نحوه تأمین مالی سرمایهای در صنعت توریسم چگونه است؟
علی اسلامیبیدگلی.استاد دانشگاه
گردشگري يکي از بزرگترين صنايع اقتصادي دنيا بهشمار ميرود. تأثیر این حوزه بر اقتصاد به دو بخش مستقیم و غیرمستقیم تقسیم میشود. بنابر آخرین گزارش (WTTC World (Travel and Tourism Council سهم مستقیم گردشگری در سال 2015 از GDP جهان 3.0درصد و سهم غیرمستقیم آن 9.8درصد بوده و هفتدرصد از مشاغل دنيا را ايجاد کرده است. شایان ذکر است که اشتغالسازی این صنعت هفتبرابر صنعت خودروسازی است. با افزايش استانداردهاي زندگي و درآمدهاي افراد، کاهش محدوديتهاي مسافرت و آسانتر و ارزانترشدن حملونقل انتظار ميرود گردشگري همچنان به رشد خود ادامه دهد و در سال 2025 سهم مستقیم آن از GDP جهان به 3.3درصد و سهم غیرمستقیم آن به 10.5درصد بالغ شود. در سال 2015 این سهم برای کشور ترکیه در همسایگی ایران با ایجاد 35.9 میلیارد دلار GDP مستقیم، 5.0درصد و سهم غیرمستقیم آن 12.9درصد بوده است. 600 هزار شغل مستقیم (2.3درصد اشتغال) و دومیلیون و 200هزار شغل غیرمستقیم (8.3درصد اشتغال) حاصل عملکرد ترکیه در گردشگری بوده است. یکی از تأثیرات غیرمستقیم مهم گردشگری، سهم آن در صادرات است. 17.7درصد (35.5میلیارد دلار) از صادرات ترکیه از سوی گردشگران رخ داده
است. این رقم برای کشورهای جهان در حدود هفتدرصد است. دستیابی به این جایگاه قطعا بدون سرمایهگذاری ممکن نیست. ترکیه در حوزه گردشگری در سال 2015 درحدود 14.2 میلیارد دلار (3.5 برابر متوسط جهانی) سرمایهگذاری کرده که 10درصد از سرمایهگذاریهای این کشور را تشکیل داده است. در میان همسایگان ایران شهر دوبی نیز جایگاه قابلتوجهی، از نظر گردشگری، دارد و طبق گزارش مسترکارت توانسته است با 31.3میلیارد دلار درآمد از گردشگری در رتبه نخست شهرهای جهان قرار گیرد. لندن با 19.8 میلیارد دلار درآمد در مکان دوم است.
از ایران نیز همواره به عنوان یکی از پرقابلیتترین مقاصد گردشگری یاد میشود، هرچند این قابلیتها بهصورت بالفعل درنیامده و فاصله زیادی بین وضع موجود و وضع مطلوب وجود دارد. بررسي سههزارو 167 جاذبه گردشگري نشان ميدهد كه ايران از لحاظ منابع فرهنگي و طبيعي گردشگري بسيار غني است و شمار قابلملاحظهاي از اين آثار در جهان منحصربهفرد هستند. ايران افزون بر ميراث فرهنگي غني خود، مجموعهاي ارزشمند و متنوع از سرمايههاي گردشگري طبيعي نيز دارد و طيف وسيعي از شرايط اقليمي، مانند آبوهواي خشك و گرم بياباني، سرد كوهستاني، گرم و مرطوب و معتدل و خشك تابستاني را دربر ميگيرد.
اما جاذبهها در صنعت گردشگری محدود به جاذبههای تاریخی، فرهنگی و طبيعي نیست و جاذبههای انسانساخت نیز میتوانند از جذابیت فراوانی برای گردشگران برخوردار باشند. پارکهای تفریحی، پیستهای اسکی، پیستهای اتومبیلرانی و موتورسواری، کمپها و حتی مراکز خرید را میتوان در زمره این جاذبههای انسانساخت قرار داد. با این وجود، همانند گردشگری فرهنگی، تاریخی و طبیعت، در توسعه این بخش نیز در کشور کاستیهای زیادی دیده میشود که نیازمند سرمایهگذاری وسیعی در این حوزه است. بنابر گزارش مکنزی، گردشگری تنها 2.3درصد تولید ناخالص داخلی را تشکیل میدهد و 1.8درصد از اشتغال کشور مستقیما برپایه گردشگری است؛ ارقامی تقریبا نصف کشوری نظیر مصر با ششدرصد سهم GDP و پنجدرصد اشتغال مستقیم در این حوزه است.
گزارش اخیر مکنزی، درباره فرصتهای رشد ایران، گردشگری را یکی از صنایع قابل رقابت ایران در سطح جهانی دانسته و به فرصت تأسیس 500 هتل در ایران اشاره دارد. بر اساس این گزارش با توجه به نرخ بالای پسانداز، پتانسیل تأمین قسمت عظیمی از این سرمایهگذاری به صورت داخلی وجود دارد؛ هرچند دستیابی به این مهم نیازمند تحول در حوزه بازارهای مالی در ایران است تا بتوان منابع مالی عمومی را به سمت پروژههای مختلف هدایت کرد.
بنگاهها بهطور کلی برای تجهیز سرمایه با دو انتخاب متفاوت روبهرو هستند که هریک بهگونهای ساختار مالی شرکت را دستخوش تغییر میکنند: اول، انتشار اوراق بدهي و پذيرش تعهد بازپرداخت اصل و بهره كه الزام قانوني دارد و دوم، انتشار اوراق مالكانه (اوراق سهام) كه به معني جذب سرمايه به قيمت سپردن بخشي از مالكيت شركت به سرمايهگذاران جديد است.
پروژههای گردشگری خصوصیاتی دارند که انواع تأمین مالی را برایشان ناممکن میکند؛ از جمله مهمترین آنها دیربازدهبودن پروژهها و همچنین غیرقابلفروشبودن داراییهای حاصل از پروژههاست؛ به این معنی که مثلا اتاقهای ساختهشده یک هتل قابلفروش نیستند یا تجهیزات ساختهشده برای یک پارک تفریحی خریداری ندارند و درآمدشان تنها از طریق استفاده از خدمات آنهاست. پروژههای گردشگری گاه در مکانهایی اجرا میشوند که امکان واگذاری مالکیت آنها به بخش خصوصی یا عموم وجود ندارد. این موضوعات سبب میشود روشهای تأمین مالی زیر برای پروژههای گردشگری توصیه شود.
ساخت، بهرهبرداری، اجاره و انتقال
در این روش سرمایهگذاران با انعقاد قراردادهایی به احداث پروژهای اقدام میکنند و سپس از محل بهرهبرداری کامل یا در ازای پرداخت اجاره در مدت بهرهبرداری، اصل و سود مورد انتظارشان از پروژه را برداشت و درنهایت آن را واگذار میکنند. این روش در پروژههایی، نظیر بوتیک هتلها یا هتلهای سنتی برای بازسازی و مرمت اماکن تاریخی، بهکار گرفته شدهاند.
مالکیت زمانی
یکی از روشهایی که بهطور سنتی برای جلب مشارکت عمومی در پروژههای گردشگری وجود دارد، استفاده از مالکیت زمانی است. مالکیت زمانی یا زمانبندیشده، اصطلاح رایج و مرسومی در ادبیات حقوقی ایران نیست، بلکه نوعی اصطلاح جدید اروپایی- آمریکایی است به معنای موقت و متناوب (یا مالکیت نوبتی) افراد از یک مال معین برای مدت معین یا نامعین. موضوع مالکیت زمانی ممکن است که ملک (اعم از ویلا، آپارتمان و سوییت) یا هر نوع مال مادی دیگر (نظیر رایانه، قایقهای تفریحی، اتوبوس و هواپیما) باشد. شاید مفهوم عمیقتر مالکیت زمانی را بتوان با این جمله بیان کرد که در این روش عدهای از مردم، مالی را به طور مشترک (هر کدام برای مدت معین و خاصی از زمان، به طور قطعی یا شناور) میخرند تا با حالت مالکانه در زمان تعیینشده، از مال مشترک استفاده اختصاصی کنند. روش مدرنتر مشابه با این روش، استفاده از صکوک منفعت است که این حق در قالب اوراق بهادار تعریف و قابلمعامله میشود.
صکوک(اوراق منفعت)
اوراق منفعت سند مالی بهاداری است، بیانگر مالکیت دارنده آن بر مقدار معین خدمات یا منافع آینده از یک دارایی بادوام که در ازای پرداخت مبلغ معینی به وی منتقل شده است؛ مانند گواهی حق اقامت در هتل معین برای روز معین، حق استفاده از خدمات آموزشی دانشگاه برای ترم یا سال معین و حق استفاده از یک ساعت پرواز برای مقصد معین. بهاینترتیب، با واگذاری منافع یا خدمات آتی داراییهای بادوام موجود در صنعت گردشگری میتوان به جذب سرمایه برای استمرار فعالیتها یا توسعه و انجام سرمایهگذاری در حوزه گردشگری پرداخت.
اوراق سفارش ساخت (صکوک استصناع)
صکوک استصناع، اسناد و گواهیهای دارای ارزش یکسان هستند و برای تجمیع وجوه لازم جهت ساخت کالایی استفاده میشوند که تحتتملک دارنده صکوک است. ناشر صکوک استصناع، تولیدکننده کالاست. پذیرهنویس آن، خریداران کالای مورد نظر و وجوه جمعآوریشده، هزینه ساخت کالاست. از این روش میتوان برای ساخت پروژههای گردشگری بهره گرفت.
اوراق مرابحه
اوراق مرابحه اوراق بهادار بانام، قابلنقلوانتقال و نشاندهنده مالکیت مشاع دارنده آن در دارایی مالی (طلب) است که براساس قرارداد مرابحه حاصل شده است. قرارداد مرابحه فروش دارایی به بیش از قیمت خرید آن با ذکر میزان سود و مبلغ پرداختی بابت خرید است. از این اوراق میتوان برای خرید تجهیزات موردنیاز پروژههای گردشگری استفاده کرد.
اوراق اجاره
صکوک اجاره اوراق بهاداری است که دارنده آن به صورت مشاع، مالک بخشی از دارایی است که منافع آن براساس قرارداد اجاره به مصرفکننده یا بانی واگذار شده است. در صکوک اجاره حق استفاده از منافع دارایی یا مجموعهای از داراییها، در برابر اجاره بها از مالک به شخص دیگری منتقل میشود. مدت قرارداد اجاره مشخص است و میتوان اجارهبها را در ابتدای دوره، انتهای دوره، با سررسیدهای ماهانه، فصلی یا سالانه پرداخت کرد. از آنجا که صکوک اجاره اوراق بهاداری است که بیانگر مالکیت مشاع فرد است، میتوان آن را در بازار ثانویه و به قیمتی که به وسیله عاملهای بازار تعیین میشود، معامله کرد.
این اوراق را میتوان برای واگذاری مالکیت مشاع تمام یا بخشی از پروژههای گردشگری به عموم استفاده کرد و از محل درآمد حاصل از آن به پرداخت اجاره به صاحبان اوراق یا بازخرید مجدد آن بخش از پروژه در موعدی مشخص اقدام کرد.
تشکیل شرکتهای سهامی عام
با تشکیل شرکتهای سهامی عام در حوزه گردشگری و عرضه سهام این شرکتها نیز میتوان به تجهیز منابع برای پیشبرد پروژههای گردشگری پرداخت که شاید معروفترین و شناختهشدهترین روش برای جلب مشارکت عمومی باشد.
تشکیل صندوق پروژه و صندوقهای زمین و ساختمان
صندوقهای پروژه، صندوقهاییاند که از جمعآوری سرمایههای کوچک اشخاص حقیقی، به منظور سرمایهگذاری در پروژههای بزرگ، ایجاد میشوند. در این صندوقها، منابع مالی جمعشده با نگاهی بلندمدت، در داراییهای واقعی سرمایهگذاری میشود و به جمعآوری سرمایه از عموم و تخصیص آن به سرمایهگذاری در ساخت و تکمیل پروژه معین اشارهشده در اساسنامه صندوق میپردازد. در حالت خاص، این پروژهها میتوانند پروژههای ساختمانی باشند.
تعریف پروژههای گردشگری در این قالب میتواند به تجهیز منابع در دوره ساخت آن بپردازد. با توجه به محدودبودن عمر این صندوقها، کنار خصوصیت ذکرشده درباره غیرقابلفروشبودن محصولات ایندست پروژهها، در ادامه تشکیل آنها، باید برای تبدیل پروژه به یک شرکت سهامیعام یا تشکیل صندوقهایی با عمر نامحدود برای بهرهبرداری (یا ساخت و بهرهبرداری) اقدام کرد. روشهای فوق میتوانند با استفاده از قابلیتهای بازار سرمایه در جهت تجهیز منابع خرد و کاهش دغدغههای مربوط به نقدشوندگی سرمایهگذاریها، محل مناسبی برای تأمین سرمایه لازم در حوزه گردشگری و توسعه این صنعت در کشور باشند.
گردشگري يکي از بزرگترين صنايع اقتصادي دنيا بهشمار ميرود. تأثیر این حوزه بر اقتصاد به دو بخش مستقیم و غیرمستقیم تقسیم میشود. بنابر آخرین گزارش (WTTC World (Travel and Tourism Council سهم مستقیم گردشگری در سال 2015 از GDP جهان 3.0درصد و سهم غیرمستقیم آن 9.8درصد بوده و هفتدرصد از مشاغل دنيا را ايجاد کرده است. شایان ذکر است که اشتغالسازی این صنعت هفتبرابر صنعت خودروسازی است. با افزايش استانداردهاي زندگي و درآمدهاي افراد، کاهش محدوديتهاي مسافرت و آسانتر و ارزانترشدن حملونقل انتظار ميرود گردشگري همچنان به رشد خود ادامه دهد و در سال 2025 سهم مستقیم آن از GDP جهان به 3.3درصد و سهم غیرمستقیم آن به 10.5درصد بالغ شود. در سال 2015 این سهم برای کشور ترکیه در همسایگی ایران با ایجاد 35.9 میلیارد دلار GDP مستقیم، 5.0درصد و سهم غیرمستقیم آن 12.9درصد بوده است. 600 هزار شغل مستقیم (2.3درصد اشتغال) و دومیلیون و 200هزار شغل غیرمستقیم (8.3درصد اشتغال) حاصل عملکرد ترکیه در گردشگری بوده است. یکی از تأثیرات غیرمستقیم مهم گردشگری، سهم آن در صادرات است. 17.7درصد (35.5میلیارد دلار) از صادرات ترکیه از سوی گردشگران رخ داده
است. این رقم برای کشورهای جهان در حدود هفتدرصد است. دستیابی به این جایگاه قطعا بدون سرمایهگذاری ممکن نیست. ترکیه در حوزه گردشگری در سال 2015 درحدود 14.2 میلیارد دلار (3.5 برابر متوسط جهانی) سرمایهگذاری کرده که 10درصد از سرمایهگذاریهای این کشور را تشکیل داده است. در میان همسایگان ایران شهر دوبی نیز جایگاه قابلتوجهی، از نظر گردشگری، دارد و طبق گزارش مسترکارت توانسته است با 31.3میلیارد دلار درآمد از گردشگری در رتبه نخست شهرهای جهان قرار گیرد. لندن با 19.8 میلیارد دلار درآمد در مکان دوم است.
از ایران نیز همواره به عنوان یکی از پرقابلیتترین مقاصد گردشگری یاد میشود، هرچند این قابلیتها بهصورت بالفعل درنیامده و فاصله زیادی بین وضع موجود و وضع مطلوب وجود دارد. بررسي سههزارو 167 جاذبه گردشگري نشان ميدهد كه ايران از لحاظ منابع فرهنگي و طبيعي گردشگري بسيار غني است و شمار قابلملاحظهاي از اين آثار در جهان منحصربهفرد هستند. ايران افزون بر ميراث فرهنگي غني خود، مجموعهاي ارزشمند و متنوع از سرمايههاي گردشگري طبيعي نيز دارد و طيف وسيعي از شرايط اقليمي، مانند آبوهواي خشك و گرم بياباني، سرد كوهستاني، گرم و مرطوب و معتدل و خشك تابستاني را دربر ميگيرد.
اما جاذبهها در صنعت گردشگری محدود به جاذبههای تاریخی، فرهنگی و طبيعي نیست و جاذبههای انسانساخت نیز میتوانند از جذابیت فراوانی برای گردشگران برخوردار باشند. پارکهای تفریحی، پیستهای اسکی، پیستهای اتومبیلرانی و موتورسواری، کمپها و حتی مراکز خرید را میتوان در زمره این جاذبههای انسانساخت قرار داد. با این وجود، همانند گردشگری فرهنگی، تاریخی و طبیعت، در توسعه این بخش نیز در کشور کاستیهای زیادی دیده میشود که نیازمند سرمایهگذاری وسیعی در این حوزه است. بنابر گزارش مکنزی، گردشگری تنها 2.3درصد تولید ناخالص داخلی را تشکیل میدهد و 1.8درصد از اشتغال کشور مستقیما برپایه گردشگری است؛ ارقامی تقریبا نصف کشوری نظیر مصر با ششدرصد سهم GDP و پنجدرصد اشتغال مستقیم در این حوزه است.
گزارش اخیر مکنزی، درباره فرصتهای رشد ایران، گردشگری را یکی از صنایع قابل رقابت ایران در سطح جهانی دانسته و به فرصت تأسیس 500 هتل در ایران اشاره دارد. بر اساس این گزارش با توجه به نرخ بالای پسانداز، پتانسیل تأمین قسمت عظیمی از این سرمایهگذاری به صورت داخلی وجود دارد؛ هرچند دستیابی به این مهم نیازمند تحول در حوزه بازارهای مالی در ایران است تا بتوان منابع مالی عمومی را به سمت پروژههای مختلف هدایت کرد.
بنگاهها بهطور کلی برای تجهیز سرمایه با دو انتخاب متفاوت روبهرو هستند که هریک بهگونهای ساختار مالی شرکت را دستخوش تغییر میکنند: اول، انتشار اوراق بدهي و پذيرش تعهد بازپرداخت اصل و بهره كه الزام قانوني دارد و دوم، انتشار اوراق مالكانه (اوراق سهام) كه به معني جذب سرمايه به قيمت سپردن بخشي از مالكيت شركت به سرمايهگذاران جديد است.
پروژههای گردشگری خصوصیاتی دارند که انواع تأمین مالی را برایشان ناممکن میکند؛ از جمله مهمترین آنها دیربازدهبودن پروژهها و همچنین غیرقابلفروشبودن داراییهای حاصل از پروژههاست؛ به این معنی که مثلا اتاقهای ساختهشده یک هتل قابلفروش نیستند یا تجهیزات ساختهشده برای یک پارک تفریحی خریداری ندارند و درآمدشان تنها از طریق استفاده از خدمات آنهاست. پروژههای گردشگری گاه در مکانهایی اجرا میشوند که امکان واگذاری مالکیت آنها به بخش خصوصی یا عموم وجود ندارد. این موضوعات سبب میشود روشهای تأمین مالی زیر برای پروژههای گردشگری توصیه شود.
ساخت، بهرهبرداری، اجاره و انتقال
در این روش سرمایهگذاران با انعقاد قراردادهایی به احداث پروژهای اقدام میکنند و سپس از محل بهرهبرداری کامل یا در ازای پرداخت اجاره در مدت بهرهبرداری، اصل و سود مورد انتظارشان از پروژه را برداشت و درنهایت آن را واگذار میکنند. این روش در پروژههایی، نظیر بوتیک هتلها یا هتلهای سنتی برای بازسازی و مرمت اماکن تاریخی، بهکار گرفته شدهاند.
مالکیت زمانی
یکی از روشهایی که بهطور سنتی برای جلب مشارکت عمومی در پروژههای گردشگری وجود دارد، استفاده از مالکیت زمانی است. مالکیت زمانی یا زمانبندیشده، اصطلاح رایج و مرسومی در ادبیات حقوقی ایران نیست، بلکه نوعی اصطلاح جدید اروپایی- آمریکایی است به معنای موقت و متناوب (یا مالکیت نوبتی) افراد از یک مال معین برای مدت معین یا نامعین. موضوع مالکیت زمانی ممکن است که ملک (اعم از ویلا، آپارتمان و سوییت) یا هر نوع مال مادی دیگر (نظیر رایانه، قایقهای تفریحی، اتوبوس و هواپیما) باشد. شاید مفهوم عمیقتر مالکیت زمانی را بتوان با این جمله بیان کرد که در این روش عدهای از مردم، مالی را به طور مشترک (هر کدام برای مدت معین و خاصی از زمان، به طور قطعی یا شناور) میخرند تا با حالت مالکانه در زمان تعیینشده، از مال مشترک استفاده اختصاصی کنند. روش مدرنتر مشابه با این روش، استفاده از صکوک منفعت است که این حق در قالب اوراق بهادار تعریف و قابلمعامله میشود.
صکوک(اوراق منفعت)
اوراق منفعت سند مالی بهاداری است، بیانگر مالکیت دارنده آن بر مقدار معین خدمات یا منافع آینده از یک دارایی بادوام که در ازای پرداخت مبلغ معینی به وی منتقل شده است؛ مانند گواهی حق اقامت در هتل معین برای روز معین، حق استفاده از خدمات آموزشی دانشگاه برای ترم یا سال معین و حق استفاده از یک ساعت پرواز برای مقصد معین. بهاینترتیب، با واگذاری منافع یا خدمات آتی داراییهای بادوام موجود در صنعت گردشگری میتوان به جذب سرمایه برای استمرار فعالیتها یا توسعه و انجام سرمایهگذاری در حوزه گردشگری پرداخت.
اوراق سفارش ساخت (صکوک استصناع)
صکوک استصناع، اسناد و گواهیهای دارای ارزش یکسان هستند و برای تجمیع وجوه لازم جهت ساخت کالایی استفاده میشوند که تحتتملک دارنده صکوک است. ناشر صکوک استصناع، تولیدکننده کالاست. پذیرهنویس آن، خریداران کالای مورد نظر و وجوه جمعآوریشده، هزینه ساخت کالاست. از این روش میتوان برای ساخت پروژههای گردشگری بهره گرفت.
اوراق مرابحه
اوراق مرابحه اوراق بهادار بانام، قابلنقلوانتقال و نشاندهنده مالکیت مشاع دارنده آن در دارایی مالی (طلب) است که براساس قرارداد مرابحه حاصل شده است. قرارداد مرابحه فروش دارایی به بیش از قیمت خرید آن با ذکر میزان سود و مبلغ پرداختی بابت خرید است. از این اوراق میتوان برای خرید تجهیزات موردنیاز پروژههای گردشگری استفاده کرد.
اوراق اجاره
صکوک اجاره اوراق بهاداری است که دارنده آن به صورت مشاع، مالک بخشی از دارایی است که منافع آن براساس قرارداد اجاره به مصرفکننده یا بانی واگذار شده است. در صکوک اجاره حق استفاده از منافع دارایی یا مجموعهای از داراییها، در برابر اجاره بها از مالک به شخص دیگری منتقل میشود. مدت قرارداد اجاره مشخص است و میتوان اجارهبها را در ابتدای دوره، انتهای دوره، با سررسیدهای ماهانه، فصلی یا سالانه پرداخت کرد. از آنجا که صکوک اجاره اوراق بهاداری است که بیانگر مالکیت مشاع فرد است، میتوان آن را در بازار ثانویه و به قیمتی که به وسیله عاملهای بازار تعیین میشود، معامله کرد.
این اوراق را میتوان برای واگذاری مالکیت مشاع تمام یا بخشی از پروژههای گردشگری به عموم استفاده کرد و از محل درآمد حاصل از آن به پرداخت اجاره به صاحبان اوراق یا بازخرید مجدد آن بخش از پروژه در موعدی مشخص اقدام کرد.
تشکیل شرکتهای سهامی عام
با تشکیل شرکتهای سهامی عام در حوزه گردشگری و عرضه سهام این شرکتها نیز میتوان به تجهیز منابع برای پیشبرد پروژههای گردشگری پرداخت که شاید معروفترین و شناختهشدهترین روش برای جلب مشارکت عمومی باشد.
تشکیل صندوق پروژه و صندوقهای زمین و ساختمان
صندوقهای پروژه، صندوقهاییاند که از جمعآوری سرمایههای کوچک اشخاص حقیقی، به منظور سرمایهگذاری در پروژههای بزرگ، ایجاد میشوند. در این صندوقها، منابع مالی جمعشده با نگاهی بلندمدت، در داراییهای واقعی سرمایهگذاری میشود و به جمعآوری سرمایه از عموم و تخصیص آن به سرمایهگذاری در ساخت و تکمیل پروژه معین اشارهشده در اساسنامه صندوق میپردازد. در حالت خاص، این پروژهها میتوانند پروژههای ساختمانی باشند.
تعریف پروژههای گردشگری در این قالب میتواند به تجهیز منابع در دوره ساخت آن بپردازد. با توجه به محدودبودن عمر این صندوقها، کنار خصوصیت ذکرشده درباره غیرقابلفروشبودن محصولات ایندست پروژهها، در ادامه تشکیل آنها، باید برای تبدیل پروژه به یک شرکت سهامیعام یا تشکیل صندوقهایی با عمر نامحدود برای بهرهبرداری (یا ساخت و بهرهبرداری) اقدام کرد. روشهای فوق میتوانند با استفاده از قابلیتهای بازار سرمایه در جهت تجهیز منابع خرد و کاهش دغدغههای مربوط به نقدشوندگی سرمایهگذاریها، محل مناسبی برای تأمین سرمایه لازم در حوزه گردشگری و توسعه این صنعت در کشور باشند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.