|

ناسپاسي در جامعه و فرهنگ

در فرهنگ فارسی «عمید» معادل واژه قدرشناسی آمده است: درک کردن ارزش نیکویی و خدمت دیگران و سپاسگزاری از آنان. مشخص است که قدرنشناسی معادل منفی واژه یعنی ناسپاسی از کار و عمل مهم و ارزشمندی است که فردی برای دیگری یا جامعه خویش انجام می‌دهد.به تکرار در متون مختلف دینی و ادبی سفارش به قدرشناسی و نهی از ناسپاسی شده است،مانند آنچه در دیباچه‌ی گلستان سعدی داریم:«منت خدای را عزوجل که که طاعتش موجب قربتست و به شکر اندرش مزید نعمت.» همچنین در حدیثی از امام محمد باقر(ع)نقل شده که:« افزايش نعمت از طرف خداوند قطع نمى شود مگر بخاطر ناسپاسى بندگان.»در مقابل نيكي هايي كه از ديگران به ما مي رسد سه حالت مي توانيم داشته باشيم؛ - مكافات و جبران كه عالي ترين برخورد است - شكر و سپاس، با زبان و قلم - ناسپاسي و قدرنشناسي كه بدترين برخورد است.از حضرت علي(ع) روايت است كه فرمود: بر عهده كسي است كه به او انعام و احساني شده، اينكه به خوبي و به نحو شايسته، بر نعمت دهنده نيكي كند و نعمت و احسان او را جبران نمايد. اگر از جبران عملي و "مكافات" ناتوان بود با ستايشي شايسته و ثناي نيك برخورد كند، اگر از ستايش زباني هم ناتوان بود حداقل نعمت را بشناسد و به نعمت دهنده محبت داشته باشد. اگر اين را هم ندارد و نتواند،پس شايسته آن نعمت نيست.اين حقيقت،به تعبيرهاي گوناگون و به صورمكرر در روايات اسلامي آمده است. ناسپاسي از مردم موجب دلسردي و سلب انگيزه از آنان مي شود. البته وظيفه كسي كه احسان و نيكي به مردم مي كند آن است كه به خاطر خدا خدمت كند و انتظار پاداش هم از خدا داشته باشد و قدر نشناسي مردم او را سرد نكند.در نهج البلاغه آمده است كه "لا يزهد نك في المعروف من لا يشكره لك؛ كسي كه سپاسگزار نيكي هاي تو نيست تو را در انجام كار معروف و شايسته بي رغبت نسازد". اين، يك سوي قضيه است، اما در سوي ديگر وظيفه مردمي قرار دارد كه از خدمات و احسانها برخوردار مي شوند. مردم اگر با سپاس و تقدير، اهليت و شايستگي خود را نشان ندهند موجب سلب نعمت و موجب منصرف شدن نيكوكاران از عمل خير
مي‌گردند و اين نوعي"رهزني" در كار خير است كه در روايات نيزآمده است.در نتيجه مي توان گفت تباه شدن عمل صالح و ضايع شدن احسان و نيكي گاهي هم از همين رهگذر است. در حديثي حضرت امير(ع) پنج چيز را تباه شده و ضايع مي شمارد از جمله بارش باران به شوره زار و افروختن چراغ در روز روشن و تقديم غذا به انسان سير و يكي هم نيكي كردن به كسي كه سپاسگزاري از آن نمي كند.
ناسپاسی در روابط اجتماعی
قدرشناسی مانند بسیاری از خصلت‌های انسانی از کودکی شکل گرفته،به تدریج و در طول عمر قوام و نضج یافته و در نهایت به ویژگی‌ای ذاتی تبدیل می‌گردد،کودکی که در روابط والدین خود قدرشناسی را مشاهده کند به صورت ناخودآگاه در روابط اجتماعی دوران بزرگسالی آن را رعایت می‌کند به عنوان مثال، در خانواده‌هایی كه پدر هنگام صرف غذا غُر می‎زند، ایراد می‎گیرد و بدون هیچ سپاسی، میز غذا را ترك می‌كند یا مادری كه با دیدن خریدهای شوهرش، شروع به خرده‌گیری می‌كند، فرزندان نیز به مرور یاد می‌گیرند در مقابل محبت‌های پدر و مادر نه‌تنها سپاسگزار نباشند، بلكه غر بزنند و ایراد بگیرند .چنین واکنشی تنها به محیط خانواده محدود نمی‌شود و در اغلب اوقات نمود اجتماعی می‌یابد،هنگامی که فردی در موقعیت‌های حیاتی قرار گرفته و از جانب دیگران مورد مساعدت واقع می‌شود بیش از آنکه در فکر جبران همیاری قرار گیرد چنین اقدامی را طبیعی دانسته و گاهی جزو وظایف دیگران در مقابل خود قلمداد می‌کند. ناسپاسی همچنین به صورت متعدد در روابط مالی بین دوستان مشاهده می‌گردد آنجا که فردی از هیچ اقدام حمایتی‌ای در روابط دوستانه خود قصور نمی‌کند اما هنگامی که با مشکل مالی مواجه شده، دوست و یا همکار، از پس‌انداز خود برای برطرف ساختن مشکل وی صرف نظر نمی‌کند،در چنین شرایط بغرنجی است که عیار قدرشناسی از ناسپاسی قابل تشخیص است. همچنین آن زمان که با دوست ناسپاسی مواجه هستید یک روش خوب آن است که بدانید نحوه بیان قدردانی خود نسبت به آنها به خاطر کارهایی که برایتان کرده اند چگونه است. این برای شما می تواند توام با شگفتی باشد و ممکن است متوجه مسایل بسیار زیادی شوید که دوست تان در حق شما کرده است اما شما به آن توجه نکرده اید.بسیاری موارد این چنینی نیز که مورد بازتاب رسانه‌ها نیز قرار گرفته‌ یافتن اشیا گمشده و قیمتی،سپس بازگرداندن آن به صاحبانشان است که متاسفانه تقدیری شایسته یابنده صورت نگرفته حال آنکه اگر وجدان بیدار وی نبود آن شی هرگز به صاحبش نمی‌رسید.
قدرناشناسی فرهنگی
در موزه‌های معروف جهان مانند «لوور» علیرغم بازدیدهای فراوان و عظمت ساختمانی، تمهیدات فراوانی در جهت حفظ و نگهداری از آثار شاخص و ارزشمند اندیشیده شده که حتی تصور سرقت از آن را نیز به ذهن نمی‌توان راه داد،در حقیقت در طول زمان وقت و انرژی بسیار زیادی صرف شده تا چنین مکانی را به یکی از عظیم‌ترین موزه های جهان مبدل سازد. این تلاش‌ها نشان از قدرشناسی ازآثار ارزشمند حاضر در موزه است،حال آنکه در ایران متاسفانه سال‌هاست که با بحران حفظ و نگهداری از اشیای تاریخی مواجه هستیم،مجسمه هرکول در بیستون کرمانشاه بارها به سرقت رفت، آخرین سرقت از موزه ملی، در 25دی ماه 84رخ داد که در رابطه با مفقود شدن هشت مهر سه هزارساله از موزه ملی،بود که بعدها متوجه شدند یکی از خدمه موزه در این سرقت دست داشته است. علاوه بر سرقت‌ها، در گوشه و کنار کشور شاهد تخریب بافت‌های تاریخی به بهای ساختن برج‌های عظیم هستیم بافت‌هایی که در صورت مرمت و نگهداری صحیح می‌توانند سال‌های بیشتری ماندگار بمانند،همچنین مانند آنچه در چندماه گذشته رخ داد باید از برگزاری کنسرت در مکان‌های تاریخی‌ای چون عمارت مسعودیه و کاخ گلستان پرهیز کرد.در عرصه‌ی ادبیات بیش از هر محدوده دیگری با قدرنشناسی مواجه هستیم،آن چنان که فرصت‌های فراوانی در تکثیر و ترجمه آثار«محمود دولت‌آبادی»یافته اما تا امروز هرگز به این موضوع وقعی نهاده نشده است،یا آنکه نویسندگان خوب ادبیات کودک و نوجوان ما چون«داوود غفارزادگان» به دلیل عدم توجه برای همیشه دست از کار کشیده‌اند،این رویکرد درحالی رخ داده است که با بحران آثار نوشتاری برای این گروه سنی مواجه هستیم. مشکلات ما درست آن هنگام بغرنج می‌گردد که مخاطب تشنه‌ی کلام تمام کسانی است که در زمان حیات خود قدردانشان نبودیم و دیگر برای بازگرداندن جایگاه و تاثیر آنان زمانی باقی نمانده است. قدرشناسی در حقیقت یک ارزش است و کم رنگ شدن آن خطری بزرگ برای همبستگی و همدلی مردم در نظر گرفته می‌شود و بدون شک آگاهیم که احیای آن شتاب دادن به استمرار عقلانی و متفکرانه ی هدایت جامعه است. باید با قدرشناسی راه های نفاق و اختلاف را مسدود کرد،قدرت طلبی را مدفون و بدین سان کوشید تا با اجرای این فضیلت همدلی واقعی را ایجاد نمود.

در فرهنگ فارسی «عمید» معادل واژه قدرشناسی آمده است: درک کردن ارزش نیکویی و خدمت دیگران و سپاسگزاری از آنان. مشخص است که قدرنشناسی معادل منفی واژه یعنی ناسپاسی از کار و عمل مهم و ارزشمندی است که فردی برای دیگری یا جامعه خویش انجام می‌دهد.به تکرار در متون مختلف دینی و ادبی سفارش به قدرشناسی و نهی از ناسپاسی شده است،مانند آنچه در دیباچه‌ی گلستان سعدی داریم:«منت خدای را عزوجل که که طاعتش موجب قربتست و به شکر اندرش مزید نعمت.» همچنین در حدیثی از امام محمد باقر(ع)نقل شده که:« افزايش نعمت از طرف خداوند قطع نمى شود مگر بخاطر ناسپاسى بندگان.»در مقابل نيكي هايي كه از ديگران به ما مي رسد سه حالت مي توانيم داشته باشيم؛ - مكافات و جبران كه عالي ترين برخورد است - شكر و سپاس، با زبان و قلم - ناسپاسي و قدرنشناسي كه بدترين برخورد است.از حضرت علي(ع) روايت است كه فرمود: بر عهده كسي است كه به او انعام و احساني شده، اينكه به خوبي و به نحو شايسته، بر نعمت دهنده نيكي كند و نعمت و احسان او را جبران نمايد. اگر از جبران عملي و "مكافات" ناتوان بود با ستايشي شايسته و ثناي نيك برخورد كند، اگر از ستايش زباني هم ناتوان بود حداقل نعمت را بشناسد و به نعمت دهنده محبت داشته باشد. اگر اين را هم ندارد و نتواند،پس شايسته آن نعمت نيست.اين حقيقت،به تعبيرهاي گوناگون و به صورمكرر در روايات اسلامي آمده است. ناسپاسي از مردم موجب دلسردي و سلب انگيزه از آنان مي شود. البته وظيفه كسي كه احسان و نيكي به مردم مي كند آن است كه به خاطر خدا خدمت كند و انتظار پاداش هم از خدا داشته باشد و قدر نشناسي مردم او را سرد نكند.در نهج البلاغه آمده است كه "لا يزهد نك في المعروف من لا يشكره لك؛ كسي كه سپاسگزار نيكي هاي تو نيست تو را در انجام كار معروف و شايسته بي رغبت نسازد". اين، يك سوي قضيه است، اما در سوي ديگر وظيفه مردمي قرار دارد كه از خدمات و احسانها برخوردار مي شوند. مردم اگر با سپاس و تقدير، اهليت و شايستگي خود را نشان ندهند موجب سلب نعمت و موجب منصرف شدن نيكوكاران از عمل خير
مي‌گردند و اين نوعي"رهزني" در كار خير است كه در روايات نيزآمده است.در نتيجه مي توان گفت تباه شدن عمل صالح و ضايع شدن احسان و نيكي گاهي هم از همين رهگذر است. در حديثي حضرت امير(ع) پنج چيز را تباه شده و ضايع مي شمارد از جمله بارش باران به شوره زار و افروختن چراغ در روز روشن و تقديم غذا به انسان سير و يكي هم نيكي كردن به كسي كه سپاسگزاري از آن نمي كند.
ناسپاسی در روابط اجتماعی
قدرشناسی مانند بسیاری از خصلت‌های انسانی از کودکی شکل گرفته،به تدریج و در طول عمر قوام و نضج یافته و در نهایت به ویژگی‌ای ذاتی تبدیل می‌گردد،کودکی که در روابط والدین خود قدرشناسی را مشاهده کند به صورت ناخودآگاه در روابط اجتماعی دوران بزرگسالی آن را رعایت می‌کند به عنوان مثال، در خانواده‌هایی كه پدر هنگام صرف غذا غُر می‎زند، ایراد می‎گیرد و بدون هیچ سپاسی، میز غذا را ترك می‌كند یا مادری كه با دیدن خریدهای شوهرش، شروع به خرده‌گیری می‌كند، فرزندان نیز به مرور یاد می‌گیرند در مقابل محبت‌های پدر و مادر نه‌تنها سپاسگزار نباشند، بلكه غر بزنند و ایراد بگیرند .چنین واکنشی تنها به محیط خانواده محدود نمی‌شود و در اغلب اوقات نمود اجتماعی می‌یابد،هنگامی که فردی در موقعیت‌های حیاتی قرار گرفته و از جانب دیگران مورد مساعدت واقع می‌شود بیش از آنکه در فکر جبران همیاری قرار گیرد چنین اقدامی را طبیعی دانسته و گاهی جزو وظایف دیگران در مقابل خود قلمداد می‌کند. ناسپاسی همچنین به صورت متعدد در روابط مالی بین دوستان مشاهده می‌گردد آنجا که فردی از هیچ اقدام حمایتی‌ای در روابط دوستانه خود قصور نمی‌کند اما هنگامی که با مشکل مالی مواجه شده، دوست و یا همکار، از پس‌انداز خود برای برطرف ساختن مشکل وی صرف نظر نمی‌کند،در چنین شرایط بغرنجی است که عیار قدرشناسی از ناسپاسی قابل تشخیص است. همچنین آن زمان که با دوست ناسپاسی مواجه هستید یک روش خوب آن است که بدانید نحوه بیان قدردانی خود نسبت به آنها به خاطر کارهایی که برایتان کرده اند چگونه است. این برای شما می تواند توام با شگفتی باشد و ممکن است متوجه مسایل بسیار زیادی شوید که دوست تان در حق شما کرده است اما شما به آن توجه نکرده اید.بسیاری موارد این چنینی نیز که مورد بازتاب رسانه‌ها نیز قرار گرفته‌ یافتن اشیا گمشده و قیمتی،سپس بازگرداندن آن به صاحبانشان است که متاسفانه تقدیری شایسته یابنده صورت نگرفته حال آنکه اگر وجدان بیدار وی نبود آن شی هرگز به صاحبش نمی‌رسید.
قدرناشناسی فرهنگی
در موزه‌های معروف جهان مانند «لوور» علیرغم بازدیدهای فراوان و عظمت ساختمانی، تمهیدات فراوانی در جهت حفظ و نگهداری از آثار شاخص و ارزشمند اندیشیده شده که حتی تصور سرقت از آن را نیز به ذهن نمی‌توان راه داد،در حقیقت در طول زمان وقت و انرژی بسیار زیادی صرف شده تا چنین مکانی را به یکی از عظیم‌ترین موزه های جهان مبدل سازد. این تلاش‌ها نشان از قدرشناسی ازآثار ارزشمند حاضر در موزه است،حال آنکه در ایران متاسفانه سال‌هاست که با بحران حفظ و نگهداری از اشیای تاریخی مواجه هستیم،مجسمه هرکول در بیستون کرمانشاه بارها به سرقت رفت، آخرین سرقت از موزه ملی، در 25دی ماه 84رخ داد که در رابطه با مفقود شدن هشت مهر سه هزارساله از موزه ملی،بود که بعدها متوجه شدند یکی از خدمه موزه در این سرقت دست داشته است. علاوه بر سرقت‌ها، در گوشه و کنار کشور شاهد تخریب بافت‌های تاریخی به بهای ساختن برج‌های عظیم هستیم بافت‌هایی که در صورت مرمت و نگهداری صحیح می‌توانند سال‌های بیشتری ماندگار بمانند،همچنین مانند آنچه در چندماه گذشته رخ داد باید از برگزاری کنسرت در مکان‌های تاریخی‌ای چون عمارت مسعودیه و کاخ گلستان پرهیز کرد.در عرصه‌ی ادبیات بیش از هر محدوده دیگری با قدرنشناسی مواجه هستیم،آن چنان که فرصت‌های فراوانی در تکثیر و ترجمه آثار«محمود دولت‌آبادی»یافته اما تا امروز هرگز به این موضوع وقعی نهاده نشده است،یا آنکه نویسندگان خوب ادبیات کودک و نوجوان ما چون«داوود غفارزادگان» به دلیل عدم توجه برای همیشه دست از کار کشیده‌اند،این رویکرد درحالی رخ داده است که با بحران آثار نوشتاری برای این گروه سنی مواجه هستیم. مشکلات ما درست آن هنگام بغرنج می‌گردد که مخاطب تشنه‌ی کلام تمام کسانی است که در زمان حیات خود قدردانشان نبودیم و دیگر برای بازگرداندن جایگاه و تاثیر آنان زمانی باقی نمانده است. قدرشناسی در حقیقت یک ارزش است و کم رنگ شدن آن خطری بزرگ برای همبستگی و همدلی مردم در نظر گرفته می‌شود و بدون شک آگاهیم که احیای آن شتاب دادن به استمرار عقلانی و متفکرانه ی هدایت جامعه است. باید با قدرشناسی راه های نفاق و اختلاف را مسدود کرد،قدرت طلبی را مدفون و بدین سان کوشید تا با اجرای این فضیلت همدلی واقعی را ایجاد نمود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.