کربلای4 و 5 در گفتوگو با سردار نبی رودکی:
تصمیم انجام عملیات را قرارگاه خاتم گرفت
مهدي قديمي
30 سال از سال انجام عملیات کربلای4 گذشته و هنوز معلوم نیست اصرار بر انجام چنین عملیاتی، چه دلیلی داشته است. سردار محمدنبی رودکی که در آن عملیات، فرمانده سپاه 19 فجر شیراز بوده، در گفتوگو با ما میگوید: تصمیم به انجام اين عملیات در قرارگاه خاتمالانبیا، به فرماندهی هاشمیرفسنجانی و محسن رضایی و سایر فرماندهان ردهبالای سپاه، گرفته شد. او به اسارت یکی از نیروهای ایران، چند روز قبل از عملیات، اشاره میکند و میگوید برای اینکه بدانید اسارت این فرد تا چه اندازه میتوانسته عراقیها را از عملیات ما آگاه کند، باید با فرمانده مستقیم او، یعنی سردار علی فضلی، صحبت کنید. اما رودکی از پیروزی دو لشکر پشتیبانی عملیات کربلای4 در آن شب تلخ میگوید. دو لشکری که در منطقه پشتیبانی عملیات، موفق به شکست خط دشمن و ورود به شلمچه شدند؛ اما صبحگاه که خبر شکست در منطقه عملیات اصلی رسید، فرمان عقبنشینی برای آنها نیز صادر شد. عقبنشینی از منطقهای که دو هفته بعد عملیات کربلای5 در آنجا انجام شد و با موفقیت پس از 75 روز جنگ، توانست غرور زخمیشده در کربلای4 را التیام دهد. اما سایر زخمهای آن عملیات همچنان، در دل رزمندگانش مانده است. گفتوگوی ما با سردار رودکی درباره اتفاقات آن دو هفته (شب شکست در کربلای4 تا شب آغاز کربلای 5) و برخی خاطرات آن دو عملیات را در ادامه بخوانید.
قرارمان با شما این بود که عملیاتهای کربلای4 و 5 را با هم بازخوانی کنیم. در ابتدا بهعنوان مقدمه، توضیحی درباره شرایط جبههها در مقطع عملیات کربلای4 از لحاظ تجهیز نیروها و شرایط فیزیکی منطقه بفرمایید.
خوب همانطورکه میدانید، در سال 1364 عملیات فاو برای عبور از اروند انجام شد و در دی سال 65، عملیات کربلای4 و 5 در یک فاصله زمانی حدود 18 روزه در منطقه شلمچه انجام شد. از تجربیاتی که ما در عملیات فاو برای عبور از رودخانه به دست آورده بودیم، در این عملیات استفاده شد. یکی از این تجربیات، آموزش غواصها برای عبور از اروند بود. در کربلای 5 و در منطقه شلمچه، دشمن آبگرفتگی وسیعی در مقابل مواضع خود ایجاد کرده بود. در منطقه پشت پاسگاه زید و پاسگاه بوبیان به سمت کوشک و طلاییه یک کانال وسیع پرورش ماهی هم بود که از آن برای مانع بر سر راه تانکهای ایرانی استفاده میشد و پشت سیلبندها از بصره دفاع میکردند. عمق این آبگرفتگی بین 80 سانتیمتر تا یک متر بود و غواصها نمیتوانستند با شناکردن از آن عبور کنند و قایقها هم وقتی نیروها در آن مینشستند و در آب پایین میرفت، موتور و سکان و پروانه قایق به زمین میرسید. روی زمین هم موانع و مینها و هشتپریها و کانالهای ضدتانک با عمق یکونیم تا دو متر و عرض یکونیم متر که باز در جلوی سنگرها احداث کرده بود، پیچیدگی عملیات در این منطقه را چند برابر میکرد. ما برای شناسایی باید از
همه این آبگرفتگیها و کانالها عبور میکردیم و تازه به سیمهای خاردار و هشتپریها میرسیدیم. چون اینها در هم پیچیده بودند، باید با انفجار از آنها عبور میکردیم؛ بنابراین نیاز داشتیم که تیم تخریب هم داشته باشیم تا بتوانند راه را برای عبور نفرات باز کنند؛ بنابراین جدا از اینکه ضدهوایی و نفربر و تانک و دوشکا و دیگر تجهیزات را داشتند، زمین را نیز در سطح وسیعی مسلح کرده بودند. زمین قبل از همه ادوات دشمن با ما میجنگید و این هم طراحی افسران و فرماندهان ارتش سرخ شوروی بود که آن روزها به ارتش عراق مشاوره میدادند.
شما در آن زمان چه مسئولیتی در عملیات داشتید؟
من در آن زمان فرمانده لشکر 19 فجر استان فارس بودم. لشکرهای سپاه در منطقه امالرصاص و جزیره مینو و اروندرود عملیات کربلای 4 را انجام میدادند؛ اما لشکر فجر فارس و لشکر اباالفضل خرمآباد مأموریت تک پشتیبانی از حمله اصلی را داشتند. ما در منطقه پنجضلعی شلمچه بودیم و حدود 30 الی 40 کیلومتر با منطقه امالرصاص و جزیره مینو فاصله داشتیم. در نتیجه در کربلای 4 یک عملیات اصلی یا تک اصلی بود و یک تک پشتیبانی در این مناطق انجام میشد و ما میخواستیم با تک فریب، عراق را به اشتباه بیندازیم که نداند دقیقا از کجا میخواهیم حمله کنیم. در کربلای 4 عبور غواصها از اروند انجام شد و نیروهای ما به شلمچه رسیدند.
بعد از عبور از آب در تله عراقیهایی که منتظرشان بودند، افتادند؟
درباره جزئیات اتفاقهایی که در آن عملیات افتاد تا امروز فرماندهان ارشد سپاه و فرماندهان قرارگاهها توضیحات خود را دادهاند؛ بههرحال کربلای 4 عملیات ناموفقی بود و عدمالفتح داشتیم. این را همه توضیح دادهاند؛ اما لازم است بدانید این عدمالفتح در منطقه تک اصلی بود. در تک پشتیبانی لشکر اباالفضل و لشکر فجر، موفق شدیم منطقه پنجضلعی را در همان شب چهار دی 1365 تصرف کنیم. ما از موانع و استحکامات عبور کردیم و گردانهای غواص صف را شکستند. حتی طراحان ما در محل نصب موتور و پروانههای قایقهای موتوری تغییراتی ایجاد کردند و آن را بالاتر آوردند و نیروهای قایقسوار ما هم توانستند از آب عبور کنند و ما موج دوم نیروها را هم با قایق به خط رساندیم.
یعنی همزمان با گرفتارشدن تک حمله ما در شلمچه، تک پشتیبانی مشغول پیشروی در منطقهای دیگر بود؟
بله. از حدود 11 شب تا حدود شش صبح ما خط را شکستیم و وارد منطقه شدیم و نیروهای پشتیبانی آمدند و پنجضلعی را گرفتیم؛ اما در منطقه امالرصاص و جزیره مینو لشکرهای دیگر مانند المهدی و نجف و ثارالله و عاشورا دچار عدمالفتح شدند و از تک اصلی عقبنشینی کردند؛ اما چون توان اصلی نیروهای ما در منطقه عملیات اصلی از دست رفته بود، همان حدود ساعت شش صبح به ما هم فرمان عقبنشینی دادند. البته بعدها خود آقای محسن رضایی به من گفت من دستور دادم آن شب عقب بیایید تا آن منطقه بکر بماند و بتوانیم دوباره از آنجا حمله کنیم. بههرحال تا نیروها جمع شوند و دوباره تدارک عملیات بعدی انجام شود، 18 روز طول کشید و عملیات کربلای 5 در همان منطقه پنجضلعی که ما در کربلای 4 در آنجا موفق شده بودیم، انجام شد. بعد از اینکه عملیات با رمز یا زهرا (س) در آنجا آغاز شد، باورشان نمیشد که ما در این فاصله کوتاه دوباره دست به عملیات بزنیم و فکر میکردند عملیات بعدی ایران در زمستان سال آینده خواهد بود.
چرا بیشتر عملیاتها در زمستان بود و به قول شما عراقیها هم این برنامه را میدانستند؟
ما عملیاتهای بزرگ مثل فتحالمبین، بیتالمقدس، طریقالقدس، خیبر و بدر و همچنین والفجر 8 و همین کربلای 4 و 5 را در زمستان انجام دادیم؛ چون بیش از صد هزار نیروی بسیجی ما عموما کشاورز و از اهالی روستاها بودند و در زمستان کار کشاورزی تعطیل بود. دلیل دیگر هم آبوهوای منطقه جنوب بود؛ چون هوای بالای 50 درجه و رطوبت بالای جنوب در تابستان کار را سخت میکرد و در زمستان کار راحتتر بود.
خب در کربلای 5 چه اتفاقی افتاد؟
ما در کربلای 4 در همین منطقه عمل کردیم و جبههای را که در کربلای 4 در آن خط را شکسته بودیم، بین لشکرهای مختلفی که در خط بودند، تقسیم کردیم. لشکر عاشورا، ثارالله، المهدی، نجف، نصر، سیدالشهدا، محمد رسولالله و دیگر لشکرها بهعنوان لشکرهای خط و پشتیبان عمل کردند. لشکرهای مختلف از بوشهر و مازندران و خراسان هم بودند و چند موج نیرو آمد و در همان 18 روز سازماندهی شدند. ما در عملیات کربلای 5 حدود 75 روز با دشمن جنگیدیم تا موفق شدیم کانال بحرجاسم تا اروندرود را تثبیت کنیم؛ یعنی ما کل پنجضلعی و شلمچه را از عراق گرفتیم و آنها بعد از 75 شبانهروز دیگر ناامید شدند و پاتکهای خود را ادامه ندادند و رفتند خط پدافندی ایجاد کردند.
شما اشاره کردید که فرماندهان درباره موفقنبودن کربلای 4 توضیح دادهاند؛ اما همچنان سؤال مهمی که وجود دارد، این است که وقتی شواهد زیادی مبنی بر لورفتن عملیات وجود داشته و حتی شب عملیات هم افراد مختلفی هشدار دادهاند و خواستار انجامنشدن عملیات بودهاند، این عملیات که به گفته آقای محسن رضایی 50 درصد ریسک شکست داشته، با این وسعت برگزار شده و این همه از نیروهای ما را به تیررس دشمن فرستاده است؟
عملیات کربلای4 در تک پشتیبانی که لشکر تحت فرماندهی من و لشکر اباالفضل آن عملیات را انجام دادیم، با وجود پشتیبانی ضعیف و مسیر صعبالعبور، موفق بودیم و لو نرفت و اسیر هم ندادیم؛ اما در منطقه تک اصلی، ما قبل از عملیات یک اسیر داشتیم. این را سردار فضلی که فرمانده آن نیروی اسیرشده بود، میتواند توضیح کاملش را به شما بگوید. بههرحال، اینکه یک نیروی شناسایی ما چند روز قبل از عملیات به اسارت در بیاید، جای تأمل دارد. بنابراین فقط تک اصلی لو رفته بود و نه تک پشتیبانی و علت هم این بود که ما قبل از عملیات، اسیر داده بودیم و دشمن در آن منطقه هوشیار شده بود. این هم درست است که آقای رضایی گفته ریسک عملیات بالا بوده است؛ اما اینکه چرا در آن شرایط، تصمیم به انجام عملیات گرفته شد؛ در سطح فرماندهی در قرارگاه خاتمالانبیا تصمیمگیری کردند. فرمانده قرارگاه آقای هاشمی بودند؛ بهعنوان نماینده امام و آقای رضایی و فرماندهان ردهبالای قرارگاه خاتم در کنار این بزرگواران، بهتر میتوانند پاسخ بدهند که دقیقا به چه علتی و با چه استدلالی تک اصلی کربلای4 انجام شد.
مسئلهای که وجود دارد، این است که کربلای4 یکی از اولین عملیاتهایی است که کل عملیات با فرماندهی سپاه انجام شده و در این شرایط، گفته میشود که کارشناسان ارتش هشدارهایی نسبت به تحرکات عراق در مسیر عملیاتی ایران داده بودند و گفته بودند تحرکات عراق نشان میدهد نقشه عملیات ما را فهمیدهاند. آیا این محتمل است که بهخاطر وجود برخی مسائل و رقابتها بین فرماندهی سپاه و ارتش، به این نظر توجه نشده و بر انجام عملیات اصرار شده باشد؟
البته این اولین عملیات نبود. تا سال 63 عملیاتها مشترک انجام میشد؛ در سال 64 عملیات والفجر را سپاه در جنوب و ارتش در غرب کشور عمل کردند و در سال 65 عملیات کربلای4 را سپاه انجام داد و یگانهای توپخانه ارتش هم پشتیبانی میکردند. اما فضای آنموقع اینطور بود که تصمیم نهایی، با فرماندهی قرارگاه خاتمالانبیا بود و ارتش هم اگر گفته باشد این عملیات لو رفته، سپاه هم نظراتش را گفته و در قرارگاه تصمیم گرفته شده است. این را که چرا دشمن هوشیار شده بود و چرا تصمیم به انجام عملیات گرفته شد، باید با فرماندهان قرارگاه خاتمالانبیا مطرح کنید و پاسخ بگیرید.
بههرحال این عملیات ضربهای به نیروهای ما زد و تعداد مفقودالاثرهای آن از شهدا هم بیشتر بود كه بیسابقه است. آقای هاشمی که فرماندهی قرارگاه را برعهده داشته، در خاطرات روز شش دی 65، یعنی فردای شکست در کربلای4، جملات تکاندهندهای دارد. مینویسد من نمیدانستم این هفته در نمازجمعه چه بگویم یا حتی جواب نمایندگان مجلس را چه بدهم. طبیعتا وقتی در سطح سران کشور چنین حالتی پیش میآید، برای نیروهایی که از خط برگشتهاند و بسیاری از دوستانشان شهید یا مفقود شدهاند و برای لشکرهایی که بخش اعظم نیروهای خود را از دست دادهاند، احتمالا اوضاع خیلی وخیمتر بوده است. میخواستم بدانم چه اتفاقی افتاد که در دو هفته همه اینها بازسازی شد؟
در آن فاصله، همه ما از اتفاقی که افتاده بود، بهشدت نگران و ناراحت بودیم و این همه تلفات، مجروح، شهید، اسیر و مفقودالاثر داده بودیم. اما این حالت هم وجود داشت که مثل افراد زخمی، دنبال فرصت تلافیکردن بودیم. همزمان هم جلساتی بین فرماندهان سپاه برگزار شد و آقای رفسنجانی هم بهعنوان جانشین امام، آمدند در گلف اهواز و قرارگاههای دیگر و همه فرماندهان برای حمله مجدد به عراق اعلام آمادگی کردند. حضرت امام هم پیامی دادند به جلسه که آن پیام خیلی تأثیرگذار بود. رفتیم لشکرهای خود را سازماندهی مجدد کردیم و دوباره شروع به شناسایی کردیم. دوباره از استانها نیروی جدید گرفتیم و آماده عملیات شدیم. کربلای5 درحالی شروع شد که همه ما اعلام آمادگی کرده بودیم؛ اما همگی در دل نگران بودیم که سرانجام این عملیات چه میشود و در اوج ناامیدی و نگرانی از تلفات و سایر مسائل، توانستیم به لطف خدا خط را بشکنیم و تا عراق به خودش بیاید، ما از آبگرفتگی و دژ پنجضلعی تا پاسگاه کوتسواری رسیدیم و به سمت رودخانه اروند رفتیم و حدود 10 کیلومتر از مرز به خاک عراق رفتیم. در کل یک محدوده حدود 200 کیلومتری را در همان دو یا سه شب اول تصرف کردیم. عراق
برای بازپسگیری این منطقه، بیش از دو ماه با ما جنگید و ما با پاتکهای آنها مقابله میکردیم. آماری که ما از اسیرهایی که در این 75 روز گرفتیم، به دست آمد، نشان میداد در این مدت 130 تیپ از ارتش عراق در این بیش از دو ماه، درگیر جنگ با ما بودند. توپخانه عراق در این 75 شبانهروز، ما را زیر آتش گرفته بود و خداوند کمک کرد و ما توانستیم مقاومت کنیم. بعضی از تیپهای عراق تا 70 درصد تلفات داشتند و کنار میرفتند و تیپهای بعدی و سپاه گارد و تیپ کماندوهای عراقی از نقاط دیگر عراق میآمدند و جایگزین میشدند.
من با برخی از نیروهای بازمانده از کربلای4 که صحبت کردهام، هنوز هم وقت بازگوکردن وقایع آن شب منقلب میشوند. میخواستم بدانم از همین افراد با همین وضعیت روحی دو هفته بعد در کربلای5 استفاده شده یا کربلای5 کلا متکی به نیروهایی بوده که دوباره از سراسر کشور فراخوانده شدهاند؟
از این نیروها هم استفاده شد. پیام امام که در آن گفته بودند صدام مست پیروزی شده و سخنرانی فرماندهها در تجدید روحیه نیروها تأثیر داشت. من یادم هست صدام بعد از کربلای4 به شکرانه آن موفقیت، به مکه رفت. یعنی دیگر احساس نمیکرد ما حمله کنیم و البته از نیروهای جدید هم استفاده شد.
شهید خرازی هم در کربلای5 به شهادت رسید. از ایشان خاطرهای دارید؟
وسط منطقه پنجضلعی، جایی هست به نام الدویجی. در این روستا نهری بود که آبگرفتگی را رد میکرد و به سمت اروندرود میرفت. روی این نهر پلی بود به نام پل الدویجی. صبح روز 24 دیماه یعنی حدودا پنج روز بعد از آغاز عملیات کربلای5، سردار رحیمصفوی به آنجا آمد. ایشان که جانشین فرمانده سپاه بود زیر پل الدویجی که منطقه عملیاتی و زیر آتش بود، پیش ما آمد و گفت در جزیره بوارین که در اروندرود است، هنوز عراقیها حضور دارند. بعد هم گفت که لشکر فجر به فرماندهی من و لشکر امام حسین به فرماندهی شهید حسین خرازی، موظف هستند که آن شب حمله کنند و بوارین را بگیرند. ما شب برای حمله رفتیم. من نفربر فرماندهی را به حدود 200 متری خط عراقیها برده بودم و گردان لشکر فجر و گردان امام حسین هم در نهر حسجان مشغول حرکت بودند و گاهی هم خمپارهای میآمد. در این میان یکباره دیدیم کسی به پشت نفربر فرماندهی میکوبد. شهید میثمی نماینده امام در سپاه فارس هم آن شب پیش ما بود و گفت کسی پشت در با شما کار دارد. این در شرایطی بود که کمتر از نیمساعت به آغاز عملیات تصرف بوارین باقی مانده بود. ما در پیامپی یا نفربر فرماندهی نقشهها را پهن میکردیم و چراغ
مطالعه و بیسیمهای VRC46 و PRC77 داشتیم و بیسیمهای پشتیبانی آتش و هدایت فرماندهان و اطلاعات و تخریب همه فعال بودند و هنوز موقع اعلام رمز عملیات نشده بود. در این وضعیت با احتیاط در پشت نفربر را باز کردم و دیدم شهید خرازی پشت در ایستاده است. یک دست شهید خرازی در عملیات خیبر قطع شده بود.
دیدم ایشان پشت در ایستاده و تا من را دید گفت برادر نبی بیا برویم جلو. گفتم حسین جان ما نزدیک خط هستیم باید صبر کنیم نیروها عملیات را آغاز کنند و بعد جلو برویم. ولی گفت نه من دوست دارم امشب با هم قدم بزنیم و برویم جلو. من هم با معاون عملیات لشکر و چند بیسیمچی همراه ایشان شدم. ایشان هم فرمانده محور و بیسیمچیهایش را همراه خودش آورده بود. گردانهاي ما داشتند از داخل نهر خشک به سمت جلو میرفتند و ما هم در نخلستانهای کنار نهر شروع به قدمزدن کردیم. آرامآرام خمپارهها زیاد شد تا اینکه یکی از خمپارهها کنار ما خورد و موج آن همه ما را پرتاب کرد. یکی از ترکشهای آن به سر من خورد و یکی هم به پایم خورد و پای چپ من شکست. وقتی نگاه کردم دیدم شهید خرازی در حال تکاندن خاک لباس خودش است و به من گفت «طوری نشدی؟». من هم بلند شدم ایستادم و گفتم نه و افتادم. بعد سر و پای من را با چفیه بستند و عقب آوردند و به بیمارستان فرستادند. در بیمارستان هم دکتر عوض حیدرپور که تا دوره قبل نماینده شهرضا بود، سرم را پانسمان کرد و پای من را گچ گرفت و من فردای آن روز به آقای محسن رضایی نامه نوشتم که آماده باز گشت به منطقه و فرماندهی
لشكرم هستم. آقای رضایی گفتند شما چند روز استراحت کنید و بهتر که شدید برگردید. دو هفته بعد از آن شب در روز هشت اسفندماه در همان منطقه شلمچه به شهادت رسید. فرماندهان گردانی که با خود ایشان قبل از شهادت بودهاند میگویند چند ساعت قبل از شهادتش گفت امروز به بچهها ناهار خوب بدهید و میگویند رفتار و حرفهایش در ساعتهای آخر تغییر کرده بود.
---------------------------------------
کربلای4 از نگاه حاضران در عملیات
«به آقای قاآنی گفتم، با این وضع عملیات بیمعنی است... با مسئول حفاظت خودمان آقای بنیاسد که صحبت میکردیم، میگفت: ما هم مخالفیم اما دستور میدهند و به ما فشار میآورند. حتی یکی از دوستانم گفت بچههایم را برمیدارم و به تهران میبرم؛ تا چند روز دیگر عملیات شروع میتوان و ممکن است شهرها را بمباران کنند. پرسیدم از کجا فهمیدی؟ گفت از شیوه حفاظتی که در جادهها دارد صورت میگیرد میتوان فهمید!
ما چهار گردان خود را دزدکی به خرمشهر آوردیم ولی حاجباقر قالیباف این کار را نکرد... . شبی که میخواست نیرو بیاورد، ما به کمک ایشان رفتیم. لشکر نصر قریب به 30 گردان باید جابهجا میکرد. شبی که برای کمک به آقای قالیباف رفتم، آنقدر به او فشار آمده بود که برخلاف برخورد خوب همیشهاش، دستم را گرفت و گفت: اگر آمدهای کمکم کنی اینجا نایست. این وضع نیروها بود.
یکی چراغ ماشین روشن میکرد، دیگری چراغ خاموش میآمد. چرا؟ چون فشار آمده بود و دشمن همه اینها را میدید... . عملیات کربلای4 از همان شبی که ستونکشی آغاز شد، شکست خورد. بچههایی که شنود میکردند، مرتب میآمدند و میگفتند عراق اعلام میکند ما میدانیم میخواهید از اینجا حمله کنید. نیایید که همهتان کشته میشوید». این بخشی از خاطرات شهیدمحمد نظرنژاد، معروف به بابانظر، است که سایت خبری اصولگرای پارسنیوز، سال گذشته آن را منتشر کرد.
از این دست روایتها درباره کربلای4 کم نیست. مثلا نورالدین عافی، که کتاب «نورالدین پسر ایران»، بر پایه زندگی او نوشته شده هم، در این کتاب میگوید: «اینجا با اروند و والفجر8 فرق داشت. در اروند یک طرف ساحل دست خودمان بود و یک طرف دست عراق. ولی اینجا باید بیش از شش کیلومتر در آبی که دو طرفش دست عراقیها بود غواصی میکردیم. در همان روزهای آخر با دوستم م. ر که از بچههای اطلاعات بود، صحبت میکردم. از حرفهایش حدس زدم عملیات لو رفته است. او میگفت عراق در حال بستن تنگه است. با حرفهای او و تحلیل شرایط منطقه فکر میکردم این عملیات انجام نخواهد شد اما به کسی چیزی نمیگفتم. او هم ناامید نبود و فکر میکرد عملیات به احتمال 50 درصد انجام خواهد شد... . [صفحه 539] هرچه از چندوچون عملیات بیشتر مطلع میشدیم، سختی و حساسیت کار بیشتر برایمان مشخص میشد. در تمام این مدت از لورفتن عملیات با کسی حرف نزدم. میدانستم آقا سیدفاطمی خودش خبر دارد اما خیلیها نمیدانستند... . [صفحه 540] حاجرضا. د را هم دیدم که در گروهان، نیروی آزاد بود. او در والفجر8 مسئول گروهان غواصی بود. دیگر از لورفتن حمله مطمئن بودم. ما برای حمله آماده بودیم و
دشمن برای دفاع. حدود دو ساعت به وقت حرکت باقی بود...».
روایت فرمانده جنگ، یعنی هاشمیرفسنجانی، هم از شرایط بعد از آن عملیات، گویای بخش مهمی از اتفاقی است که افتاد. او در خاطرات خود مینویسد: «آقای شمخانی اطلاعات لازم را درخصوص نتایج عملیات شکستخورده کربلای 4 داد. خیلی بدتر از آنچه تابهحال گفته بودند: نزدیک هزار شهید و سه هزارو ۹۰۰ مفقودالاثر داشتیم که اکثر آنها را باید شهید حساب کرد». هاشمی در پاورقی این بخش نوشته: «با شروع عملیات، شواهد و قرائن نشان میداد که دشمن از طرح عملیات خودی آگاه شده و با آمادگی و هوشیاری کامل، مهمترین معبر عملیاتی را مسدود ساخته است... این هوشیاری با دریافت اطلاعات ماهوارهای و جاسوسی از آمریکا حاصل شده بود».
30 سال از سال انجام عملیات کربلای4 گذشته و هنوز معلوم نیست اصرار بر انجام چنین عملیاتی، چه دلیلی داشته است. سردار محمدنبی رودکی که در آن عملیات، فرمانده سپاه 19 فجر شیراز بوده، در گفتوگو با ما میگوید: تصمیم به انجام اين عملیات در قرارگاه خاتمالانبیا، به فرماندهی هاشمیرفسنجانی و محسن رضایی و سایر فرماندهان ردهبالای سپاه، گرفته شد. او به اسارت یکی از نیروهای ایران، چند روز قبل از عملیات، اشاره میکند و میگوید برای اینکه بدانید اسارت این فرد تا چه اندازه میتوانسته عراقیها را از عملیات ما آگاه کند، باید با فرمانده مستقیم او، یعنی سردار علی فضلی، صحبت کنید. اما رودکی از پیروزی دو لشکر پشتیبانی عملیات کربلای4 در آن شب تلخ میگوید. دو لشکری که در منطقه پشتیبانی عملیات، موفق به شکست خط دشمن و ورود به شلمچه شدند؛ اما صبحگاه که خبر شکست در منطقه عملیات اصلی رسید، فرمان عقبنشینی برای آنها نیز صادر شد. عقبنشینی از منطقهای که دو هفته بعد عملیات کربلای5 در آنجا انجام شد و با موفقیت پس از 75 روز جنگ، توانست غرور زخمیشده در کربلای4 را التیام دهد. اما سایر زخمهای آن عملیات همچنان، در دل رزمندگانش مانده است. گفتوگوی ما با سردار رودکی درباره اتفاقات آن دو هفته (شب شکست در کربلای4 تا شب آغاز کربلای 5) و برخی خاطرات آن دو عملیات را در ادامه بخوانید.
قرارمان با شما این بود که عملیاتهای کربلای4 و 5 را با هم بازخوانی کنیم. در ابتدا بهعنوان مقدمه، توضیحی درباره شرایط جبههها در مقطع عملیات کربلای4 از لحاظ تجهیز نیروها و شرایط فیزیکی منطقه بفرمایید.
خوب همانطورکه میدانید، در سال 1364 عملیات فاو برای عبور از اروند انجام شد و در دی سال 65، عملیات کربلای4 و 5 در یک فاصله زمانی حدود 18 روزه در منطقه شلمچه انجام شد. از تجربیاتی که ما در عملیات فاو برای عبور از رودخانه به دست آورده بودیم، در این عملیات استفاده شد. یکی از این تجربیات، آموزش غواصها برای عبور از اروند بود. در کربلای 5 و در منطقه شلمچه، دشمن آبگرفتگی وسیعی در مقابل مواضع خود ایجاد کرده بود. در منطقه پشت پاسگاه زید و پاسگاه بوبیان به سمت کوشک و طلاییه یک کانال وسیع پرورش ماهی هم بود که از آن برای مانع بر سر راه تانکهای ایرانی استفاده میشد و پشت سیلبندها از بصره دفاع میکردند. عمق این آبگرفتگی بین 80 سانتیمتر تا یک متر بود و غواصها نمیتوانستند با شناکردن از آن عبور کنند و قایقها هم وقتی نیروها در آن مینشستند و در آب پایین میرفت، موتور و سکان و پروانه قایق به زمین میرسید. روی زمین هم موانع و مینها و هشتپریها و کانالهای ضدتانک با عمق یکونیم تا دو متر و عرض یکونیم متر که باز در جلوی سنگرها احداث کرده بود، پیچیدگی عملیات در این منطقه را چند برابر میکرد. ما برای شناسایی باید از
همه این آبگرفتگیها و کانالها عبور میکردیم و تازه به سیمهای خاردار و هشتپریها میرسیدیم. چون اینها در هم پیچیده بودند، باید با انفجار از آنها عبور میکردیم؛ بنابراین نیاز داشتیم که تیم تخریب هم داشته باشیم تا بتوانند راه را برای عبور نفرات باز کنند؛ بنابراین جدا از اینکه ضدهوایی و نفربر و تانک و دوشکا و دیگر تجهیزات را داشتند، زمین را نیز در سطح وسیعی مسلح کرده بودند. زمین قبل از همه ادوات دشمن با ما میجنگید و این هم طراحی افسران و فرماندهان ارتش سرخ شوروی بود که آن روزها به ارتش عراق مشاوره میدادند.
شما در آن زمان چه مسئولیتی در عملیات داشتید؟
من در آن زمان فرمانده لشکر 19 فجر استان فارس بودم. لشکرهای سپاه در منطقه امالرصاص و جزیره مینو و اروندرود عملیات کربلای 4 را انجام میدادند؛ اما لشکر فجر فارس و لشکر اباالفضل خرمآباد مأموریت تک پشتیبانی از حمله اصلی را داشتند. ما در منطقه پنجضلعی شلمچه بودیم و حدود 30 الی 40 کیلومتر با منطقه امالرصاص و جزیره مینو فاصله داشتیم. در نتیجه در کربلای 4 یک عملیات اصلی یا تک اصلی بود و یک تک پشتیبانی در این مناطق انجام میشد و ما میخواستیم با تک فریب، عراق را به اشتباه بیندازیم که نداند دقیقا از کجا میخواهیم حمله کنیم. در کربلای 4 عبور غواصها از اروند انجام شد و نیروهای ما به شلمچه رسیدند.
بعد از عبور از آب در تله عراقیهایی که منتظرشان بودند، افتادند؟
درباره جزئیات اتفاقهایی که در آن عملیات افتاد تا امروز فرماندهان ارشد سپاه و فرماندهان قرارگاهها توضیحات خود را دادهاند؛ بههرحال کربلای 4 عملیات ناموفقی بود و عدمالفتح داشتیم. این را همه توضیح دادهاند؛ اما لازم است بدانید این عدمالفتح در منطقه تک اصلی بود. در تک پشتیبانی لشکر اباالفضل و لشکر فجر، موفق شدیم منطقه پنجضلعی را در همان شب چهار دی 1365 تصرف کنیم. ما از موانع و استحکامات عبور کردیم و گردانهای غواص صف را شکستند. حتی طراحان ما در محل نصب موتور و پروانههای قایقهای موتوری تغییراتی ایجاد کردند و آن را بالاتر آوردند و نیروهای قایقسوار ما هم توانستند از آب عبور کنند و ما موج دوم نیروها را هم با قایق به خط رساندیم.
یعنی همزمان با گرفتارشدن تک حمله ما در شلمچه، تک پشتیبانی مشغول پیشروی در منطقهای دیگر بود؟
بله. از حدود 11 شب تا حدود شش صبح ما خط را شکستیم و وارد منطقه شدیم و نیروهای پشتیبانی آمدند و پنجضلعی را گرفتیم؛ اما در منطقه امالرصاص و جزیره مینو لشکرهای دیگر مانند المهدی و نجف و ثارالله و عاشورا دچار عدمالفتح شدند و از تک اصلی عقبنشینی کردند؛ اما چون توان اصلی نیروهای ما در منطقه عملیات اصلی از دست رفته بود، همان حدود ساعت شش صبح به ما هم فرمان عقبنشینی دادند. البته بعدها خود آقای محسن رضایی به من گفت من دستور دادم آن شب عقب بیایید تا آن منطقه بکر بماند و بتوانیم دوباره از آنجا حمله کنیم. بههرحال تا نیروها جمع شوند و دوباره تدارک عملیات بعدی انجام شود، 18 روز طول کشید و عملیات کربلای 5 در همان منطقه پنجضلعی که ما در کربلای 4 در آنجا موفق شده بودیم، انجام شد. بعد از اینکه عملیات با رمز یا زهرا (س) در آنجا آغاز شد، باورشان نمیشد که ما در این فاصله کوتاه دوباره دست به عملیات بزنیم و فکر میکردند عملیات بعدی ایران در زمستان سال آینده خواهد بود.
چرا بیشتر عملیاتها در زمستان بود و به قول شما عراقیها هم این برنامه را میدانستند؟
ما عملیاتهای بزرگ مثل فتحالمبین، بیتالمقدس، طریقالقدس، خیبر و بدر و همچنین والفجر 8 و همین کربلای 4 و 5 را در زمستان انجام دادیم؛ چون بیش از صد هزار نیروی بسیجی ما عموما کشاورز و از اهالی روستاها بودند و در زمستان کار کشاورزی تعطیل بود. دلیل دیگر هم آبوهوای منطقه جنوب بود؛ چون هوای بالای 50 درجه و رطوبت بالای جنوب در تابستان کار را سخت میکرد و در زمستان کار راحتتر بود.
خب در کربلای 5 چه اتفاقی افتاد؟
ما در کربلای 4 در همین منطقه عمل کردیم و جبههای را که در کربلای 4 در آن خط را شکسته بودیم، بین لشکرهای مختلفی که در خط بودند، تقسیم کردیم. لشکر عاشورا، ثارالله، المهدی، نجف، نصر، سیدالشهدا، محمد رسولالله و دیگر لشکرها بهعنوان لشکرهای خط و پشتیبان عمل کردند. لشکرهای مختلف از بوشهر و مازندران و خراسان هم بودند و چند موج نیرو آمد و در همان 18 روز سازماندهی شدند. ما در عملیات کربلای 5 حدود 75 روز با دشمن جنگیدیم تا موفق شدیم کانال بحرجاسم تا اروندرود را تثبیت کنیم؛ یعنی ما کل پنجضلعی و شلمچه را از عراق گرفتیم و آنها بعد از 75 شبانهروز دیگر ناامید شدند و پاتکهای خود را ادامه ندادند و رفتند خط پدافندی ایجاد کردند.
شما اشاره کردید که فرماندهان درباره موفقنبودن کربلای 4 توضیح دادهاند؛ اما همچنان سؤال مهمی که وجود دارد، این است که وقتی شواهد زیادی مبنی بر لورفتن عملیات وجود داشته و حتی شب عملیات هم افراد مختلفی هشدار دادهاند و خواستار انجامنشدن عملیات بودهاند، این عملیات که به گفته آقای محسن رضایی 50 درصد ریسک شکست داشته، با این وسعت برگزار شده و این همه از نیروهای ما را به تیررس دشمن فرستاده است؟
عملیات کربلای4 در تک پشتیبانی که لشکر تحت فرماندهی من و لشکر اباالفضل آن عملیات را انجام دادیم، با وجود پشتیبانی ضعیف و مسیر صعبالعبور، موفق بودیم و لو نرفت و اسیر هم ندادیم؛ اما در منطقه تک اصلی، ما قبل از عملیات یک اسیر داشتیم. این را سردار فضلی که فرمانده آن نیروی اسیرشده بود، میتواند توضیح کاملش را به شما بگوید. بههرحال، اینکه یک نیروی شناسایی ما چند روز قبل از عملیات به اسارت در بیاید، جای تأمل دارد. بنابراین فقط تک اصلی لو رفته بود و نه تک پشتیبانی و علت هم این بود که ما قبل از عملیات، اسیر داده بودیم و دشمن در آن منطقه هوشیار شده بود. این هم درست است که آقای رضایی گفته ریسک عملیات بالا بوده است؛ اما اینکه چرا در آن شرایط، تصمیم به انجام عملیات گرفته شد؛ در سطح فرماندهی در قرارگاه خاتمالانبیا تصمیمگیری کردند. فرمانده قرارگاه آقای هاشمی بودند؛ بهعنوان نماینده امام و آقای رضایی و فرماندهان ردهبالای قرارگاه خاتم در کنار این بزرگواران، بهتر میتوانند پاسخ بدهند که دقیقا به چه علتی و با چه استدلالی تک اصلی کربلای4 انجام شد.
مسئلهای که وجود دارد، این است که کربلای4 یکی از اولین عملیاتهایی است که کل عملیات با فرماندهی سپاه انجام شده و در این شرایط، گفته میشود که کارشناسان ارتش هشدارهایی نسبت به تحرکات عراق در مسیر عملیاتی ایران داده بودند و گفته بودند تحرکات عراق نشان میدهد نقشه عملیات ما را فهمیدهاند. آیا این محتمل است که بهخاطر وجود برخی مسائل و رقابتها بین فرماندهی سپاه و ارتش، به این نظر توجه نشده و بر انجام عملیات اصرار شده باشد؟
البته این اولین عملیات نبود. تا سال 63 عملیاتها مشترک انجام میشد؛ در سال 64 عملیات والفجر را سپاه در جنوب و ارتش در غرب کشور عمل کردند و در سال 65 عملیات کربلای4 را سپاه انجام داد و یگانهای توپخانه ارتش هم پشتیبانی میکردند. اما فضای آنموقع اینطور بود که تصمیم نهایی، با فرماندهی قرارگاه خاتمالانبیا بود و ارتش هم اگر گفته باشد این عملیات لو رفته، سپاه هم نظراتش را گفته و در قرارگاه تصمیم گرفته شده است. این را که چرا دشمن هوشیار شده بود و چرا تصمیم به انجام عملیات گرفته شد، باید با فرماندهان قرارگاه خاتمالانبیا مطرح کنید و پاسخ بگیرید.
بههرحال این عملیات ضربهای به نیروهای ما زد و تعداد مفقودالاثرهای آن از شهدا هم بیشتر بود كه بیسابقه است. آقای هاشمی که فرماندهی قرارگاه را برعهده داشته، در خاطرات روز شش دی 65، یعنی فردای شکست در کربلای4، جملات تکاندهندهای دارد. مینویسد من نمیدانستم این هفته در نمازجمعه چه بگویم یا حتی جواب نمایندگان مجلس را چه بدهم. طبیعتا وقتی در سطح سران کشور چنین حالتی پیش میآید، برای نیروهایی که از خط برگشتهاند و بسیاری از دوستانشان شهید یا مفقود شدهاند و برای لشکرهایی که بخش اعظم نیروهای خود را از دست دادهاند، احتمالا اوضاع خیلی وخیمتر بوده است. میخواستم بدانم چه اتفاقی افتاد که در دو هفته همه اینها بازسازی شد؟
در آن فاصله، همه ما از اتفاقی که افتاده بود، بهشدت نگران و ناراحت بودیم و این همه تلفات، مجروح، شهید، اسیر و مفقودالاثر داده بودیم. اما این حالت هم وجود داشت که مثل افراد زخمی، دنبال فرصت تلافیکردن بودیم. همزمان هم جلساتی بین فرماندهان سپاه برگزار شد و آقای رفسنجانی هم بهعنوان جانشین امام، آمدند در گلف اهواز و قرارگاههای دیگر و همه فرماندهان برای حمله مجدد به عراق اعلام آمادگی کردند. حضرت امام هم پیامی دادند به جلسه که آن پیام خیلی تأثیرگذار بود. رفتیم لشکرهای خود را سازماندهی مجدد کردیم و دوباره شروع به شناسایی کردیم. دوباره از استانها نیروی جدید گرفتیم و آماده عملیات شدیم. کربلای5 درحالی شروع شد که همه ما اعلام آمادگی کرده بودیم؛ اما همگی در دل نگران بودیم که سرانجام این عملیات چه میشود و در اوج ناامیدی و نگرانی از تلفات و سایر مسائل، توانستیم به لطف خدا خط را بشکنیم و تا عراق به خودش بیاید، ما از آبگرفتگی و دژ پنجضلعی تا پاسگاه کوتسواری رسیدیم و به سمت رودخانه اروند رفتیم و حدود 10 کیلومتر از مرز به خاک عراق رفتیم. در کل یک محدوده حدود 200 کیلومتری را در همان دو یا سه شب اول تصرف کردیم. عراق
برای بازپسگیری این منطقه، بیش از دو ماه با ما جنگید و ما با پاتکهای آنها مقابله میکردیم. آماری که ما از اسیرهایی که در این 75 روز گرفتیم، به دست آمد، نشان میداد در این مدت 130 تیپ از ارتش عراق در این بیش از دو ماه، درگیر جنگ با ما بودند. توپخانه عراق در این 75 شبانهروز، ما را زیر آتش گرفته بود و خداوند کمک کرد و ما توانستیم مقاومت کنیم. بعضی از تیپهای عراق تا 70 درصد تلفات داشتند و کنار میرفتند و تیپهای بعدی و سپاه گارد و تیپ کماندوهای عراقی از نقاط دیگر عراق میآمدند و جایگزین میشدند.
من با برخی از نیروهای بازمانده از کربلای4 که صحبت کردهام، هنوز هم وقت بازگوکردن وقایع آن شب منقلب میشوند. میخواستم بدانم از همین افراد با همین وضعیت روحی دو هفته بعد در کربلای5 استفاده شده یا کربلای5 کلا متکی به نیروهایی بوده که دوباره از سراسر کشور فراخوانده شدهاند؟
از این نیروها هم استفاده شد. پیام امام که در آن گفته بودند صدام مست پیروزی شده و سخنرانی فرماندهها در تجدید روحیه نیروها تأثیر داشت. من یادم هست صدام بعد از کربلای4 به شکرانه آن موفقیت، به مکه رفت. یعنی دیگر احساس نمیکرد ما حمله کنیم و البته از نیروهای جدید هم استفاده شد.
شهید خرازی هم در کربلای5 به شهادت رسید. از ایشان خاطرهای دارید؟
وسط منطقه پنجضلعی، جایی هست به نام الدویجی. در این روستا نهری بود که آبگرفتگی را رد میکرد و به سمت اروندرود میرفت. روی این نهر پلی بود به نام پل الدویجی. صبح روز 24 دیماه یعنی حدودا پنج روز بعد از آغاز عملیات کربلای5، سردار رحیمصفوی به آنجا آمد. ایشان که جانشین فرمانده سپاه بود زیر پل الدویجی که منطقه عملیاتی و زیر آتش بود، پیش ما آمد و گفت در جزیره بوارین که در اروندرود است، هنوز عراقیها حضور دارند. بعد هم گفت که لشکر فجر به فرماندهی من و لشکر امام حسین به فرماندهی شهید حسین خرازی، موظف هستند که آن شب حمله کنند و بوارین را بگیرند. ما شب برای حمله رفتیم. من نفربر فرماندهی را به حدود 200 متری خط عراقیها برده بودم و گردان لشکر فجر و گردان امام حسین هم در نهر حسجان مشغول حرکت بودند و گاهی هم خمپارهای میآمد. در این میان یکباره دیدیم کسی به پشت نفربر فرماندهی میکوبد. شهید میثمی نماینده امام در سپاه فارس هم آن شب پیش ما بود و گفت کسی پشت در با شما کار دارد. این در شرایطی بود که کمتر از نیمساعت به آغاز عملیات تصرف بوارین باقی مانده بود. ما در پیامپی یا نفربر فرماندهی نقشهها را پهن میکردیم و چراغ
مطالعه و بیسیمهای VRC46 و PRC77 داشتیم و بیسیمهای پشتیبانی آتش و هدایت فرماندهان و اطلاعات و تخریب همه فعال بودند و هنوز موقع اعلام رمز عملیات نشده بود. در این وضعیت با احتیاط در پشت نفربر را باز کردم و دیدم شهید خرازی پشت در ایستاده است. یک دست شهید خرازی در عملیات خیبر قطع شده بود.
دیدم ایشان پشت در ایستاده و تا من را دید گفت برادر نبی بیا برویم جلو. گفتم حسین جان ما نزدیک خط هستیم باید صبر کنیم نیروها عملیات را آغاز کنند و بعد جلو برویم. ولی گفت نه من دوست دارم امشب با هم قدم بزنیم و برویم جلو. من هم با معاون عملیات لشکر و چند بیسیمچی همراه ایشان شدم. ایشان هم فرمانده محور و بیسیمچیهایش را همراه خودش آورده بود. گردانهاي ما داشتند از داخل نهر خشک به سمت جلو میرفتند و ما هم در نخلستانهای کنار نهر شروع به قدمزدن کردیم. آرامآرام خمپارهها زیاد شد تا اینکه یکی از خمپارهها کنار ما خورد و موج آن همه ما را پرتاب کرد. یکی از ترکشهای آن به سر من خورد و یکی هم به پایم خورد و پای چپ من شکست. وقتی نگاه کردم دیدم شهید خرازی در حال تکاندن خاک لباس خودش است و به من گفت «طوری نشدی؟». من هم بلند شدم ایستادم و گفتم نه و افتادم. بعد سر و پای من را با چفیه بستند و عقب آوردند و به بیمارستان فرستادند. در بیمارستان هم دکتر عوض حیدرپور که تا دوره قبل نماینده شهرضا بود، سرم را پانسمان کرد و پای من را گچ گرفت و من فردای آن روز به آقای محسن رضایی نامه نوشتم که آماده باز گشت به منطقه و فرماندهی
لشكرم هستم. آقای رضایی گفتند شما چند روز استراحت کنید و بهتر که شدید برگردید. دو هفته بعد از آن شب در روز هشت اسفندماه در همان منطقه شلمچه به شهادت رسید. فرماندهان گردانی که با خود ایشان قبل از شهادت بودهاند میگویند چند ساعت قبل از شهادتش گفت امروز به بچهها ناهار خوب بدهید و میگویند رفتار و حرفهایش در ساعتهای آخر تغییر کرده بود.
---------------------------------------
کربلای4 از نگاه حاضران در عملیات
«به آقای قاآنی گفتم، با این وضع عملیات بیمعنی است... با مسئول حفاظت خودمان آقای بنیاسد که صحبت میکردیم، میگفت: ما هم مخالفیم اما دستور میدهند و به ما فشار میآورند. حتی یکی از دوستانم گفت بچههایم را برمیدارم و به تهران میبرم؛ تا چند روز دیگر عملیات شروع میتوان و ممکن است شهرها را بمباران کنند. پرسیدم از کجا فهمیدی؟ گفت از شیوه حفاظتی که در جادهها دارد صورت میگیرد میتوان فهمید!
ما چهار گردان خود را دزدکی به خرمشهر آوردیم ولی حاجباقر قالیباف این کار را نکرد... . شبی که میخواست نیرو بیاورد، ما به کمک ایشان رفتیم. لشکر نصر قریب به 30 گردان باید جابهجا میکرد. شبی که برای کمک به آقای قالیباف رفتم، آنقدر به او فشار آمده بود که برخلاف برخورد خوب همیشهاش، دستم را گرفت و گفت: اگر آمدهای کمکم کنی اینجا نایست. این وضع نیروها بود.
یکی چراغ ماشین روشن میکرد، دیگری چراغ خاموش میآمد. چرا؟ چون فشار آمده بود و دشمن همه اینها را میدید... . عملیات کربلای4 از همان شبی که ستونکشی آغاز شد، شکست خورد. بچههایی که شنود میکردند، مرتب میآمدند و میگفتند عراق اعلام میکند ما میدانیم میخواهید از اینجا حمله کنید. نیایید که همهتان کشته میشوید». این بخشی از خاطرات شهیدمحمد نظرنژاد، معروف به بابانظر، است که سایت خبری اصولگرای پارسنیوز، سال گذشته آن را منتشر کرد.
از این دست روایتها درباره کربلای4 کم نیست. مثلا نورالدین عافی، که کتاب «نورالدین پسر ایران»، بر پایه زندگی او نوشته شده هم، در این کتاب میگوید: «اینجا با اروند و والفجر8 فرق داشت. در اروند یک طرف ساحل دست خودمان بود و یک طرف دست عراق. ولی اینجا باید بیش از شش کیلومتر در آبی که دو طرفش دست عراقیها بود غواصی میکردیم. در همان روزهای آخر با دوستم م. ر که از بچههای اطلاعات بود، صحبت میکردم. از حرفهایش حدس زدم عملیات لو رفته است. او میگفت عراق در حال بستن تنگه است. با حرفهای او و تحلیل شرایط منطقه فکر میکردم این عملیات انجام نخواهد شد اما به کسی چیزی نمیگفتم. او هم ناامید نبود و فکر میکرد عملیات به احتمال 50 درصد انجام خواهد شد... . [صفحه 539] هرچه از چندوچون عملیات بیشتر مطلع میشدیم، سختی و حساسیت کار بیشتر برایمان مشخص میشد. در تمام این مدت از لورفتن عملیات با کسی حرف نزدم. میدانستم آقا سیدفاطمی خودش خبر دارد اما خیلیها نمیدانستند... . [صفحه 540] حاجرضا. د را هم دیدم که در گروهان، نیروی آزاد بود. او در والفجر8 مسئول گروهان غواصی بود. دیگر از لورفتن حمله مطمئن بودم. ما برای حمله آماده بودیم و
دشمن برای دفاع. حدود دو ساعت به وقت حرکت باقی بود...».
روایت فرمانده جنگ، یعنی هاشمیرفسنجانی، هم از شرایط بعد از آن عملیات، گویای بخش مهمی از اتفاقی است که افتاد. او در خاطرات خود مینویسد: «آقای شمخانی اطلاعات لازم را درخصوص نتایج عملیات شکستخورده کربلای 4 داد. خیلی بدتر از آنچه تابهحال گفته بودند: نزدیک هزار شهید و سه هزارو ۹۰۰ مفقودالاثر داشتیم که اکثر آنها را باید شهید حساب کرد». هاشمی در پاورقی این بخش نوشته: «با شروع عملیات، شواهد و قرائن نشان میداد که دشمن از طرح عملیات خودی آگاه شده و با آمادگی و هوشیاری کامل، مهمترین معبر عملیاتی را مسدود ساخته است... این هوشیاری با دریافت اطلاعات ماهوارهای و جاسوسی از آمریکا حاصل شده بود».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.