|

خاطرات مشابه

گیسو فغفوری

برای نوجوانان و جوانان امروز، جنگ اتفاقی دور از دسترس به‌نظر می‌رسد، شنیدن اینکه داعش فقط چند کیلومتر با ایران فاصله دارد یا حضور مدافعان حرم جلو جنگ در ایران را می‌گیرد یا اینکه قایق‌های جنگنده ایران شاید با ناوهای آمریکایی در خلیج‌فارس رودررو شوند، آن‌قدر دور به نظر می‌رسد که حتی تصور آغازش هم به خواب آنان نمی‌آید.
از سوی دیگر، تماشای عکس‌های ارسالی از سوریه، افغانستان و عراق یا خواندن هر خبری درباره احتمال درگیری و جنگ بین ایران و هر کشوری می‌تواند تن جوانان قدیمی‌تر را بلرزاند و دل‌نگران خانواده‌ای که دارند شوند. آنان نوستالژی‌هایی از دوران هشت‌ساله دفاع مقدس دارند که هنوز بر دوششان قرار دارد و مایه افتخار و نشانه صبر و سخت‌کوشی‌شان است. هرکدام‌مان لحظات شور و اشتیاق و اضطراب‌های مختلفی را پشت‌سر گذاشتیم. از همان لحظات ابتدایی آغاز جنگ در ساعت 2:45 سي‌و‌يكم شهریور و بااین‌همه هنوز به این هشت سال افتخار می‌کنیم؛ به آن لحظه‌ای که خبر آمد به فرودگاه مهرآباد حمله شده و هنوز اضطراب آن لحظاتی را كه منتظر ماندیم تلفن‌ها برقرار شود و خبر بیاید پدرمان یا... سالم است یا زخمی شده، درونمان حس می‌کنیم.
مرور برخی خاطرات آن روزگار می‌تواند یادآور تفاوت‌های آن دوران هشت‌ساله با فضای کنونی باشد و درعین‌حال می‌تواند برخی رفتارهای کنونی ما را یادآوری کند.
در دوران جنگ مردم تفاوت زیادی با یکدیگر از نظر میزان درآمد و نحوه زندگی و موقعیت اقتصادی نداشتند، یا اگر هم داشتند علاقه‌اي به نشان‌دادن و نحوه خرج‌کردن آن نداشتند. بیشتر مردم فرایند مشابهی را در روند زندگی طی می‌کردند، بیشتر مردم تفریحاتشان یک‌جور بود و در جنگ و موقعیت‌های پشت جبهه، از هیچ کمکی فروگذار نمی‌کردند، برگزاری عیدهای شعبانیه و دهه فجر اتفاقی جمعی و خاطره‌انگیز بود و اکثرا در کوچه‌ها و محله‌ها به صورت مشترک رخ می‌داد. همه اینها سبب می‌شد اکثر افراد میانه‌سال کنونی و جوانان آن زمان خاطره‌های مشابهی برای تعریف‌کردن داشته باشند.
وقتی به گذشته می‌رویم چند نوستالژی بیش از همه به چشم می‌خورد. زمانی بود که همه دختران لباس‌هایی مشابه داشتند، لوازم تزئینی نداشتند، حتی کاغذ و دفتر و خودکارهایشان شبیه یکدیگر بود. زمانی بود که ایستادن در صف جزء تفریحات به شمار می‌رفت، نوع صف هم متنوع بود از شیر و نفت تا نان و تایر ماشین. کودکان برای تفریح به مسجد می‌رفتند و به تماشای «توبه نصوح» می‌نشستند و شب هم از ترس مرد ازگوربرخاسته در رختخواب خود می‌لرزیدند. شاگرد‌اول‌ها چند بار به دیدن «دونده» امیر نادری می‌رفتند.
اشتراک در نحوه درس‌خواندن و خرید لباس و کفش و دفتر که دیگر امری عادی بود. دفترها را مدرسه در اختیارشان قرار می‌داد و حق انتخابی نداشتند که کدام رنگ به آنها می‌رسد و آیا منگنه‌اش خوب زده شده یا مجبورند کل سال کج بنویسند تا به منگنه برخورد نکنند. دختران و بیشتر مادرها روسری‌های کلفت پشمی داشتند که کناره‌هایشان راه‌راه بود. بیشتر پدرها درگیر جبهه بودند و بیشتر صحبت‌های دوستانه در مدارس درباره نگرانی از این بود که اگر پدر برنگردد و شهید شود، چه سرنوشتی در انتظارمان است؟ در دنیای دوستی با آنانی که از شهری دیگر آمده‌اند مهربان‌تر بودیم با اینکه گاهی نه لهجه‌شان را می‌فهمیدیم و نه آنان زیاد از بازی‌های ما سر درمی‌آوردند. آمدن موشک‌ها به حریم خانه‌هایمان اوایل ترسناک بود اما از بس شنیدیم دزفول 200 موشک خورده است، پذیرفتیم تهران نیز میزبان موشک‌هایی باشد که تا سر سفره سال تحویل بر سرمان فرود می‌آمد و هر بار دولت می‌پذیرفت بغداد آخرین موشک را بزند و برای ما کافی بود اينكه یکباره زیر پا یا بالاسرمان چیزی منفجر نمی‌شود. در زمستان‌ها برایمان عادی شده بود که به جای شیشه بر پنجره خانه‌هایمان نایلون قرار دهیم. مشق‌هایمان را قبل از زمان خاموشی بنویسیم. در فرصت‌هایی که داشتیم با کامواهایی که برای زنگ حرفه‌وفن در اختیارمان قرار بودند حالا مهم نبود زرشکی بود یا قرمز برای رزمندگان شال و کلاه و ژاکت ببافیم و هم نمره بگیریم و هم شاد باشیم که کاری انجام داده‌ایم. یادمان می‌ماند وقتی برادر شهید دوستمان را از جبهه می‌آورند، پیشش برویم و سربه‌زیر بنشینیم و یواشکی بهترین کتابی را که دوست داشتیم یا بهترین اسباب‌بازی‌مان را در دستش قرار دهیم که کمی غصه‌اش را فراموش کند و هم‌زمان کمکش کنیم که حلوا پخش کند. اما برخی اتفاق‌ها مانند دانه‌ای کوچک بود که در نهان افراد کاشته شده و اکنون مانند درختی در همه کارهایمان رشد کرده و به ثمر رسیده است. در آن زمان پارتی‌بازی برای کارهای کوچک هم رواج داشت مثلا گرفتن سهمیه سیگار از بقالی سر کوچه با دفترچه، یا اینکه در جریان قرار گیرد که کدام کوپن اعلام شده و سریع‌تر اقدام کند، اینکه بدون ایستادن در صف‌های طولانی بهترین رنگ پتو را خریداری کند و با انواع مسئولان تعاونی مسجد چانه بزند که مثلا کولر یا پنکه‌ای را خریداری کند، یا اینکه نامش زودتر از همه برای وام دربیاید یا بتواند از بانک با اشاره به اینکه مثلا فلان است، سریع‌تر وام بگیرد شاید خرده‌کاری به نظر برسد ولی جزء همان کارهایی است که اکنون به شکل گسترده‌تر رخ می‌نمایاند و می‌شود پرونده‌های عظیم اقتصادی. حالا ما همه میراث‌دار جنگی هستیم که با افتخار از آن یاد می‌کنند و یاد می‌کنیم اما بااطمینان می‌دانیم عده‌ای چه استفاده‌هایی کرده‌اند و چه استفاده‌هایی می‌کنند و گذاشته‌ایم که این مسائل را آدم‌هایی که نزدیک‌تر هستند بگویند. همان‌طور که حاتمی‌کیا در فیلم «به نام پدر» و «موج مرده» و... گفت؛ همان‌طور که کمال تبریزی در «لیلی با من است» نشان داد و همان‌طور که فیلم‌ها و داستان‌های زیادی در این مدت نوشته شده است و در تاریخ‌مان ماندگار می‌شود.

برای نوجوانان و جوانان امروز، جنگ اتفاقی دور از دسترس به‌نظر می‌رسد، شنیدن اینکه داعش فقط چند کیلومتر با ایران فاصله دارد یا حضور مدافعان حرم جلو جنگ در ایران را می‌گیرد یا اینکه قایق‌های جنگنده ایران شاید با ناوهای آمریکایی در خلیج‌فارس رودررو شوند، آن‌قدر دور به نظر می‌رسد که حتی تصور آغازش هم به خواب آنان نمی‌آید.
از سوی دیگر، تماشای عکس‌های ارسالی از سوریه، افغانستان و عراق یا خواندن هر خبری درباره احتمال درگیری و جنگ بین ایران و هر کشوری می‌تواند تن جوانان قدیمی‌تر را بلرزاند و دل‌نگران خانواده‌ای که دارند شوند. آنان نوستالژی‌هایی از دوران هشت‌ساله دفاع مقدس دارند که هنوز بر دوششان قرار دارد و مایه افتخار و نشانه صبر و سخت‌کوشی‌شان است. هرکدام‌مان لحظات شور و اشتیاق و اضطراب‌های مختلفی را پشت‌سر گذاشتیم. از همان لحظات ابتدایی آغاز جنگ در ساعت 2:45 سي‌و‌يكم شهریور و بااین‌همه هنوز به این هشت سال افتخار می‌کنیم؛ به آن لحظه‌ای که خبر آمد به فرودگاه مهرآباد حمله شده و هنوز اضطراب آن لحظاتی را كه منتظر ماندیم تلفن‌ها برقرار شود و خبر بیاید پدرمان یا... سالم است یا زخمی شده، درونمان حس می‌کنیم.
مرور برخی خاطرات آن روزگار می‌تواند یادآور تفاوت‌های آن دوران هشت‌ساله با فضای کنونی باشد و درعین‌حال می‌تواند برخی رفتارهای کنونی ما را یادآوری کند.
در دوران جنگ مردم تفاوت زیادی با یکدیگر از نظر میزان درآمد و نحوه زندگی و موقعیت اقتصادی نداشتند، یا اگر هم داشتند علاقه‌اي به نشان‌دادن و نحوه خرج‌کردن آن نداشتند. بیشتر مردم فرایند مشابهی را در روند زندگی طی می‌کردند، بیشتر مردم تفریحاتشان یک‌جور بود و در جنگ و موقعیت‌های پشت جبهه، از هیچ کمکی فروگذار نمی‌کردند، برگزاری عیدهای شعبانیه و دهه فجر اتفاقی جمعی و خاطره‌انگیز بود و اکثرا در کوچه‌ها و محله‌ها به صورت مشترک رخ می‌داد. همه اینها سبب می‌شد اکثر افراد میانه‌سال کنونی و جوانان آن زمان خاطره‌های مشابهی برای تعریف‌کردن داشته باشند.
وقتی به گذشته می‌رویم چند نوستالژی بیش از همه به چشم می‌خورد. زمانی بود که همه دختران لباس‌هایی مشابه داشتند، لوازم تزئینی نداشتند، حتی کاغذ و دفتر و خودکارهایشان شبیه یکدیگر بود. زمانی بود که ایستادن در صف جزء تفریحات به شمار می‌رفت، نوع صف هم متنوع بود از شیر و نفت تا نان و تایر ماشین. کودکان برای تفریح به مسجد می‌رفتند و به تماشای «توبه نصوح» می‌نشستند و شب هم از ترس مرد ازگوربرخاسته در رختخواب خود می‌لرزیدند. شاگرد‌اول‌ها چند بار به دیدن «دونده» امیر نادری می‌رفتند.
اشتراک در نحوه درس‌خواندن و خرید لباس و کفش و دفتر که دیگر امری عادی بود. دفترها را مدرسه در اختیارشان قرار می‌داد و حق انتخابی نداشتند که کدام رنگ به آنها می‌رسد و آیا منگنه‌اش خوب زده شده یا مجبورند کل سال کج بنویسند تا به منگنه برخورد نکنند. دختران و بیشتر مادرها روسری‌های کلفت پشمی داشتند که کناره‌هایشان راه‌راه بود. بیشتر پدرها درگیر جبهه بودند و بیشتر صحبت‌های دوستانه در مدارس درباره نگرانی از این بود که اگر پدر برنگردد و شهید شود، چه سرنوشتی در انتظارمان است؟ در دنیای دوستی با آنانی که از شهری دیگر آمده‌اند مهربان‌تر بودیم با اینکه گاهی نه لهجه‌شان را می‌فهمیدیم و نه آنان زیاد از بازی‌های ما سر درمی‌آوردند. آمدن موشک‌ها به حریم خانه‌هایمان اوایل ترسناک بود اما از بس شنیدیم دزفول 200 موشک خورده است، پذیرفتیم تهران نیز میزبان موشک‌هایی باشد که تا سر سفره سال تحویل بر سرمان فرود می‌آمد و هر بار دولت می‌پذیرفت بغداد آخرین موشک را بزند و برای ما کافی بود اينكه یکباره زیر پا یا بالاسرمان چیزی منفجر نمی‌شود. در زمستان‌ها برایمان عادی شده بود که به جای شیشه بر پنجره خانه‌هایمان نایلون قرار دهیم. مشق‌هایمان را قبل از زمان خاموشی بنویسیم. در فرصت‌هایی که داشتیم با کامواهایی که برای زنگ حرفه‌وفن در اختیارمان قرار بودند حالا مهم نبود زرشکی بود یا قرمز برای رزمندگان شال و کلاه و ژاکت ببافیم و هم نمره بگیریم و هم شاد باشیم که کاری انجام داده‌ایم. یادمان می‌ماند وقتی برادر شهید دوستمان را از جبهه می‌آورند، پیشش برویم و سربه‌زیر بنشینیم و یواشکی بهترین کتابی را که دوست داشتیم یا بهترین اسباب‌بازی‌مان را در دستش قرار دهیم که کمی غصه‌اش را فراموش کند و هم‌زمان کمکش کنیم که حلوا پخش کند. اما برخی اتفاق‌ها مانند دانه‌ای کوچک بود که در نهان افراد کاشته شده و اکنون مانند درختی در همه کارهایمان رشد کرده و به ثمر رسیده است. در آن زمان پارتی‌بازی برای کارهای کوچک هم رواج داشت مثلا گرفتن سهمیه سیگار از بقالی سر کوچه با دفترچه، یا اینکه در جریان قرار گیرد که کدام کوپن اعلام شده و سریع‌تر اقدام کند، اینکه بدون ایستادن در صف‌های طولانی بهترین رنگ پتو را خریداری کند و با انواع مسئولان تعاونی مسجد چانه بزند که مثلا کولر یا پنکه‌ای را خریداری کند، یا اینکه نامش زودتر از همه برای وام دربیاید یا بتواند از بانک با اشاره به اینکه مثلا فلان است، سریع‌تر وام بگیرد شاید خرده‌کاری به نظر برسد ولی جزء همان کارهایی است که اکنون به شکل گسترده‌تر رخ می‌نمایاند و می‌شود پرونده‌های عظیم اقتصادی. حالا ما همه میراث‌دار جنگی هستیم که با افتخار از آن یاد می‌کنند و یاد می‌کنیم اما بااطمینان می‌دانیم عده‌ای چه استفاده‌هایی کرده‌اند و چه استفاده‌هایی می‌کنند و گذاشته‌ایم که این مسائل را آدم‌هایی که نزدیک‌تر هستند بگویند. همان‌طور که حاتمی‌کیا در فیلم «به نام پدر» و «موج مرده» و... گفت؛ همان‌طور که کمال تبریزی در «لیلی با من است» نشان داد و همان‌طور که فیلم‌ها و داستان‌های زیادی در این مدت نوشته شده است و در تاریخ‌مان ماندگار می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.