|

لزوم تغییر باورها

در زمینه گردشگری به‌طورکلی ما با مشکلات عدیده‌ای مواجه هستیم که بسیاری از آنها مربوط به زیرساخت‌ها بوده و بسیاری نیز مقطعی هستند. حال آنکه وضعیت هرکدام به چه سمت خواهد رفت، مسئله‌ای است که در دوران پسابرجام باید بررسی شود. امیر اصلان‌زاده، مدیرعامل گروه هتل‌های هما یکی از مهم‌ترین مسائل در گردشگری یعنی اقتصاد هتل‌داری را در بوته نقد قرار داده است. او معتقد است که برای رونق این صنعت، ایران نیازمند یک عزم راسخ و هماهنگ از سوی تمام ارکان تصمیم‌ساز کشور است و باید در بسیاری از باورهایمان همسو با کشورهایی که به لحاظ فرهنگی و مذهبی با ما نزدیکی دارند، تغییراتی ایجاد کنیم تا بتوانیم مانند آنها در صنعت گردشگری صاحب سخن شویم. مسئله دیگری که در این زمینه مطرح است، کمبود رقابت با وجود محدودیت گروه‌های مختلف است که موجب افت کیفیت و افزایش قیمت هتل‌ها شده است. او همچنین بر این باور است که در بعضی از موارد که تعادل در عرضه و تقاضا وجود ندارد، مسئله افت کیفیت و افزایش قیمت به چشم می‌خورد؛ اما به صورت کلی مسئله عدم تناسب قیمت و کیفیت را رد می‌کند.

قطعا رونق و توسعه گردشگری در کشور نیازمند زیرساخت‌های مورد نظر است. سیستم‌های ارتباطی، حمل‌ونقل، مراکز اقامتی و غیره همگی در همین راستا هستند. برای شروع بحث، درحال‌حاضر وضعیت ایران را در این زمینه چگونه ارزیابی می‌کنید؟ وضعیت آن در مقایسه با سایر کشورها چگونه است؟
به اعتقاد من اگر از تعدادی از دست‌اندركاران صنعت گردشگری همین سؤال را بپرسید، جواب‌های مشابهی به‌دست می‌آوردید. اینطور نیست كه هركس نظر خودش را اعلام كند، چون اتفاق‌هایی كه در كشور ما در دست انجام است، خروجی‌اش مشخصا همه را به‌صورت مشترک منتفع می‌کند. توسعه هتل‌ها اساس توسعه گردشگری است و اگر بخواهیم صرفا به‌عنوان صنعت سبز یا پاك، شعار توسعه گردشگری دهیم، نمی‌توانیم‌ در رسانه‌ها، ایران را یك فرصت و مقصد گردشگری در دنیا معرفی كنیم و گردشگران را به سوی خود هدایت كنیم. از طرف دیگر هم نمی‌توانیم به زیرساخت‌ها كه مشخصا یكی از بازوهای اصلی آن مراكز اقامتی است، بی‌توجهی کنیم.
اگر بخواهیم سؤال شما را مهندسی معكوس كنیم، باید بگوییم زمانی که یك‌نفر بخواهد به بهانه‌های مختلف نظیر گردشگری، بیزینس یا درمان و زیارت و غیره وارد كشوری مثل ایران شود، به یک وسیله‌ای باید خودشان را به این مقصد برسانند؛ بنابراین نمی‌توانیم فرصت‌هایی چون حمل‌ونقل هوایی، دریایی، زمینی و ریلی را نادیده بگیریم. در نتیجه مسئولان از همین ابتدا به ساكن یعنی مبادی ورود به كشورمان باید به مسئله گردشگری فكر كنند. از طرف دیگر اولین دغدغه یك مسافر كه قصد سفر می‌كند، بحث اقامت است؛ یعنی حتی این بحث قبل از چگونگی رسیدن به مقصد برایش مطرح می‌شود. بدیهی است که برای انسان‌ها نیاز به بیتوته‌كردن مهم‌ترین دغدغه است، ازاین‌رو نمی‌توانیم بحث زیرساخت اقامتی را نادیده بگیریم. بعد از این مقدمه من می‌خواهم به این سؤال پاسخ دهم كه كشور چقدر در این حوزه فعالیت از خودش نشان داده است. مقایسه برای تشریح وضعیت ایران نباید با كشورهایی نظیر اروپا و آمریكا و حتی كشورهای آسیای شرقی انجام شود، زیرا مقایسه مناسبی نخواهد بود. ما باید این قیاس را تنها براساس داشته‌ها و پتانسیل‌های موجود خود، با كشورهای مشابه ایران انجام دهیم.
مسئله فرهنگ به طور ویژه تا چه اندازه شرایط ما را در مقایسه با سایر کشورها خاص می‌کند؟
ما فقط با چند كشور انگشت‌شمار كه از لحاظ باورهای دینی، محدودیت و جاذبه‌های فرهنگی مشابه ما هستند، نظیر امارت و مالزی و تركیه می‌توانیم خود را مقایسه كنیم. از طرف دیگر شاهد هستیم كه در راستای سیاست‌های كشور ما، در كشورهای شمالی مثل ارمنستان، گرجستان و غیره اتفاقات خوبی در حال رخ‌دادن است. قیاس ما باید فقط با این كشورها باشد و به هیچ وجه خودمان را نباید با ژاپن و چین و كشورهای اروپایی مقایسه كنیم. منطقی‌ترین راه این است كه بتوانیم از الگوی كشورهایی كه از لحاظ باورهای دینی نقاط مشتركی با ما دارند، استفاده كنیم. مسئولان نیز باید متخصصان و دانشمندانی را كه در رسیدن این كشورها به نقطه فعلی‌شان نقش داشتند، دعوت و از تجارب آنها بهره ببرد. به هرترتیب ما در عرصه توسعه یا باید خودمان به تخصص و كمال و تجربه لازم دست پیدا كنیم یا اقدام به خرید تخصص کنیم. نتیجه یك قیاس اجمالی با سایر كشورها این است که در یك كلام بگویم ما هیچ كاری نكردیم. وقتی امارات را می‌بینیم كه با سرعت به سمت توسعه فضاهای اقامتی و مراكز تفریحی می‌رود و همچنین در حوزه توریست‌درمانی در حال فعالیت است و هاب‌های تجارتی ایجاد می‌كند، باید پند بگیریم. مبحث توریسم حلال جزیی از بدنه کشورهای اسلامی شده است و آنها مشخصا به توریسم حلال می‌پردازند. همچنین كشور تركیه را می‌بینیم كه خودش را با سرعت زیاد به صدر جدول كشورهای موفق در حوزه توریسم ارتقا داده است. درنتیجه مشاهده می‌كنیم كه كار سختی را پیش‌رو نداریم. فقط كافی است یك ارزیابی مجدد انجام شود تا دریابیم چه‌ تعداد متخصص در كشور داریم و چقدر باورها و استراتژی‌های نظام ما اجازه می‌دهد كه مشابه این كشورها عمل كنیم.
در ایران اگر می‌خواهیم در زمینه گردشگری تحول جدی صورت گیرد، باید ابتدا باورهایمان را در زمینه‌های فرهنگی و مذهبی تغییر دهیم. در حوزه اقتصاد گردشگری که همان موضوع بحث زیرساخت‌های اقامتی است، باید بتوانیم بیش از پیش حضور پیدا کنیم و خودمان را مطرح کنیم. در قیاس با کشورهای مشابه عملا کاری انجام نداده‌ایم. هرچند وقتی این‌ گونه می‌بینیم، کاری انجام نشده، اما این نگاه تا حدودی هم به خاطر این است که فاصله ما با آنها بسیار زیاد شده بود. انصافا در دولت جدید اتفاقات بهتری رخ داده است. تا اینجای کار با وجود برجام نگاه دنیا به سمت ایران چرخیده و در رسانه‌های بین‌المللی کشور ما مورد توجه قرار گرفته است. به‌زودی یک همایش بزرگ با عنوان «همایش بین‌المللی سرمایه‌گذاری در صنعت هتل‌داری» با رویکرد اقتصاد مقاومتی برگزار خواهد شد. حضور ریاست‌جمهوری به‌عنوان سخنران این همایش نشان از اهمیت آن دارد. در روز دوم «B TO B» را خواهیم داشت و حدود 60 شرکت مهم جهانی در این همایش حضور دارند. مشارکت آنها در زمینه‌های گوناگون نظیر تخصص، مالی، آموزشی و غیره بررسی می‌شود و در یک کلام فرصت‌های مختلف به فعالیت این حوزه معرفی خواهد شد. پس از آن مذاکرات مستقیم صورت می‌گیرد. به‌طبع انتظار نتیجه فوری هم نداریم، این همایش صرفا معرفی فرصت‌های سرمایه‌گذاری در حوزه هتل‌داری و گردشگری است.
خدمات و کیفیتی که در هتل‌‌های ایران ارائه می‌شود، در مقایسه با سطح بین‌المللی بسیار پایین است. حال آنکه قیمت تقریبا مشابه است. این خود موجب کاهش تقاضا می‌شود. این مسئله را تا چه اندازه قبول دارید؟
جواب چندان مشخصی نمی‌توان به این موضوع داد. اتفاقا خدمات هتل‌ها در ایران بسیار ارزان است، هزینه اقامت شبانه در برخی کشورها میلیونی می‌شود. اگر شما مثلا با کشور ترکیه مقایسه می‌کنید، بحث مهمی در کشور ما با عنوان شاخص‌های انرژی وجود دارد که هتل‌ها با وجود تمام تلاش‌هایی که انجام می‌شود، از معافیت‌های لازم در این موضوع بی‌بهره‌اند. درصورتی‌که در ترکیه دولت به آنها در این زمینه سوبسید می‌دهد. متاسفانه در ایران رفتارها به شکل جزیره‌ای درآمده و تصمیمات هر بخش متعلق به خودش است. مباحث مالیاتی نیز به همین منوال است. همه اینها مسائل بسیار مهمی است. مراکز اقامتی از طرف دیگر با دستمزد بالای نیروی کار هم مواجه است. به صورت میانگین بین 60 تا 70 درصد هزینه مراکز اقامتی به نیروی انسانی تعلق می‌گیرد و مابقی هزینه‌ها صرف نگهداری، انرژی، هزینه‌های ثابت، عوارض و غیره می‌شود. درنتیجه من با این نتیجه‌گیری شما چندان موافق نیستم و تأثیر آن بر تقاضای کم خارجی‌ها را درست نمی‌دانم. ما در بعضی از نقاط کشورمان بحث رقابت را داریم. در مشهد تعداد هتل‌ها بسیار زیاد و قیمت آنها هم منطقی است. در آنجا بهانه‌ای برای جذب گردشگر وجود دارد که گردشگران را به سمت خود می‌کشاند و بستر لازم مهیاست. شما کمتر شهری می‌بینید که حداقل یک‌بار پرواز روزانه به مشهد نداشته باشد. مشخصا بیش از 50 درصد هتل‌های کشور در مشهد و اطراف آن متمرکز شده‌اند. باید از این شهر به‌عنوان پایتخت هتل‌داری کشور نام برد و از آن به‌عنوان مدلی برای کل کشور استفاده کرد. به همین‌ترتیب باید پروازها در شهرها توسعه یابد. میزان تخت‌های هتل‌ها باید توسعه یابد. قبل از اینها باید نسبت به معرفی و شناسایی جاذبه‌های گردشگری، طبیعی، فرهنگی، تاریخی و غیره مقصد تلاش کنیم که عوامل زیادی در این مسئله دخیل است. باید به حلقه‌های گردشگری توجه شود، نه‌اینکه تک‌به‌تک به مسائل پرداخت. بلافاصله باید در کنار اینها همایش‌ها و میتینگ‌های گوناگون و دسترسی به زیرساخت‌های حمل‌ونقل فراهم شود. جلفا را به‌عنوان یک مثال در نظر می‌گیریم. راه‌های حمل‌ونقل زمینی به آنجا بسیار ضعیف است، چطور انتظار داریم رونق بگیرد. بدتر از آنجا منطقه آزاد ماکو را داریم. در آنجا دیگر هیچ راه حمل‌ونقل عمومی وجود ندارد. این منطقه بعد از منطقه آزاد شانگ‌های در چین بزرگ‌ترین منطقه آزاد در دنیاست اما چنین وضعیتی دارد. شما بستر و خروجی‌ها را نگاه می‌کنید که در این حوزه بسیار فقیر هستیم. بنابراین از نحوه‌های رسیدن به مقصد گردشگری است که ما می‌توانیم به این فکر کنیم که فضاهای اقامتی و گردشگری را داشته باشیم. قبل از همه اینها معرفی جاذبه‌های گردشگری کشور است که مطرح می‌شود. زمانی که شما سود را در کنار هزینه‌ها در نظر می‌گیرید، متوجه می‌شوید که همکاران ما در صنعت گردشگری چاره‌ای جز این ندارند. اینکه ما بخواهیم کشور خود را معرفی کنیم کار سختی نخواهد بود. اگر بتوانیم به‌درستی از تجربه‌های موفق خارجی استفاده کنیم، اگر بستر این کار فراهم شود و متخصصان بتوانند در کشور حضور یابند و به آنها اعتماد کنیم، یقین بدانید که ما هم می‌توانیم به افق زیبای خودمان در گردشگری برسیم. حتی اگر نیازمند پرداخت مالی برای این مسئله باشیم باید به سراغ آنها برویم و از تجربه و تخصص آنها استفاده کنیم.
در دنیا زیرساخت‌های اطلاعاتی نظیر وب‌سایت اکسپدیا و بوکینگ‌ دات‌کام وجود دارد که شبکه اطلاعاتی است که تمام هتل‌ها را در خود جای می‌دهد و از طرف دیگر برخی از آنها حتی با سیستم‌های حمل‌ونقل هم در ارتباط هستند و شما می‌توانید با حساب شخصی خودتان به‌راحتی و در چند ثانیه تمام ملزومات سفر نظیر اسکان و حمل‌ونقل و غیره را برای خود فراهم کنید. در کنار آن شما می‌توانید از کیفیت بالاتر و قیمت‌های پیشنهاد ویژه به دلیل وجود چنین زیرساختی استفاده کنید. متاسفانه چنین بستری در ایران برای ایجاد تنوع سبد خرید مشتری وجود ندارد. چگونه این خلأ پر خواهد شد؟
سؤالی در اینجا پیش آمد. گردشگری مدرن را در کشور ما چگونه می‌بینید؟
این مسئله جزو محورهای اصلی ماست و همان‌طور که اشاره کردید بخش قابل‌توجهی از سفرها گردشگری است و مسافران برای آن برنامه‌ریزی‌های متعددی می‌کنند و حتما پکیج‌ها و پیشنهادات گوناگون را مطالعه و شرایط دسترسی و غیره را بررسی کرده‌اند و در انتها اقدام به سفر می‌کنند. در بحث خریدهای آنلاین بیشتر مسافران کاری و بیزینسی فعالیت می‌کنند. بعضا می‌بینیم که سفرهای کوتاه‌مدت داخلی هم می‌پردازند. این مسئله موضوعی است که ما از آن بی‌بهره هستیم. هرچند در بحث داخلی ما این موضوع را می‌بینیم و باید به آنها دست مریزاد گفت که در این سطح کاملا موفق بوده‌اند و نیاز را شناسایی و برطرف کرده‌اند. در انتها ما نیازمند یک درگاه مالی هستیم که باید به شبکه شتاب وصل باشد.
در نگاه بین‌المللی زمانی که ما خواب هستیم، در نقاط دیگر دنیا، مراکز بیزینسی بیدار و در حال فعالیت هستند. آنها باید بتوانند با ما ارتباط برقرار کنند و از طریق شبکه‌های توزیع و فروش به ما دسترسی داشته باشند. من به همکارانم در این حوزه توصیه می‌کنم که این کار را انجام دهند. پس از برجام نیاز داریم تا باورها و اعتماد بین‌المللی به کشور خود را تقویت کنیم و بتوانیم تعاملات بانکی بهتری داشته باشیم. وب‌سایت‌های گوناگونی نظیر همین «بوکینگ دات کام» و «اکسپدیا» وجود دارد که می‌توانند برای ما مفید باشند و شما می‌توانید در کسری از ثانیه رزرو خود را انجام دهید، اما متأسفانه ما از این مسئله بی‌بهره هستیم. تا زمانی که موانع بین‌المللی به‌ویژه همکاری با بانک‌ها در این حوزه حل نشود، این موضوع به‌راحتی حل نخواهد شد. اگر وب‌سایت یا نرم‌افزاری برای این موضوع طراحی شود هم کسی که در خارج از کشور نشسته است چگونه می‌تواند پرداخت الکترونیکی انجام دهد وقتی پل ارتباطی وجود ندارد. آیا می‌توانیم در بحث پرداخت پول، کنسل‌کردن رزرو و غیره گام برداریم؟ چگونه می‌خواهیم پول را بازگردانیم؟ متأسفانه تاکنون نتوانسته‌ایم این ارتباط را برقرار کنیم. امیدواریم با تلاش‌هایی که در حال انجام است بتوانیم این موضوع را حل کنیم.
مسئله دیگری که مطرح است، موضوع گروه‌های هتل‌داری مختلف است که به نظر می‌رسد به‌نوعی ایجاد انحصار کرده‌اند و یا در بهترین حالت نوعی رقابت انحصاری صورت گرفته است. همه آنها هم به نهادهای دولتی به طرق گوناگون وابسته‌اند. این وابستگی به لحاظ اقتصادی موجب می‌شود هم قیمت‌ها بالاتر رود هم کیفیت افت کند. این مسئله موجب ناهماهنگی بین کیفیت و قیمت شده است. چگونه می‌شود در راستای رقابتی‌ترشدن فضا گام برداشت؟
البته این برداشت شخصی است. منظور شما از انحصار این است که این گروه‌ها چون دارای وابستگی‌های دولتی و غیردولتی و نیمه‌دولتی هستند این اتفاق می‌افتد. اما من با این نظر مخالف هستم. کافی است شما این گروه‌ها را که وابستگی دارند، نگاه کنید. پنج گروه هم بیشتر نداریم. در این گروه‌ها با وجود وابستگی زمانی، اگر آماری از محل تنوع میهمانان نگاه کنید، می‌بینید که انحصاری نیستند. هرچند هرکدام از اینها بخشی از درآمد را مجبورند به نهادهای بالادستی پرداخت کنند اما من این مسئله را کاملا رد می‌کنم. زمانی که شما آمار گردشگران خارجی را به بهانه‌های گوناگون نگاه کنید، این اتفاق نمی‌افتد. مثلا یک هتل در یک شهر چگونه می‌تواند بر هتل‌داری یک شهر اثر بگذارد؟ اگر تهران را از سایر شهرها جدا کنیم، می‌بینیم که در تمام کشور این اتفاق نمی‌افتد. در تهران هم به‌دلیل کمبود فضا به نسبت تقاضا شرایط به صورت استثنا وجود دارد. اگر این نگاه را به کل کشور تعمیم دهیم، می‌بینیم که این بحث انحصاری مطرح نمی‌شود. شاید فقط در برخی از موارد به واسطه عدم تعادل بین عرضه و تقاضا در برخی از نقاط مثل تهران این اتفاق بیفتد. این تأثیر به عقیده بنده چندان وجود ندارد و وضع کنونی ما اصلا به این دلیل نیست.

در زمینه گردشگری به‌طورکلی ما با مشکلات عدیده‌ای مواجه هستیم که بسیاری از آنها مربوط به زیرساخت‌ها بوده و بسیاری نیز مقطعی هستند. حال آنکه وضعیت هرکدام به چه سمت خواهد رفت، مسئله‌ای است که در دوران پسابرجام باید بررسی شود. امیر اصلان‌زاده، مدیرعامل گروه هتل‌های هما یکی از مهم‌ترین مسائل در گردشگری یعنی اقتصاد هتل‌داری را در بوته نقد قرار داده است. او معتقد است که برای رونق این صنعت، ایران نیازمند یک عزم راسخ و هماهنگ از سوی تمام ارکان تصمیم‌ساز کشور است و باید در بسیاری از باورهایمان همسو با کشورهایی که به لحاظ فرهنگی و مذهبی با ما نزدیکی دارند، تغییراتی ایجاد کنیم تا بتوانیم مانند آنها در صنعت گردشگری صاحب سخن شویم. مسئله دیگری که در این زمینه مطرح است، کمبود رقابت با وجود محدودیت گروه‌های مختلف است که موجب افت کیفیت و افزایش قیمت هتل‌ها شده است. او همچنین بر این باور است که در بعضی از موارد که تعادل در عرضه و تقاضا وجود ندارد، مسئله افت کیفیت و افزایش قیمت به چشم می‌خورد؛ اما به صورت کلی مسئله عدم تناسب قیمت و کیفیت را رد می‌کند.

قطعا رونق و توسعه گردشگری در کشور نیازمند زیرساخت‌های مورد نظر است. سیستم‌های ارتباطی، حمل‌ونقل، مراکز اقامتی و غیره همگی در همین راستا هستند. برای شروع بحث، درحال‌حاضر وضعیت ایران را در این زمینه چگونه ارزیابی می‌کنید؟ وضعیت آن در مقایسه با سایر کشورها چگونه است؟
به اعتقاد من اگر از تعدادی از دست‌اندركاران صنعت گردشگری همین سؤال را بپرسید، جواب‌های مشابهی به‌دست می‌آوردید. اینطور نیست كه هركس نظر خودش را اعلام كند، چون اتفاق‌هایی كه در كشور ما در دست انجام است، خروجی‌اش مشخصا همه را به‌صورت مشترک منتفع می‌کند. توسعه هتل‌ها اساس توسعه گردشگری است و اگر بخواهیم صرفا به‌عنوان صنعت سبز یا پاك، شعار توسعه گردشگری دهیم، نمی‌توانیم‌ در رسانه‌ها، ایران را یك فرصت و مقصد گردشگری در دنیا معرفی كنیم و گردشگران را به سوی خود هدایت كنیم. از طرف دیگر هم نمی‌توانیم به زیرساخت‌ها كه مشخصا یكی از بازوهای اصلی آن مراكز اقامتی است، بی‌توجهی کنیم.
اگر بخواهیم سؤال شما را مهندسی معكوس كنیم، باید بگوییم زمانی که یك‌نفر بخواهد به بهانه‌های مختلف نظیر گردشگری، بیزینس یا درمان و زیارت و غیره وارد كشوری مثل ایران شود، به یک وسیله‌ای باید خودشان را به این مقصد برسانند؛ بنابراین نمی‌توانیم فرصت‌هایی چون حمل‌ونقل هوایی، دریایی، زمینی و ریلی را نادیده بگیریم. در نتیجه مسئولان از همین ابتدا به ساكن یعنی مبادی ورود به كشورمان باید به مسئله گردشگری فكر كنند. از طرف دیگر اولین دغدغه یك مسافر كه قصد سفر می‌كند، بحث اقامت است؛ یعنی حتی این بحث قبل از چگونگی رسیدن به مقصد برایش مطرح می‌شود. بدیهی است که برای انسان‌ها نیاز به بیتوته‌كردن مهم‌ترین دغدغه است، ازاین‌رو نمی‌توانیم بحث زیرساخت اقامتی را نادیده بگیریم. بعد از این مقدمه من می‌خواهم به این سؤال پاسخ دهم كه كشور چقدر در این حوزه فعالیت از خودش نشان داده است. مقایسه برای تشریح وضعیت ایران نباید با كشورهایی نظیر اروپا و آمریكا و حتی كشورهای آسیای شرقی انجام شود، زیرا مقایسه مناسبی نخواهد بود. ما باید این قیاس را تنها براساس داشته‌ها و پتانسیل‌های موجود خود، با كشورهای مشابه ایران انجام دهیم.
مسئله فرهنگ به طور ویژه تا چه اندازه شرایط ما را در مقایسه با سایر کشورها خاص می‌کند؟
ما فقط با چند كشور انگشت‌شمار كه از لحاظ باورهای دینی، محدودیت و جاذبه‌های فرهنگی مشابه ما هستند، نظیر امارت و مالزی و تركیه می‌توانیم خود را مقایسه كنیم. از طرف دیگر شاهد هستیم كه در راستای سیاست‌های كشور ما، در كشورهای شمالی مثل ارمنستان، گرجستان و غیره اتفاقات خوبی در حال رخ‌دادن است. قیاس ما باید فقط با این كشورها باشد و به هیچ وجه خودمان را نباید با ژاپن و چین و كشورهای اروپایی مقایسه كنیم. منطقی‌ترین راه این است كه بتوانیم از الگوی كشورهایی كه از لحاظ باورهای دینی نقاط مشتركی با ما دارند، استفاده كنیم. مسئولان نیز باید متخصصان و دانشمندانی را كه در رسیدن این كشورها به نقطه فعلی‌شان نقش داشتند، دعوت و از تجارب آنها بهره ببرد. به هرترتیب ما در عرصه توسعه یا باید خودمان به تخصص و كمال و تجربه لازم دست پیدا كنیم یا اقدام به خرید تخصص کنیم. نتیجه یك قیاس اجمالی با سایر كشورها این است که در یك كلام بگویم ما هیچ كاری نكردیم. وقتی امارات را می‌بینیم كه با سرعت به سمت توسعه فضاهای اقامتی و مراكز تفریحی می‌رود و همچنین در حوزه توریست‌درمانی در حال فعالیت است و هاب‌های تجارتی ایجاد می‌كند، باید پند بگیریم. مبحث توریسم حلال جزیی از بدنه کشورهای اسلامی شده است و آنها مشخصا به توریسم حلال می‌پردازند. همچنین كشور تركیه را می‌بینیم كه خودش را با سرعت زیاد به صدر جدول كشورهای موفق در حوزه توریسم ارتقا داده است. درنتیجه مشاهده می‌كنیم كه كار سختی را پیش‌رو نداریم. فقط كافی است یك ارزیابی مجدد انجام شود تا دریابیم چه‌ تعداد متخصص در كشور داریم و چقدر باورها و استراتژی‌های نظام ما اجازه می‌دهد كه مشابه این كشورها عمل كنیم.
در ایران اگر می‌خواهیم در زمینه گردشگری تحول جدی صورت گیرد، باید ابتدا باورهایمان را در زمینه‌های فرهنگی و مذهبی تغییر دهیم. در حوزه اقتصاد گردشگری که همان موضوع بحث زیرساخت‌های اقامتی است، باید بتوانیم بیش از پیش حضور پیدا کنیم و خودمان را مطرح کنیم. در قیاس با کشورهای مشابه عملا کاری انجام نداده‌ایم. هرچند وقتی این‌ گونه می‌بینیم، کاری انجام نشده، اما این نگاه تا حدودی هم به خاطر این است که فاصله ما با آنها بسیار زیاد شده بود. انصافا در دولت جدید اتفاقات بهتری رخ داده است. تا اینجای کار با وجود برجام نگاه دنیا به سمت ایران چرخیده و در رسانه‌های بین‌المللی کشور ما مورد توجه قرار گرفته است. به‌زودی یک همایش بزرگ با عنوان «همایش بین‌المللی سرمایه‌گذاری در صنعت هتل‌داری» با رویکرد اقتصاد مقاومتی برگزار خواهد شد. حضور ریاست‌جمهوری به‌عنوان سخنران این همایش نشان از اهمیت آن دارد. در روز دوم «B TO B» را خواهیم داشت و حدود 60 شرکت مهم جهانی در این همایش حضور دارند. مشارکت آنها در زمینه‌های گوناگون نظیر تخصص، مالی، آموزشی و غیره بررسی می‌شود و در یک کلام فرصت‌های مختلف به فعالیت این حوزه معرفی خواهد شد. پس از آن مذاکرات مستقیم صورت می‌گیرد. به‌طبع انتظار نتیجه فوری هم نداریم، این همایش صرفا معرفی فرصت‌های سرمایه‌گذاری در حوزه هتل‌داری و گردشگری است.
خدمات و کیفیتی که در هتل‌‌های ایران ارائه می‌شود، در مقایسه با سطح بین‌المللی بسیار پایین است. حال آنکه قیمت تقریبا مشابه است. این خود موجب کاهش تقاضا می‌شود. این مسئله را تا چه اندازه قبول دارید؟
جواب چندان مشخصی نمی‌توان به این موضوع داد. اتفاقا خدمات هتل‌ها در ایران بسیار ارزان است، هزینه اقامت شبانه در برخی کشورها میلیونی می‌شود. اگر شما مثلا با کشور ترکیه مقایسه می‌کنید، بحث مهمی در کشور ما با عنوان شاخص‌های انرژی وجود دارد که هتل‌ها با وجود تمام تلاش‌هایی که انجام می‌شود، از معافیت‌های لازم در این موضوع بی‌بهره‌اند. درصورتی‌که در ترکیه دولت به آنها در این زمینه سوبسید می‌دهد. متاسفانه در ایران رفتارها به شکل جزیره‌ای درآمده و تصمیمات هر بخش متعلق به خودش است. مباحث مالیاتی نیز به همین منوال است. همه اینها مسائل بسیار مهمی است. مراکز اقامتی از طرف دیگر با دستمزد بالای نیروی کار هم مواجه است. به صورت میانگین بین 60 تا 70 درصد هزینه مراکز اقامتی به نیروی انسانی تعلق می‌گیرد و مابقی هزینه‌ها صرف نگهداری، انرژی، هزینه‌های ثابت، عوارض و غیره می‌شود. درنتیجه من با این نتیجه‌گیری شما چندان موافق نیستم و تأثیر آن بر تقاضای کم خارجی‌ها را درست نمی‌دانم. ما در بعضی از نقاط کشورمان بحث رقابت را داریم. در مشهد تعداد هتل‌ها بسیار زیاد و قیمت آنها هم منطقی است. در آنجا بهانه‌ای برای جذب گردشگر وجود دارد که گردشگران را به سمت خود می‌کشاند و بستر لازم مهیاست. شما کمتر شهری می‌بینید که حداقل یک‌بار پرواز روزانه به مشهد نداشته باشد. مشخصا بیش از 50 درصد هتل‌های کشور در مشهد و اطراف آن متمرکز شده‌اند. باید از این شهر به‌عنوان پایتخت هتل‌داری کشور نام برد و از آن به‌عنوان مدلی برای کل کشور استفاده کرد. به همین‌ترتیب باید پروازها در شهرها توسعه یابد. میزان تخت‌های هتل‌ها باید توسعه یابد. قبل از اینها باید نسبت به معرفی و شناسایی جاذبه‌های گردشگری، طبیعی، فرهنگی، تاریخی و غیره مقصد تلاش کنیم که عوامل زیادی در این مسئله دخیل است. باید به حلقه‌های گردشگری توجه شود، نه‌اینکه تک‌به‌تک به مسائل پرداخت. بلافاصله باید در کنار اینها همایش‌ها و میتینگ‌های گوناگون و دسترسی به زیرساخت‌های حمل‌ونقل فراهم شود. جلفا را به‌عنوان یک مثال در نظر می‌گیریم. راه‌های حمل‌ونقل زمینی به آنجا بسیار ضعیف است، چطور انتظار داریم رونق بگیرد. بدتر از آنجا منطقه آزاد ماکو را داریم. در آنجا دیگر هیچ راه حمل‌ونقل عمومی وجود ندارد. این منطقه بعد از منطقه آزاد شانگ‌های در چین بزرگ‌ترین منطقه آزاد در دنیاست اما چنین وضعیتی دارد. شما بستر و خروجی‌ها را نگاه می‌کنید که در این حوزه بسیار فقیر هستیم. بنابراین از نحوه‌های رسیدن به مقصد گردشگری است که ما می‌توانیم به این فکر کنیم که فضاهای اقامتی و گردشگری را داشته باشیم. قبل از همه اینها معرفی جاذبه‌های گردشگری کشور است که مطرح می‌شود. زمانی که شما سود را در کنار هزینه‌ها در نظر می‌گیرید، متوجه می‌شوید که همکاران ما در صنعت گردشگری چاره‌ای جز این ندارند. اینکه ما بخواهیم کشور خود را معرفی کنیم کار سختی نخواهد بود. اگر بتوانیم به‌درستی از تجربه‌های موفق خارجی استفاده کنیم، اگر بستر این کار فراهم شود و متخصصان بتوانند در کشور حضور یابند و به آنها اعتماد کنیم، یقین بدانید که ما هم می‌توانیم به افق زیبای خودمان در گردشگری برسیم. حتی اگر نیازمند پرداخت مالی برای این مسئله باشیم باید به سراغ آنها برویم و از تجربه و تخصص آنها استفاده کنیم.
در دنیا زیرساخت‌های اطلاعاتی نظیر وب‌سایت اکسپدیا و بوکینگ‌ دات‌کام وجود دارد که شبکه اطلاعاتی است که تمام هتل‌ها را در خود جای می‌دهد و از طرف دیگر برخی از آنها حتی با سیستم‌های حمل‌ونقل هم در ارتباط هستند و شما می‌توانید با حساب شخصی خودتان به‌راحتی و در چند ثانیه تمام ملزومات سفر نظیر اسکان و حمل‌ونقل و غیره را برای خود فراهم کنید. در کنار آن شما می‌توانید از کیفیت بالاتر و قیمت‌های پیشنهاد ویژه به دلیل وجود چنین زیرساختی استفاده کنید. متاسفانه چنین بستری در ایران برای ایجاد تنوع سبد خرید مشتری وجود ندارد. چگونه این خلأ پر خواهد شد؟
سؤالی در اینجا پیش آمد. گردشگری مدرن را در کشور ما چگونه می‌بینید؟
این مسئله جزو محورهای اصلی ماست و همان‌طور که اشاره کردید بخش قابل‌توجهی از سفرها گردشگری است و مسافران برای آن برنامه‌ریزی‌های متعددی می‌کنند و حتما پکیج‌ها و پیشنهادات گوناگون را مطالعه و شرایط دسترسی و غیره را بررسی کرده‌اند و در انتها اقدام به سفر می‌کنند. در بحث خریدهای آنلاین بیشتر مسافران کاری و بیزینسی فعالیت می‌کنند. بعضا می‌بینیم که سفرهای کوتاه‌مدت داخلی هم می‌پردازند. این مسئله موضوعی است که ما از آن بی‌بهره هستیم. هرچند در بحث داخلی ما این موضوع را می‌بینیم و باید به آنها دست مریزاد گفت که در این سطح کاملا موفق بوده‌اند و نیاز را شناسایی و برطرف کرده‌اند. در انتها ما نیازمند یک درگاه مالی هستیم که باید به شبکه شتاب وصل باشد.
در نگاه بین‌المللی زمانی که ما خواب هستیم، در نقاط دیگر دنیا، مراکز بیزینسی بیدار و در حال فعالیت هستند. آنها باید بتوانند با ما ارتباط برقرار کنند و از طریق شبکه‌های توزیع و فروش به ما دسترسی داشته باشند. من به همکارانم در این حوزه توصیه می‌کنم که این کار را انجام دهند. پس از برجام نیاز داریم تا باورها و اعتماد بین‌المللی به کشور خود را تقویت کنیم و بتوانیم تعاملات بانکی بهتری داشته باشیم. وب‌سایت‌های گوناگونی نظیر همین «بوکینگ دات کام» و «اکسپدیا» وجود دارد که می‌توانند برای ما مفید باشند و شما می‌توانید در کسری از ثانیه رزرو خود را انجام دهید، اما متأسفانه ما از این مسئله بی‌بهره هستیم. تا زمانی که موانع بین‌المللی به‌ویژه همکاری با بانک‌ها در این حوزه حل نشود، این موضوع به‌راحتی حل نخواهد شد. اگر وب‌سایت یا نرم‌افزاری برای این موضوع طراحی شود هم کسی که در خارج از کشور نشسته است چگونه می‌تواند پرداخت الکترونیکی انجام دهد وقتی پل ارتباطی وجود ندارد. آیا می‌توانیم در بحث پرداخت پول، کنسل‌کردن رزرو و غیره گام برداریم؟ چگونه می‌خواهیم پول را بازگردانیم؟ متأسفانه تاکنون نتوانسته‌ایم این ارتباط را برقرار کنیم. امیدواریم با تلاش‌هایی که در حال انجام است بتوانیم این موضوع را حل کنیم.
مسئله دیگری که مطرح است، موضوع گروه‌های هتل‌داری مختلف است که به نظر می‌رسد به‌نوعی ایجاد انحصار کرده‌اند و یا در بهترین حالت نوعی رقابت انحصاری صورت گرفته است. همه آنها هم به نهادهای دولتی به طرق گوناگون وابسته‌اند. این وابستگی به لحاظ اقتصادی موجب می‌شود هم قیمت‌ها بالاتر رود هم کیفیت افت کند. این مسئله موجب ناهماهنگی بین کیفیت و قیمت شده است. چگونه می‌شود در راستای رقابتی‌ترشدن فضا گام برداشت؟
البته این برداشت شخصی است. منظور شما از انحصار این است که این گروه‌ها چون دارای وابستگی‌های دولتی و غیردولتی و نیمه‌دولتی هستند این اتفاق می‌افتد. اما من با این نظر مخالف هستم. کافی است شما این گروه‌ها را که وابستگی دارند، نگاه کنید. پنج گروه هم بیشتر نداریم. در این گروه‌ها با وجود وابستگی زمانی، اگر آماری از محل تنوع میهمانان نگاه کنید، می‌بینید که انحصاری نیستند. هرچند هرکدام از اینها بخشی از درآمد را مجبورند به نهادهای بالادستی پرداخت کنند اما من این مسئله را کاملا رد می‌کنم. زمانی که شما آمار گردشگران خارجی را به بهانه‌های گوناگون نگاه کنید، این اتفاق نمی‌افتد. مثلا یک هتل در یک شهر چگونه می‌تواند بر هتل‌داری یک شهر اثر بگذارد؟ اگر تهران را از سایر شهرها جدا کنیم، می‌بینیم که در تمام کشور این اتفاق نمی‌افتد. در تهران هم به‌دلیل کمبود فضا به نسبت تقاضا شرایط به صورت استثنا وجود دارد. اگر این نگاه را به کل کشور تعمیم دهیم، می‌بینیم که این بحث انحصاری مطرح نمی‌شود. شاید فقط در برخی از موارد به واسطه عدم تعادل بین عرضه و تقاضا در برخی از نقاط مثل تهران این اتفاق بیفتد. این تأثیر به عقیده بنده چندان وجود ندارد و وضع کنونی ما اصلا به این دلیل نیست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.