|

بازگشت به طبیعت

ايمان موحدي.كارشناس و پژوهشگر هنر‌هاي سنتي و طبيعت‌گردي

ايران را مي‌توان يكي از کشورهای برتر جهان از نظر قابليت‌هاي طبيعي دانست. تنوع زيستي و اقليمي، تنوع در اكوسيستم‌ها، به طور كامل چهارفصل‌بودن و به‌طوركلي جاذبه‌‌هاي طبيعي بي‌بديل در كنار فرهنگ اصيل ايراني - اسلامي، بيانگر قابليت بالاي توسعه طبيعت‌گردي و اكوتوريسم در ايران است. منظور از طبيعت‌گردي (اكوتوريسم) عبارت است از برآوردن تمنيات و تمايلات خردمندانه و انساني گردشگران در محيطي طبيعي،‌ فرهنگي، آموزشي و غير‌مصرفي و به صورت پايدار و در حدی که برای طبیعت ‌تحمل‌کردنی باشد، یا حداقل تأثير منفي بر محيط طبيعي و فرهنگي نگذارد یا شرايط و ضوابطي حاکم باشد که ضمن حفظ محيط زيست و فرهنگ بومي و ارزش‌هاي آن، امكان رشد اقتصادي و محلي را فراهم آورد. ويژگي جديدي كه چندي است اكوتوريسم ايران را تحت تأثير خود قرار داده، شكل‌گيري اقامتگاه‌هاي بوم‌گردي است كه توانسته نقش بسزايي را در جذب توريست و خدمات‌رساني ايفا كند كه اين اتفاقِ مهم را مي‌توان در ميان فرهنگ ايراني، میهمان‌نوازي، مهرباني از جنس طبيعت و تجربه‌اي تكرارنشدني همراه با مردماني با آداب و رسوم كهن جست‌وجو کرد. اقامتگاه‌های بوم‌گردی، خانه‌هاي روستايي هستند که در محیط‌های طبیعی و بومی به شکلی سازگار با معماری بومی، بافت تاریخی و سیمای طبیعی منطقه تأسیس شده و ضمن تعامل حداکثری با جامعه محلی و توجه به تنوع اقلیم، زمینه حضور گردشگران را با کیفیتی پذیرفته‌شده و تعریف‌شده فراهم می‌کنند. حضور گردشگر در اين اقامتگاه و همراهي با ساكنان آن و مردم روستا مي‌تواند زندگي ساده را كه نگرشي تازه از ایران است، به عنوان يك ظرفيت به گردشگر نشان دهد. پخت ساده‌ نان در تنورهاي گِلي و نحوه آماده‌سازي آن، مثالی از این زندگی ساده است که گردشگر برای آن بها می‌پردازد. همراهي و همكاري اهالي یک روستا براي معرفي جاذبه‌هاي طبيعي، امکان آشنایی گردشگران با فرهنگ بومی مردم محلی را فراهم می‌کند. این همراهی با رويكرد داستان‌ها، ضرب‌المثل‌ها، افسانه‌ها و خاطرات به‌يادماندني بوده كه يك سفر اكوتوريستي متفاوت و خاص را براي هر گردشگر مهيا می‌کند. هدف اصلی در ایجاد و توسعه این اقامتگاه‌ها که دارای هویت و ساختار بومی هستند نیز رسیدن به توسعه‌ پایدار است. بسیاری از اقامتگاه‌های بوم‌گردی از طرف یک خانواده محلی اداره می‌شوند و کارکرد آنها تنها جنبه اقامتی ندارد؛ بلکه در آنها فعالیت‌های مختلفی همچون ارائه غذا و نوشیدنی بومی، آموزش، ساخت و فروش صنایع‌ دستی محلی، اجرای نمایش و موسیقی سنتی، برگزاری رویدادهای بومی و تورها و فعالیت‌های بوم‌گردی تحت پوشش قرار می‌گیرد. مکان فیزیکی اقامتگاه، به‌دلیل سبک معماری، مصالح ارگانیکِ به‌کاررفته، طراحی داخلی و مبلمان بومی آن نیز به‌عنوان اکوموزه بومی، بخشی از یک جاذبه گردشگری است. با توجه به داشته‌هاي اصيل و غني زیست‌محیطی و فرهنگی کشورمان، همه اين مجموعه خدمات مي‌تواند گام مهم و بسيار ارزشمندي در معرفي ايران به گردشگران خارجي و نیز فرصت بسيار مناسبي برای آشنايي هم‌وطنان با قابليت‌هاي كم‌نظير جاي‌جاي ايران باشد كه مي‌تواند ورود سرمايه‌گذاران در اين بخش و استفاده از پتانسيل‌هاي ايران را در بر داشته باشد و تأثير بسزايي بر اقتصاد روستا‌ها و افراد بومي و محلي گذاشته و اقدامي در جهت تحقق اقتصاد مقاومتي از دريچه توسعه روستايي خواهد بود. اين اتفاق را مي‌توان به عنوان مثال در استان كرمان مشاهده کرد. با توجه به دارابودن بيشترين اثر ثبت جهاني در فهرست آثار ثبت جهاني يونسكو در ايران و با توجه به اینکه كرمان در منطقه‌اي كويري واقع شده است، سرشار از مناطق ديدني كم‌نظير مانند دره‌هاي شگفت‌انگيز، كوه‌ها، آبشارها، جنگل‌ها، حيات‌وحش، رودخانه‌ها، درياچه، دشت‌هاي سرسبز و مناطق سردسيري بي‌همتا و نیز آثار تاريخي و طبيعي مانند كوير لوت با جاذبه‌ها و فضاهاي مثال‌زدني، آثار و بقاياي تمدني كهن در جيرفت و روستاي تاريخي دستكند ميمند و موارد فراوان دیگر است. کرمان توانسته در اين بخش، بهترين خدمات كمّي وكيفي را ارائه كند كه اين دستاورد، حاصل خواست و تلاش همگاني افراد بومي در روستاها و كادر مديريتي اداره كل ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري این استان است. گفتنی است كرمان رتبه نخست اقامتگاه‌هاي بوم‌گردي ايران را دارد كه اين نمونه‌اي است از گوهري ارزشمند به نام ايران كه در گوشه‌وكنار اين مرزوبوم به فراواني یافت می‌شود که همه و همه نشان از ظرفيت بالاي گردشگري اكوتوريسم در ايران دارد كه در جاي‌جاي اين كشور بزرگ مي‌توان برنامه‌هایي بر پايه توسعه پايدار ساماندهي كرد. از قابليت‌هاي قابل ذكر ايران، دارا‌بودن امنيت در فضاهاي طبيعت‌گردي است كه توانسته بستر مناسبي را براي اكوتوريسم در بخش‌هاي گردشگري و پژوهشي فراهم کند. اميدواريم اين پتانسيل نوپا مورد توجه همگان قرار گیرد تا بتوان ايران اسلامي را به نحو شايسته‌اي به جهان معرفي کرد.

ايران را مي‌توان يكي از کشورهای برتر جهان از نظر قابليت‌هاي طبيعي دانست. تنوع زيستي و اقليمي، تنوع در اكوسيستم‌ها، به طور كامل چهارفصل‌بودن و به‌طوركلي جاذبه‌‌هاي طبيعي بي‌بديل در كنار فرهنگ اصيل ايراني - اسلامي، بيانگر قابليت بالاي توسعه طبيعت‌گردي و اكوتوريسم در ايران است. منظور از طبيعت‌گردي (اكوتوريسم) عبارت است از برآوردن تمنيات و تمايلات خردمندانه و انساني گردشگران در محيطي طبيعي،‌ فرهنگي، آموزشي و غير‌مصرفي و به صورت پايدار و در حدی که برای طبیعت ‌تحمل‌کردنی باشد، یا حداقل تأثير منفي بر محيط طبيعي و فرهنگي نگذارد یا شرايط و ضوابطي حاکم باشد که ضمن حفظ محيط زيست و فرهنگ بومي و ارزش‌هاي آن، امكان رشد اقتصادي و محلي را فراهم آورد. ويژگي جديدي كه چندي است اكوتوريسم ايران را تحت تأثير خود قرار داده، شكل‌گيري اقامتگاه‌هاي بوم‌گردي است كه توانسته نقش بسزايي را در جذب توريست و خدمات‌رساني ايفا كند كه اين اتفاقِ مهم را مي‌توان در ميان فرهنگ ايراني، میهمان‌نوازي، مهرباني از جنس طبيعت و تجربه‌اي تكرارنشدني همراه با مردماني با آداب و رسوم كهن جست‌وجو کرد. اقامتگاه‌های بوم‌گردی، خانه‌هاي روستايي هستند که در محیط‌های طبیعی و بومی به شکلی سازگار با معماری بومی، بافت تاریخی و سیمای طبیعی منطقه تأسیس شده و ضمن تعامل حداکثری با جامعه محلی و توجه به تنوع اقلیم، زمینه حضور گردشگران را با کیفیتی پذیرفته‌شده و تعریف‌شده فراهم می‌کنند. حضور گردشگر در اين اقامتگاه و همراهي با ساكنان آن و مردم روستا مي‌تواند زندگي ساده را كه نگرشي تازه از ایران است، به عنوان يك ظرفيت به گردشگر نشان دهد. پخت ساده‌ نان در تنورهاي گِلي و نحوه آماده‌سازي آن، مثالی از این زندگی ساده است که گردشگر برای آن بها می‌پردازد. همراهي و همكاري اهالي یک روستا براي معرفي جاذبه‌هاي طبيعي، امکان آشنایی گردشگران با فرهنگ بومی مردم محلی را فراهم می‌کند. این همراهی با رويكرد داستان‌ها، ضرب‌المثل‌ها، افسانه‌ها و خاطرات به‌يادماندني بوده كه يك سفر اكوتوريستي متفاوت و خاص را براي هر گردشگر مهيا می‌کند. هدف اصلی در ایجاد و توسعه این اقامتگاه‌ها که دارای هویت و ساختار بومی هستند نیز رسیدن به توسعه‌ پایدار است. بسیاری از اقامتگاه‌های بوم‌گردی از طرف یک خانواده محلی اداره می‌شوند و کارکرد آنها تنها جنبه اقامتی ندارد؛ بلکه در آنها فعالیت‌های مختلفی همچون ارائه غذا و نوشیدنی بومی، آموزش، ساخت و فروش صنایع‌ دستی محلی، اجرای نمایش و موسیقی سنتی، برگزاری رویدادهای بومی و تورها و فعالیت‌های بوم‌گردی تحت پوشش قرار می‌گیرد. مکان فیزیکی اقامتگاه، به‌دلیل سبک معماری، مصالح ارگانیکِ به‌کاررفته، طراحی داخلی و مبلمان بومی آن نیز به‌عنوان اکوموزه بومی، بخشی از یک جاذبه گردشگری است. با توجه به داشته‌هاي اصيل و غني زیست‌محیطی و فرهنگی کشورمان، همه اين مجموعه خدمات مي‌تواند گام مهم و بسيار ارزشمندي در معرفي ايران به گردشگران خارجي و نیز فرصت بسيار مناسبي برای آشنايي هم‌وطنان با قابليت‌هاي كم‌نظير جاي‌جاي ايران باشد كه مي‌تواند ورود سرمايه‌گذاران در اين بخش و استفاده از پتانسيل‌هاي ايران را در بر داشته باشد و تأثير بسزايي بر اقتصاد روستا‌ها و افراد بومي و محلي گذاشته و اقدامي در جهت تحقق اقتصاد مقاومتي از دريچه توسعه روستايي خواهد بود. اين اتفاق را مي‌توان به عنوان مثال در استان كرمان مشاهده کرد. با توجه به دارابودن بيشترين اثر ثبت جهاني در فهرست آثار ثبت جهاني يونسكو در ايران و با توجه به اینکه كرمان در منطقه‌اي كويري واقع شده است، سرشار از مناطق ديدني كم‌نظير مانند دره‌هاي شگفت‌انگيز، كوه‌ها، آبشارها، جنگل‌ها، حيات‌وحش، رودخانه‌ها، درياچه، دشت‌هاي سرسبز و مناطق سردسيري بي‌همتا و نیز آثار تاريخي و طبيعي مانند كوير لوت با جاذبه‌ها و فضاهاي مثال‌زدني، آثار و بقاياي تمدني كهن در جيرفت و روستاي تاريخي دستكند ميمند و موارد فراوان دیگر است. کرمان توانسته در اين بخش، بهترين خدمات كمّي وكيفي را ارائه كند كه اين دستاورد، حاصل خواست و تلاش همگاني افراد بومي در روستاها و كادر مديريتي اداره كل ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري این استان است. گفتنی است كرمان رتبه نخست اقامتگاه‌هاي بوم‌گردي ايران را دارد كه اين نمونه‌اي است از گوهري ارزشمند به نام ايران كه در گوشه‌وكنار اين مرزوبوم به فراواني یافت می‌شود که همه و همه نشان از ظرفيت بالاي گردشگري اكوتوريسم در ايران دارد كه در جاي‌جاي اين كشور بزرگ مي‌توان برنامه‌هایي بر پايه توسعه پايدار ساماندهي كرد. از قابليت‌هاي قابل ذكر ايران، دارا‌بودن امنيت در فضاهاي طبيعت‌گردي است كه توانسته بستر مناسبي را براي اكوتوريسم در بخش‌هاي گردشگري و پژوهشي فراهم کند. اميدواريم اين پتانسيل نوپا مورد توجه همگان قرار گیرد تا بتوان ايران اسلامي را به نحو شايسته‌اي به جهان معرفي کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.