ظرفیت گردشگری هنری ایران و فرصتهای پیشروی آن
به علت وجود تعاریف متنوع و متغیر از فرهنگ، تعریف گردشگری فرهنگی نیز دشوار است. ریموند ویلیامز (۱۹۷۶)، نظریهپرداز فرهنگی، واژه فرهنگ را یکی از پیچیدهترین واژگان زبان انگلیسی میداند که دربرگیرنده «هنر و یادگیری» و «شیوه کلی زندگی» مردم است؛ یعنی، فرهنگ با گذشته و سنن (مثلا تاریخ و میراث)، ترجمانهای خلاق (مثلا کارهای هنری و اجراها)، سبک زندگی و آداب و عادات مردمان مرتبط است.
بسیاری از گردشگران، همان اندازه که به فرهنگ مردمان مختلف علاقهمند هستند به سایتهای تاریخی، بناهای یادبود، موزهها و نگارخانهها علاقه دارند. وی دو تعریف برای گردشگری فرهنگی ارائه کرده است.
۱-هرگونه حرکت انسان به سمت جاذبههای فرهنگی ویژه مانند موزهها، سایتهای میراث، اجراهای هنری و جشنوارهها که در بیرون از محیط معمول زندگیاش قرار دارند.
۲- حرکت انسان به سمت جلوههای فرهنگیای که در بیرون از محیط معمول زندگیاش قرار دارند. هدف از این حرکت، کسب اطلاعات و تجارب جدید برای ارضای نیازهای فرهنگی است.
بااینحال، در این تعاریف، از فرهنگ به عنوان شیوه زندگی مردم نام برده نشده است، ازاینرو، ریچاردز بعدها تعریف جامعتری از گردشگری فرهنگی ارائه داد.
گردشگری فرهنگی صرفا مصرف محصولات فرهنگی گذشته نیست، بلکه مصرف فرهنگ معاصر یا شیوه زندگی یک اجتماع یا منطقه نیز هست. بنابراین، گردشگری فرهنگی هم «گردشگری میراث» (مرتبط با اشیای بازمانده از گذشته) و هم «گردشگری هنری» (مرتبط با تولیدات فرهنگی معاصر) است.
به دلیل تنوع و پیچیدگی گردشگری فرهنگی، میتوان آن را به زیربخشها و گونههای مختلفی تقسیم کرد. این زیربخشها عبارتاند از گردشگریهای میراث، هنری، خلاق و بومی. محیطهای بازدید نیز ممکن است شهر یا روستا، طبیعی یا انسانساخت باشند. هر کدام از این حوزهها، از حیث مطالعات پایهای و مدیریت عملی دارای مسائل مخصوص به خود هستند.
فرهنگ را میتوان در دو گروه کلی بخشبندی کرد که از نظر فهم گردشگری، امروزه اهمیت بسیاری دارد. از این نظر فرهنگ به دو بخش سنتی و مدرن قابلتقسیم و در این دو بعد دارای چشماندازهای متفاوتی است. آنچه در گردشگری بیشتر مدنظر است، پردازش جلوههای مختلف فرهنگهای سنتی است. در جهان سنتی، فرهنگ در قالبهای اندیشگی و رفتارهایی شکل میگیرد که در هر جامعهای بنیاد زندگی جمعی را تشکیل میدهد و از نسلی به نسل دیگر انتقال مییابد. هنجارهای فرهنگ سنتی برگرفته از میراثی است که به نسل امروزی رسیده است. این فرهنگ سنتی با توجه به تقاضای موجود در بازار گردشگری در عصر حاضر میتواند جاذب گردشگرانی باشد که خواهان یافتن مکانهایی با فرهنگ سنتی هستند تا اصالت واقعی را در آن تجربه کنند. ازاینرو فرهنگ سنتی بهخصوص پاگرفته از گذشتههای دور در مناطق مختلف، که هنوز دارای اصالتی فرهنگی هستند، میتواند گردشگران بسیاری را به خود جذب کند. بر این مبناست که برخی نویسندگان بر فرهنگ تأکید میکنند و نقش آن را در شکلگیری، رشد و توسعه گردشگری اساس میدانند و فرهنگ را سنگ بنای توسعه گردشگری در نظر میگیرند. از اینروست که در چارچوب گردشگری،
تقاضاهای گوناگون فرهنگی در روندی از شناخت دیگر فرهنگها از راه بازدید از مناطق مختلف شکل میگیرد. این نشاندهنده آن است که بخشی از جریان گردشگری در چارچوب گردشگری فرهنگی، تضاد فرهنگی را پشت سر گذاشته است و بیشتر با قبول فرهنگ میزبان یعنی مناطقی که از آن بازدید میکنند، بیشتر به دنبال شناخت از فرهنگ بومی است که این روند را باید حاصل تعامل فرهنگی ناشی از اندیشههای پسامدرن دانست که در تبلور از شناخت و تعامل فرهنگی از راه گردشگری شکل میگیرد. در جریان گردشگری فرهنگی، جنبههای معنوی فرهنگ بومی و همچنین تبلور عینی آن به عنوان میراث فرهنگی از پارامترهای اساسی هستند که بهشدت دارای اهمیت اقتصادی بوده و اطلاعات در آن به صورت دیداری منتقل میشود. میراث فرهنگی به عنوان هدف اصلی در بازدیدهای گردشگری فرهنگی شامل عادات محلی، آداب مربوط، سبکهای معماری و موسیقی، زبانهای محلی و ارزشهای دینی - معنوی و تبلور عینی ادیان در چارچوب مناسک و مکانهای مقدس است. ازاینرو میراث فرهنگی حافظه جمعی یک ملت بوده که در مناطق مختلف فرهنگی در قالب پدیدهها، مکانها و رویدادها قابلبازدید است. همچنین رابطه میان فرهنگ و زیستگاه آن
تنگاتنگ است.
به علت وجود تعاریف متنوع و متغیر از فرهنگ، تعریف گردشگری فرهنگی نیز دشوار است. ریموند ویلیامز (۱۹۷۶)، نظریهپرداز فرهنگی، واژه فرهنگ را یکی از پیچیدهترین واژگان زبان انگلیسی میداند که دربرگیرنده «هنر و یادگیری» و «شیوه کلی زندگی» مردم است؛ یعنی، فرهنگ با گذشته و سنن (مثلا تاریخ و میراث)، ترجمانهای خلاق (مثلا کارهای هنری و اجراها)، سبک زندگی و آداب و عادات مردمان مرتبط است.
بسیاری از گردشگران، همان اندازه که به فرهنگ مردمان مختلف علاقهمند هستند به سایتهای تاریخی، بناهای یادبود، موزهها و نگارخانهها علاقه دارند. وی دو تعریف برای گردشگری فرهنگی ارائه کرده است.
۱-هرگونه حرکت انسان به سمت جاذبههای فرهنگی ویژه مانند موزهها، سایتهای میراث، اجراهای هنری و جشنوارهها که در بیرون از محیط معمول زندگیاش قرار دارند.
۲- حرکت انسان به سمت جلوههای فرهنگیای که در بیرون از محیط معمول زندگیاش قرار دارند. هدف از این حرکت، کسب اطلاعات و تجارب جدید برای ارضای نیازهای فرهنگی است.
بااینحال، در این تعاریف، از فرهنگ به عنوان شیوه زندگی مردم نام برده نشده است، ازاینرو، ریچاردز بعدها تعریف جامعتری از گردشگری فرهنگی ارائه داد.
گردشگری فرهنگی صرفا مصرف محصولات فرهنگی گذشته نیست، بلکه مصرف فرهنگ معاصر یا شیوه زندگی یک اجتماع یا منطقه نیز هست. بنابراین، گردشگری فرهنگی هم «گردشگری میراث» (مرتبط با اشیای بازمانده از گذشته) و هم «گردشگری هنری» (مرتبط با تولیدات فرهنگی معاصر) است.
به دلیل تنوع و پیچیدگی گردشگری فرهنگی، میتوان آن را به زیربخشها و گونههای مختلفی تقسیم کرد. این زیربخشها عبارتاند از گردشگریهای میراث، هنری، خلاق و بومی. محیطهای بازدید نیز ممکن است شهر یا روستا، طبیعی یا انسانساخت باشند. هر کدام از این حوزهها، از حیث مطالعات پایهای و مدیریت عملی دارای مسائل مخصوص به خود هستند.
فرهنگ را میتوان در دو گروه کلی بخشبندی کرد که از نظر فهم گردشگری، امروزه اهمیت بسیاری دارد. از این نظر فرهنگ به دو بخش سنتی و مدرن قابلتقسیم و در این دو بعد دارای چشماندازهای متفاوتی است. آنچه در گردشگری بیشتر مدنظر است، پردازش جلوههای مختلف فرهنگهای سنتی است. در جهان سنتی، فرهنگ در قالبهای اندیشگی و رفتارهایی شکل میگیرد که در هر جامعهای بنیاد زندگی جمعی را تشکیل میدهد و از نسلی به نسل دیگر انتقال مییابد. هنجارهای فرهنگ سنتی برگرفته از میراثی است که به نسل امروزی رسیده است. این فرهنگ سنتی با توجه به تقاضای موجود در بازار گردشگری در عصر حاضر میتواند جاذب گردشگرانی باشد که خواهان یافتن مکانهایی با فرهنگ سنتی هستند تا اصالت واقعی را در آن تجربه کنند. ازاینرو فرهنگ سنتی بهخصوص پاگرفته از گذشتههای دور در مناطق مختلف، که هنوز دارای اصالتی فرهنگی هستند، میتواند گردشگران بسیاری را به خود جذب کند. بر این مبناست که برخی نویسندگان بر فرهنگ تأکید میکنند و نقش آن را در شکلگیری، رشد و توسعه گردشگری اساس میدانند و فرهنگ را سنگ بنای توسعه گردشگری در نظر میگیرند. از اینروست که در چارچوب گردشگری،
تقاضاهای گوناگون فرهنگی در روندی از شناخت دیگر فرهنگها از راه بازدید از مناطق مختلف شکل میگیرد. این نشاندهنده آن است که بخشی از جریان گردشگری در چارچوب گردشگری فرهنگی، تضاد فرهنگی را پشت سر گذاشته است و بیشتر با قبول فرهنگ میزبان یعنی مناطقی که از آن بازدید میکنند، بیشتر به دنبال شناخت از فرهنگ بومی است که این روند را باید حاصل تعامل فرهنگی ناشی از اندیشههای پسامدرن دانست که در تبلور از شناخت و تعامل فرهنگی از راه گردشگری شکل میگیرد. در جریان گردشگری فرهنگی، جنبههای معنوی فرهنگ بومی و همچنین تبلور عینی آن به عنوان میراث فرهنگی از پارامترهای اساسی هستند که بهشدت دارای اهمیت اقتصادی بوده و اطلاعات در آن به صورت دیداری منتقل میشود. میراث فرهنگی به عنوان هدف اصلی در بازدیدهای گردشگری فرهنگی شامل عادات محلی، آداب مربوط، سبکهای معماری و موسیقی، زبانهای محلی و ارزشهای دینی - معنوی و تبلور عینی ادیان در چارچوب مناسک و مکانهای مقدس است. ازاینرو میراث فرهنگی حافظه جمعی یک ملت بوده که در مناطق مختلف فرهنگی در قالب پدیدهها، مکانها و رویدادها قابلبازدید است. همچنین رابطه میان فرهنگ و زیستگاه آن
تنگاتنگ است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.