|

معرفي كتاب 20 سال با گاز

«20 سال با گاز» مجموعه‌ای است متشکل از مصاحبه‌هایی با مدیران عامل شرکت ملی گاز، کارشناسان اقتصاد و انرژی، نمایندگان مجلس و کارشناسان گاز که از سوی حمیدرضا عراقی تهیه و تدوین شده است. این کتاب در 502 صفحه، توسط نشر پیکان در سال 1390 به چاپ رسیده است.
کتاب شامل پنج فصل است، که فصل اول مصاحبه با مدیران عامل شرکت ملی گاز ایران از سال‌های 65 تا 68 است. مصاحبه‌ها به ترتیب با جراحی، کراچیان، صالحی‌فروز، محمدنژاد و ملاکی آورده شده است. مصاحبه‌های فصل دوم با سه نفر از کارشناسان اقتصاد و انرژی، مسعود نیلی، نرسی‌قربان و حسن‌تاش صورت گرفته است. در فصل سوم با نعمت علی‌رضایی و محمود آستانه، دو نفر از نمایندگان مجلس مصاحبه شده است و فصل چهارم اختصاص دارد به مصاحبه‌هایی با دهقان نیری و اوچانی به عنوان کارشناسان گاز. در نهایت فصل آخر و فصل پنجم، اختصاص دارد به مقاله‌ای از تهیه‌کننده کتاب، حمیدرضا عراقی درباره ارتقای سیستم شرکت‌های گاز استانی با توسعه مدیریت مشارکتی.
مظفر جراحی که از سال 1365 تا سال 1368 مدیریت شرکت ملی گاز ایران را عهده‌دار بوده است، در مصاحبه اول اشاره می‌کند، اصل گردش اقتصاد ایران در صنعت نفت است و هرچه بیرون از آن اتفاق می‌افتد حاشیه‌ای است. ما اگر بخواهیم اقتصادمان را وزن کنیم باید ببینیم چقدر از این اقتصاد در بخش نفت و گاز و پتروشیمی شکل می‌گیرد و چقدر خارج از این بخش. باید توجه داشت که مدیریت کلان در صنعت نفت کاملا در دست استعمارگر بود. برای همین است که ما در صنعت نفت مدیر نداشتیم. بهترین مهندسین، آدم‌های نمونه و پرتلاش در قسمت‌های مختلف داشتیم؛ ولی مدیر نداشتیم.
باید توجه داشته باشیم که تفکر سخت‌افزاری در کشور ما بر تفکر نرم‌افزاری چیرگی دارد و این رویه در نسل مهندسین و دانش‌آموختگان رشته مهندسی که پست‌های مدیریتی کشور را در دست دارند مثل یک بیماری شایع و اپیدمی است.
اسماعیل کراچیان با دو سال سابقه مدیریتی از سال 1368 تا 1370، در مصاحبه دوم به این موضوع اشاره می‌کند که وقتی وزیر به دلیل سیاسی محض انتخاب می‌شود و به دلیل صرفا وزیربودن حاضر نیست حرف هیچ مشاوری را بشنود، نتیجه‌اش این می‌شود که در کوتاه‌مدت و بلندمدت هم به ضرر مملکت و هم به ضرر خودش کار انجام می‌شود.
اسدالله صالحی‌فروز که مدیریت شرکت ملی گاز ایران را در سال‌های 70 تا 74 عهده‌دار بوده است، در مصاحبه سوم از کار تیمی به عنوان نقطه قوت یاد کرده و می‌گوید: منظور از کار تیمی از نظر فکری و سیاسی نیست. به این معنی که حتما اشخاصی که با هم کار می‌کنند، از نظر سیاسی و فکری در یک خط باشند. بلکه منظور این است که در زمینه کاری با یکدیگر هماهنگی داشته باشند.
حمدالله محمدنژاد، مدیر شرکت ملی گاز در سال‌های 1374 تا 1381، در مصاحبه خود تأكيد کرده است که باید تلاش کنیم به هر نحوی که ممکن است با دانش روز دنیا پیش برویم و اگر چیزی نمی‌دانیم باید در جهت بالابردن دانش فنی سرمایه‌گذاری کنیم و در شرایط بحرانی روی پای خود بایستیم.
تجربه نشان داده است که هیچ خارجی در شرایط بحرانی نمی‌ایستد برای ما کار کند و باید به خود‌کفایی برسیم.
محمد ملاکی با سابقه مدیریت سه‌ساله از سال‌های 1381 تا 1384، در آخرین مصاحبه فصل اول کتاب بیان کرده است که همان‌طورکه نقاط ضعف افراد را در تمام رده‌های کارگری، کارمندی و مدیریتی می‌بینیم باید نقاط مثبت و حرکات مثبت آنان را نیز به خودمان و به خودشان گوشزد کنیم.
اگر کار‌کنان باور داشته باشند که انصاف در مجموعه رعایت می‌شود یا عدالت در تصمیم‌گیری‌ها نقش دارد یا تصمیمات فردی و سازمانی براساس منطق است این افراد در سازمان احساس آرامش و راحتی درونی داشته و کارشان را با علاقه انجام می‌دهند. بهتر است به جای کنترل و نظارت دائم، بسترها را برای کارکنان و کارشناسان و مدیر‌ان آماده کنیم و سنگ را از جلوی پای‌شان برداریم.
هرچقدر بتوانیم منابع گازی را بیشتر توسعه دهیم از منابع دیگر کمتر استفاده خواهیم کرد و از نظر اقتصادی به صلاح ماست.
فصل دوم اختصاص دارد به مصاحبه با کارشناسان اقتصاد و انرژی که مصاحبه با مسعود نیلی، اولین بخش آن را تشکیل می‌دهد. نیلی معتقد است صنعت منزوی نمی‌تواند بقا داشته باشد و صنعتی می‌تواند موفق شود که از منابع و سرمایه‌گذاری خارجی استفاده کند و بازار جهانی نیز داشته باشد. اگر مدل کسب‌وکار را مبنای کار شرکت گاز قرار دهیم باید بر اساس مناسبات تجاری کار کند و در جهت ایجاد حداکثرِ رقابت ممکن اداره شود و اختیارات نسبی را در این مدل داشته باشد. مسئولان باید هم‌وغم خود را به مسائل استراتژیک و آینده‌نگری در این صنعت بگذارند.
نرسی‌قربان دومین کارشناس اقتصاد و انرژی است که مصاحبه‌اش در این فصل آورده شده ‌است. او در مصاحبه‌اش بیان می‌کند: ما باید در کشور دو شرکت بزرگ نفت و گاز مستقل داشته باشیم که هرکدام نقش تعریف‌شده خود را بازی کنند. نکته دیگر اینکه شرکت گاز باید صنعت و گاز‌رسانی خانگی را جداگانه ببیند و بیشتر روی صنعت کار کند.
مصاحبه آخر در این فصل با حسنتاش، کارشناس اقتصاد است. او معتقد است قوی‌کردن بُعد مطالعاتی و برنامه‌ریزی قوی می‌تواند وضعیت شرکت را بهبود بخشد. شرکت گاز باید بتواند شرکت‌های بزرگ دنیا را به صورت نمونه و الگو قرار دهد.
فصل سوم تشکیل شده است از مصاحبه‌هایی با نمایندگان مجلس. نعمت‌الله علیرضایی از کمبود پیمانکار، نبود مقررات شهری و مشکلات ناشی از آن، کمبود نیروی بهره‌بردار و تجهیزات و نبود سیاست انرژی در کشور به عنوان ضعف‌های کلی سیستم گاز یاد می‌کند.
محمود آستانه از مشکل داشتن ساختار مجلس صحبت می‌کند. به اعتقاد وی مجلس باید بتواند مسائل ملی را حل کند ولی توان ملی ندارد و نمایندگان بیشتر شهر و بخش خود را می‌بینند. درحالی‌که برای کارهای محلی باید مجلس محلی ایجاد شود.
فصل چهارم به سه مصاحبه با کارشناسان گاز اختصاص دارد. سعید دهقان‌نیری در مصاحبه خود درباره ضعف‌ها و نقاط قوت مدیران شرکت گاز اظهارنظر كرده و بیان کرده است شرکت گاز همواره با فشار و دغدغه و نگرانی کار کرده است.
محمدباقر مطلق، کارشناس بعدی هم به اظهارنظراتی راجع به مدیران شرکت گاز پرداخته است و مواردی را ذکر کرده است که خواندن آن خالی از لطف نیست.
بیژن اوچانی در مصاحبه آخر بیان می‌کند شرکت ملی گاز مانند شهر بزرگی شده است که از یک ده‌کوره آغاز کرده است و رشد بی‌قاعده داشته است و زیرساخت‌های آن مناسب با این رشد نیست و بزرگ‌ترین چالش آن، نبود نیروهای تخصصی و کارآمد است.
در فصل پنجم و فصل آخر، حمیدرضا عراقی گردآورنده این کتاب مقاله‌ای با عنوان ارتقاي سیستم شرکت‌های گاز استانی با توسعه مدیريت مشارکتی را ارائه کرده است و معتقد است عامل کلیدی محتوایی در حرکت جمعی، باور خود مدیریت است. تا زمانی که باور مدیریتی وجود نداشته باشد، نه نظام مشارکت، نه مدیریت مشارکت‌جو و نه نظام پیشنهادات موفق نخواهد بود.

«20 سال با گاز» مجموعه‌ای است متشکل از مصاحبه‌هایی با مدیران عامل شرکت ملی گاز، کارشناسان اقتصاد و انرژی، نمایندگان مجلس و کارشناسان گاز که از سوی حمیدرضا عراقی تهیه و تدوین شده است. این کتاب در 502 صفحه، توسط نشر پیکان در سال 1390 به چاپ رسیده است.
کتاب شامل پنج فصل است، که فصل اول مصاحبه با مدیران عامل شرکت ملی گاز ایران از سال‌های 65 تا 68 است. مصاحبه‌ها به ترتیب با جراحی، کراچیان، صالحی‌فروز، محمدنژاد و ملاکی آورده شده است. مصاحبه‌های فصل دوم با سه نفر از کارشناسان اقتصاد و انرژی، مسعود نیلی، نرسی‌قربان و حسن‌تاش صورت گرفته است. در فصل سوم با نعمت علی‌رضایی و محمود آستانه، دو نفر از نمایندگان مجلس مصاحبه شده است و فصل چهارم اختصاص دارد به مصاحبه‌هایی با دهقان نیری و اوچانی به عنوان کارشناسان گاز. در نهایت فصل آخر و فصل پنجم، اختصاص دارد به مقاله‌ای از تهیه‌کننده کتاب، حمیدرضا عراقی درباره ارتقای سیستم شرکت‌های گاز استانی با توسعه مدیریت مشارکتی.
مظفر جراحی که از سال 1365 تا سال 1368 مدیریت شرکت ملی گاز ایران را عهده‌دار بوده است، در مصاحبه اول اشاره می‌کند، اصل گردش اقتصاد ایران در صنعت نفت است و هرچه بیرون از آن اتفاق می‌افتد حاشیه‌ای است. ما اگر بخواهیم اقتصادمان را وزن کنیم باید ببینیم چقدر از این اقتصاد در بخش نفت و گاز و پتروشیمی شکل می‌گیرد و چقدر خارج از این بخش. باید توجه داشت که مدیریت کلان در صنعت نفت کاملا در دست استعمارگر بود. برای همین است که ما در صنعت نفت مدیر نداشتیم. بهترین مهندسین، آدم‌های نمونه و پرتلاش در قسمت‌های مختلف داشتیم؛ ولی مدیر نداشتیم.
باید توجه داشته باشیم که تفکر سخت‌افزاری در کشور ما بر تفکر نرم‌افزاری چیرگی دارد و این رویه در نسل مهندسین و دانش‌آموختگان رشته مهندسی که پست‌های مدیریتی کشور را در دست دارند مثل یک بیماری شایع و اپیدمی است.
اسماعیل کراچیان با دو سال سابقه مدیریتی از سال 1368 تا 1370، در مصاحبه دوم به این موضوع اشاره می‌کند که وقتی وزیر به دلیل سیاسی محض انتخاب می‌شود و به دلیل صرفا وزیربودن حاضر نیست حرف هیچ مشاوری را بشنود، نتیجه‌اش این می‌شود که در کوتاه‌مدت و بلندمدت هم به ضرر مملکت و هم به ضرر خودش کار انجام می‌شود.
اسدالله صالحی‌فروز که مدیریت شرکت ملی گاز ایران را در سال‌های 70 تا 74 عهده‌دار بوده است، در مصاحبه سوم از کار تیمی به عنوان نقطه قوت یاد کرده و می‌گوید: منظور از کار تیمی از نظر فکری و سیاسی نیست. به این معنی که حتما اشخاصی که با هم کار می‌کنند، از نظر سیاسی و فکری در یک خط باشند. بلکه منظور این است که در زمینه کاری با یکدیگر هماهنگی داشته باشند.
حمدالله محمدنژاد، مدیر شرکت ملی گاز در سال‌های 1374 تا 1381، در مصاحبه خود تأكيد کرده است که باید تلاش کنیم به هر نحوی که ممکن است با دانش روز دنیا پیش برویم و اگر چیزی نمی‌دانیم باید در جهت بالابردن دانش فنی سرمایه‌گذاری کنیم و در شرایط بحرانی روی پای خود بایستیم.
تجربه نشان داده است که هیچ خارجی در شرایط بحرانی نمی‌ایستد برای ما کار کند و باید به خود‌کفایی برسیم.
محمد ملاکی با سابقه مدیریت سه‌ساله از سال‌های 1381 تا 1384، در آخرین مصاحبه فصل اول کتاب بیان کرده است که همان‌طورکه نقاط ضعف افراد را در تمام رده‌های کارگری، کارمندی و مدیریتی می‌بینیم باید نقاط مثبت و حرکات مثبت آنان را نیز به خودمان و به خودشان گوشزد کنیم.
اگر کار‌کنان باور داشته باشند که انصاف در مجموعه رعایت می‌شود یا عدالت در تصمیم‌گیری‌ها نقش دارد یا تصمیمات فردی و سازمانی براساس منطق است این افراد در سازمان احساس آرامش و راحتی درونی داشته و کارشان را با علاقه انجام می‌دهند. بهتر است به جای کنترل و نظارت دائم، بسترها را برای کارکنان و کارشناسان و مدیر‌ان آماده کنیم و سنگ را از جلوی پای‌شان برداریم.
هرچقدر بتوانیم منابع گازی را بیشتر توسعه دهیم از منابع دیگر کمتر استفاده خواهیم کرد و از نظر اقتصادی به صلاح ماست.
فصل دوم اختصاص دارد به مصاحبه با کارشناسان اقتصاد و انرژی که مصاحبه با مسعود نیلی، اولین بخش آن را تشکیل می‌دهد. نیلی معتقد است صنعت منزوی نمی‌تواند بقا داشته باشد و صنعتی می‌تواند موفق شود که از منابع و سرمایه‌گذاری خارجی استفاده کند و بازار جهانی نیز داشته باشد. اگر مدل کسب‌وکار را مبنای کار شرکت گاز قرار دهیم باید بر اساس مناسبات تجاری کار کند و در جهت ایجاد حداکثرِ رقابت ممکن اداره شود و اختیارات نسبی را در این مدل داشته باشد. مسئولان باید هم‌وغم خود را به مسائل استراتژیک و آینده‌نگری در این صنعت بگذارند.
نرسی‌قربان دومین کارشناس اقتصاد و انرژی است که مصاحبه‌اش در این فصل آورده شده ‌است. او در مصاحبه‌اش بیان می‌کند: ما باید در کشور دو شرکت بزرگ نفت و گاز مستقل داشته باشیم که هرکدام نقش تعریف‌شده خود را بازی کنند. نکته دیگر اینکه شرکت گاز باید صنعت و گاز‌رسانی خانگی را جداگانه ببیند و بیشتر روی صنعت کار کند.
مصاحبه آخر در این فصل با حسنتاش، کارشناس اقتصاد است. او معتقد است قوی‌کردن بُعد مطالعاتی و برنامه‌ریزی قوی می‌تواند وضعیت شرکت را بهبود بخشد. شرکت گاز باید بتواند شرکت‌های بزرگ دنیا را به صورت نمونه و الگو قرار دهد.
فصل سوم تشکیل شده است از مصاحبه‌هایی با نمایندگان مجلس. نعمت‌الله علیرضایی از کمبود پیمانکار، نبود مقررات شهری و مشکلات ناشی از آن، کمبود نیروی بهره‌بردار و تجهیزات و نبود سیاست انرژی در کشور به عنوان ضعف‌های کلی سیستم گاز یاد می‌کند.
محمود آستانه از مشکل داشتن ساختار مجلس صحبت می‌کند. به اعتقاد وی مجلس باید بتواند مسائل ملی را حل کند ولی توان ملی ندارد و نمایندگان بیشتر شهر و بخش خود را می‌بینند. درحالی‌که برای کارهای محلی باید مجلس محلی ایجاد شود.
فصل چهارم به سه مصاحبه با کارشناسان گاز اختصاص دارد. سعید دهقان‌نیری در مصاحبه خود درباره ضعف‌ها و نقاط قوت مدیران شرکت گاز اظهارنظر كرده و بیان کرده است شرکت گاز همواره با فشار و دغدغه و نگرانی کار کرده است.
محمدباقر مطلق، کارشناس بعدی هم به اظهارنظراتی راجع به مدیران شرکت گاز پرداخته است و مواردی را ذکر کرده است که خواندن آن خالی از لطف نیست.
بیژن اوچانی در مصاحبه آخر بیان می‌کند شرکت ملی گاز مانند شهر بزرگی شده است که از یک ده‌کوره آغاز کرده است و رشد بی‌قاعده داشته است و زیرساخت‌های آن مناسب با این رشد نیست و بزرگ‌ترین چالش آن، نبود نیروهای تخصصی و کارآمد است.
در فصل پنجم و فصل آخر، حمیدرضا عراقی گردآورنده این کتاب مقاله‌ای با عنوان ارتقاي سیستم شرکت‌های گاز استانی با توسعه مدیريت مشارکتی را ارائه کرده است و معتقد است عامل کلیدی محتوایی در حرکت جمعی، باور خود مدیریت است. تا زمانی که باور مدیریتی وجود نداشته باشد، نه نظام مشارکت، نه مدیریت مشارکت‌جو و نه نظام پیشنهادات موفق نخواهد بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.