بسته خروج از رکود نحوه دقیق اجرای جزئیات را اعلام نکرده است
کلیگویی در جزئیات
علی مزیکی
معمولا سیاستهای معافیت مالیاتی، کوتاهمدت هستند، مگر اینکه یک منفعت اجتماعی در آن باشد؛ نمونه این موضوع را میتوان در بسته خروج از رکود مشاهده کرد. اینکه برای یک صنعت معافیت دائمی در نظر گرفته شود، کمی دور از ذهن است. این قبیل تصمیمات هرچند در کوتاهمدت برای ایجاد شوک در بخشهای اقتصادی و خروج آنها از رکود میتواند کارآمد باشد اما در بلند مدت اثرات منفی آن بر اقتصاد بیشتر خواهد شد؛ به طور مثال در مقطعی احساس میشود با خروج یک بخش از رکود، چرخ بسیاری از بخشهای دیگر به حرکت درمیآید پس این کار را انجام میدهیم اما در بلند مدت اوضاع باید تغییر کند. بنابراین در مجموع معافیت مالیاتی در کوتاهمدت ایجاد رانت نمیکند. پس در بحث معافیتهای مالیاتی باید هدف اصلی را شناسایی کنیم. در بسته خروج از رکود هدف اصلی معافیت نیست، بلکه ایجاد رونق در کل اقتصاد است. در اینجا منافع اجتماعی میتواند از مضرات آن بیشتر شود؛ اما اگر در بلندمدت این اتفاق بیفتد، چندان جالب نیست. اگر رانتهای بلندمدت حالت مزمن به خود بگیرند، ناکارآمدی را به دنبال خواهند داشت. پس ما باید به دنبال منافع بلندمدت باشیم و اگر احساس میکنیم که سیاستهای
کوتاهمدت ما به منافع بلندمدت ضرر میزنند، انجامشان منطقی نخواهد بود. سیاست کوتاهمدت باید ما را از رکود خارج کند. در حقیقت سیاستهای کوتاهمدت نیز در ساختار اهدافی بلندمدت دارند. اگر سیاست کوتاهمدتی در بلندمدت ایجاد رانت کند و منجر به ناکارآمدی شود منطقی در انجام آن نیست.
معامله اوراق بدهی برای کاهش تنگنای مالی
دولت جدید زمانی که روی کار آمد برای کنترل تورم سیاست انقباض پولی را در نظر گرفت. البته انتظارات هم به سمت کاهش تورم حرکت کرده بود و این باعث میشد که طبیعتا ما کمی به سمت رکود برویم. چراکه سالها در این کشور اقتصاد بر اساس تسهیلات فراوانی که همواره تقاضا بر عرضه آن غلبه داشته است، اداره میشود؛ حال قرار است اعطای این تسهیلات محدود شود. سیاستهای بسته سعی کرد که ما را از این رکود خارج کند؛ مثلا ناکارآمدیهایی که در سیستمهای مختلف در این بسته به آن پرداخته شد، مسائل بلندمدت هستند. در مجموع بسته این ارتباط را میتواند برقرار کند؛ هرچند ایرادات جزئی زیادی به آن وارد است. مثلا تنگنای مالی که در کشور داریم بیشتر مربوط به نبود ابزارهایی مثل فروش اوراق بدهی است. امیدوارم این ابزار بتواند در بورس گسترش و تنوع یابد. اگر این اوراق در بورس معامله شوند، هم میتوانند تنگنای مالی دولت را کاهش دهند و هم میتوانند به نحوی فشار مالی را با قرضگرفتن کاهش دهند؛ البته ساختار مالیاتی هم در کنار آن قطعا باید اصلاح شود. در کل به نظر میرسد این سیاستهای کوتاهمدت قرار نیست ناقض سیاستهای بلندمدت ما شوند. این مسئله در مجموع مثبت
است.
یکسانسازی مالیاتی
منظور از یکسانسازی مالیات کارکنان بخش خصوصی و دولتی و کاهش نرخ مؤثر مالیات حقوق بخش غیردولتی در بسته این است که قسمتهایی از بخش خصوصی که پوشش مالیاتی ندارند، مالیات بدهند. تصوری وجود دارد که کارمندان مالیات میدهند و بخش خصوصی مالیات نمیدهد؛ اما بازهم کلمه یکسانسازی به نظر درست نمیآید و موافق آن نیستم. به نحوی شاید شناسایی حداکثری یا پوشش مالیاتی میتواند بهتر باشد. سیاستهایی که اینگونه جزئی گفته میشود باید کاملا در جزئیات دقیق باشند؛ اما این بسته نحوه دقیق اجرای جزئیات را اعلام نکرده است و در واقع در آن طبق معمول در جزئیات کلیگویی شده است. متأسفانه این کلیگویی به نوعی تبدیل به عادت شده است تا دستمان باز بماند. به نظرم با افزایش دقت باید به سمت مقرراتزدایی برویم که در آن تعداد قوانین کمتر و هدفمندتر هستند.
دریافت مالیات از سود سهام
قاعدتا با دریافت مالیات از سود سهام تقاضا برای خرید سهام کاهش مییابد. در شرایط فعلی افزایش مالیاتها در کوتاهمدت خوب نیست؛ اما در راستای اصلاح ساختار مفید است. ما در بسیاری از بخشها اصلا مالیاتی نداریم که بخواهیم آن را کم یا معاف کنیم. وضع این مالیاتها میتواند در آینده برای ما به عنوان ابزاری باشد که در صورت ایجاد دوباره رکود از آن استفاده کنیم و مالیات را کاهش دهیم. اما دریافت مالیات از املاک و مستغلات بسیار میتواند توجیه داشته باشد؛ زیرا زمانی که شما یک خانه میخرید، سودی به دست میآورید که برای آن کاری انجام ندادهاید و زمانی که سهامی خریداری میشود سودی به دست آورده میشود که برای آن کار انجام نشده است؛ اما برای سهام و خریدوفروش آن شما مالیات پرداخت میکنید ولی برای املاک نه. اعطای معافیت مالیاتی سرمایهگذاری مشترک نیز از نظر علمی چندان قابلدفاع نیست. اینکه ما روابط خود را با خارج از کشور تسهیل کنیم یک بحث است و اعطای معافیت یک بحث دیگر. در راستای تسهیل روابط، خوب است تلاش کنیم؛ اما اینکه امتیاز ویژه برای آنها قائل باشیم، ممکن است برای تولیدکنندگان داخلی مضر باشد.
مالیات بر درآمد با هدف بهبود توزیع
به طور کلی مطالعات نشان دادهاند که مالیات بر درآمد نوع خوبی از مالیات نیست. اما مالیات بر ارزش افزوده در صورت هدفمندی میتواند مفیدتر باشد. مالیات بر درآمد هدف کلی بهبود توزیع درآمد را دنبال میکند. مطالعات نشان میدهند این نوع مالیات میتواند کاهنده انگیزه فعالیت باشد و افراد کارآمدترین فعالیت خود را ارائه نمیدهند.
معمولا سیاستهای معافیت مالیاتی، کوتاهمدت هستند، مگر اینکه یک منفعت اجتماعی در آن باشد؛ نمونه این موضوع را میتوان در بسته خروج از رکود مشاهده کرد. اینکه برای یک صنعت معافیت دائمی در نظر گرفته شود، کمی دور از ذهن است. این قبیل تصمیمات هرچند در کوتاهمدت برای ایجاد شوک در بخشهای اقتصادی و خروج آنها از رکود میتواند کارآمد باشد اما در بلند مدت اثرات منفی آن بر اقتصاد بیشتر خواهد شد؛ به طور مثال در مقطعی احساس میشود با خروج یک بخش از رکود، چرخ بسیاری از بخشهای دیگر به حرکت درمیآید پس این کار را انجام میدهیم اما در بلند مدت اوضاع باید تغییر کند. بنابراین در مجموع معافیت مالیاتی در کوتاهمدت ایجاد رانت نمیکند. پس در بحث معافیتهای مالیاتی باید هدف اصلی را شناسایی کنیم. در بسته خروج از رکود هدف اصلی معافیت نیست، بلکه ایجاد رونق در کل اقتصاد است. در اینجا منافع اجتماعی میتواند از مضرات آن بیشتر شود؛ اما اگر در بلندمدت این اتفاق بیفتد، چندان جالب نیست. اگر رانتهای بلندمدت حالت مزمن به خود بگیرند، ناکارآمدی را به دنبال خواهند داشت. پس ما باید به دنبال منافع بلندمدت باشیم و اگر احساس میکنیم که سیاستهای
کوتاهمدت ما به منافع بلندمدت ضرر میزنند، انجامشان منطقی نخواهد بود. سیاست کوتاهمدت باید ما را از رکود خارج کند. در حقیقت سیاستهای کوتاهمدت نیز در ساختار اهدافی بلندمدت دارند. اگر سیاست کوتاهمدتی در بلندمدت ایجاد رانت کند و منجر به ناکارآمدی شود منطقی در انجام آن نیست.
معامله اوراق بدهی برای کاهش تنگنای مالی
دولت جدید زمانی که روی کار آمد برای کنترل تورم سیاست انقباض پولی را در نظر گرفت. البته انتظارات هم به سمت کاهش تورم حرکت کرده بود و این باعث میشد که طبیعتا ما کمی به سمت رکود برویم. چراکه سالها در این کشور اقتصاد بر اساس تسهیلات فراوانی که همواره تقاضا بر عرضه آن غلبه داشته است، اداره میشود؛ حال قرار است اعطای این تسهیلات محدود شود. سیاستهای بسته سعی کرد که ما را از این رکود خارج کند؛ مثلا ناکارآمدیهایی که در سیستمهای مختلف در این بسته به آن پرداخته شد، مسائل بلندمدت هستند. در مجموع بسته این ارتباط را میتواند برقرار کند؛ هرچند ایرادات جزئی زیادی به آن وارد است. مثلا تنگنای مالی که در کشور داریم بیشتر مربوط به نبود ابزارهایی مثل فروش اوراق بدهی است. امیدوارم این ابزار بتواند در بورس گسترش و تنوع یابد. اگر این اوراق در بورس معامله شوند، هم میتوانند تنگنای مالی دولت را کاهش دهند و هم میتوانند به نحوی فشار مالی را با قرضگرفتن کاهش دهند؛ البته ساختار مالیاتی هم در کنار آن قطعا باید اصلاح شود. در کل به نظر میرسد این سیاستهای کوتاهمدت قرار نیست ناقض سیاستهای بلندمدت ما شوند. این مسئله در مجموع مثبت
است.
یکسانسازی مالیاتی
منظور از یکسانسازی مالیات کارکنان بخش خصوصی و دولتی و کاهش نرخ مؤثر مالیات حقوق بخش غیردولتی در بسته این است که قسمتهایی از بخش خصوصی که پوشش مالیاتی ندارند، مالیات بدهند. تصوری وجود دارد که کارمندان مالیات میدهند و بخش خصوصی مالیات نمیدهد؛ اما بازهم کلمه یکسانسازی به نظر درست نمیآید و موافق آن نیستم. به نحوی شاید شناسایی حداکثری یا پوشش مالیاتی میتواند بهتر باشد. سیاستهایی که اینگونه جزئی گفته میشود باید کاملا در جزئیات دقیق باشند؛ اما این بسته نحوه دقیق اجرای جزئیات را اعلام نکرده است و در واقع در آن طبق معمول در جزئیات کلیگویی شده است. متأسفانه این کلیگویی به نوعی تبدیل به عادت شده است تا دستمان باز بماند. به نظرم با افزایش دقت باید به سمت مقرراتزدایی برویم که در آن تعداد قوانین کمتر و هدفمندتر هستند.
دریافت مالیات از سود سهام
قاعدتا با دریافت مالیات از سود سهام تقاضا برای خرید سهام کاهش مییابد. در شرایط فعلی افزایش مالیاتها در کوتاهمدت خوب نیست؛ اما در راستای اصلاح ساختار مفید است. ما در بسیاری از بخشها اصلا مالیاتی نداریم که بخواهیم آن را کم یا معاف کنیم. وضع این مالیاتها میتواند در آینده برای ما به عنوان ابزاری باشد که در صورت ایجاد دوباره رکود از آن استفاده کنیم و مالیات را کاهش دهیم. اما دریافت مالیات از املاک و مستغلات بسیار میتواند توجیه داشته باشد؛ زیرا زمانی که شما یک خانه میخرید، سودی به دست میآورید که برای آن کاری انجام ندادهاید و زمانی که سهامی خریداری میشود سودی به دست آورده میشود که برای آن کار انجام نشده است؛ اما برای سهام و خریدوفروش آن شما مالیات پرداخت میکنید ولی برای املاک نه. اعطای معافیت مالیاتی سرمایهگذاری مشترک نیز از نظر علمی چندان قابلدفاع نیست. اینکه ما روابط خود را با خارج از کشور تسهیل کنیم یک بحث است و اعطای معافیت یک بحث دیگر. در راستای تسهیل روابط، خوب است تلاش کنیم؛ اما اینکه امتیاز ویژه برای آنها قائل باشیم، ممکن است برای تولیدکنندگان داخلی مضر باشد.
مالیات بر درآمد با هدف بهبود توزیع
به طور کلی مطالعات نشان دادهاند که مالیات بر درآمد نوع خوبی از مالیات نیست. اما مالیات بر ارزش افزوده در صورت هدفمندی میتواند مفیدتر باشد. مالیات بر درآمد هدف کلی بهبود توزیع درآمد را دنبال میکند. مطالعات نشان میدهند این نوع مالیات میتواند کاهنده انگیزه فعالیت باشد و افراد کارآمدترین فعالیت خود را ارائه نمیدهند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.