معاون خدمات و جنگ وزارت بازرگاني دوران دفاع مقدس از تغيير رويكرد دولت جنگ با دوران معاصر ميگويد
مسابقهاي براي دستمزد كمتر
شرق: در زمانيكه سالانه دو میلیارد دلار هزینه مستقیم جنگ و دو میلیارد دلار هزينه پشتیبانی جنگ بود و بار مالي زيادي بر بودجه دولت از زاويه تحريمها نيز وارد ميشد، كاهش هزينهها، مهمترين اصلي بود كه در وزارتخانههاي اقتصادي به دنبال آن بودند. رضا خاني، معاون خدمات و جنگ وزارت بازرگاني دوران دفاع مقدس در گفتوگوي كوتاه خود با «شرق» ميگويد: «در آن مقطع اگر محدودیتهای اقتصادی وجود نداشت شاید به ذهن ما نمیرسید که چه کنیم تا صرفهجویی شود». اين مقام پيشين دولتي همچنين با نگاهي به تلاش مسئولان در راه رضاي خدا ميگويد: «در دوران جنگ، بهجای اینکه مسابقه دهند از کجا میتوانند رقم کلانی را به عنوان حقوق دريافت كنند و کشور را با دردسر مواجه کنند، مسابقهاي براي دستمزد كمتر برقرار بود».
آقاي خاني، شما معاونت خدمات وزارت بازرگاني را در زمان جنگ برعهده داشتيد. چه شد كه معاونت جنگ نيز به شما سپرده شد؟
با توجه به اینکه از سپاه به وزارت بازرگانی مأمور شده بودم، معاونت امور جنگ اين وزارتخانه را هم با حفظ سمت قبلي، برعهده من گذاشتند.
جنگ، چقدر بار مالي به بودجه دولت وارد ميكرد؟
سالانه دو میلیارد دلار هزینه مستقیم جنگ و دو میلیارد دلار هزينه پشتیبانی جنگ بود، زيرا دولت باید به ایرانخودرو هم ارزی ميداد که بتواند لاستیک و شیشه وارد کرده و خودرو تولید کند که در اختیار جنگ بگذارد. با توجه به محدودیتهای زمان جنگ برای کشور، همه به دنبال این بودند که دولت را یاری کنند. ما هم در حوزه خودمان این تلاش را کردیم.
با توجه به هزينههاي بالاي جنگ تحميلي و كاهش بودجه دولت، در وزارت بازرگانی چگونه عمل ميكرديد؟
من معاون خدمات وزارت بازرگانی بودم. یکی از این خدمات، حملونقل جادهای، ریلی و هوایی بود. کسی هم که در این حوزه فعالیت میکرد، در شورایعالی ترابری که وزیر راه و ترابری رئیس بود، اين شورا را در غیاب وزیر هدایت میکرد. در مقطعی با دکتر نژادحسینیان، وزیر راه و ترابری، به بندرعباس بهعنوان يكي از مبادیهاي ورودی رفتیم. استاندار هرمزگان در آن زمان آقای ترکان بود. از ما دعوت میکردند در میهمانسرا باشیم ولی من میگفتم ما باید به حوزه کاری خودمان سر بزنیم. آقای نژادحسینیان قبول کردند و با لباس ناشناس به ترمینال حملونقل رفتیم. متوجه شدیم در سیستم اعلام بار بندرعباس تا تهران، رفتوبرگشت هفت روز طول میکشد به دلیل اينكه سیستم اعلام بار، دو روز وقت را هدر میدهد. درواقع كاميونها پنج روز برای مدت سفر و دو روز در بندرعباس معطل میشدند که بار مناسب منطقه خودشان را بارگیری کنند. در همان زمان حداقل توقف کشتیهای ما برای تخلیه روی آب، از زمانی که به آبهای ایران وارد میشدند تا بارگیری کرده و خارج شوند، حدود 200 روز بود. اين در حالي است كه يك کشتی 30 هزارتنی حداكثر در عرض یک ماه باید تخلیه شود و بارگیری کند، اما به دلیل
همين مشكل در بندرعباس، حدود 170 روز زمان بر ما تحمیل میشد که سبب ميشد تقریبا به قیمت ارزش کشتی دموراژ (خسارت معطلي كشتي) بپردازیم. فرض کنید يك کشتی که یک میلیون دلار برای بارگیری به ایران كرايه نیاز داشت، به دلیل تخلیهنشدن در مهلت مناسب، یک میلیون دلار دموراژ به هزينههاي آن افزوده ميشد. به اين نتيجه رسيديم كشتيهاي ما به انبار تبديل شدهاند.
اين مسئله در توزيع كالاهاي اساسي بين مردم مشكل ايجاد نميكرد؟
کالاها در آن زمان کوپنی بود و بايد كالاهاي اساسي را از طريق كوپن به دست مردم ميرسانديم. برای مثال، باید 70 هزار تن برنج میداشتیم تا یک نوبت کوپن اعلام شود. اگر این میزان نبود و کوپن اعلام میشد، مردم به مراکز توزیع هجوم میبردند و به دلیل نبود کالا، مشکلات ایجاد میشد. ذخیره گندم ما در سیلوها برای 48 ساعت بود یعنی اگر گندم نمیرسید، ذخیره گندم تمام میشد. درکل به این نتیجه رسیدیم باید کشتی را از این حالت زمانبری خارج کنیم. با توجه به اينكه به اين نتيجه رسيديم در سفرهاي داخلي خود نزديك به دو روز از هفت روز سفر، پرت ميشود. حضرت امام هم خیلی به این قضیه توجه داشتند که هزینهها باید کمتر شود. تعبیری که ایشان درباره نبود گندم در سیلوها به کار میبرد، قحطی بود.
چه راهحلي را در پيش گرفتيد؟
برای این کار ترمینالهای بازرگانی را در چند نقطه از مبادی ورودی مانند چابهار، بندرعباس و سهلان تبریز ایجاد کردیم که کشتی روی آب به انبار تبدیل نشود. آن زمان حدود 92 کشتی روی آب داشتیم که بهطور متوسط 200 روز متوقف میشدند و هزینه سنگینی را بر کشور تحمیل میکردند. ما براي استفاده از ظرفيت دو روز پرت در سفر داخلي، تصميم گرفتيم در مبادي ورودي ترمينالهايي را تعريف كنيم. بهاينترتيب در بندرعباس ترمینالی در حد 400 هزار تن ظرفیت کالای زیرسقف و كالاي روباز ايجاد شد. این امکان خوبی بود که از اين دو روز پرت استفاده كنيم و همين امر سبب شد تا بار کشتیها زودتر تخليه شوند. اولینبار که این کار را بهصورت امتحانی انجام دادیم، دو کشتی سه هزارتنی را به لنگرگاه بستند و دو کشتی را 15روزه تخلیه كرديم و براي 15 روز باقيمانده كه زودتر بار را تخليه كرديم از طرف خارجي سورساژ (ماليات اضافي) گرفتيم. در آن مقطع اگر احیانا محدودیتهای اقتصادی وجود نداشت شاید به ذهن ما نمیرسید چه کنیم تا صرفهجویی شود.
براي مخاطباني كه در آن دوران حضور نداشتند، جالب است بدانند وضعيت دستمزدها در آن دوران چگونه بود؟
نکته جالب توجه درباره دستمزدها در آن زمان، آن بود كه حقوقهاي نجومي در كار نبود. در حوزه مديريت من، 40 نفر از مدیران از سپاه آمده و مشغول به فعاليت شده بودند. در آن زمان حقوقی که از سپاه میگرفتیم، چهار هزار تومان و حقوق شغل سازمانیمان 40هزار تومان بود که شامل حق مأموریت، اضافهکاری و ... بود. از همه دوستان خواهش کردیم برای رضای خدا کار کنیم چون ما به دنبال پستی نبودیم که حقوقمان زیاد شود. خواستیم با حقوق سپاه بسازیم که اگر دوباره به سپاه برگشتیم، به حقوق بیشتر عادت نکرده باشیم. دراينصورت مجموعههای زیردست هم نسبت به ما بدگمان نمیشدند. اين شد كه هر 40 نفرمان چنين كرديم و باقي حقوقمان را به دولت بازگردانديم. آقای مهندس موسوی هم همان زمان ميگفتند بعضی از وزیران بخشي از حقوق ثابتشان را پس میدهند. آن زمان حقوق وزیر 12هزار تومان بود و مثلا وزیران پنج هزار تومان را پس میدادند. در حقيقت در دوران جنگ، به جای اینکه مسابقه دهند از کجا میتوانند رقم کلانی را به عنوان حقوق دريافت كنند و کشور را با دردسر مواجه کنند، مسابقهاي براي دستمزد كمتر برقرار بود.
شرق: در زمانيكه سالانه دو میلیارد دلار هزینه مستقیم جنگ و دو میلیارد دلار هزينه پشتیبانی جنگ بود و بار مالي زيادي بر بودجه دولت از زاويه تحريمها نيز وارد ميشد، كاهش هزينهها، مهمترين اصلي بود كه در وزارتخانههاي اقتصادي به دنبال آن بودند. رضا خاني، معاون خدمات و جنگ وزارت بازرگاني دوران دفاع مقدس در گفتوگوي كوتاه خود با «شرق» ميگويد: «در آن مقطع اگر محدودیتهای اقتصادی وجود نداشت شاید به ذهن ما نمیرسید که چه کنیم تا صرفهجویی شود». اين مقام پيشين دولتي همچنين با نگاهي به تلاش مسئولان در راه رضاي خدا ميگويد: «در دوران جنگ، بهجای اینکه مسابقه دهند از کجا میتوانند رقم کلانی را به عنوان حقوق دريافت كنند و کشور را با دردسر مواجه کنند، مسابقهاي براي دستمزد كمتر برقرار بود».
آقاي خاني، شما معاونت خدمات وزارت بازرگاني را در زمان جنگ برعهده داشتيد. چه شد كه معاونت جنگ نيز به شما سپرده شد؟
با توجه به اینکه از سپاه به وزارت بازرگانی مأمور شده بودم، معاونت امور جنگ اين وزارتخانه را هم با حفظ سمت قبلي، برعهده من گذاشتند.
جنگ، چقدر بار مالي به بودجه دولت وارد ميكرد؟
سالانه دو میلیارد دلار هزینه مستقیم جنگ و دو میلیارد دلار هزينه پشتیبانی جنگ بود، زيرا دولت باید به ایرانخودرو هم ارزی ميداد که بتواند لاستیک و شیشه وارد کرده و خودرو تولید کند که در اختیار جنگ بگذارد. با توجه به محدودیتهای زمان جنگ برای کشور، همه به دنبال این بودند که دولت را یاری کنند. ما هم در حوزه خودمان این تلاش را کردیم.
با توجه به هزينههاي بالاي جنگ تحميلي و كاهش بودجه دولت، در وزارت بازرگانی چگونه عمل ميكرديد؟
من معاون خدمات وزارت بازرگانی بودم. یکی از این خدمات، حملونقل جادهای، ریلی و هوایی بود. کسی هم که در این حوزه فعالیت میکرد، در شورایعالی ترابری که وزیر راه و ترابری رئیس بود، اين شورا را در غیاب وزیر هدایت میکرد. در مقطعی با دکتر نژادحسینیان، وزیر راه و ترابری، به بندرعباس بهعنوان يكي از مبادیهاي ورودی رفتیم. استاندار هرمزگان در آن زمان آقای ترکان بود. از ما دعوت میکردند در میهمانسرا باشیم ولی من میگفتم ما باید به حوزه کاری خودمان سر بزنیم. آقای نژادحسینیان قبول کردند و با لباس ناشناس به ترمینال حملونقل رفتیم. متوجه شدیم در سیستم اعلام بار بندرعباس تا تهران، رفتوبرگشت هفت روز طول میکشد به دلیل اينكه سیستم اعلام بار، دو روز وقت را هدر میدهد. درواقع كاميونها پنج روز برای مدت سفر و دو روز در بندرعباس معطل میشدند که بار مناسب منطقه خودشان را بارگیری کنند. در همان زمان حداقل توقف کشتیهای ما برای تخلیه روی آب، از زمانی که به آبهای ایران وارد میشدند تا بارگیری کرده و خارج شوند، حدود 200 روز بود. اين در حالي است كه يك کشتی 30 هزارتنی حداكثر در عرض یک ماه باید تخلیه شود و بارگیری کند، اما به دلیل
همين مشكل در بندرعباس، حدود 170 روز زمان بر ما تحمیل میشد که سبب ميشد تقریبا به قیمت ارزش کشتی دموراژ (خسارت معطلي كشتي) بپردازیم. فرض کنید يك کشتی که یک میلیون دلار برای بارگیری به ایران كرايه نیاز داشت، به دلیل تخلیهنشدن در مهلت مناسب، یک میلیون دلار دموراژ به هزينههاي آن افزوده ميشد. به اين نتيجه رسيديم كشتيهاي ما به انبار تبديل شدهاند.
اين مسئله در توزيع كالاهاي اساسي بين مردم مشكل ايجاد نميكرد؟
کالاها در آن زمان کوپنی بود و بايد كالاهاي اساسي را از طريق كوپن به دست مردم ميرسانديم. برای مثال، باید 70 هزار تن برنج میداشتیم تا یک نوبت کوپن اعلام شود. اگر این میزان نبود و کوپن اعلام میشد، مردم به مراکز توزیع هجوم میبردند و به دلیل نبود کالا، مشکلات ایجاد میشد. ذخیره گندم ما در سیلوها برای 48 ساعت بود یعنی اگر گندم نمیرسید، ذخیره گندم تمام میشد. درکل به این نتیجه رسیدیم باید کشتی را از این حالت زمانبری خارج کنیم. با توجه به اينكه به اين نتيجه رسيديم در سفرهاي داخلي خود نزديك به دو روز از هفت روز سفر، پرت ميشود. حضرت امام هم خیلی به این قضیه توجه داشتند که هزینهها باید کمتر شود. تعبیری که ایشان درباره نبود گندم در سیلوها به کار میبرد، قحطی بود.
چه راهحلي را در پيش گرفتيد؟
برای این کار ترمینالهای بازرگانی را در چند نقطه از مبادی ورودی مانند چابهار، بندرعباس و سهلان تبریز ایجاد کردیم که کشتی روی آب به انبار تبدیل نشود. آن زمان حدود 92 کشتی روی آب داشتیم که بهطور متوسط 200 روز متوقف میشدند و هزینه سنگینی را بر کشور تحمیل میکردند. ما براي استفاده از ظرفيت دو روز پرت در سفر داخلي، تصميم گرفتيم در مبادي ورودي ترمينالهايي را تعريف كنيم. بهاينترتيب در بندرعباس ترمینالی در حد 400 هزار تن ظرفیت کالای زیرسقف و كالاي روباز ايجاد شد. این امکان خوبی بود که از اين دو روز پرت استفاده كنيم و همين امر سبب شد تا بار کشتیها زودتر تخليه شوند. اولینبار که این کار را بهصورت امتحانی انجام دادیم، دو کشتی سه هزارتنی را به لنگرگاه بستند و دو کشتی را 15روزه تخلیه كرديم و براي 15 روز باقيمانده كه زودتر بار را تخليه كرديم از طرف خارجي سورساژ (ماليات اضافي) گرفتيم. در آن مقطع اگر احیانا محدودیتهای اقتصادی وجود نداشت شاید به ذهن ما نمیرسید چه کنیم تا صرفهجویی شود.
براي مخاطباني كه در آن دوران حضور نداشتند، جالب است بدانند وضعيت دستمزدها در آن دوران چگونه بود؟
نکته جالب توجه درباره دستمزدها در آن زمان، آن بود كه حقوقهاي نجومي در كار نبود. در حوزه مديريت من، 40 نفر از مدیران از سپاه آمده و مشغول به فعاليت شده بودند. در آن زمان حقوقی که از سپاه میگرفتیم، چهار هزار تومان و حقوق شغل سازمانیمان 40هزار تومان بود که شامل حق مأموریت، اضافهکاری و ... بود. از همه دوستان خواهش کردیم برای رضای خدا کار کنیم چون ما به دنبال پستی نبودیم که حقوقمان زیاد شود. خواستیم با حقوق سپاه بسازیم که اگر دوباره به سپاه برگشتیم، به حقوق بیشتر عادت نکرده باشیم. دراينصورت مجموعههای زیردست هم نسبت به ما بدگمان نمیشدند. اين شد كه هر 40 نفرمان چنين كرديم و باقي حقوقمان را به دولت بازگردانديم. آقای مهندس موسوی هم همان زمان ميگفتند بعضی از وزیران بخشي از حقوق ثابتشان را پس میدهند. آن زمان حقوق وزیر 12هزار تومان بود و مثلا وزیران پنج هزار تومان را پس میدادند. در حقيقت در دوران جنگ، به جای اینکه مسابقه دهند از کجا میتوانند رقم کلانی را به عنوان حقوق دريافت كنند و کشور را با دردسر مواجه کنند، مسابقهاي براي دستمزد كمتر برقرار بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.