|

طبیعت‌گردی کنید لذت ببرید

سفر به دل جنگل‌های بلوط پرتغال

سفر در بین مردمان مختلف با اهداف گوناگونی صورت می‌گیرد و در ایران نیز چندوقتی است که گردشگری رنگ‌وبوی دیگری به خود گرفته است. طبیعت‌گردی در داخل کشور و گشت‌و‌گذار در دل طبیعت کشورهای دیگر، برای خود داستان‌ها دارد. معمولا در این نوع سفر، توریست‌ها به دنبال یافتن نقاط مشترک بین کشور خود با دیگر کشورها هستند و حین لذت‌بردن از زیبایی‌های جهان هستی، مدام در حال مقایسه طبیعت کشور مقصد با زادگاه خود هستند. برای همین شاید بد نباشد با صدرا شریعتمداری که سفری از این‌دست به پرتغال داشته است، همراه شویم.
وی درباره سفر خود می‌نویسد: در سفر خود به پرتغال از شهر لیسبون به منطقه حفاظت‌شده گوادیانا در استان النتیجو، با شهرها و مردمانی آشنا شدم که داستان آنها را به روایت تصویر درآوردم؛ زندگی مردم روستایی شبیه مردمان خطه لرستان.
آشنایی با کشور پرتغال
طی صحبت‌هایی که با مردم بومی منطقه‌های مختلف این کشور داشتم، بحث‌ها و منطق‌های مختلفی درباره نام‌گذاری این کشور شنیدم. در شمال این کشور شهری زیبا قرار دارد که تاکنون دو بار توانسته بهترین مقصد گردشگری اروپا باشد، نام این شهر پورتو یا به‌اصطلاح محلی «او پرتو» است. نام نخست پرتغال برگرفته از نام این شهر زیبا بوده و به نواحی کناری این شهر در کنار رود زیبای دورو سرزمین پرتغالی Terra Portucalense می‌گویند.
برخی دیگر نام این کشور را برگرفته از بندر قوم کاله می‌دانند یعنی پورتو کاله (بندر کال‌ها). این نام‌گذاری در بین مردم بومی آن‌چنان‌که باید شناخته نیست، اما تفاوت معماری در شهرهای پورتو و لیسبون به‌وضوح دیده می‌شود. در لیسبون که به شهر هفت‌تپه معروف بوده، معماری‌اش تحت‌تأثیر اعراب و آفریقایی‌ها قرار گرفته است.
بلوط در پرتغال
درخت بلوط سابقه‌ای طولانی در طبیعت دارد و از دوران کهن این درخت در اسطوره‌ها و نمایه‌های بشری حضور داشته است، ارتفاع زیاد گونه‌هایی خاص از این درخت باعث شده تا سقف جنگل‌های جهان را به خود اختصاص دهند، آثار کهن این درخت را می‌توان در اسطوره‌های یونانی و رومی به‌خوبی دید. در کتیبه‌هایی که در شهر تاریخی Evora در مرکز استان آلنتاجو در موزه شهر دیدم، فرماندهان رومی پس از فتح نبردهای خود، تاجی از برگ‌های این درخت بر سر قرار می‌دادند؛ همچنین در اندیشه‌های یونانی این درخت را سمبل زئوس می‌دانند. خدای سبز نیز که یکی دیگر از اسطوره‌های دنیای باستان است را بسیاری درخت بلوط دانسته‌اند. نشانه‌های جالبی از این موجود اسطوره‌ای زیر ستون‌های بلند کلیسای مادر که در دوره قبلی مسجدی در شهر مرتولا Mertola بوده، وجود دارد.
در کشور پرتغال اما در بخش‌های شمالی و نیز مرکزی و گاهی در بخش‌های جنوبی با گونه‌هایی متفاوت از بلوط برخورد می‌کنیم که برخی از آنها شباهت‌های زیادی با گونه‌های موجود در ایران دارند. من سفر خود را از استان مرکزی این کشور یعنی استان آلنتاجو آغاز کردم، این بخش از کشور پرتغال اصلی‌ترین محل رویش درخت‌های بلوط به‌شمار می‌رود. یکی از نکات قابل‌توجه در کشور پرتغال حصاربندی بسیار خوب مراتع و باغ‌هاست، برخلاف روش متداول دیوار‌چینی در ایران که موجب از بین‌رفتن مناظر بدیع می‌شود. در کشور پرتغال باغ‌ها تنها توسط سیم خاردارهای کوتاهی محافظت می‌شوند، این موضوع باعث شده تا از نظر توریستی مناطق دچار آسیب نشوند و گله‌ها در مناطق غیرمجاز اجازه چرا نداشته باشند و همچنین حیوانات وحشی نتوانند به داخل بافت‌های شهری ورود پیدا کنند.
منطقه‌ای باستانی «اوورا»
بخش اول سفر من از مسیری هموار از شهر لیسبون به سمت شهر اوورا شکل گرفت، پس از گذشتن حدود صد کیلومتر از شهر لیسبون به سمت شرق از دور شهر کوچکی با نام «مونته‌مو» دیده می‌شود که بر فراز تپه‌های آن قلعه‌ای باستانی خودنمایی می‌کند. این روستای کوچک در نزدیکی خود یکی از قدیمی‌ترین نشانه‌های بشر پیش از تاریخ دوره مگاتلیک را در خود جای داده است. این منطقه دارای دو بخش است که در یک قسمت آنها تنها یک سنگ باستانی و در بخش دیگر به فاصله یک کیلومتر تعداد زیادی از این سنگ‌های بزرگ قرار دارد. برای کسانی که از «استون هیج» در انگلستان بازدید کرده‌اند، این منطقه بسیار شبیه به آن بخش است. پس از بازدید از این مناطق تاریخی مسافتی حدود ۳۵کیلومتری را برای رسیدن به شهر تاریخی «اوورا» طی می‌کنم، در تمامی مسیر شاهد مناطق بکر جنگل‌های بلوط در حاشیه جاده هستید، زندگی مردم این استان گویا با درخت بلوط عجین شده است. منطقه اوورا براساس تحقیقات انجام شده به دوره قدیم نئولیتیک در دوران‌های زمین‌شناسی می‌رسد، این دوره به حدود هفت تا هشت ‌هزار سال پیش می‌رسد. شهر اوورا توسط یک دیوار حفاظی بسیار بلند احاطه و توسط این دیوار شهر به دو قسمت میانی دیوار و خارجی تقسیم شده است که اغلب آثار تاریخی این شهر در بخش میانی آن قرار دارد. شهری کوچک اما با تاریخی طولانی، قدمت شهرنشینی آن‌را به دوره رومی‌ها می‌توان نسبت داد و بقایای دیوارهای رومی این سرزمین در تمامی بخش‌های شهر به خوبی قابل مشاهده است. با اینکه مقصد اصلی من شهر «پورتل» و نهایتا شهر «مرتولا» بود، مدت سه روز در این شهر زیبا ماندم تا بتوانم به بررسی موزه‌ها و نیز آثار رومی به جای مانده بپردازم.
در بیشتر نقاط شهر شما آثار باقی مانده از دوره رومی‌ها را می‌ببینید که یکی از برترین این آثار، معبدی است در بالا‌ترین قسمت شهر، این معبد با نام دیانا «Temple of Diana» شناخته شده و تاریخ ساخت آن به قرن اول میلادی بازمی‌گردد. در مجاورت این معبد باستانی، موزه بسیار غنی شهر اوورا قرار دارد که مجموعه‌های نفیسی از آثار هنری را درون خود جای داده است. این موزه روی آثار به‌جای‌مانده از دوران رومی‌ها ساخته شده که بنای قدیمی این موزه متعلق به اسقف شهر اوورا بوده است. مجسمه‌های به‌دست‌آمده از حفاری‌های معبد در قرن نوزدهم همه در این موزه نگهداری می‌شوند. شهر اوورا را باید مدیون فعالیت‌های «André de Resende» راهب و پدر باستان‌شناسی پرتغال، دانست. او متولد ۱۴۹۸ بوده و در سال ۱۵۷۳ درگذشت. تحقیقات بی‌شمار این راهب انسان‌شناس کمک بسیار زیادی در معرفی اوورا کرده است. یکی از قدیمی‌ترین دانشگاه‌های پرتغال به نام University of Evora که خود یکی از آثار تاریخی به‌شمار می‌رفت، یکی دیگر از برنامه‌های بازدیدم بود. برای بازدید از این شهر کوچک، شما نیاز به سه روز زمان خواهید داشت، موزه‌های پربار این شهر چشمان شما را خیره خواهد کرد.
کلیسای استخوان
یکی دیگر از محل‌هایی که همگان را مبهوت می‌کند، کلیسای مخوف استخوان است. کلیسای سنت فرانسیس در سال‌های ۱۴۶۰ تا ۱۵۱۰ براساس یک معماری گوتیک ساخته شد. کلیسای استخوان نیز توسط عده‌ای راهب در قرن ۱۶ میلادی ساخته شد. راهب‌ها تصمیم گرفتند تا استخوان‌هایی را به‌عنوان ارتباطی غیرقابل اجتناب با مرگ به جای در خاک‌کردن نمایش دهند. در سر درِ این رواق جانبی کلیسای سنت‌فرانسیس این جمله نوشته شده است: «استخوان‌های ما در اینجا و در انتظار شماست».
تعداد تقریبی این استخوان‌ها پنج ‌هزار عدد بوده که متعلق به جنگجویان و قربانیان نبردهاست. استخوان‌های راهبانی که این بنا را تاسیس کردند، نمایش داده نمی‌شود و در دو تابوت سفید در محل رواق قرار دارند.
جایگاه درختان بلوط
طبق گفته‌های پرفسور فاطیما نونش، یکی از چهره‌های معتبر تاریخ در کشور پرتغال، درختان بلوط با زندگی مردم این کشور چنان عجین شده‌اند که نمی‌توان خط تمایزی بین این درخت و زندگی مردم در نظر گرفت. به قولی، زیر چتری از درختان بلوط این مردم زندگی مشترکی با درختان بلوط به دست آورده‌اند.
در ادامه سفر به سمت شهر پورتل متوجه می‌شوید همه زمین‌های درخت بلوط دارای مالک بوده و به‌خوبی مراقبت می‌شوند. مشخص‌بودن میزان چرای دام و نیز حفاظت فیزیکی از این درختان، یکی از نمایه‌های میزان اهمیت این درخت در بین پرتغالی‌هاست.
شرکت‌های بزرگی در پرتغال هستند که محصول پوست درختان بلوط را از صاحبان زمین به صورت مرتب می‌خرند. این موضوع در شهر پورتل شغل اغلب مردم شده است. شهر کوچک اما زیبای پورتل در مجاورت اسپانیا واقع شده و اغلب آن را پایتخت بلوط پرتغال می‌دانند. شغل غالب مردم، کار برای شرکت‌های بزرگ فعال در زمینه صنایع بلوط است؛ شهری با حدود هفت ‌هزار نفر جمعیت که در حاشیه خود زیباترین جنگل‌های طبیعی بلوط را جای داده‌است.

سفر در بین مردمان مختلف با اهداف گوناگونی صورت می‌گیرد و در ایران نیز چندوقتی است که گردشگری رنگ‌وبوی دیگری به خود گرفته است. طبیعت‌گردی در داخل کشور و گشت‌و‌گذار در دل طبیعت کشورهای دیگر، برای خود داستان‌ها دارد. معمولا در این نوع سفر، توریست‌ها به دنبال یافتن نقاط مشترک بین کشور خود با دیگر کشورها هستند و حین لذت‌بردن از زیبایی‌های جهان هستی، مدام در حال مقایسه طبیعت کشور مقصد با زادگاه خود هستند. برای همین شاید بد نباشد با صدرا شریعتمداری که سفری از این‌دست به پرتغال داشته است، همراه شویم.
وی درباره سفر خود می‌نویسد: در سفر خود به پرتغال از شهر لیسبون به منطقه حفاظت‌شده گوادیانا در استان النتیجو، با شهرها و مردمانی آشنا شدم که داستان آنها را به روایت تصویر درآوردم؛ زندگی مردم روستایی شبیه مردمان خطه لرستان.
آشنایی با کشور پرتغال
طی صحبت‌هایی که با مردم بومی منطقه‌های مختلف این کشور داشتم، بحث‌ها و منطق‌های مختلفی درباره نام‌گذاری این کشور شنیدم. در شمال این کشور شهری زیبا قرار دارد که تاکنون دو بار توانسته بهترین مقصد گردشگری اروپا باشد، نام این شهر پورتو یا به‌اصطلاح محلی «او پرتو» است. نام نخست پرتغال برگرفته از نام این شهر زیبا بوده و به نواحی کناری این شهر در کنار رود زیبای دورو سرزمین پرتغالی Terra Portucalense می‌گویند.
برخی دیگر نام این کشور را برگرفته از بندر قوم کاله می‌دانند یعنی پورتو کاله (بندر کال‌ها). این نام‌گذاری در بین مردم بومی آن‌چنان‌که باید شناخته نیست، اما تفاوت معماری در شهرهای پورتو و لیسبون به‌وضوح دیده می‌شود. در لیسبون که به شهر هفت‌تپه معروف بوده، معماری‌اش تحت‌تأثیر اعراب و آفریقایی‌ها قرار گرفته است.
بلوط در پرتغال
درخت بلوط سابقه‌ای طولانی در طبیعت دارد و از دوران کهن این درخت در اسطوره‌ها و نمایه‌های بشری حضور داشته است، ارتفاع زیاد گونه‌هایی خاص از این درخت باعث شده تا سقف جنگل‌های جهان را به خود اختصاص دهند، آثار کهن این درخت را می‌توان در اسطوره‌های یونانی و رومی به‌خوبی دید. در کتیبه‌هایی که در شهر تاریخی Evora در مرکز استان آلنتاجو در موزه شهر دیدم، فرماندهان رومی پس از فتح نبردهای خود، تاجی از برگ‌های این درخت بر سر قرار می‌دادند؛ همچنین در اندیشه‌های یونانی این درخت را سمبل زئوس می‌دانند. خدای سبز نیز که یکی دیگر از اسطوره‌های دنیای باستان است را بسیاری درخت بلوط دانسته‌اند. نشانه‌های جالبی از این موجود اسطوره‌ای زیر ستون‌های بلند کلیسای مادر که در دوره قبلی مسجدی در شهر مرتولا Mertola بوده، وجود دارد.
در کشور پرتغال اما در بخش‌های شمالی و نیز مرکزی و گاهی در بخش‌های جنوبی با گونه‌هایی متفاوت از بلوط برخورد می‌کنیم که برخی از آنها شباهت‌های زیادی با گونه‌های موجود در ایران دارند. من سفر خود را از استان مرکزی این کشور یعنی استان آلنتاجو آغاز کردم، این بخش از کشور پرتغال اصلی‌ترین محل رویش درخت‌های بلوط به‌شمار می‌رود. یکی از نکات قابل‌توجه در کشور پرتغال حصاربندی بسیار خوب مراتع و باغ‌هاست، برخلاف روش متداول دیوار‌چینی در ایران که موجب از بین‌رفتن مناظر بدیع می‌شود. در کشور پرتغال باغ‌ها تنها توسط سیم خاردارهای کوتاهی محافظت می‌شوند، این موضوع باعث شده تا از نظر توریستی مناطق دچار آسیب نشوند و گله‌ها در مناطق غیرمجاز اجازه چرا نداشته باشند و همچنین حیوانات وحشی نتوانند به داخل بافت‌های شهری ورود پیدا کنند.
منطقه‌ای باستانی «اوورا»
بخش اول سفر من از مسیری هموار از شهر لیسبون به سمت شهر اوورا شکل گرفت، پس از گذشتن حدود صد کیلومتر از شهر لیسبون به سمت شرق از دور شهر کوچکی با نام «مونته‌مو» دیده می‌شود که بر فراز تپه‌های آن قلعه‌ای باستانی خودنمایی می‌کند. این روستای کوچک در نزدیکی خود یکی از قدیمی‌ترین نشانه‌های بشر پیش از تاریخ دوره مگاتلیک را در خود جای داده است. این منطقه دارای دو بخش است که در یک قسمت آنها تنها یک سنگ باستانی و در بخش دیگر به فاصله یک کیلومتر تعداد زیادی از این سنگ‌های بزرگ قرار دارد. برای کسانی که از «استون هیج» در انگلستان بازدید کرده‌اند، این منطقه بسیار شبیه به آن بخش است. پس از بازدید از این مناطق تاریخی مسافتی حدود ۳۵کیلومتری را برای رسیدن به شهر تاریخی «اوورا» طی می‌کنم، در تمامی مسیر شاهد مناطق بکر جنگل‌های بلوط در حاشیه جاده هستید، زندگی مردم این استان گویا با درخت بلوط عجین شده است. منطقه اوورا براساس تحقیقات انجام شده به دوره قدیم نئولیتیک در دوران‌های زمین‌شناسی می‌رسد، این دوره به حدود هفت تا هشت ‌هزار سال پیش می‌رسد. شهر اوورا توسط یک دیوار حفاظی بسیار بلند احاطه و توسط این دیوار شهر به دو قسمت میانی دیوار و خارجی تقسیم شده است که اغلب آثار تاریخی این شهر در بخش میانی آن قرار دارد. شهری کوچک اما با تاریخی طولانی، قدمت شهرنشینی آن‌را به دوره رومی‌ها می‌توان نسبت داد و بقایای دیوارهای رومی این سرزمین در تمامی بخش‌های شهر به خوبی قابل مشاهده است. با اینکه مقصد اصلی من شهر «پورتل» و نهایتا شهر «مرتولا» بود، مدت سه روز در این شهر زیبا ماندم تا بتوانم به بررسی موزه‌ها و نیز آثار رومی به جای مانده بپردازم.
در بیشتر نقاط شهر شما آثار باقی مانده از دوره رومی‌ها را می‌ببینید که یکی از برترین این آثار، معبدی است در بالا‌ترین قسمت شهر، این معبد با نام دیانا «Temple of Diana» شناخته شده و تاریخ ساخت آن به قرن اول میلادی بازمی‌گردد. در مجاورت این معبد باستانی، موزه بسیار غنی شهر اوورا قرار دارد که مجموعه‌های نفیسی از آثار هنری را درون خود جای داده است. این موزه روی آثار به‌جای‌مانده از دوران رومی‌ها ساخته شده که بنای قدیمی این موزه متعلق به اسقف شهر اوورا بوده است. مجسمه‌های به‌دست‌آمده از حفاری‌های معبد در قرن نوزدهم همه در این موزه نگهداری می‌شوند. شهر اوورا را باید مدیون فعالیت‌های «André de Resende» راهب و پدر باستان‌شناسی پرتغال، دانست. او متولد ۱۴۹۸ بوده و در سال ۱۵۷۳ درگذشت. تحقیقات بی‌شمار این راهب انسان‌شناس کمک بسیار زیادی در معرفی اوورا کرده است. یکی از قدیمی‌ترین دانشگاه‌های پرتغال به نام University of Evora که خود یکی از آثار تاریخی به‌شمار می‌رفت، یکی دیگر از برنامه‌های بازدیدم بود. برای بازدید از این شهر کوچک، شما نیاز به سه روز زمان خواهید داشت، موزه‌های پربار این شهر چشمان شما را خیره خواهد کرد.
کلیسای استخوان
یکی دیگر از محل‌هایی که همگان را مبهوت می‌کند، کلیسای مخوف استخوان است. کلیسای سنت فرانسیس در سال‌های ۱۴۶۰ تا ۱۵۱۰ براساس یک معماری گوتیک ساخته شد. کلیسای استخوان نیز توسط عده‌ای راهب در قرن ۱۶ میلادی ساخته شد. راهب‌ها تصمیم گرفتند تا استخوان‌هایی را به‌عنوان ارتباطی غیرقابل اجتناب با مرگ به جای در خاک‌کردن نمایش دهند. در سر درِ این رواق جانبی کلیسای سنت‌فرانسیس این جمله نوشته شده است: «استخوان‌های ما در اینجا و در انتظار شماست».
تعداد تقریبی این استخوان‌ها پنج ‌هزار عدد بوده که متعلق به جنگجویان و قربانیان نبردهاست. استخوان‌های راهبانی که این بنا را تاسیس کردند، نمایش داده نمی‌شود و در دو تابوت سفید در محل رواق قرار دارند.
جایگاه درختان بلوط
طبق گفته‌های پرفسور فاطیما نونش، یکی از چهره‌های معتبر تاریخ در کشور پرتغال، درختان بلوط با زندگی مردم این کشور چنان عجین شده‌اند که نمی‌توان خط تمایزی بین این درخت و زندگی مردم در نظر گرفت. به قولی، زیر چتری از درختان بلوط این مردم زندگی مشترکی با درختان بلوط به دست آورده‌اند.
در ادامه سفر به سمت شهر پورتل متوجه می‌شوید همه زمین‌های درخت بلوط دارای مالک بوده و به‌خوبی مراقبت می‌شوند. مشخص‌بودن میزان چرای دام و نیز حفاظت فیزیکی از این درختان، یکی از نمایه‌های میزان اهمیت این درخت در بین پرتغالی‌هاست.
شرکت‌های بزرگی در پرتغال هستند که محصول پوست درختان بلوط را از صاحبان زمین به صورت مرتب می‌خرند. این موضوع در شهر پورتل شغل اغلب مردم شده است. شهر کوچک اما زیبای پورتل در مجاورت اسپانیا واقع شده و اغلب آن را پایتخت بلوط پرتغال می‌دانند. شغل غالب مردم، کار برای شرکت‌های بزرگ فعال در زمینه صنایع بلوط است؛ شهری با حدود هفت ‌هزار نفر جمعیت که در حاشیه خود زیباترین جنگل‌های طبیعی بلوط را جای داده‌است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.