|

جنگ واقعیت است!

گیتی صفرزاده. سردبیر ماهنامه گل‌آقا

چه جزء گروهی باشیم که جنگ را به معنای دفاع از آرمان و ملیت و آزادی به حساب می‌آورند و چه جزء دسته‌ای که تمام هم‌و‌غمشان را مصروف رسیدن به صلح جهانی کرده‌اند، واقعیت زندگی بشری این است که جنگ به دیرپایی نیازهای اولیه انسان همراه او بوده است. از همان زمان که نیاکانمان برای به‌دست‌آوردن یک شکار یا جای خواب مناسب با سنگ چخماق از خجالت برادران و خواهران اولیه‌شان درآمده‌اند تا بعدها که چریک‌های جنگ‌های پارتیزانی توانستند محبوب بسیاری از قلوب شوند و امروز که مافیای رسانه‌ها در جهان تعیین می‌کند کدام جنگ‌ها چقدر، چطور و با چه پوششی در جهان منعکس شوند، با این واقعیت مواجهیم که جنگ از زندگی انسان جدا نبوده و حذف نشده است. شاید توجه به این مسئله با وجود مهیب‌بودن، برخورد صادقانه‌تری باشد.
البته در طول تاریخ بشری پژوهشگران و جامعه‌شناسان و روان‌شناسان بی‌کار ننشسته‌اند و دلایل متعددی برای بروز جنگ کشف کرده‌اند؛ از تمایل به خشونت در وجود انسان تا نیاز به حفاظت از باورها و امنیت و میل به رقابت و برتری‌جویی. هرچه هست، تمام این دلایل که نشانه‌های قابل‌توجهی هم برای درستی خود دارند، هنوز موفق به اصلاح و درمان این ماجرا نشده‌اند. مثل بسیاری از مسائل انسانی، به نظر می‌آید کشف علت به معنی پیدا‌کردن راه‌حل نیست!
شاید اگر با خودمان صادق باشیم، ببینیم بسیاری از نشانه‌های اولیه جنگ و ستیز در درون خودمان هم وجود دارد. خوب است درست همان وقتی که در حال ابراز تأسف برای سردمداران نهادهای بشری و سران حکومت‌های جهان به‌دلیل به‌راه‌انداختن جنگ در جهت منفعت‌طلبی هستیم، یادمان بیاید روز قبل به‌دلیل یک جای پارک چطور نزدیک بود راننده خودرو مقابل را له‌ولورده کنیم یا برای شیرفهم‌کردن کسی که بدون نوبت وارد صف شده یا کیسه زباله‌اش را دم در خانه ما گذاشته، به خشونت کلامی متوصل شدیم که بعید نبود به خشونت فیزیکی هم بینجامد. حالا حساب کنید اگر قرار باشد پای منافع بزرگ‌تر مثل نفت و گاز و حقوق کلان‌تر مثل آب و خاک به میان بیاید، رفتارهای سردمداران و حکومت‌ها در راه‌اندازی جنگ و ستیز چندان هم دور از انتظار نیست.
با وجود این و با توجه به این امر که همگی با هر نژاد و مذهب و تفکری، نشانه رشد و تعالی بشر را رسیدن به سطحی از اخلاقیات می‌دانیم که در آن حداقل به باور، خانواده و متعلقات خود توجه کنیم، شاید بهتر این باشد بگوییم گور پدر علت جنگ، بیایید قربانیان جنگ را به حداقل برسانیم.
ناگفته پیداست قربانی جنگ چه آن کودک سوریه‌ای باشد که کمتر از یک‌ساعت عکسش در همه جهان منتشر شد، چه آن دختر فرانسوی که در حمله نیس فرانسه زیر کامیون رفت و چه بازماندگان حمله شیمیایی حلبچه، هیچ‌کدام در به‌پاکردن آن جنگ و درگیری دخیل نبودند اما در تبعاتش سهیم شدند. آنچه درباره واقعیت جنگ بیش از همه ما را آزار می‌دهد، دلایل پیدایش جنگ یا حتی وضعیت طرفین درگیر که هرکدام به دلیلی به این میدان کشیده شده‌اند، نیست. دهشتناکی جنگ بیشتر به‌دلیل دیدن افرادی است که بی‌دلیل و بی‌قوه اختیار، قربانی جنگ می‌شوند. این قربانی‌ها لازم نیست حتما آسیب فیزیکی-جسمی را تجربه کرده باشند؛ پدر و مادری که فرزندشان را در جنگ از دست می‌دهند، افرادی که خانه‌شان ویران می‌شود و حتی کودکان ما که از صفحه تلویزیون صحنه‌های خشونت‌بار این رخدادها را می‌بینند، از قربانیان جنگ هستند؛ تصاویر و تجربیاتی که گاه تا پایان عمر از ذهن محو نخواهند شد.
بی‌آنکه قصد دفاع از جنگ یا مذموم‌دانستن آن را داشته باشیم، بیاییم و به انسانی‌ترین و حداقل‌ترین کاری که دراین‌میان از عهده‌مان برمی‌آید توجه کنیم؛ کاهش قربانیان جنگ. شرافت نجیب‌زادگانی را داشته باشیم که هر دلیلی برای دوئل خود داشتند، حداقل با یک نفر روبه‌رو بودند و با او به مصاف می‌رفتند.
و فراموش نکنیم جنگ در هر شکل و سطحی قربانی دارد، شاید قربانی‌اش کودک ترسیده‌ای باشد که در چهار دیواری خانه‌اش با چشمانی وحشت‌زده به جنگ میان پدر و مادرش چشم دوخته است. شاید توجه به قربانی‌ها، اهمیت‌دادن به دیگری بیش از خود، روزی ما را از کابوس جنگ هم نجات دهد.

چه جزء گروهی باشیم که جنگ را به معنای دفاع از آرمان و ملیت و آزادی به حساب می‌آورند و چه جزء دسته‌ای که تمام هم‌و‌غمشان را مصروف رسیدن به صلح جهانی کرده‌اند، واقعیت زندگی بشری این است که جنگ به دیرپایی نیازهای اولیه انسان همراه او بوده است. از همان زمان که نیاکانمان برای به‌دست‌آوردن یک شکار یا جای خواب مناسب با سنگ چخماق از خجالت برادران و خواهران اولیه‌شان درآمده‌اند تا بعدها که چریک‌های جنگ‌های پارتیزانی توانستند محبوب بسیاری از قلوب شوند و امروز که مافیای رسانه‌ها در جهان تعیین می‌کند کدام جنگ‌ها چقدر، چطور و با چه پوششی در جهان منعکس شوند، با این واقعیت مواجهیم که جنگ از زندگی انسان جدا نبوده و حذف نشده است. شاید توجه به این مسئله با وجود مهیب‌بودن، برخورد صادقانه‌تری باشد.
البته در طول تاریخ بشری پژوهشگران و جامعه‌شناسان و روان‌شناسان بی‌کار ننشسته‌اند و دلایل متعددی برای بروز جنگ کشف کرده‌اند؛ از تمایل به خشونت در وجود انسان تا نیاز به حفاظت از باورها و امنیت و میل به رقابت و برتری‌جویی. هرچه هست، تمام این دلایل که نشانه‌های قابل‌توجهی هم برای درستی خود دارند، هنوز موفق به اصلاح و درمان این ماجرا نشده‌اند. مثل بسیاری از مسائل انسانی، به نظر می‌آید کشف علت به معنی پیدا‌کردن راه‌حل نیست!
شاید اگر با خودمان صادق باشیم، ببینیم بسیاری از نشانه‌های اولیه جنگ و ستیز در درون خودمان هم وجود دارد. خوب است درست همان وقتی که در حال ابراز تأسف برای سردمداران نهادهای بشری و سران حکومت‌های جهان به‌دلیل به‌راه‌انداختن جنگ در جهت منفعت‌طلبی هستیم، یادمان بیاید روز قبل به‌دلیل یک جای پارک چطور نزدیک بود راننده خودرو مقابل را له‌ولورده کنیم یا برای شیرفهم‌کردن کسی که بدون نوبت وارد صف شده یا کیسه زباله‌اش را دم در خانه ما گذاشته، به خشونت کلامی متوصل شدیم که بعید نبود به خشونت فیزیکی هم بینجامد. حالا حساب کنید اگر قرار باشد پای منافع بزرگ‌تر مثل نفت و گاز و حقوق کلان‌تر مثل آب و خاک به میان بیاید، رفتارهای سردمداران و حکومت‌ها در راه‌اندازی جنگ و ستیز چندان هم دور از انتظار نیست.
با وجود این و با توجه به این امر که همگی با هر نژاد و مذهب و تفکری، نشانه رشد و تعالی بشر را رسیدن به سطحی از اخلاقیات می‌دانیم که در آن حداقل به باور، خانواده و متعلقات خود توجه کنیم، شاید بهتر این باشد بگوییم گور پدر علت جنگ، بیایید قربانیان جنگ را به حداقل برسانیم.
ناگفته پیداست قربانی جنگ چه آن کودک سوریه‌ای باشد که کمتر از یک‌ساعت عکسش در همه جهان منتشر شد، چه آن دختر فرانسوی که در حمله نیس فرانسه زیر کامیون رفت و چه بازماندگان حمله شیمیایی حلبچه، هیچ‌کدام در به‌پاکردن آن جنگ و درگیری دخیل نبودند اما در تبعاتش سهیم شدند. آنچه درباره واقعیت جنگ بیش از همه ما را آزار می‌دهد، دلایل پیدایش جنگ یا حتی وضعیت طرفین درگیر که هرکدام به دلیلی به این میدان کشیده شده‌اند، نیست. دهشتناکی جنگ بیشتر به‌دلیل دیدن افرادی است که بی‌دلیل و بی‌قوه اختیار، قربانی جنگ می‌شوند. این قربانی‌ها لازم نیست حتما آسیب فیزیکی-جسمی را تجربه کرده باشند؛ پدر و مادری که فرزندشان را در جنگ از دست می‌دهند، افرادی که خانه‌شان ویران می‌شود و حتی کودکان ما که از صفحه تلویزیون صحنه‌های خشونت‌بار این رخدادها را می‌بینند، از قربانیان جنگ هستند؛ تصاویر و تجربیاتی که گاه تا پایان عمر از ذهن محو نخواهند شد.
بی‌آنکه قصد دفاع از جنگ یا مذموم‌دانستن آن را داشته باشیم، بیاییم و به انسانی‌ترین و حداقل‌ترین کاری که دراین‌میان از عهده‌مان برمی‌آید توجه کنیم؛ کاهش قربانیان جنگ. شرافت نجیب‌زادگانی را داشته باشیم که هر دلیلی برای دوئل خود داشتند، حداقل با یک نفر روبه‌رو بودند و با او به مصاف می‌رفتند.
و فراموش نکنیم جنگ در هر شکل و سطحی قربانی دارد، شاید قربانی‌اش کودک ترسیده‌ای باشد که در چهار دیواری خانه‌اش با چشمانی وحشت‌زده به جنگ میان پدر و مادرش چشم دوخته است. شاید توجه به قربانی‌ها، اهمیت‌دادن به دیگری بیش از خود، روزی ما را از کابوس جنگ هم نجات دهد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.