معاون میراث فرهنگی کشور از نقش آثارِ ثبتجهانیشده ایران در افزایش گردشگر ورودی خبر میدهد
عیار آثار ثبتجهانیشده
آثار ثبتجهانیشده ایران تا چه اندازه بر جذب گردشگر به کشور تأثیر دارد؟ آیا آثار ثبتشده ایرانی در فهرست جهانی یونسکو ظرفیت معرفی ایران به عنوان یک کشور هدفِ گردشگری برای گردشگران جهانی را دارد؟ محمدحسن طالبیان، معاون میراث فرهنگی کشور، معتقد است ثبت جهانی یک اثر تاریخی رابطه مستقیم با توسعه گردشگری دارد. به اعتقاد او ظرفیت آثار جهانی در شرایطی که ایران با محدودیت گردشگر مواجه است، مهمترین عامل در توسعه گردشگری محسوب میشود و لازم است هرچهسریعتر زمینه برای توسعه گردشگری پایدار با حفظ و رعایت کامل موازین میراث فرهنگی و جهانی فراهم شود. معاون میراث فرهنگی کشور در این گفتوگو تلاش دارد تا سهم آثار جهانیشده ایران را در جذب گردشگر به کشور مشخص کند.
آقای طالبیان سهم آثارِ ثبتجهانیشده ایران در جذب گردشگر به چه میزان است؟
تمرکز بر ظرفیت آثار جهانی و چگونگی بهرهگیری از این ظرفیت در توسعه گردشگری اهمیت بسیار زیادی دارد و این موضوع حتی در فرایند ثبت جهانی آثار تاریخی نیز مطرح است و از نکات مهمی است که ارزیابان یونسکو نیز همواره بر آن تأکید میکنند؛ بنابراین ظرفیت جذب گردشگر برای بازدید از آثار ثبتجهانیشده مورد تأکید نمایندگان یونسکو است و رابطه متقابل میان آثار ثبتجهانیشده و توسعه گردشگری دارد.
آیا واقعا آثار جهانی ایران ظرفیت جذب گردشگر به کشور را دارند؟
در درجه نخست، وقتی یک اثر تبدیل به یک مقصد جهانی میشود، اهمیت بسیار مییابد؛ برای مثال به بیستون در کرمانشاه نگاه کنید. اگر گردشگری که به بیستون سفر کند، درست مدیریت و هدایت شود، دیگر صرفا بیستون را نمیبیند و از مکانهای دیگر نیز دیدار میکند. بدین ترتیب گردشگر در نقاط مختلف توزیع میشود؛ برای نمونه تخت جمشید در ایام نوروز و اوج سفر، روزی 60 تا 70 هزار نفر بازدیدکننده داخلی دارد. این اتفاق باید درست مدیریت شود، ضمن اینکه باید در داخل کشور نیز اقداماتی صورت گیرد تا آثار تاریخی کمتر تحت فشار قرار بگیرند.
تمامی آثار ثبت جهانی ایران قابلیت گردشگری دارند؟
21 اثر جهانی در ایران وجود دارد. به عبارتی 21 مقصد جهانی در ایران قرار دارد که اگر هریک از این آثار در استانهای مختلف باشند، گردشگران میتوانند به استانهای گوناگون سفر کنند که موضوع بسیار مهمی است. در خراسان رضوی، قنات گناباد را داریم که اگر کسی بخواهد این قنات را ببیند، باید به خراسان رضوی سفر کند. یکی از ارزیابان اسپانیایی یونسکو که به ایران آمده بود با وجود آنکه آن کشور 70 تا 80 میلیون گردشگر دارد، معتقد بود که ایران جایگاه خوبی در گردشگری و آثار ثبتجهانیشده بهخصوص درباره توزیع جغرافیایی آثار ثبتجهانیشده دارد. شما ببینید ما در ایران یک اثر مهم ملی و جهانی مثل بیابان لوت داریم که دیدن آن برای گردشگر داخلی و خارجی مهم است و وقتی میخواهد این جاذبه را ببیند باید به سه استان کشور سفر کند؛ بنابراین مهمترین موضوع ساماندهی و مدیریت جریان گردشگری در مسیر آثار جهانی کشور است.
چه اندازه در جذب گردشگر به آثار و محوطههای ثبتجهانیشده ایران موفق بودهایم؟
باید این آمار را از معاونت گردشگری پرسید. منتها ما در سایتهای میراث جهانی یک طرح و نقشه مدیریتی آماده کردهایم که بخشی از آن مربوط به گردشگری است؛ به این معنا که چطور به گردشگران خدمات بدهیم یا چطور تسهیلات گردشگری برای این پایگاهها فراهم شود، یا راهنمایی گردشگران در سایتهای ثبتجهانیشده ایران چگونه باشد و چه مسیرهایی برای گردشگران تعبیه شده باشد؛برای مثال الان برای پرونده ثبت جهانی یزد یک پلان گردشگری تهیه شده است و در آن، مشخص شده که گردشگر در چه محورهایی میتواند حضور داشته باشد؛ چون بسیاری از بخشهای مسکونی یزد در مسیر گردشگری قرار ندارند و مسیرهای گردشگری در محورهای اصلی قرار گرفته است. بیشتر خدمات در مسیرهای گردشگری متمرکز شده است. همچنین تسهیلات نیز در نقاطی متمرکز میشود که میخواهیم گردشگر برای دیدن جاذبهها به آن نقاط برود. در این طرح ما به گردشگر میگوییم مسجد جامع یزد را از کدام مسیر ببیند. در بخشهای میراث فرهنگی تلاش کردهایم مسیر گردشگری را نیز مشخص کنیم؛ البته زمان میخواهد تا بستر این اقدام به طور کامل آماده شود. نکته دیگر که باید به آن توجه داشت، این است که الان گردشگران مختلف وارد
کشور میشوند. پیش از این چند طیف گردشگر خارجی بیشتر نبود؛ مثلا الان چینیها نیز به گردشگران ورودی ایران افزوده شدهاند. با این وصف نیازمند آن هستیم که هرچهسریعتر آماده شویم و راهنمایانی با تسلط به زبانهای مختلف را پرورش دهیم. حالا دیگر بیش از آنچه فکر میکنیم گردشگران خارجی ایران را به عنوان یک مقصد فرهنگی میشناسند. این بخش گردشگرانی نیستند که برای تفریح به ایران میآیند. تفریح آنها بیشتر فرهنگی است. بیشتر میخواهند از فرهنگ کشور و اماکن ناشناخته و چیزهای منحصربهفرد بهره بگیرند. خوشبختانه ایران یکی از مقاصد خوبِ گردشگری فرهنگی است. علاوه بر اینکه گردشگری مذهبی جایگاه ویژهای در کشور دارد، گردشگری فرهنگی نیز برای خارجیها بسیار مهم است.
آیا تعریف گردشگر فرهنگی شامل گردشگران داخلی نیز میشود؟
خیر گردشگری داخلی اینگونه نیست. گردشگران داخلی در نقاط مختلف فرهنگی، زیارتی و تفریحی توزیع میشوند؛ بنابراین گردشگری داخلی موضوعی جداگانه است. بعد از برجام و با توجه به امنیت بالای ایران در منطقه و بهبود روابط سیاسی، بسیاری از مردم جهان تمایل دارند ایران را ببینند. مهم این است که ما این جریان را چگونه مدیریت کنیم. در بخش میراث جهانی، طرح و نقشه گردشگری اینها تهیه شده است و اگر برخی سایتهای جهانی نیز این نقشه را نگرفته باشند، باید بهسرعت وارد این روند شوند. اما بحث دیگر، تسهیلاتی است که باید بهطور جدی به آن توجه کرد. این تسهیلات نیز تنها حملونقل و اقامت و ایجاد زیرساخت گردشگری نیست؛ بلکه معرفی و مواد فرهنگی است که باید در اختیار گردشگران قرار گیرد تا آنها به دقت یک سایت جهانی را درک کنند تا زمانی که از این سایت خارج میشوند، احساس کنند دانش بیشتری از تاریخ و فرهنگ ایران کسب کردهاند. این رفتار در سایتهای جهانی، بهترین پیامی است که گردشگری کشور میتواند به گردشگران جهانی بدهد؛ چون هر گردشگر که به ایران سفر کند تمام خاطرات این سفر را نیز با خود به همراه میبرد. در این تعریف، هنوز زیرساخت گردشگری ایران
کافی نیست و نیاز داریم از تجربه کشورهای موفق بهره بگیریم و حتما نیز باید این کار را انجام بدهیم. همچنین احتیاج به همکاری دستگاههای مختلف نیز داریم. گردشگری البته تنها مربوط به سازمان میراث فرهنگی نیست و کل دستگاهها باید در این موضوع با یکدیگر هماهنگ باشند. از طرفی باید بتوانیم توزیع متناسب گردشگر به جاذبههای فرهنگی و طبیعی کشور داشته باشیم. اینکه چگونه باید گردشگران خارجی را در ایران هدایت کرد، موضوعی است که منظومه گردشگری کشور باید راجع به تکتک اجزای آن فکر کند. سرمایهگذاری خوبی هم باید در بخش حفاظت و مرمت آثار تاریخی انجام شود. در برخی شهرهای کشور همین رفتوآمد گردشگر باعث شد مردم ارزش آثار تاریخی خود را بدانند و حتی موجب بالارفتن ارزش خانههای تاریخی در شهرهایی چون کاشان، اصفهان و یزد شد. اکنون مردم این شهرها متوجه شدهاند که خانههای تاریخی یک ثروت فوقالعاده است و به مرمت خانه تاریخی خود اهتمام ورزیدهاند. تمام تلاش ما نیز باید این باشد که یک تعادل منطقی در توسعه گردشگری ایجاد شود.
اولویت سایتهای جهانی برای جذب گردشگر چیست؟
حتما باید جنبههای اشتغالزایی و صنعت در نظر گرفته شود؛ اما اینکه این توسعه باید در کدام بخش ایجاد شود، بسیار مهم است. توسعه متوازن بسیار مهم است که باید مورد توجه قرار گیرد؛ اما اولویت سایتهای جهانی در بخش گردشگری باید بر معرفی خوب سایتها و محوطههای جهانی به گردشگران باشد. موضوع معرفی و گردشگری نیز در برنامه مدیریتی کل سایتهای جهانی باید وجود داشته باشد؛ مثلا در جایی مانند ربع رشیدی اگر مسیر درست به گردشگر نشان ندهیم، ممکن است از هر نقطهای که دلش خواست تردد کند و ساختارهای تاریخی این بنا را از بین ببرد. همه اینها مطالعه میخواهد؛ بهویژه در نقاطی که کمتر به آنها توجه شده است؛ حتی ایجاد مسیر گردشگری در سایتهای ملی و جهانی ایران از نظر میراث یک فعالیت حفاظتی است؛ چون اگر مسیری در نظر گرفته و کف موقتی برای آن ایجاد شود، آنوقت حتی اگر قرار بر فرسایش اثر هم باشد، همین کفها فرسوده میشوند و اثر از بین نمیرود و در اصطلاح میراثی به آنها مصالح پیشمرگ میگویند. این مصالح باید در آثار تاریخی مورد استفاده قرار بگیرند تا قبل از اینکه بلایی بر سر اثر بیاید مصالح پیشمرگ دچار آسیب شوند و اثر محفوظ بماند. در طول
تاریخ هم مصالح پیشمرگ وجود داشته است؛ مثلا در نقاطی از کاهگل استفاده میکردند و آن را اندود حفاظتی میخواندند. مصالح نرم مثل چوب نیز همیشه وجود داشته است که به دلیل نقش مهم آن در حفاظت از آثار تاریخی مورد توجه بوده است. در دنیای امروز استفاده از مصالح مناسب برای ایجاد زیرساخت گردشگری در محوطههای ثبتجهانیشده و چگونگی ورود و توزیع گردشگر و ایجاد مسیر در سایتهای تاریخی و ثبتجهانیشده یک دانش است؛ اما نکتهای که باید بیشازهمه مورد توجه قرار گیرد این است که قطبهای میراث فرهنگی نباید بهتنهایی معرفی شوند؛ بلکه باید منطقه تحت نفوذ اثر را نیز مطالعه و معرفی کرد. چون آثار تاریخی، بهویژه آثار ثبتجهانیشده یک حوزه نفوذ دارند و با استفاده از این تکنیک میتوان آثار مختلف حوزه نفوذ یک قطب میراث فرهنگی را همزمان با معرفی سایت به گردشگری معرفی کرد تا از این طریق به توزیع گردشگر در منطقهای تحت نفوذ اثر ثبتجهانیشده پرداخت.
ثبت جهانی یک اثر تا چه اندازه بر بالارفتن آمار گردشگران بازدیدکننده از یک اثر جهانیشده تأثیر دارد؟
یکی از موضوعاتی که در گردشگری جهان معیار است، تعداد آثار ثبتجهانیشده یک کشور است. وقتی به پرو میروید، حتما برای بازدید از شهر باستانی و ثبتجهانیشده ماچوپیچو هم خواهید رفت، یا در کامبوج حتما برای بازدید از مجموعه معابد بسیار زیبای این کشور نیز خواهید رفت، یا مثلا چرا ایتالیا برای گردشگران مهم است؟ چون 50 جاذبه جهانی دارد. وجود آثار ثبتجهانیشده در کشورها معیار گردشگری جهانی است و شک نکنید وقتی اثری ثبت جهانی میشود، تعداد گردشگران بازدیدکننده از آن نیز افزایش مییابد. ارزیابیهای یونسکو نیز برای ثبت جهانی یک اثر بهشدت به موضوع گردشگری توجه دارد. ارزیابان یونسکو نیز به موضوع گردشگری در بازدید خود از آثاری که قرار است ثبت جهانی شوند، توجه بسیار دارند. آنها میگویند وقتی یک اثر ثبت جهانی شود، تعداد گردشگران بازدیدکننده از آن افزایش مییابد و باید برنامه کنترلی مناسبی برای آسیبندیدن اثر ارائه شود. درحالحاضر گردشگر خارجی کاخ گلستان سهبرابر بیشتر از زمانی شده است که این کاخ ثبت جهانی نشده بود. در تعریف یونسکو نیز ما وقتی جایی را مثل بیابان لوت ثبت جهانی میکنیم، باید شرایط آن را برای گردشگری نیز هموارتر
کنیم و تورهای ویژه بگذاریم تا وقتی میگوییم کلوتهای لوت بینظیر هستند حداقل گوشهای از کلوتها را نشان داده باشیم. به همین خاطر ما در لوت یک برنامه گردشگری در نقاط خاص داریم. نه همه نقاط این بیابان که مناطق نزدیک به جادهها و روستاهای لوت، تا ویژگیهای مهم جهانی لوت را نیز به گردشگران نشان بدهیم.
مدیران سایتها و پایگاههای ملی و جهانی کشور با موضوعاتی که به آن اشاره کردید آشنا هستند؟
ایران امسال در یونسکو به رتبه 11 در برخورداری از آثار ثبت جهانی رسیده است؛ بنابراین مدیران سایتهای جهانی یا ملی کشور باید به همه جوانب فکر کنند. آنها باید به حفاظت و مرمت آثار و چگونگی بهرهمندی از مشارکت مردمی در حفاظت از اثر بیندیشند. همچنین باید معرفی صحیح سایتها و محوطههای ملی و جهانی را نیز در دستور کار قرار بدهند و به پژوهش و نقش محوطههای ملی و جهانی ایران در توسعه فرهنگی کشور بیندیشند؛ البته باید به فکر گردشگری و مسائل اجتماعی و فرهنگی مناطق اطراف قطبهای میراث فرهنگی نیز باشند. یک مدیر پایگاه ملی یا جهانی ضمن اینکه باید به فکر تطویل عمر یک اثر میراث فرهنگی باشد باید هدایت گردشگران و معرفی منطقه تحت نفوذ اثر را نیز برعهده بگیرد. به این معنا که مثلا پاسارگاد را ببیند و منظر طبیعی و فرهنگی این اثر را معرفی کند و کاری کند تا این اثر جهانیشده ایران در معیشت مردم منطقه و جامعه محلی اثرگذار باشد. دستگاههای مختلف نیز باید هماهنگ باشند تا جنبههای مختلف توسعه بهدرستی انجام شود.
آثار ثبتجهانیشده ایران تا چه اندازه بر جذب گردشگر به کشور تأثیر دارد؟ آیا آثار ثبتشده ایرانی در فهرست جهانی یونسکو ظرفیت معرفی ایران به عنوان یک کشور هدفِ گردشگری برای گردشگران جهانی را دارد؟ محمدحسن طالبیان، معاون میراث فرهنگی کشور، معتقد است ثبت جهانی یک اثر تاریخی رابطه مستقیم با توسعه گردشگری دارد. به اعتقاد او ظرفیت آثار جهانی در شرایطی که ایران با محدودیت گردشگر مواجه است، مهمترین عامل در توسعه گردشگری محسوب میشود و لازم است هرچهسریعتر زمینه برای توسعه گردشگری پایدار با حفظ و رعایت کامل موازین میراث فرهنگی و جهانی فراهم شود. معاون میراث فرهنگی کشور در این گفتوگو تلاش دارد تا سهم آثار جهانیشده ایران را در جذب گردشگر به کشور مشخص کند.
آقای طالبیان سهم آثارِ ثبتجهانیشده ایران در جذب گردشگر به چه میزان است؟
تمرکز بر ظرفیت آثار جهانی و چگونگی بهرهگیری از این ظرفیت در توسعه گردشگری اهمیت بسیار زیادی دارد و این موضوع حتی در فرایند ثبت جهانی آثار تاریخی نیز مطرح است و از نکات مهمی است که ارزیابان یونسکو نیز همواره بر آن تأکید میکنند؛ بنابراین ظرفیت جذب گردشگر برای بازدید از آثار ثبتجهانیشده مورد تأکید نمایندگان یونسکو است و رابطه متقابل میان آثار ثبتجهانیشده و توسعه گردشگری دارد.
آیا واقعا آثار جهانی ایران ظرفیت جذب گردشگر به کشور را دارند؟
در درجه نخست، وقتی یک اثر تبدیل به یک مقصد جهانی میشود، اهمیت بسیار مییابد؛ برای مثال به بیستون در کرمانشاه نگاه کنید. اگر گردشگری که به بیستون سفر کند، درست مدیریت و هدایت شود، دیگر صرفا بیستون را نمیبیند و از مکانهای دیگر نیز دیدار میکند. بدین ترتیب گردشگر در نقاط مختلف توزیع میشود؛ برای نمونه تخت جمشید در ایام نوروز و اوج سفر، روزی 60 تا 70 هزار نفر بازدیدکننده داخلی دارد. این اتفاق باید درست مدیریت شود، ضمن اینکه باید در داخل کشور نیز اقداماتی صورت گیرد تا آثار تاریخی کمتر تحت فشار قرار بگیرند.
تمامی آثار ثبت جهانی ایران قابلیت گردشگری دارند؟
21 اثر جهانی در ایران وجود دارد. به عبارتی 21 مقصد جهانی در ایران قرار دارد که اگر هریک از این آثار در استانهای مختلف باشند، گردشگران میتوانند به استانهای گوناگون سفر کنند که موضوع بسیار مهمی است. در خراسان رضوی، قنات گناباد را داریم که اگر کسی بخواهد این قنات را ببیند، باید به خراسان رضوی سفر کند. یکی از ارزیابان اسپانیایی یونسکو که به ایران آمده بود با وجود آنکه آن کشور 70 تا 80 میلیون گردشگر دارد، معتقد بود که ایران جایگاه خوبی در گردشگری و آثار ثبتجهانیشده بهخصوص درباره توزیع جغرافیایی آثار ثبتجهانیشده دارد. شما ببینید ما در ایران یک اثر مهم ملی و جهانی مثل بیابان لوت داریم که دیدن آن برای گردشگر داخلی و خارجی مهم است و وقتی میخواهد این جاذبه را ببیند باید به سه استان کشور سفر کند؛ بنابراین مهمترین موضوع ساماندهی و مدیریت جریان گردشگری در مسیر آثار جهانی کشور است.
چه اندازه در جذب گردشگر به آثار و محوطههای ثبتجهانیشده ایران موفق بودهایم؟
باید این آمار را از معاونت گردشگری پرسید. منتها ما در سایتهای میراث جهانی یک طرح و نقشه مدیریتی آماده کردهایم که بخشی از آن مربوط به گردشگری است؛ به این معنا که چطور به گردشگران خدمات بدهیم یا چطور تسهیلات گردشگری برای این پایگاهها فراهم شود، یا راهنمایی گردشگران در سایتهای ثبتجهانیشده ایران چگونه باشد و چه مسیرهایی برای گردشگران تعبیه شده باشد؛برای مثال الان برای پرونده ثبت جهانی یزد یک پلان گردشگری تهیه شده است و در آن، مشخص شده که گردشگر در چه محورهایی میتواند حضور داشته باشد؛ چون بسیاری از بخشهای مسکونی یزد در مسیر گردشگری قرار ندارند و مسیرهای گردشگری در محورهای اصلی قرار گرفته است. بیشتر خدمات در مسیرهای گردشگری متمرکز شده است. همچنین تسهیلات نیز در نقاطی متمرکز میشود که میخواهیم گردشگر برای دیدن جاذبهها به آن نقاط برود. در این طرح ما به گردشگر میگوییم مسجد جامع یزد را از کدام مسیر ببیند. در بخشهای میراث فرهنگی تلاش کردهایم مسیر گردشگری را نیز مشخص کنیم؛ البته زمان میخواهد تا بستر این اقدام به طور کامل آماده شود. نکته دیگر که باید به آن توجه داشت، این است که الان گردشگران مختلف وارد
کشور میشوند. پیش از این چند طیف گردشگر خارجی بیشتر نبود؛ مثلا الان چینیها نیز به گردشگران ورودی ایران افزوده شدهاند. با این وصف نیازمند آن هستیم که هرچهسریعتر آماده شویم و راهنمایانی با تسلط به زبانهای مختلف را پرورش دهیم. حالا دیگر بیش از آنچه فکر میکنیم گردشگران خارجی ایران را به عنوان یک مقصد فرهنگی میشناسند. این بخش گردشگرانی نیستند که برای تفریح به ایران میآیند. تفریح آنها بیشتر فرهنگی است. بیشتر میخواهند از فرهنگ کشور و اماکن ناشناخته و چیزهای منحصربهفرد بهره بگیرند. خوشبختانه ایران یکی از مقاصد خوبِ گردشگری فرهنگی است. علاوه بر اینکه گردشگری مذهبی جایگاه ویژهای در کشور دارد، گردشگری فرهنگی نیز برای خارجیها بسیار مهم است.
آیا تعریف گردشگر فرهنگی شامل گردشگران داخلی نیز میشود؟
خیر گردشگری داخلی اینگونه نیست. گردشگران داخلی در نقاط مختلف فرهنگی، زیارتی و تفریحی توزیع میشوند؛ بنابراین گردشگری داخلی موضوعی جداگانه است. بعد از برجام و با توجه به امنیت بالای ایران در منطقه و بهبود روابط سیاسی، بسیاری از مردم جهان تمایل دارند ایران را ببینند. مهم این است که ما این جریان را چگونه مدیریت کنیم. در بخش میراث جهانی، طرح و نقشه گردشگری اینها تهیه شده است و اگر برخی سایتهای جهانی نیز این نقشه را نگرفته باشند، باید بهسرعت وارد این روند شوند. اما بحث دیگر، تسهیلاتی است که باید بهطور جدی به آن توجه کرد. این تسهیلات نیز تنها حملونقل و اقامت و ایجاد زیرساخت گردشگری نیست؛ بلکه معرفی و مواد فرهنگی است که باید در اختیار گردشگران قرار گیرد تا آنها به دقت یک سایت جهانی را درک کنند تا زمانی که از این سایت خارج میشوند، احساس کنند دانش بیشتری از تاریخ و فرهنگ ایران کسب کردهاند. این رفتار در سایتهای جهانی، بهترین پیامی است که گردشگری کشور میتواند به گردشگران جهانی بدهد؛ چون هر گردشگر که به ایران سفر کند تمام خاطرات این سفر را نیز با خود به همراه میبرد. در این تعریف، هنوز زیرساخت گردشگری ایران
کافی نیست و نیاز داریم از تجربه کشورهای موفق بهره بگیریم و حتما نیز باید این کار را انجام بدهیم. همچنین احتیاج به همکاری دستگاههای مختلف نیز داریم. گردشگری البته تنها مربوط به سازمان میراث فرهنگی نیست و کل دستگاهها باید در این موضوع با یکدیگر هماهنگ باشند. از طرفی باید بتوانیم توزیع متناسب گردشگر به جاذبههای فرهنگی و طبیعی کشور داشته باشیم. اینکه چگونه باید گردشگران خارجی را در ایران هدایت کرد، موضوعی است که منظومه گردشگری کشور باید راجع به تکتک اجزای آن فکر کند. سرمایهگذاری خوبی هم باید در بخش حفاظت و مرمت آثار تاریخی انجام شود. در برخی شهرهای کشور همین رفتوآمد گردشگر باعث شد مردم ارزش آثار تاریخی خود را بدانند و حتی موجب بالارفتن ارزش خانههای تاریخی در شهرهایی چون کاشان، اصفهان و یزد شد. اکنون مردم این شهرها متوجه شدهاند که خانههای تاریخی یک ثروت فوقالعاده است و به مرمت خانه تاریخی خود اهتمام ورزیدهاند. تمام تلاش ما نیز باید این باشد که یک تعادل منطقی در توسعه گردشگری ایجاد شود.
اولویت سایتهای جهانی برای جذب گردشگر چیست؟
حتما باید جنبههای اشتغالزایی و صنعت در نظر گرفته شود؛ اما اینکه این توسعه باید در کدام بخش ایجاد شود، بسیار مهم است. توسعه متوازن بسیار مهم است که باید مورد توجه قرار گیرد؛ اما اولویت سایتهای جهانی در بخش گردشگری باید بر معرفی خوب سایتها و محوطههای جهانی به گردشگران باشد. موضوع معرفی و گردشگری نیز در برنامه مدیریتی کل سایتهای جهانی باید وجود داشته باشد؛ مثلا در جایی مانند ربع رشیدی اگر مسیر درست به گردشگر نشان ندهیم، ممکن است از هر نقطهای که دلش خواست تردد کند و ساختارهای تاریخی این بنا را از بین ببرد. همه اینها مطالعه میخواهد؛ بهویژه در نقاطی که کمتر به آنها توجه شده است؛ حتی ایجاد مسیر گردشگری در سایتهای ملی و جهانی ایران از نظر میراث یک فعالیت حفاظتی است؛ چون اگر مسیری در نظر گرفته و کف موقتی برای آن ایجاد شود، آنوقت حتی اگر قرار بر فرسایش اثر هم باشد، همین کفها فرسوده میشوند و اثر از بین نمیرود و در اصطلاح میراثی به آنها مصالح پیشمرگ میگویند. این مصالح باید در آثار تاریخی مورد استفاده قرار بگیرند تا قبل از اینکه بلایی بر سر اثر بیاید مصالح پیشمرگ دچار آسیب شوند و اثر محفوظ بماند. در طول
تاریخ هم مصالح پیشمرگ وجود داشته است؛ مثلا در نقاطی از کاهگل استفاده میکردند و آن را اندود حفاظتی میخواندند. مصالح نرم مثل چوب نیز همیشه وجود داشته است که به دلیل نقش مهم آن در حفاظت از آثار تاریخی مورد توجه بوده است. در دنیای امروز استفاده از مصالح مناسب برای ایجاد زیرساخت گردشگری در محوطههای ثبتجهانیشده و چگونگی ورود و توزیع گردشگر و ایجاد مسیر در سایتهای تاریخی و ثبتجهانیشده یک دانش است؛ اما نکتهای که باید بیشازهمه مورد توجه قرار گیرد این است که قطبهای میراث فرهنگی نباید بهتنهایی معرفی شوند؛ بلکه باید منطقه تحت نفوذ اثر را نیز مطالعه و معرفی کرد. چون آثار تاریخی، بهویژه آثار ثبتجهانیشده یک حوزه نفوذ دارند و با استفاده از این تکنیک میتوان آثار مختلف حوزه نفوذ یک قطب میراث فرهنگی را همزمان با معرفی سایت به گردشگری معرفی کرد تا از این طریق به توزیع گردشگر در منطقهای تحت نفوذ اثر ثبتجهانیشده پرداخت.
ثبت جهانی یک اثر تا چه اندازه بر بالارفتن آمار گردشگران بازدیدکننده از یک اثر جهانیشده تأثیر دارد؟
یکی از موضوعاتی که در گردشگری جهان معیار است، تعداد آثار ثبتجهانیشده یک کشور است. وقتی به پرو میروید، حتما برای بازدید از شهر باستانی و ثبتجهانیشده ماچوپیچو هم خواهید رفت، یا در کامبوج حتما برای بازدید از مجموعه معابد بسیار زیبای این کشور نیز خواهید رفت، یا مثلا چرا ایتالیا برای گردشگران مهم است؟ چون 50 جاذبه جهانی دارد. وجود آثار ثبتجهانیشده در کشورها معیار گردشگری جهانی است و شک نکنید وقتی اثری ثبت جهانی میشود، تعداد گردشگران بازدیدکننده از آن نیز افزایش مییابد. ارزیابیهای یونسکو نیز برای ثبت جهانی یک اثر بهشدت به موضوع گردشگری توجه دارد. ارزیابان یونسکو نیز به موضوع گردشگری در بازدید خود از آثاری که قرار است ثبت جهانی شوند، توجه بسیار دارند. آنها میگویند وقتی یک اثر ثبت جهانی شود، تعداد گردشگران بازدیدکننده از آن افزایش مییابد و باید برنامه کنترلی مناسبی برای آسیبندیدن اثر ارائه شود. درحالحاضر گردشگر خارجی کاخ گلستان سهبرابر بیشتر از زمانی شده است که این کاخ ثبت جهانی نشده بود. در تعریف یونسکو نیز ما وقتی جایی را مثل بیابان لوت ثبت جهانی میکنیم، باید شرایط آن را برای گردشگری نیز هموارتر
کنیم و تورهای ویژه بگذاریم تا وقتی میگوییم کلوتهای لوت بینظیر هستند حداقل گوشهای از کلوتها را نشان داده باشیم. به همین خاطر ما در لوت یک برنامه گردشگری در نقاط خاص داریم. نه همه نقاط این بیابان که مناطق نزدیک به جادهها و روستاهای لوت، تا ویژگیهای مهم جهانی لوت را نیز به گردشگران نشان بدهیم.
مدیران سایتها و پایگاههای ملی و جهانی کشور با موضوعاتی که به آن اشاره کردید آشنا هستند؟
ایران امسال در یونسکو به رتبه 11 در برخورداری از آثار ثبت جهانی رسیده است؛ بنابراین مدیران سایتهای جهانی یا ملی کشور باید به همه جوانب فکر کنند. آنها باید به حفاظت و مرمت آثار و چگونگی بهرهمندی از مشارکت مردمی در حفاظت از اثر بیندیشند. همچنین باید معرفی صحیح سایتها و محوطههای ملی و جهانی را نیز در دستور کار قرار بدهند و به پژوهش و نقش محوطههای ملی و جهانی ایران در توسعه فرهنگی کشور بیندیشند؛ البته باید به فکر گردشگری و مسائل اجتماعی و فرهنگی مناطق اطراف قطبهای میراث فرهنگی نیز باشند. یک مدیر پایگاه ملی یا جهانی ضمن اینکه باید به فکر تطویل عمر یک اثر میراث فرهنگی باشد باید هدایت گردشگران و معرفی منطقه تحت نفوذ اثر را نیز برعهده بگیرد. به این معنا که مثلا پاسارگاد را ببیند و منظر طبیعی و فرهنگی این اثر را معرفی کند و کاری کند تا این اثر جهانیشده ایران در معیشت مردم منطقه و جامعه محلی اثرگذار باشد. دستگاههای مختلف نیز باید هماهنگ باشند تا جنبههای مختلف توسعه بهدرستی انجام شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.