته و همواره تلاش شده است تا به آن‌ها نزديک شود. اين الگوبرداری تقريبا دربرگیرنده تمامی شاخصه‌های شکلی، محتوايی و ساختاری صنعت گردشگری است که از استانداردهای کيفيت خدمات حمل‌ونقل تا منوی هتل‌ها و رستوران‌ها را دربر می‌گيرد.
غالب مشاوره‌های فنی در اين حوزه، مبتنی بر تجارب خارجی است و تلاش همه‌جانبه‌ای برای شبيه‌سازی حداکثری همه‌ حوزه‌های اين صنعت با اين تجارب در جريان است. اين ارزش‌گذاری تا جايی خالی از ارزش‌های بومی است که در قيمت‌گذاری خدمات هم شاهد تفاوت فاحش ميان خدمات ارائه‌شده از سوی بخش‌های سنتی و مدرن گردشگری هستيم. مسافران خارجی و داخلی، به‌ندرت امکان تجربه‌ فرهنگ بومی و خدمات سنتی مناطق مختلف ايران را در تأسیسات گردشگری کشور دارند و اين ساختار، مفهوم گردشگری ملی را با پرسش‌های جدی مواجه می‌کند. در معدود مواردی هم که تلاش شده خدمات رنگ‌وبوی بومی و سنتی به خود بگيرند، بخش عمده‌ بومی‌گرايی در سطح استفاده از المان‌ها، پوشش و ظاهر، ظروف و وسايل، تزيينات و مانند آن باقی مانده و به محتوا تسری پيدا نکرده است. همه‌ اينها در حالی است که ايران اسلامی انبوهی از ذخاير فرهنگی ناب و الگوهای کم‌نظیر سنتی‌ای در زمينه‌ ميهمان‌نوازی و سبک زندگی بومی دارد که امکان و قابليت ارائه و عرضه در حوزه‌های گوناگون گردشگری را دارا هستند. در مناطق مختلف ايران و نيز در سطح ملی، سال‌هاست با تاسيس سازمان‌های غيردولتی در شاخه‌های مختلف میراث فرهنگی، فرهنگ بومی، صنايع‌دستی و هنرهای سنتی، گردشگری و بوم‌گردی، علاقه‌مندان به حفظ و اشاعه‌ خرده‌فرهنگ‌های ملی و توسعه گردشگری گرد هم آمده‌اند و درباره جنبه‌ها و بخش‌های گوناگون فرهنگ مناطق مختلف کشور، مطالعات و پژوهش‌های فراوانی انجام داده‌اند. بسياری از نتايج اين مطالعات در طول سال‌ها منتشر شده و در دسترس همگان قرار گرفته‌ است. بنابراین، به نظر می‌رسد با توجه به اقبال روزافزون هم‌میهنان‌مان به گردشگری و نيز افزايش تمايل سفر گردشگران خارجی به کشور، نياز به تغييرات و اصلاحات بنيادين در سياست‌ها و برنامه‌ريزی‌های دولت در خدمات ارائه‌شده در صنعت گردشگری ايران وجود دارد تا تجربه سفر به سرزمین‌مان در همه‌ جنبه‌ها، به تجربه‌ای بی‌مانند با رنگ‌وبوی داخلی تبديل شود. برای تحقق اين مهم لازم است سازمان میراث فرهنگی، صنايع‌دستی و گردشگری با تدوين سازوکاری اجرايی، از دانش انباشته‌شده در سازمان‌های غيردولتی و انجمن‌های محلی، برای بومی‌سازی خدمات اين حوزه و آموزش آن به ذی‌نفعان و بخش‌های مختلف اين حوزه، استفاده کند تا با تدوين الگوهای اجرايی، امکان ارائه و بهره‌گيری از جنبه‌های ملموس و ناملموس سنت‌ها و خرده‌فرهنگ‌های بومی مهيا شود؛ مواردی مانند خوراک‌ها و نوشيدنی‌ها، پوشش‌ها، شيوه‌های پذيرايی بومی و سنتی، تفريحات و بازی‌های محلی، آواها و نواها، صنايع‌دستی و هنرهای سنتی، شيوه‌های بومی انجام مناسبات اجتماعی در برخورد و مواجهه با ميهمان، شيوه‌های سنتی زندگی و آداب و آیین‌های محلی و بسياری ديگر، همگی از ظرفيت و قابليت‌های ارائه و فروش به گردشگران، با بالاترین ميزان ايجاد ارزش‌افزوده اقتصادی، برخوردارند.
از سوی ديگر، سازمان‌های غيردولتی متخصص، توانمند و آموزش‌ديده، همراه با اعضای آنها، می‌توانند در زمينه پايش و بررسی خدمات تأسیسات مختلف گردشگری کشور و آگاهی‌رسانی معايب احتمالی‌شان به نهادهای نظارتی، به عنوان بازويی توانمند، هوشيار و دلسوز عمل کنند و بر کيفيت خدمات ارائه‌شده‌ کنونی نيز بيفزايند. هم‌چنين سازمان‌های غيردولتی می‌توانند با ارائه‌ پيشنهادهای مختلف اجرايی، تعريف رويدادهای ملی و محلی فرهنگی و گردشگری، آموزش جوامع محلی به منظور آشنايی آنها با مبانی گردشگری و بهبود ارتباط و ارائه خدمات آنها به گردشگران، تعريف و ارائه برنامه‌های آموزش عمومی و انتقال مفاهيم بنيادی گردشگری به عموم مردم، به منظور انجام رفتارهای مبتنی‌بر الگوهای توسعه پايدار، در ارتقای رفتار جامعه و بهبود سطح گردشگری کشور بکوشند.
در زمينه گردشگری طبيعی و طبيعت‌گردی، نهادهای مدنی و سازمان‌های غيردولتی به عنوان بخشی از مردم، می‌توانند نقش مهمی در حفاظت زيستگاه‌های حيات‌وحش، حفظ اکوسيستم‌ها، مقابله با تخريب جنگل‌ها و تفرجگاه‌ها ايفا و بقای گردشگری طبيعی کشور را تضمين کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.