نگاهی به مشکلات معلولین
یادگار مجیدی
باید دریابیم که معلولیت بر اساس چه علوم و گفتمان هایی به اینجا انجامید که معلولان در حصر و محدودیت اجتماعی و اقتصادی و سیاسی قرار بگیرند.
برای این جستار باید از الگوهایی شروع کنیم که معلولیت را تحت مطالعه و یاری قرار داده اند.
چند نمونه از این الگوها را میتوان نام برد.
معلولیت در چند الگو تفسیر شده است و هر یک از این الگوها پیامدهایی برای معلولان داشته است از اخراج در اجتماع تا دستیابی به کرامت شهروندی و بهره مندی از حقوق مدنی
1-الگوی پزشکی
الگوی پزشکی معلولیت را نوعی بیماری یا نقص می بیند که باید با مداخله پزشکان درمان شود این مهمترین چیزی است که باید به ان دقت کرد.
پزشکی می خواهد اعضای ناقص را اصلاح کند پزشکی همواره ابزار قدرت بوده است .
دیدگاه پزشکی معلولان را به جایگاه انفعالی می کشاند.
انها را به مشاهده و معاینه می گذارد و به انها القاء می کند که چیزی در انها ناقص است و بنابراین بر همین اساس دیدگاه طبیبانه است که فرهنگ هم معنای انسانیت را صرفا در بدن سالم می بیند سیاستها و تقسیم کار و بناها بر اساس توانائی و نیازهای بدن های سالم طراحی می شوند و جمع کثیری از مردم در خانه حبس می شوند .
دیدگاه پزشکی دچار این ضعف است که بر درمان متمرکز است و تحت ان اگر کسی درمان نشود از جامعه منزوی می شود زیرا پزشکی برترمیم بدن تمرکز می کند و نه ترمیم خیابان و ساختمان و قوانین.
2-الگوی دینی اخلاقی و خیراتی
پیش از پیدایش علم پزشکی و علوم عصب شناسی تصور می شد که خدا وقتی از مردم ناراضی می باشد و مردم کفران نعمت و عصیان و بی تعهدی کنند به درد و معلولیت دچار می شوند.
مردم تصور می کردند که فلج شدن کودکشان و تولد فرزندان معلول حاصل گناهان آنها ست به این طریق بود که والدین دچار احساس تقصیر و شرم می شدند زیرا همسایه و خویشاوندان انها هم تصور می کردند این افراد تاوان گناه و تقصیراتی را پس می دهند به این طریق بود که فرهنگ شکل می گرفت که افسانه و اسطوره را به جای کارکردهای بیولوژی بر مردم حاکم می کرد.
در سایه این افسانه معلولان نیز دچار شرم و حس تقصیر می شدند که از گناهانی که خودشان هم نم دانستند چیست به دنیا امده اند .
گاهی حتی دامنه شرم به کل خانواده سرایت می کند و همین باعث می شد مردم عضو معلول را از انظار عمومی پنهان کنند و مانع مدرسه رفتن و حضور در اجتماع آنها شوند و نگذاشته نقش معناداری در جامعه داشته باشند این دید سبب نفرت از خویش و طرد اجتماع شده.
3-الگوی اجتماعی
بر اساس این دیدگاه معلولیت مخلوق اجتماع و نهادها و سازمان ها و معماری ها و خیابان ها و قوانین است جامعه به گونه ای تکوین و تشکیل یافته است که سه نوع زمینه از جمله (نگرش-محیط-حقوق) را برای بی عدالتی در باره معلولین فراهم می کند.
نگرش: به واسطه نگرش مردم به معلولیت , معلولان تحت انواع بد زبانیها قرار می گیرند و منزوی می شوند.
به عنوان مثال : حتی نویسندگان هم انها را در بیان استعارات و تشبیهاتی که تحقییر کننده است توصیف می کنند.
محیط:جامعه محیط را به گونه ای شکل می دهد که گویی انسان های معلول حق ورود ندارند.
به عنوان مثال: به پارکهای سراسر کشور نگاهی بیندازیم اگر دقت کنیم به گونه ای هستند که حق مدنی معلولان را برای استفاده از این فضاهای عمومی سلب کرده اند.
حقوقی:به واسطه تاثیر از باورهای فرهنگی درباره معلولیت به منزله ضعف و ناتوانی'قوانین استخدامی ,شهرسازی و ....... بر این محور سازمان می یابند که معلولان از دسترسی به حقوق مدنی و اجتماعی محروم می شوند .
به عنوان مثال: قوانین استخدامی ممکن است حقوق مدنی را زیر پا بگذارد و معلولان را به واسطه معلولیت انها و تصور اینکه توانائی کار ندارند از استخدام منع کنند.
حاصل دیدگاه اجتماعی این است که معلولان سازمان می یابند و این مفهوم را برجسته می کنند که معضل در جامعه و ساختارهاست نه معلولان.
موانع خیابانها,استخدام و دیدگاه های مردم عملا منشا محدودیت معلولان هستند.
معلولان باید در تعیین ,شناسایی و راه حل مشکلات خودشان در همه امور دخالت داشته باشند معلولان طبق این دیدگاه , تن به موقعیت مصرف کنندگی و دریافت کنندگی نمی دهند بلکه باید در چرخه تولید دخالت و مشارکت داشته باشند.
باید دریابیم که معلولیت بر اساس چه علوم و گفتمان هایی به اینجا انجامید که معلولان در حصر و محدودیت اجتماعی و اقتصادی و سیاسی قرار بگیرند.
برای این جستار باید از الگوهایی شروع کنیم که معلولیت را تحت مطالعه و یاری قرار داده اند.
چند نمونه از این الگوها را میتوان نام برد.
معلولیت در چند الگو تفسیر شده است و هر یک از این الگوها پیامدهایی برای معلولان داشته است از اخراج در اجتماع تا دستیابی به کرامت شهروندی و بهره مندی از حقوق مدنی
1-الگوی پزشکی
الگوی پزشکی معلولیت را نوعی بیماری یا نقص می بیند که باید با مداخله پزشکان درمان شود این مهمترین چیزی است که باید به ان دقت کرد.
پزشکی می خواهد اعضای ناقص را اصلاح کند پزشکی همواره ابزار قدرت بوده است .
دیدگاه پزشکی معلولان را به جایگاه انفعالی می کشاند.
انها را به مشاهده و معاینه می گذارد و به انها القاء می کند که چیزی در انها ناقص است و بنابراین بر همین اساس دیدگاه طبیبانه است که فرهنگ هم معنای انسانیت را صرفا در بدن سالم می بیند سیاستها و تقسیم کار و بناها بر اساس توانائی و نیازهای بدن های سالم طراحی می شوند و جمع کثیری از مردم در خانه حبس می شوند .
دیدگاه پزشکی دچار این ضعف است که بر درمان متمرکز است و تحت ان اگر کسی درمان نشود از جامعه منزوی می شود زیرا پزشکی برترمیم بدن تمرکز می کند و نه ترمیم خیابان و ساختمان و قوانین.
2-الگوی دینی اخلاقی و خیراتی
پیش از پیدایش علم پزشکی و علوم عصب شناسی تصور می شد که خدا وقتی از مردم ناراضی می باشد و مردم کفران نعمت و عصیان و بی تعهدی کنند به درد و معلولیت دچار می شوند.
مردم تصور می کردند که فلج شدن کودکشان و تولد فرزندان معلول حاصل گناهان آنها ست به این طریق بود که والدین دچار احساس تقصیر و شرم می شدند زیرا همسایه و خویشاوندان انها هم تصور می کردند این افراد تاوان گناه و تقصیراتی را پس می دهند به این طریق بود که فرهنگ شکل می گرفت که افسانه و اسطوره را به جای کارکردهای بیولوژی بر مردم حاکم می کرد.
در سایه این افسانه معلولان نیز دچار شرم و حس تقصیر می شدند که از گناهانی که خودشان هم نم دانستند چیست به دنیا امده اند .
گاهی حتی دامنه شرم به کل خانواده سرایت می کند و همین باعث می شد مردم عضو معلول را از انظار عمومی پنهان کنند و مانع مدرسه رفتن و حضور در اجتماع آنها شوند و نگذاشته نقش معناداری در جامعه داشته باشند این دید سبب نفرت از خویش و طرد اجتماع شده.
3-الگوی اجتماعی
بر اساس این دیدگاه معلولیت مخلوق اجتماع و نهادها و سازمان ها و معماری ها و خیابان ها و قوانین است جامعه به گونه ای تکوین و تشکیل یافته است که سه نوع زمینه از جمله (نگرش-محیط-حقوق) را برای بی عدالتی در باره معلولین فراهم می کند.
نگرش: به واسطه نگرش مردم به معلولیت , معلولان تحت انواع بد زبانیها قرار می گیرند و منزوی می شوند.
به عنوان مثال : حتی نویسندگان هم انها را در بیان استعارات و تشبیهاتی که تحقییر کننده است توصیف می کنند.
محیط:جامعه محیط را به گونه ای شکل می دهد که گویی انسان های معلول حق ورود ندارند.
به عنوان مثال: به پارکهای سراسر کشور نگاهی بیندازیم اگر دقت کنیم به گونه ای هستند که حق مدنی معلولان را برای استفاده از این فضاهای عمومی سلب کرده اند.
حقوقی:به واسطه تاثیر از باورهای فرهنگی درباره معلولیت به منزله ضعف و ناتوانی'قوانین استخدامی ,شهرسازی و ....... بر این محور سازمان می یابند که معلولان از دسترسی به حقوق مدنی و اجتماعی محروم می شوند .
به عنوان مثال: قوانین استخدامی ممکن است حقوق مدنی را زیر پا بگذارد و معلولان را به واسطه معلولیت انها و تصور اینکه توانائی کار ندارند از استخدام منع کنند.
حاصل دیدگاه اجتماعی این است که معلولان سازمان می یابند و این مفهوم را برجسته می کنند که معضل در جامعه و ساختارهاست نه معلولان.
موانع خیابانها,استخدام و دیدگاه های مردم عملا منشا محدودیت معلولان هستند.
معلولان باید در تعیین ,شناسایی و راه حل مشکلات خودشان در همه امور دخالت داشته باشند معلولان طبق این دیدگاه , تن به موقعیت مصرف کنندگی و دریافت کنندگی نمی دهند بلکه باید در چرخه تولید دخالت و مشارکت داشته باشند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.