|

چرخش سکان به سوی حوزه‌های نو

سال‌هاست که بحث درباره مزایای گردشگری و فرصت‌های بی‌شمار ثروت‌آفرینی این صنعت در کشورمان جاری است. موانع، مشکلات، معضلات، عقب‌ماندگی‌ها و حسرت از پیشرفت توریستی همسایگان نقل همه محافل کارشناسی و تخصصی این حوزه است. احمد اصغری‌قاجاری، در مقام رئیس کمیسیون گردشگری اتاق ایران و به‌عنوان فعال اقتصادی ریشه‌دار، به‌طور کاملا ملموسی مسائل ریز و درشت چالش‌های سرمایه‌گذاری در این صنعت را شرح می‌دهد. اما اشاره اصلی او که چشم‌انداز جدیدی را می‌گشاید بر حرکت از حوزه‌های فعلی و تکراری به‌سوی فضاهای جدید و مغفول‌مانده گردشگری در این سرزمین است.

از منظر جهانی آیا می‌توان مجموعه‌ای از ریسک‌های مشترک (اعم از فرهنگی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و...) را برای تمامی کشورها در زمینه سرمایه‌گذاری در صنعت گردشگری برشمرد؟
با توجه به گسترش بی‌سابقه صنعت گردشگری شاهد هجوم سرمایه‌گذاران علاقه‌مند به این صنعت هستیم. این رویکرد چهره جهانی پیدا کرده و سبب به‌وجودآمدن فرصت‌های بی‌شمار در موضوعات و حیطه‌های مختلف گردشگری شده است. البته همواره بوجود آمدن فرصت در کنار تهدید و ایجاد ریسک است و این صنعت نیز در جایگاه بین‌المللی خود آسیب‌ها و ریسک‌های مخاطره‌آمیزی را در پی دارد. بسیاری از کشورها با مطالعات دقیق فرصت‌ها و امکان‌سنجی آنها در پی جذب سرمایه‌گذار و توسعه زیرساخت‌های گردشگری خود هستند که هر یک از این کشورها دارای وضعیت اقتصادی، اجتماعی، اقلیمی، سیاسی و فرهنگی منحصر به‌فرد هستند که تعیین‌کننده میزان دستیابی به موفقیت در عرصه‌های تجاری و جذب توریست‌ورودی است. گاهی نقاط قوت در جذب گردشگر سبب کاهش ریسک در سرمایه‌گذاری‌های مربوط می‌شود و گاهی این عوامل به‌عنوان ابزار تهدیدکننده سرمایه‌گذاری به شمار می‌روند. به‌طور مثال در سال‌های اخیر سیاست‌های غلط کشورهای اروپایی بالاخص فرانسه در حمایت یا تأیید وضعیت فعالیت‌های تروریستی یا سیاسی برخی از گروه‌ها سبب کاهش چنددرصدی ورود گردشگر به این کشورها شده است که این عامل بر زنجیره تأمین سرمایه‌گذاری در صنعت گردشگری، هتلداری و حمل‌ونقل تأثیر مستقیم و منفی داشته است. شرایط سیاسی دولت‌ها همواره تهدید بزرگی برای سرمایه‌گذاران به شمار می‌آید و بی‌ثباتی یا تغییر در روابط بین‌الملل بین کشورها و دولت‌ها سبب بالارفتن میزان ریسک و خطر برای بهره‌وری و سودآوری سرمایه‌گذاری در صنعت گردشگری می‌شود. رقابت بر سر به‌وجود‌آوردن بازارهای جدید برای مقاصد گوناگون گردشگری نیز از دیگر تهدیدهای سرمایه‌گذاری در این صنعت است. با نگاهی به کشورهای همسایه این موضوع را به‌خوبی درک خواهید کرد که در شکوفایی و افول یک سرمایه‌گذاری در گردشگری، مقاصد نو همواره تعیین‌کننده هستند. ترکیه با ایجاد سواحلی آرام و احداث هتل‌هایی با امکانات بسیار زیاد تفریحی و رفاهی موفق به جذب بسیاری از گردشگران اروپایی و آسیایی شده که عواید و سودهای حاصل از این بازارهای نو و منحصربه‌‌فرد سبب شکوفایی و رشد اقتصادی بالا در این کشور شده است. درصورتی‌که بسیاری از کشورهای همسایه در این رقابت دچار ضعف‌های شدیدی هستند و سرمایه‌گذاری‌های آنها مورد تهدید قرارگرفته است. البته در شرایط کنونی وضعیت سیاسی کشور ترکیه عامل بزرگ هراس و ناامنی در سرمایه‌گذاری است. این عوامل چند سویه با تأثیرگذاری بر یکدیگر زمینه‌های ایجاد خطر در این صنعت پررونق را ایجاد می‌کند. از طرفی دیگر متأسفانه کشورها با تأکید بیش‌ازحد بر یک یا چند حوزه گردشگری و غافل‌ماندن از تنوع حوزه‌های گردشگری، حوزه‌های دیگری که می‌توانند در آن سرمایه‌گذاری کنند را فراموش می‌کنند. به‌طور مثال در ایران و کشورهای اسلامی، با توجه به ارزش‌های جامعه و محدودیت‌های مذهبی برای ورود گردشگران خارجی، به‌جای تأکید بر مثلا گردشگری حلال فقط بر موارد زیارتی، فرهنگی و تاریخی اصرار می‌شود که این باعث جذب تنها مخاطب کوچکی از گردشگران بین‌المللی شده است؛ اما تقویت موضوعات و خدمات گردشگری حلال به‌صورت ایجاد بازارهای نو و خلاقیت در این بازارها باعث به‌وجودآمدن سرمایه‌گذاری‌های جدید و کاهش ریسک در این صنعت است. درواقع برای کشورهای درحال‌توسعه که مشغول برنامه‌ریزی برای توریسم خود هستند، توجه بیش‌ازحد بر یک یا چند موضوع گردشگری، نقطه ‌ضعف محسوب می‌شود. در ایران، ما زمینه‌های بسیار گسترده‌ای برای سرمایه‌گذاری در حوزه‌هایی داریم که خیلی مورد توجه قرار نگرفته و ریسک سرمایه‌گذاری آنها پایین است. ازجمله پرنده‌نگری، بوم‌گردی (روستاگردی)، اکوتوریسم، گردشگری سلامت و غیره که می‌توانند فرصت‌های جدیدی باشند. ولی معمولا از دید کارشناسان مغفول می‌مانند یا طرح آنها به دست سرمایه‌گذار آماده ‌به‌کار نمی‌رسد.
مسائل دیگری که باعث محدودیت در فضای بین‌المللی می‌شود و متأسفانه گردشگران را کمتر ترغیب به استفاده از زیرساخت‌های توریستی می‌کند، فضای ناامنی مجازی و دیگرهراسی است. معمولا گردشگران قبل از سفر، به مطالعه وضعیت اجتماعی و جامعه‌شناختی مقصد موردنظر خود در فضای مجازی می‌پردازند درحالی‌که این فضای مجازی اطلاعات درستی در اختیار گردشگر قرار نمی‌دهد که این موضوع می‌تواند باعث فرصت یا تهدید برای سرمایه‌گذاری باشد. این فضا همان‌قدر که می‌تواند در جذب گردشگر تأثیرگذار و مفید باشد، همان‌قدر هم می‌تواند با انتشار اطلاعات منفی، باعث به‌خطرافتادن سرمایه‌گذاری‌های یک کشور در صنعت گردشگری خود باشد؛ بنابراین برای مقابله با این خطرات و تبدیل تهدید به فرصت و جذب گردشگر بیشتر، کشورها باید خود را به ابزارهای قدرتمند تبلیغات در فضای مجازی مجهز کنند. عامل دیگری که سرمایه‌گذاری در گردشگری را در سطح بین‌المللی دچار تردید و تهدید می‌کند، تعصبات نژادی و نژادپرستی فرهنگی است. بسیاری از کشورها به این اعتقاد و تفکر نرسیدند که این مسائل را از صنعت توریسم خود دور کرده و با گشودن درها به روی سایر فرهنگ‌ها، ثروت‌آفرینی کنند. تعصبات نژادی و جنگ‌های قومیتی بین خیلی از کشورها باعث کاهش رونق گردشگری می‌شود. به‌عنوان‌مثال کشورهای شوروی سابق در حوزه دریای خزر (CIS)، دارای اختلافات عمیق تعصبی و نژادی بین خود هستند که باعث کم‌رونقی صنعت گردشگری‌شان شده است. از سویی تعصبات منجر به جنگ، باعث ناامنی برای سرمایه‌گذار شده و رغبت او را برای سرمایه‌گذاری کم می‌کند.
ریسک‌های مختلف دیگری که سرمایه‌گذاران را دچار ترس و وحشت می‌کند، مسائل فرهنگی و امنیتی است که مورد دغدغه همه دولت‌ها و کشورهاست. در این میان به نظر می‌رسد بسیاری از کشورهای درحال‌توسعه به لحاظ فرهنگی آمادگی پذیرش گردشگران و ارائه خدمات مناسب به آنها را ندارند و این مسئله باعث ایجاد تردید و کاهش ریسک‌پذیری در سرمایه‌گذاران علاقه‌مند می‌شود.
در مورد ایران چه می‌توان گفت؟ کدام‌یک از ریسک‌هایی که برشمردید، در مورد کشورمان مصداق دارد؟
با نگاهی به وضعیت فعلی ایران در جامعه بین‌المللی چند عامل تهدیدآمیز برای رشد توسعه صنعت گردشگری شناسایی می‌کنیم. ازجمله این عوامل می‌توان به فعالیت‌های منفی و مخرب کشورهای غربی علیه دولت و مردم ایران اشاره کرد که از تبعات این فعالیت‌ها موضوع ایران‌هراسی و ترس از فضای جامعه ایرانی و امنیت سفر است. متأسفانه شاهد هستیم که بسیاری از این تحرکات منجر به تأثیرگذاری بر افکار گردشگران خارجی و سرمایه‌گذاران این صنعت شده و آنها ایران را مقصد ناامن و بی‌ثبات در این زمینه می‌بینند. از سوی دیگر تحریم‌های اقتصادی علیه ایران سبب شده که سرمایه‌گذاران با تحلیل‌های اقتصادی مشاوران و کارشناسان خود، بازارهای موجود در ایران را محدود‌کننده و کوچک ارزیابی کنند و در بررسی‌های خود، در ارتباط با محدودیت‌های ارتباطات اقتصادی و تجاری ایران با جامعه بین‌الملل، به نگرانی و تشویش مبتلا شوند. از طرفی دیگر قوانین سرمایه‌گذاری و حمایت از سرمایه‌گذار در ایران نیاز به تدوین و اصلاح مجدد دارد که این اقدام سبب کاهش اضطراب ناشی از ناامنی و عدم تضمین برای برگشت سرمایه خواهد شد. قوانین دست‌وپاگیر اداری و بوروکراسی حاکم بر ادارات ایران از مهم‌ترین عوامل تشدید خطر برای سرمایه‌گذاری است که راه‌حل‌هایی گوناگون مثل تشکیل پنجره واحد در سازمان‌های ذیربط راهگشای این آسیب است. ملاحظات فرهنگی ایران نیز سرمایه‌گذاری در صنعت گردشگری را دچار مخاطره می‌کند، تبلیغات صحیح و سعی در نشان‌دادن چهره صلح جهانی از یاران و شرکت مؤثر در رویدادهای گردشگری جهان به‌منظور معرفی فرهنگ و آداب و سنن ایرانی با تدوین محتوای درست و قوی از راهکارهای جذب سرمایه‌گذار و به‌حداقل‌رساندن ریسک آنهاست. در چشم‌انداز جغرافیایی و اقلیمی ایران تهدیدهایی مانند ازبین‌رفتن جنگل‌های هیرکانی و حیات‌وحش و تخریب دریاچه‌ها و تالاب‌ها دیده می‌شود که سرمایه‌گذاری در بخش اکو توریسم را دچار تزلزل و ضعف می‌کند. برنامه‌ریزی قوی و صحیح دولت برای حفظ، نگهداری و واگذاری آنها از راه‌حل‌های موجود است.
راهکارهایی برای رفع یا کاهش این چالش‌ها و ریسک‌ها وجود دارد؟ نقش دولت در این میان چیست؟
در ارتباط با کاهش یا رفع ریسک سرمایه‌گذاری در ایران چند نکته را می‌توان ذکر کرد. ما زمانی که بتوانیم درست برنامه‌ریزی کرده و پکیج‌های سرمایه‌گذاری با محتوای مناسب تدوین و به سرمایه‌گذار یا بنگاه‌های کوچک کسب‌وکار که زودبازده هم هستند، ارائه دهیم، باعث می‌شود تا سرمایه‌گذار این فرصت‌ها را شناسایی کند و با نتیجه‌گرفتن از سرمایه‌گذاری‌اش مشکلاتش برطرف شده و ریسک ناشی از سرمایه‌گذاری‌های کلان به حداقل می‌رسد. همچنین تشکیل گروه‌هایی که به‌صورت حمایتی بحث‌های سرمایه‌گذاری خارجی را پشتیبانی می‌کنند بسیار حائز اهمیت است. درحالی‌که سازمان سرمایه‌گذاری خارجی در ایران این مسئولیت را به عهده دارد اما عملا فعالیت‌های گسترده‌ای در این زمینه ندارد. فقط اطلاعاتی را ثبت می‌کنند و یکسری پیگیری‌های قانونی را انجام می‌دهند. درحالی‌که می‌توانیم برای جذب سرمایه‌گذارها، کمیته‌های ویژه‌ای را تشکیل دهیم که آن کمیته‌ها رابط بین سرمایه‌گذار با سازمان‌های ذی‌ربط باشند و بتوانند امور سرمایه‌گذاران را تسهیل و قوانین سنگین و دست و پاگیر را از پیش پایشان بردارند و درنتیجه تمایل و علاقه‌شان را به سرمایه‌گذاری در ایران بیشتر کنند. از طرفی دیگر، وجود حمایت‌های تضمینی و تسهیلات ویژه از سوی دولت برای سرمایه‌گذاری است. حمایت‌هایی مانند تخفیف‌های مالیاتی، کاهش هزینه‌های تردید مانند انرژی و... می‌تواند باعث تشویق سرمایه‌گذاری و کاهش ریسک آن باشد.
اتاق بازرگانی به‌عنوان پارلمان بخش خصوصی در مقابله با این چالش‌ها و ریسک‌ها چه نقشی دارد؟
ما در اتاق بازرگانی با ارتباطات گسترده با هیأت تجاری و اقتصادی خارجی و داخلی سعی بر آن داریم تا ضمن معرفی فرصت‌های سرمایه‌گذاری در ایران، نقش عامل حمایتی و تشویق‌کننده برای جذب و هدایت سرمایه‌های سرگردان به سمت صنعت گردشگری را ایفا کنیم.
ماهیت مشاوره‌های حمایتی اتاق بازرگانی ایران این امکان را به ما می‌دهد که تسهیل‌کننده و روان‌کننده جریان سرمایه‌گذاری و جذب سرمایه‌گذار خارجی باشیم و در این رابطه به‌عنوان بزرگ‌ترین پارلمان بخش خصوصی ارتباط مؤثر و پایدار بین بخش خصوصی و دولت را برقرار کنیم. گزارش‌ها و مطالعات کارشناسان و مشاوران اتاق بازرگانی همواره روشنی‌بخش و هدایت‌کننده برای تصمیم‌گیری‌های دولت بوده و همه سعی و تلاش ما رشد و شکوفایی بیشتر این صنعت در ایران است.
به‌طور مشخص، کمیسیون گردشگری، اقتصاد ورزش و اقتصاد هنر، چه اقداماتی انجام می‌دهد و برنامه‌های آینده‌اش چیست؟
اتاق بازرگانی ایران دارای کمیسیون‌های مختلف و تخصصی است که وظیفه‌اش ارائه مشاوره و گزارش‌ها کارشناسی پیرامون موانع و معضلات سرمایه‌گذاری و بخش خصوصی به دولت است. کمیسیون گردشگری، اقتصاد ورزش و اقتصاد هنر هم از این امر مستثنا نیست و با داشتن کارشناسانی که در این حوزه‌ها مطالعه می‌کنند برنامه‌های سالانه‌ای را در دست اجرا قرار می‌دهند. این برنامه‌ها شامل مجموعه اهداف و راهبردهایی است که هرساله یکسری از مشکلات و موانع موجود بر راه صنعت گردشگری شناسایی‌شده و پیرامون آنها مطالب و گزارش‌های تحلیلی به دولت ارائه می‌شود. از طرف دیگر نشست‌های کارشناسی و تخصصی، با حضور فعالان اقتصادی و اعضای مؤثر دولت در این حوزه‌ها، برگزار می‌شود. به‌طور مثال، طی سال‌های گذشته این کمیسیون ارتباط خوبی با وزارت امور خارجه داشته و چندین بار میزبان معاونین محترم وزیر بود. اقدامات دیگر مانند حمایت و پشتیبانی از طرح‌های سرمایه‌گذاری است؛ زیرا اینجا پارلمان بخش خصوصی است و نفوذ و اعتبار زیادی نزد دولت دارد؛ بنابراین می‌توان از پروژه‌های سرمایه‌گذاری که به مشکل برخوردند یا از حمایت کمتری از جانب دولت برخوردارند، پشتیبانی به عمل‌آوریم و رابطه آنها را با دولت تسهیل کنیم. بانک‌ها و مؤسسات مالی هم ارتباط خوبی با اتاق دارند و ما برای گرفتن تسهیلات و یا حمایت از وام‌های تخصیصی به طرح‌های گردشگری از این مزیت استفاده می‌کنیم.
برنامه‌های سال جاری و آینده ما برای تدوین و اولویت‌ها و مأموریت‌های کمیسیون مشخص‌شده‌اند. بنا داریم تا مسائل فرهنگی مانع ورود گردشگران و عواملی که مانع جذب گردشگر می‌شوند را بررسی کنیم. از طرفی به علت روابط گسترده اتاق ایران با جامعه بین‌المللی، هیأت‌های تجاری و اداری زیادی برای انجام امور اقتصادی به ایران سفر می‌کنند. از برنامه‌های ما رایزنی با این هیأت‌ها به‌صورت ارائه و معرفی فرصت‌ها و پکیج‌های سرمایه‌گذاری است. ضمن اینکه ورود همین هیأت‌ها، گردشگری تجاری محسوب شده و باعث ورود ارز به کشور می‌شود. اتاق بازرگانی در مورد این هیأت‌ها نقش بسیار مهمی دارد و همین زمینه‌ساز ورود سرمایه‌گذارهای خارجی هم می‌شود.

سال‌هاست که بحث درباره مزایای گردشگری و فرصت‌های بی‌شمار ثروت‌آفرینی این صنعت در کشورمان جاری است. موانع، مشکلات، معضلات، عقب‌ماندگی‌ها و حسرت از پیشرفت توریستی همسایگان نقل همه محافل کارشناسی و تخصصی این حوزه است. احمد اصغری‌قاجاری، در مقام رئیس کمیسیون گردشگری اتاق ایران و به‌عنوان فعال اقتصادی ریشه‌دار، به‌طور کاملا ملموسی مسائل ریز و درشت چالش‌های سرمایه‌گذاری در این صنعت را شرح می‌دهد. اما اشاره اصلی او که چشم‌انداز جدیدی را می‌گشاید بر حرکت از حوزه‌های فعلی و تکراری به‌سوی فضاهای جدید و مغفول‌مانده گردشگری در این سرزمین است.

از منظر جهانی آیا می‌توان مجموعه‌ای از ریسک‌های مشترک (اعم از فرهنگی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و...) را برای تمامی کشورها در زمینه سرمایه‌گذاری در صنعت گردشگری برشمرد؟
با توجه به گسترش بی‌سابقه صنعت گردشگری شاهد هجوم سرمایه‌گذاران علاقه‌مند به این صنعت هستیم. این رویکرد چهره جهانی پیدا کرده و سبب به‌وجودآمدن فرصت‌های بی‌شمار در موضوعات و حیطه‌های مختلف گردشگری شده است. البته همواره بوجود آمدن فرصت در کنار تهدید و ایجاد ریسک است و این صنعت نیز در جایگاه بین‌المللی خود آسیب‌ها و ریسک‌های مخاطره‌آمیزی را در پی دارد. بسیاری از کشورها با مطالعات دقیق فرصت‌ها و امکان‌سنجی آنها در پی جذب سرمایه‌گذار و توسعه زیرساخت‌های گردشگری خود هستند که هر یک از این کشورها دارای وضعیت اقتصادی، اجتماعی، اقلیمی، سیاسی و فرهنگی منحصر به‌فرد هستند که تعیین‌کننده میزان دستیابی به موفقیت در عرصه‌های تجاری و جذب توریست‌ورودی است. گاهی نقاط قوت در جذب گردشگر سبب کاهش ریسک در سرمایه‌گذاری‌های مربوط می‌شود و گاهی این عوامل به‌عنوان ابزار تهدیدکننده سرمایه‌گذاری به شمار می‌روند. به‌طور مثال در سال‌های اخیر سیاست‌های غلط کشورهای اروپایی بالاخص فرانسه در حمایت یا تأیید وضعیت فعالیت‌های تروریستی یا سیاسی برخی از گروه‌ها سبب کاهش چنددرصدی ورود گردشگر به این کشورها شده است که این عامل بر زنجیره تأمین سرمایه‌گذاری در صنعت گردشگری، هتلداری و حمل‌ونقل تأثیر مستقیم و منفی داشته است. شرایط سیاسی دولت‌ها همواره تهدید بزرگی برای سرمایه‌گذاران به شمار می‌آید و بی‌ثباتی یا تغییر در روابط بین‌الملل بین کشورها و دولت‌ها سبب بالارفتن میزان ریسک و خطر برای بهره‌وری و سودآوری سرمایه‌گذاری در صنعت گردشگری می‌شود. رقابت بر سر به‌وجود‌آوردن بازارهای جدید برای مقاصد گوناگون گردشگری نیز از دیگر تهدیدهای سرمایه‌گذاری در این صنعت است. با نگاهی به کشورهای همسایه این موضوع را به‌خوبی درک خواهید کرد که در شکوفایی و افول یک سرمایه‌گذاری در گردشگری، مقاصد نو همواره تعیین‌کننده هستند. ترکیه با ایجاد سواحلی آرام و احداث هتل‌هایی با امکانات بسیار زیاد تفریحی و رفاهی موفق به جذب بسیاری از گردشگران اروپایی و آسیایی شده که عواید و سودهای حاصل از این بازارهای نو و منحصربه‌‌فرد سبب شکوفایی و رشد اقتصادی بالا در این کشور شده است. درصورتی‌که بسیاری از کشورهای همسایه در این رقابت دچار ضعف‌های شدیدی هستند و سرمایه‌گذاری‌های آنها مورد تهدید قرارگرفته است. البته در شرایط کنونی وضعیت سیاسی کشور ترکیه عامل بزرگ هراس و ناامنی در سرمایه‌گذاری است. این عوامل چند سویه با تأثیرگذاری بر یکدیگر زمینه‌های ایجاد خطر در این صنعت پررونق را ایجاد می‌کند. از طرفی دیگر متأسفانه کشورها با تأکید بیش‌ازحد بر یک یا چند حوزه گردشگری و غافل‌ماندن از تنوع حوزه‌های گردشگری، حوزه‌های دیگری که می‌توانند در آن سرمایه‌گذاری کنند را فراموش می‌کنند. به‌طور مثال در ایران و کشورهای اسلامی، با توجه به ارزش‌های جامعه و محدودیت‌های مذهبی برای ورود گردشگران خارجی، به‌جای تأکید بر مثلا گردشگری حلال فقط بر موارد زیارتی، فرهنگی و تاریخی اصرار می‌شود که این باعث جذب تنها مخاطب کوچکی از گردشگران بین‌المللی شده است؛ اما تقویت موضوعات و خدمات گردشگری حلال به‌صورت ایجاد بازارهای نو و خلاقیت در این بازارها باعث به‌وجودآمدن سرمایه‌گذاری‌های جدید و کاهش ریسک در این صنعت است. درواقع برای کشورهای درحال‌توسعه که مشغول برنامه‌ریزی برای توریسم خود هستند، توجه بیش‌ازحد بر یک یا چند موضوع گردشگری، نقطه ‌ضعف محسوب می‌شود. در ایران، ما زمینه‌های بسیار گسترده‌ای برای سرمایه‌گذاری در حوزه‌هایی داریم که خیلی مورد توجه قرار نگرفته و ریسک سرمایه‌گذاری آنها پایین است. ازجمله پرنده‌نگری، بوم‌گردی (روستاگردی)، اکوتوریسم، گردشگری سلامت و غیره که می‌توانند فرصت‌های جدیدی باشند. ولی معمولا از دید کارشناسان مغفول می‌مانند یا طرح آنها به دست سرمایه‌گذار آماده ‌به‌کار نمی‌رسد.
مسائل دیگری که باعث محدودیت در فضای بین‌المللی می‌شود و متأسفانه گردشگران را کمتر ترغیب به استفاده از زیرساخت‌های توریستی می‌کند، فضای ناامنی مجازی و دیگرهراسی است. معمولا گردشگران قبل از سفر، به مطالعه وضعیت اجتماعی و جامعه‌شناختی مقصد موردنظر خود در فضای مجازی می‌پردازند درحالی‌که این فضای مجازی اطلاعات درستی در اختیار گردشگر قرار نمی‌دهد که این موضوع می‌تواند باعث فرصت یا تهدید برای سرمایه‌گذاری باشد. این فضا همان‌قدر که می‌تواند در جذب گردشگر تأثیرگذار و مفید باشد، همان‌قدر هم می‌تواند با انتشار اطلاعات منفی، باعث به‌خطرافتادن سرمایه‌گذاری‌های یک کشور در صنعت گردشگری خود باشد؛ بنابراین برای مقابله با این خطرات و تبدیل تهدید به فرصت و جذب گردشگر بیشتر، کشورها باید خود را به ابزارهای قدرتمند تبلیغات در فضای مجازی مجهز کنند. عامل دیگری که سرمایه‌گذاری در گردشگری را در سطح بین‌المللی دچار تردید و تهدید می‌کند، تعصبات نژادی و نژادپرستی فرهنگی است. بسیاری از کشورها به این اعتقاد و تفکر نرسیدند که این مسائل را از صنعت توریسم خود دور کرده و با گشودن درها به روی سایر فرهنگ‌ها، ثروت‌آفرینی کنند. تعصبات نژادی و جنگ‌های قومیتی بین خیلی از کشورها باعث کاهش رونق گردشگری می‌شود. به‌عنوان‌مثال کشورهای شوروی سابق در حوزه دریای خزر (CIS)، دارای اختلافات عمیق تعصبی و نژادی بین خود هستند که باعث کم‌رونقی صنعت گردشگری‌شان شده است. از سویی تعصبات منجر به جنگ، باعث ناامنی برای سرمایه‌گذار شده و رغبت او را برای سرمایه‌گذاری کم می‌کند.
ریسک‌های مختلف دیگری که سرمایه‌گذاران را دچار ترس و وحشت می‌کند، مسائل فرهنگی و امنیتی است که مورد دغدغه همه دولت‌ها و کشورهاست. در این میان به نظر می‌رسد بسیاری از کشورهای درحال‌توسعه به لحاظ فرهنگی آمادگی پذیرش گردشگران و ارائه خدمات مناسب به آنها را ندارند و این مسئله باعث ایجاد تردید و کاهش ریسک‌پذیری در سرمایه‌گذاران علاقه‌مند می‌شود.
در مورد ایران چه می‌توان گفت؟ کدام‌یک از ریسک‌هایی که برشمردید، در مورد کشورمان مصداق دارد؟
با نگاهی به وضعیت فعلی ایران در جامعه بین‌المللی چند عامل تهدیدآمیز برای رشد توسعه صنعت گردشگری شناسایی می‌کنیم. ازجمله این عوامل می‌توان به فعالیت‌های منفی و مخرب کشورهای غربی علیه دولت و مردم ایران اشاره کرد که از تبعات این فعالیت‌ها موضوع ایران‌هراسی و ترس از فضای جامعه ایرانی و امنیت سفر است. متأسفانه شاهد هستیم که بسیاری از این تحرکات منجر به تأثیرگذاری بر افکار گردشگران خارجی و سرمایه‌گذاران این صنعت شده و آنها ایران را مقصد ناامن و بی‌ثبات در این زمینه می‌بینند. از سوی دیگر تحریم‌های اقتصادی علیه ایران سبب شده که سرمایه‌گذاران با تحلیل‌های اقتصادی مشاوران و کارشناسان خود، بازارهای موجود در ایران را محدود‌کننده و کوچک ارزیابی کنند و در بررسی‌های خود، در ارتباط با محدودیت‌های ارتباطات اقتصادی و تجاری ایران با جامعه بین‌الملل، به نگرانی و تشویش مبتلا شوند. از طرفی دیگر قوانین سرمایه‌گذاری و حمایت از سرمایه‌گذار در ایران نیاز به تدوین و اصلاح مجدد دارد که این اقدام سبب کاهش اضطراب ناشی از ناامنی و عدم تضمین برای برگشت سرمایه خواهد شد. قوانین دست‌وپاگیر اداری و بوروکراسی حاکم بر ادارات ایران از مهم‌ترین عوامل تشدید خطر برای سرمایه‌گذاری است که راه‌حل‌هایی گوناگون مثل تشکیل پنجره واحد در سازمان‌های ذیربط راهگشای این آسیب است. ملاحظات فرهنگی ایران نیز سرمایه‌گذاری در صنعت گردشگری را دچار مخاطره می‌کند، تبلیغات صحیح و سعی در نشان‌دادن چهره صلح جهانی از یاران و شرکت مؤثر در رویدادهای گردشگری جهان به‌منظور معرفی فرهنگ و آداب و سنن ایرانی با تدوین محتوای درست و قوی از راهکارهای جذب سرمایه‌گذار و به‌حداقل‌رساندن ریسک آنهاست. در چشم‌انداز جغرافیایی و اقلیمی ایران تهدیدهایی مانند ازبین‌رفتن جنگل‌های هیرکانی و حیات‌وحش و تخریب دریاچه‌ها و تالاب‌ها دیده می‌شود که سرمایه‌گذاری در بخش اکو توریسم را دچار تزلزل و ضعف می‌کند. برنامه‌ریزی قوی و صحیح دولت برای حفظ، نگهداری و واگذاری آنها از راه‌حل‌های موجود است.
راهکارهایی برای رفع یا کاهش این چالش‌ها و ریسک‌ها وجود دارد؟ نقش دولت در این میان چیست؟
در ارتباط با کاهش یا رفع ریسک سرمایه‌گذاری در ایران چند نکته را می‌توان ذکر کرد. ما زمانی که بتوانیم درست برنامه‌ریزی کرده و پکیج‌های سرمایه‌گذاری با محتوای مناسب تدوین و به سرمایه‌گذار یا بنگاه‌های کوچک کسب‌وکار که زودبازده هم هستند، ارائه دهیم، باعث می‌شود تا سرمایه‌گذار این فرصت‌ها را شناسایی کند و با نتیجه‌گرفتن از سرمایه‌گذاری‌اش مشکلاتش برطرف شده و ریسک ناشی از سرمایه‌گذاری‌های کلان به حداقل می‌رسد. همچنین تشکیل گروه‌هایی که به‌صورت حمایتی بحث‌های سرمایه‌گذاری خارجی را پشتیبانی می‌کنند بسیار حائز اهمیت است. درحالی‌که سازمان سرمایه‌گذاری خارجی در ایران این مسئولیت را به عهده دارد اما عملا فعالیت‌های گسترده‌ای در این زمینه ندارد. فقط اطلاعاتی را ثبت می‌کنند و یکسری پیگیری‌های قانونی را انجام می‌دهند. درحالی‌که می‌توانیم برای جذب سرمایه‌گذارها، کمیته‌های ویژه‌ای را تشکیل دهیم که آن کمیته‌ها رابط بین سرمایه‌گذار با سازمان‌های ذی‌ربط باشند و بتوانند امور سرمایه‌گذاران را تسهیل و قوانین سنگین و دست و پاگیر را از پیش پایشان بردارند و درنتیجه تمایل و علاقه‌شان را به سرمایه‌گذاری در ایران بیشتر کنند. از طرفی دیگر، وجود حمایت‌های تضمینی و تسهیلات ویژه از سوی دولت برای سرمایه‌گذاری است. حمایت‌هایی مانند تخفیف‌های مالیاتی، کاهش هزینه‌های تردید مانند انرژی و... می‌تواند باعث تشویق سرمایه‌گذاری و کاهش ریسک آن باشد.
اتاق بازرگانی به‌عنوان پارلمان بخش خصوصی در مقابله با این چالش‌ها و ریسک‌ها چه نقشی دارد؟
ما در اتاق بازرگانی با ارتباطات گسترده با هیأت تجاری و اقتصادی خارجی و داخلی سعی بر آن داریم تا ضمن معرفی فرصت‌های سرمایه‌گذاری در ایران، نقش عامل حمایتی و تشویق‌کننده برای جذب و هدایت سرمایه‌های سرگردان به سمت صنعت گردشگری را ایفا کنیم.
ماهیت مشاوره‌های حمایتی اتاق بازرگانی ایران این امکان را به ما می‌دهد که تسهیل‌کننده و روان‌کننده جریان سرمایه‌گذاری و جذب سرمایه‌گذار خارجی باشیم و در این رابطه به‌عنوان بزرگ‌ترین پارلمان بخش خصوصی ارتباط مؤثر و پایدار بین بخش خصوصی و دولت را برقرار کنیم. گزارش‌ها و مطالعات کارشناسان و مشاوران اتاق بازرگانی همواره روشنی‌بخش و هدایت‌کننده برای تصمیم‌گیری‌های دولت بوده و همه سعی و تلاش ما رشد و شکوفایی بیشتر این صنعت در ایران است.
به‌طور مشخص، کمیسیون گردشگری، اقتصاد ورزش و اقتصاد هنر، چه اقداماتی انجام می‌دهد و برنامه‌های آینده‌اش چیست؟
اتاق بازرگانی ایران دارای کمیسیون‌های مختلف و تخصصی است که وظیفه‌اش ارائه مشاوره و گزارش‌ها کارشناسی پیرامون موانع و معضلات سرمایه‌گذاری و بخش خصوصی به دولت است. کمیسیون گردشگری، اقتصاد ورزش و اقتصاد هنر هم از این امر مستثنا نیست و با داشتن کارشناسانی که در این حوزه‌ها مطالعه می‌کنند برنامه‌های سالانه‌ای را در دست اجرا قرار می‌دهند. این برنامه‌ها شامل مجموعه اهداف و راهبردهایی است که هرساله یکسری از مشکلات و موانع موجود بر راه صنعت گردشگری شناسایی‌شده و پیرامون آنها مطالب و گزارش‌های تحلیلی به دولت ارائه می‌شود. از طرف دیگر نشست‌های کارشناسی و تخصصی، با حضور فعالان اقتصادی و اعضای مؤثر دولت در این حوزه‌ها، برگزار می‌شود. به‌طور مثال، طی سال‌های گذشته این کمیسیون ارتباط خوبی با وزارت امور خارجه داشته و چندین بار میزبان معاونین محترم وزیر بود. اقدامات دیگر مانند حمایت و پشتیبانی از طرح‌های سرمایه‌گذاری است؛ زیرا اینجا پارلمان بخش خصوصی است و نفوذ و اعتبار زیادی نزد دولت دارد؛ بنابراین می‌توان از پروژه‌های سرمایه‌گذاری که به مشکل برخوردند یا از حمایت کمتری از جانب دولت برخوردارند، پشتیبانی به عمل‌آوریم و رابطه آنها را با دولت تسهیل کنیم. بانک‌ها و مؤسسات مالی هم ارتباط خوبی با اتاق دارند و ما برای گرفتن تسهیلات و یا حمایت از وام‌های تخصیصی به طرح‌های گردشگری از این مزیت استفاده می‌کنیم.
برنامه‌های سال جاری و آینده ما برای تدوین و اولویت‌ها و مأموریت‌های کمیسیون مشخص‌شده‌اند. بنا داریم تا مسائل فرهنگی مانع ورود گردشگران و عواملی که مانع جذب گردشگر می‌شوند را بررسی کنیم. از طرفی به علت روابط گسترده اتاق ایران با جامعه بین‌المللی، هیأت‌های تجاری و اداری زیادی برای انجام امور اقتصادی به ایران سفر می‌کنند. از برنامه‌های ما رایزنی با این هیأت‌ها به‌صورت ارائه و معرفی فرصت‌ها و پکیج‌های سرمایه‌گذاری است. ضمن اینکه ورود همین هیأت‌ها، گردشگری تجاری محسوب شده و باعث ورود ارز به کشور می‌شود. اتاق بازرگانی در مورد این هیأت‌ها نقش بسیار مهمی دارد و همین زمینه‌ساز ورود سرمایه‌گذارهای خارجی هم می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.