|

نسبت امنیت و رونق گردشگری

گردشگری بسیار ترسوست!

سیدمحمد بهشتی‌شیرازی.عضو شورای‌عالی میراث فرهنگی و گردشگری

گردشگری با امنیت نسبت وثیقی دارد. همگان اذعان دارند که این حوزه، ازجمله رویدادهایی است که نسبت به امنیت بسیار حساس است و ای‌بسا که بتوان گفت «گردشگری بسیار ترسو است!»؛ یعنی کوچک‌ترین اختلالی در امنیت می‌تواند سبب شود که نخستین قربانی آن گردشگری باشد. یکی از مصادیق بارز این موضوع، اوضاع اخیر ترکیه است. ترکیه در زمره کشورهایی بود که بیشترین درآمد را از راه گردشگری داشت و یکی از مقاصد مورد علاقه انواع گردشگران بود؛ درحالی‌که پس از اقدامات تروریستی‌ در چند شهر ترکیه، سفر به آنجا لغو و حجم ورود گردشگر به آن افول کرد. پس به نظر می‌رسد برای اینکه در جایی گردشگری رونق داشته باشد، برقراری امنیت در زمره شروط اولیه است؛ اما برقراری امنیت به چه معنایی است؟ آیا کشورهایی که گردشگری در آنها رونق دارد به گردشگران ضمانت داده‌اند در آنجا هیچ مشکلی برایشان پدید نخواهد آمد؟ آیا در امن‌ترین کشورها تضمینی هست که جان و مال یکایک گردشگران در امان باشد؟ بی‌شک چنین نیست. بارها شنیده‌ایم که گردشگران در جنوب ایتالیا و یونان و اسپانیا مورد دستبرد قرار گرفته و به‌ویژه اخیرا در فرانسه مواردی بوده که جانشان به خطر افتاده؛ ولی هنوز کسی این نقاط را در زمره مکان‌های ناامنِ گردشگری به حساب نمی‌آورد.
با وجود ناامنی در برخی کشورها، گردشگران نسبت به آنجا احساس نبودِ‌ امنیت ندارند و همین موضوع سبب می‌شود تا بدان‌جا بروند و بر‌عکس، بسیارند مواردی که امنیت در آنها برقرار است؛ ولی مردم نسبت به آن احساس ناامنی دارند و همین موضوع، مانعی برای سفر می‌شود. یکی از موضوعات جالب، تغییر در تصوری است که گردشگران خارجی پس از حضور در ایران پیدا می‌کنند. بیشتر آنها پیش از ورود به ایران معمولا در هاله‌ای از نبودِ ‌اطمینان و احساس ناامنی به سر می‌برند؛ اما با دیدن کشورمان و درک میهمان‌نوازی ایرانیان، این احساس جایش را به رضایت‌ خاطر و اطمینان می‌دهد؛ به‌گونه‌ای‌که معمولا در بازگشت، مسافرتِ به ایران را به غالب اطرافیان خود پیشنهاد می‌دهند. این نشان می‌دهد که عمده احساس ناامنی بر اثر شناخت نادرست و دوری است و به محض ملاقات، این سوءتفاهم خودبه‌خود از بین می‌رود. «احساس ناامنی» در نتیجه نشناختن، منحصر به کشورهای بیگانه‌ یا دور نیست. ایرانیان گاه نسبت به برخی مناطقِ ایران ازجمله کردستان یا بلوچستان نیز احساس ناامنی دارند و این به سبب دورافتادگی و سوء‌برداشت ناشی از آن است. ای‌بسا موضوعاتی که تهدید آنها مسجل است؛ ولی نسبت به آن احساس ناامنی نداریم؛ برای مثال بنا بر آمار، جاده‌های ایران در زمره ناامن‌ترین جاده‌ها به لحاظ تلفات جانی است؛ بااین‌حال ایرانیان از سفررفتن منصرف نمی‌شوند و این یعنی آنان نسبت به جاده‌ها «احساس عدم‌امنیت» ندارند.
شواهد بالا حکایت دارد که گردشگری بیش از «امنیت» با «احساس امنیت» سروکار دارد و این دو مقوله را باید از هم بازشناخت. برخی نقاط «امن» است و نسبت به آن «احساس امنیت» نیز وجود دارد. برخی دیگر «امن» است ولی مشمول «احساس ناامنی» شده؛ نقاطی هم «ناامن» است و هم «احساس ناامنی» نسبت به آن وجود دارد و در نهایت برخی دیگر «ناامن» اما همراه با «احساس امنیت» است. در مقوله گردشگری آن‌چنان‌که احساس امنیت مؤثر است، خود امنیت چنین نیست.
نبودِ شناخت، جایی را در تاریکی فرو می‌برد و همه آنچه در آن هست را تهدید‌آمیز جلوه می‌دهد؛ یعنی آن را تبدیل به «نقطه دورافتاده» می‌کند و این موضوع همراه با احساس ناامنی است. دورافتادگی به معنای بُعد مسافت نیست؛ بلکه دورافتاده جایی است که از اذهان فاصله گرفته باشد. سرزمین ما مدت‌ها در منظر جهانی، مبتلای به «احساس عدم امنیت» بود و این احساس ناشی از دورافتادگی. ایران به دلایل مختلف مدت‌ها از اذهان جهانی دور افتاده بود و این موضوع باعث می‌شد گردشگران در انتخاب ایران به عنوان مقصد گردشگری تردید کنند؛ اما چگونه می‌توان این احساس نبودِ ‌امنیت را از بین برد؟
برای تحقق امنیت، راه‌های متعین و ملموسی وجود دارد. دستگاه‌های امنیتی و انتظامی متضمن ایجاد امنیت‌اند؛ درحالی‌که راه‌های ایجاد «احساس امنیت» تا به این اندازه عیان و سهل‌الوصول نیست؛ مثلا در جایی که تعداد زیادی ماشین پلیس در رفت‌وآمد است، ممکن است «امنیت» برقرار باشد؛ ولی اشخاص «احساس امنیت» ندارند. مؤلفه‌های مختلفی در ایجاد این حس در مقیاس‌های مختلف دخیل‌اند؛ مثلا پس از توافق بین ایران و کشورهای ۵+۱ دیدیم که چطور گردشگران خارجی به ایران رغبت بسیار نشان دادند. در واقع پس از برجام در امنیت کشورمان تغییری ایجاد نشد؛ اما تصویر ایران تا حد بسیاری از تاریکی بیرون آمد. رونق گردشگری، به‌ویژه گردشگری فرهنگی، می‌تواند این روشنایی را بیشتر و بیشتر کند و در فضای روشن، حتی اگر ناامنی‌ هم روی دهد، نمی‌تواند «احساس امنیت» را خدشه‌دار کند.
هر قدر که دستگاه‌های امنیتی و نظارتی و انتظامی مسئول ایجاد امنیت هستند، احساس امنیت منوط به حضور گردشگر و رفت‌وآمد و همکاری بدنه جامعه است؛ چراکه گردشگرانی که ایران را ترک می‌کنند در کشورهای‌شان این احساس ناامنی را از بین می‌‌برند و بر رونق گردشگری ما می‌افزایند و رونق گردشگری که همگان در منافع حاصل از آن شریک هستند، سبب می‌شود بدنه جامعه دست‌اندرکار ایجاد امنیت ‌شوند؛ نه‌فقط دستگاه‌های امنیتی و انتظامی. به‌این‌ترتیب ارزان‌ترین، مطمئن‌ترین و سریع‌ترین کاری که می‌توانیم برای تقویت «احساس امنیت» انجام دهیم، همان رونق گردشگری است.

گردشگری با امنیت نسبت وثیقی دارد. همگان اذعان دارند که این حوزه، ازجمله رویدادهایی است که نسبت به امنیت بسیار حساس است و ای‌بسا که بتوان گفت «گردشگری بسیار ترسو است!»؛ یعنی کوچک‌ترین اختلالی در امنیت می‌تواند سبب شود که نخستین قربانی آن گردشگری باشد. یکی از مصادیق بارز این موضوع، اوضاع اخیر ترکیه است. ترکیه در زمره کشورهایی بود که بیشترین درآمد را از راه گردشگری داشت و یکی از مقاصد مورد علاقه انواع گردشگران بود؛ درحالی‌که پس از اقدامات تروریستی‌ در چند شهر ترکیه، سفر به آنجا لغو و حجم ورود گردشگر به آن افول کرد. پس به نظر می‌رسد برای اینکه در جایی گردشگری رونق داشته باشد، برقراری امنیت در زمره شروط اولیه است؛ اما برقراری امنیت به چه معنایی است؟ آیا کشورهایی که گردشگری در آنها رونق دارد به گردشگران ضمانت داده‌اند در آنجا هیچ مشکلی برایشان پدید نخواهد آمد؟ آیا در امن‌ترین کشورها تضمینی هست که جان و مال یکایک گردشگران در امان باشد؟ بی‌شک چنین نیست. بارها شنیده‌ایم که گردشگران در جنوب ایتالیا و یونان و اسپانیا مورد دستبرد قرار گرفته و به‌ویژه اخیرا در فرانسه مواردی بوده که جانشان به خطر افتاده؛ ولی هنوز کسی این نقاط را در زمره مکان‌های ناامنِ گردشگری به حساب نمی‌آورد.
با وجود ناامنی در برخی کشورها، گردشگران نسبت به آنجا احساس نبودِ‌ امنیت ندارند و همین موضوع سبب می‌شود تا بدان‌جا بروند و بر‌عکس، بسیارند مواردی که امنیت در آنها برقرار است؛ ولی مردم نسبت به آن احساس ناامنی دارند و همین موضوع، مانعی برای سفر می‌شود. یکی از موضوعات جالب، تغییر در تصوری است که گردشگران خارجی پس از حضور در ایران پیدا می‌کنند. بیشتر آنها پیش از ورود به ایران معمولا در هاله‌ای از نبودِ ‌اطمینان و احساس ناامنی به سر می‌برند؛ اما با دیدن کشورمان و درک میهمان‌نوازی ایرانیان، این احساس جایش را به رضایت‌ خاطر و اطمینان می‌دهد؛ به‌گونه‌ای‌که معمولا در بازگشت، مسافرتِ به ایران را به غالب اطرافیان خود پیشنهاد می‌دهند. این نشان می‌دهد که عمده احساس ناامنی بر اثر شناخت نادرست و دوری است و به محض ملاقات، این سوءتفاهم خودبه‌خود از بین می‌رود. «احساس ناامنی» در نتیجه نشناختن، منحصر به کشورهای بیگانه‌ یا دور نیست. ایرانیان گاه نسبت به برخی مناطقِ ایران ازجمله کردستان یا بلوچستان نیز احساس ناامنی دارند و این به سبب دورافتادگی و سوء‌برداشت ناشی از آن است. ای‌بسا موضوعاتی که تهدید آنها مسجل است؛ ولی نسبت به آن احساس ناامنی نداریم؛ برای مثال بنا بر آمار، جاده‌های ایران در زمره ناامن‌ترین جاده‌ها به لحاظ تلفات جانی است؛ بااین‌حال ایرانیان از سفررفتن منصرف نمی‌شوند و این یعنی آنان نسبت به جاده‌ها «احساس عدم‌امنیت» ندارند.
شواهد بالا حکایت دارد که گردشگری بیش از «امنیت» با «احساس امنیت» سروکار دارد و این دو مقوله را باید از هم بازشناخت. برخی نقاط «امن» است و نسبت به آن «احساس امنیت» نیز وجود دارد. برخی دیگر «امن» است ولی مشمول «احساس ناامنی» شده؛ نقاطی هم «ناامن» است و هم «احساس ناامنی» نسبت به آن وجود دارد و در نهایت برخی دیگر «ناامن» اما همراه با «احساس امنیت» است. در مقوله گردشگری آن‌چنان‌که احساس امنیت مؤثر است، خود امنیت چنین نیست.
نبودِ شناخت، جایی را در تاریکی فرو می‌برد و همه آنچه در آن هست را تهدید‌آمیز جلوه می‌دهد؛ یعنی آن را تبدیل به «نقطه دورافتاده» می‌کند و این موضوع همراه با احساس ناامنی است. دورافتادگی به معنای بُعد مسافت نیست؛ بلکه دورافتاده جایی است که از اذهان فاصله گرفته باشد. سرزمین ما مدت‌ها در منظر جهانی، مبتلای به «احساس عدم امنیت» بود و این احساس ناشی از دورافتادگی. ایران به دلایل مختلف مدت‌ها از اذهان جهانی دور افتاده بود و این موضوع باعث می‌شد گردشگران در انتخاب ایران به عنوان مقصد گردشگری تردید کنند؛ اما چگونه می‌توان این احساس نبودِ ‌امنیت را از بین برد؟
برای تحقق امنیت، راه‌های متعین و ملموسی وجود دارد. دستگاه‌های امنیتی و انتظامی متضمن ایجاد امنیت‌اند؛ درحالی‌که راه‌های ایجاد «احساس امنیت» تا به این اندازه عیان و سهل‌الوصول نیست؛ مثلا در جایی که تعداد زیادی ماشین پلیس در رفت‌وآمد است، ممکن است «امنیت» برقرار باشد؛ ولی اشخاص «احساس امنیت» ندارند. مؤلفه‌های مختلفی در ایجاد این حس در مقیاس‌های مختلف دخیل‌اند؛ مثلا پس از توافق بین ایران و کشورهای ۵+۱ دیدیم که چطور گردشگران خارجی به ایران رغبت بسیار نشان دادند. در واقع پس از برجام در امنیت کشورمان تغییری ایجاد نشد؛ اما تصویر ایران تا حد بسیاری از تاریکی بیرون آمد. رونق گردشگری، به‌ویژه گردشگری فرهنگی، می‌تواند این روشنایی را بیشتر و بیشتر کند و در فضای روشن، حتی اگر ناامنی‌ هم روی دهد، نمی‌تواند «احساس امنیت» را خدشه‌دار کند.
هر قدر که دستگاه‌های امنیتی و نظارتی و انتظامی مسئول ایجاد امنیت هستند، احساس امنیت منوط به حضور گردشگر و رفت‌وآمد و همکاری بدنه جامعه است؛ چراکه گردشگرانی که ایران را ترک می‌کنند در کشورهای‌شان این احساس ناامنی را از بین می‌‌برند و بر رونق گردشگری ما می‌افزایند و رونق گردشگری که همگان در منافع حاصل از آن شریک هستند، سبب می‌شود بدنه جامعه دست‌اندرکار ایجاد امنیت ‌شوند؛ نه‌فقط دستگاه‌های امنیتی و انتظامی. به‌این‌ترتیب ارزان‌ترین، مطمئن‌ترین و سریع‌ترین کاری که می‌توانیم برای تقویت «احساس امنیت» انجام دهیم، همان رونق گردشگری است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.