|

مقایسه ایران و سایر کشور‌ها

گاز و حفاظت از محیط زیست

بهنام نیک‌بین.کارشناس توسعه اقتصاد و برنامه ریزی

تقاضای جهانی انرژی در 200 سال اخیر، به دلیل نگرانی‌های زیست‌محیطی، به سمت سوخت‌هایی با محتوای کربن کمتر متمایل شده است. در این مدت انرژی مورد نیاز انسان از چوب (با محتوای کربن ۲۵/۱ نسبت به هیدروژن موجود در آن) به زغال‌سنگ سپس به نفت و درحال‌حاضر به گاز طبیعی (گاز متان با میزان کربن ۶۵ درصد) تغییر کرده و دراین‌راستا سهم گاز طبیعی به عنوان سوخت در حال افزایش است.
گاز طبیعی منبع انرژی تقریبا پاکیزه، فراوان و ارزان‌قیمتی است که هم‌اکنون نیز به مقیاس وسیع برای مصارف صنعتی و خانگی به کار رفته و در دهه‌های آینده بهره‌برداری از آن گسترش خواهد یافت. در توسعه اقتصادی جهان، مناطق و کشورهای مختلف، به دلیل منابع و ذخایر عظیم در دسترس و توسعه تکنولوژی‌های خلاق، باعث کاهش هزینه‌ها و زمان اجرای پروژه‌ها و در نتیجه بهبود اقتصاد پروژه‌های توسعه و انتقال گاز شده است. همچنین تلاش جهانی برای کاهش گازهای گلخانه‌ای و گاز CO2 مزیت استفاده از گاز طبیعی در مقایسه با سایر سوخت‌ها را نشان می‌دهد.
امروزه دولت‌ها و صاحبان صنایع به دنبال آن‌دسته از حامل‌های انرژی هستند که آلاینده‌های کمتری تولید می‌کنند. به‌همین‌دلیل جهان به گاز طبیعی روی آورده است. درواقع گاز طبیعی در هر واحد انرژی حدود ۲۴ درصد نسبت به نفت خام و ۴۲ درصد نسبت به زغال‌سنگ گازهای آلاینده کمتری تولید می‌کند و این نشان‌دهنده آن است که می‌توان انرژی بیشتری مصرف و در مقایسه با نفت خام و زغال‌سنگ، آلاینده‌های کمتری تولید کرد.
مصرف گاز طبیعی در سال‌های ۱۹۹۰ در اروپا به‌شدت افزایش یافت، به‌طوری‌که در آلمان ۳۰ درصد، در ایتالیا ۵۰ درصد و در انگلیس صد درصد رشد داشته است و در مقابل تولید گاز آلاینده CO2، به همین نسبت کاهش یافت. هرچند انتشار CO2 و ذرات معلق در مقایسه با زغال‌سنگ و نفت قابل چشم‌پوشی است؛ اما مقادیر معتنابهی از NOx انتشار می‌یابد که آثار و تبعات آن در محیط زیست نیازمند بررسی و مطالعات بیشتر است.
حمل‌ونقل، محیط زیست و گاز طبیعی
بخش حمل‌و‌نقل، يكي از اهداف اساسی، برای افزايش و ارتقاي كيفيت محيط ‌زيست به حساب می‌آید. وقوع بحران‌هاي نفتي، افزايش سريع تعداد خودروها و كاهش ذخاير نفتي، تصويب قوانین سخت مبارزه با آلودگي محيط‌ زيست و طراحی و ساخت خودروهاي كم‌مصرف با آلايندگي كم، بهره‌مندی از سوخت‌هاي جايگزين را در دستور كار مراكز تحقيقاتي جهان قرار داده ‌است. طراحی و تولید خودروهای الکتریکی یا خودرو‌هایی با قابلیت بهره‌گیری از انرژی خورشید و استفاده از سوخت‌های جایگزین فسیلی، ازقبیل اقداماتی بود که دراین‌زمینه صورت گرفت. به دلیل وجود مسائلی مانند محدودیت مسافت قابل‌پیمایش، کوتاه‌تربودن عمر باتری‌ها و سرعت کم حرکت، خودروهای مذکور توسعه چندانی پیدا نکردند و تحقیقات بیشتر روی تولید سوخت‌های جایگزین متمرکز شد. دراین‌راستا کیفیت بنزین‌ها بهبود یافت و سوخت‌های پاک‌تری مانند بایودیزل، الکل، ال‌پی‌جی، گاز طبیعی و هیدروژن تولید و به صورت آزمایشی و محدود از آنها استفاده شد. دراین‌میان مزایایی مانند دسترسی آسان‌تر، فراوانی منابع، ارزان‌تربودن و آلایندگی کمتر، گاز طبیعی را در کانون توجه محققان و نیز خودروسازان قرار داد؛ به‌طوری‌که در سال‌های اخیر بسیاری از کشورها مانند ایتالیا، آرژانتین و برزیل استفاده از گاز طبیعی را توسعه داده و سعی کرده‌اند استراتژی مشخصی برای توسعه اهداف سی‌ان‌جی تدوین کنند.
تاریخچه استفاده از گاز طبیعی در خودروها
فناوری LNGV، تاریخچه‌ای طولانی و درعین‌حال پراكنده دارد. در دهه‌های گذشته كه نگرانی‌ها درباره اوضاع محیط‌زیست و تولید انرژی، در کانون توجه قرار گرفت، گاز طبیعی نیز بیش‌از‌پیش به‌عنوان جایگزین سوخت‌های سنتی خودروهای دیزلی و بنزینی مطرح شد؛ درصورتی‌كه توازنی بین نقاط قوت و ضعف فناوری سوخت و خودرو برقرار شود، صنعت نوپای NGV، شایستگی ارتقا از سوختی جایگزین به جایگزین واقعی سوخت‌های موجود را خواهد یافت.
ایتالیایی‌ها، استفاده از خودروهای با سوخت گاز طبیعی را قبل و در طول جنگ جهانی دوم، هنگامی كه بنزین گران و به صورت گسترده در خودروهای جنگی استفاده می‌شد، به واقعیت تبدیل كردند.
در اواخر دهه ۱۹۷۰ و اوایل دهه ۱۹۸۰، فعالیت‌های بین‌المللی مهمی درباره خودروهای با سوخت گاز طبیعی آغاز شد. در ۱۹۷۹، نیوزلند از اولین كشورهایی بود كه از خودروهایی با گاز طبیعی استفاده كرد.
در اوایل دهه ۱۹۹۰، طرفداران NGV، گفت‌وگوهایی را درباره راهبرد تجاری‌سازی جهانی NGV آغاز كردند. از آن تاریخ، برخی از تولیدكنندگان عمده خودرو، سرمایه‌گذاری‌های قابل‌توجهی را كه در مقایسه با استانداردهای صنعت خودرو ناچیز بود، به تحقیقات و كارهای نمایشی اختصاص دادند تا ببینند آیا می‌توانند خودروهایی تولید كنند كه با استفاده از سوخت گاز پاك و كارآمد، كار كنند و اینكه آیا صنعت گاز از نیروی كافی برای توسعه بازار خودروها، كامیون‌ها و وانت‌هایی كه با سوخت جدید كار می‌كنند، برخوردار است؟ ازآن‌پس انجمن‌های منطقه‌ای و ملی NGV به‌تدریج شكل گرفتند. از جمله این انجمن‌ها می‌توان به تشكیل مجمع NGV ژاپن در ۱۹۹۱، انجمن خودروهای با سوخت گاز طبیعی اروپا (ENGVA) در ۱۹۹۴ و بسیاری دیگر از انجمن‌های مشابه در انگلستان، فرانسه و بعدها در استرالیا و روسیه اشاره كرد.
سیاست‌ها و اقداماتی كه برخی از كشورهای جهان برای گازسوزكردن خودروها اجرا كرده‌اند در بیشتر اوقات مؤثر بوده است؛ اما مسلم است همه این سیاست‌ها نمی‌تواند برای كشور ما نیز مؤثر باشد و با توجه به موقعیت و نیازهای هر كشور، باید سیاست‌های مربوط به آن کشور، اجرا شود. تجربیات و برنامه‌های دیگر كشورها می‌تواند راهنمای خوبی برای برنامه‌ریزان و مجریان این امر در كشور باشد تا در صورت لزوم این اقدامات را به كار برند.
برنامه‌های ژاپن برای گازسوزكردن خودروها
اولین اقدام ژاپن برای گازسوزكردن خودروها، شناخت زمینه‌های مناسب برای تولید انبوه خودرو با سوخت گاز طبیعی (CNG) بود.
در ژاپن زمینه‌های مناسب برای گازسوزكردن خودروها به ترتیب شامل اتوبوس‌های شهری، كامیون‌های حمل زباله، كامیون‌های شركت حمل‌ونقل و خودروهای تجاری مهیاست.
دولت ژاپن در ۱۹۹۹، به منظور پیشگیری از افزایش انتشار ذرات معلق حاصل از احتراق گازوییل در خودرو و حفظ محیط‌ زیست، برنامه‌ای را طراحی كرد. دولت ژاپن در این برنامه چهار نوع سوخت خودرو را برای چهار گروه خودرو با نام خودروهای بنزینی كم‌آلاینده، خودروهای با سوخت سی‌ان‌جی، خودروهای با سوخت ال‌پی‌جی و همچنین خودروهای دیزلی كه دولت به آنها گواهی DPF را داده است پیشنهاد كرد كه با استانداردهای جدید مطابقت داشتند و مردم را به استفاده از این چهار گزینه ترغیب كرد.
▪ دیگر سیاست‌های انجام‌شده در ژاپن برای افزایش خودروهای گازسوز سی‌ان‌‌جی به شرح زیر است:
1. ایجاد اطمینان شركت‌های خودروساز از تقاضا برای خودروهای گازسوز در آینده؛
2. تنوع‌بخشی به انواع خودرو و كاهش بیشتر بهای خودروها؛
3. یارانه‌های قوی و اقدامات حمایتی؛
4. وضع قیمت‌های سودآور برای سی‌ان‌جی؛
5. توسعه زیرساخت‌ها در سراسر ژاپن؛
6. كاهش هزینه‌های تسهیلات سوخت‌گیری.
تجربه كره‌‌جنوبی
هدف وزارت محیط ‌زیست كره، جایگزین‌كردن ۲۰ هزار اتوبوس با سوخت گاز طبیعی فشرده‌شده در ۹ شهر اصلی در طول هفت سال بوده است.
برنامه سی‌‌ان‌جی ‌كه در كره انجام شده، شامل نكات مهم زیر است:
1. قابلیت دسترسی آسان به فناوری موتورهای سی‌ان‌جی در كارخانه‌های كره‌ای؛
2. وجود زیرساخت‌های خطوط لوله گاز طبیعی در سراسر كشور؛
3. تمایل سیاسی به تجدیدنظر در قوانین موجود؛
4. انگیزش‌های مالیاتی و دیگر محرك‌های مالی برای تشویق درباره خرید اتوبوس‌های جدید و ساخت جایگاه‌های سوخت‌گیری؛
سی‌ان‌جی در چند كشور آسیایی
در كشورهای آسیایی، ازجمله بنگلادش، چین، هند، اندونزی، مالزی، پاكستان، ویتنام و فیلیپین، برنامه‌هایی برای گازسوز‌كردن خودروها اجرا شده است. توجه بیشتر این كشورها به آثار زیست‌محیطی ناشی از آلودگی هوا، وابستگی هرچه‌بیشتر این كشورها به واردات سوخت‌های معمول، ازجمله بنزین و گازوییل و همچنین افزایش فشار هرچه‌بیشتر سازمان‌ها و گروه‌های طرفدار محیط‌ زیست مبنی‌بر استفاده از گاز طبیعی به عنوان سوخت پاكیزه و تمیز ازجمله موارد اجرا‌شده در این كشورهاست؛ البته باید توجه داشت استفاده از گاز طبیعی سی‌ان‌جی در بخش حمل‌ونقل، در آخرین مرحله قرار دارد و اصولا كشورهایی در گازسوزكردن خودروها موفق‌ترند كه ابتدا در صنایع كوچك و دیگر كاربردها گاز طبیعی را به كار گرفته باشند.
تجربه ایران
در ایران، به علت آلودگی‌های بسیار زیاد زیست‌محیطی، به‌یژه در شهرهای بزرگ، حجم بالای خودرو و مصرف بالای سوخت، به دنبال سوختی ارزان و پاک برای کاربرد در کنار بنزین بودند که در مجموع سی‌ان‌جی مورد توجه قرار گرفت.
در ايران اولين نمونه خودرو گازسوز در سال 1352 شمسي در قالب طرح تحقيقاتي تقليل دود وسایل نقليه از سوی دكتر تقي ابتكار در كارگاه اتومكانيك دانشكده فني دانشگاه تهران ساخته شد‌. پس‌از‌آن در سال 1356 شمسي در قالب طرح پاك‌سازي هواي شيراز طرح گازسوزكردن خودروها به صورت آزمايشي اجرا شد و در همین راستا هزارو 200 دستگاه خودروي سواري در شهر شيراز گازسوز شدند. شركت واحد اتوبوس‌راني تهران و حومه نيز در سال 1371 شمسي، تحقيقاتي را در زمينه گاز‌سوزكردن اتوبوس‌ها آغاز کرد كه در سال 1375 اين طرح به بهره‌برداري رسيد.
از سال 1384 موضوع دومنظوره‌كردن جايگاه‌هاي عرضه فراورده‌هاي مايع به شركت ملي پخش فراورده‌هاي نفتي ايران محول شد.
از سال 1386 همه وظايف شركت بهينه‌سازي مصرف سوخت در حوزه پروژه ملي سی‌ان‌جی به شركت تازه‌‌تأسيس گازخودرو ايران منتقل شد و اين شركت رسما مسئوليت توسعه جايگاه‌هاي سی‌ان‌جی تك‌منظوره و تبديل كارگاهي خودرو را عهده‌دار شد.
از اواخر سال 1388 برای ايجاد مديريت متمركز در امور مرتبط با سی‌ان‌جی‌، وظايف شركت گازخودرو ايران نيز به مديريت طرح سی‌ان‌جی شركت ملي پخش فراورده‌هاي نفتي واگذار و اين شركت با توجه به سابقه طولاني در حوزه توزيع سوخت و تجربيات حاصل‌شده از سال 1384 در حوزه توسعه جايگاه‌هاي دومنظوره، مسئولیت ساخت جایگاه‌های تک‌منظوره و تبدیل کارگاهی خودرو را نیز عهده‌دار شد.
در پایان سال 1390 ایران دارای بیشترین تعداد ناوگان خودروهای گازسوز به میزان 2.86 میلیون دستگاه بوده است. بخش عمده‌ای از رشد بازار خودروهای گازسوز در ایران به مداخله‌های دولت در زمینه کاهش وابستگی به بنزین بازمی‌گردد.
سیاست‌ها اتخاذشده از سوی دولت در راستای کاهش اثرات تحریم‌ها بر اقتصاد ایران و ایجاد بازار خودکفایی داخلی برای وابستگی هرچه‌کمتر به صادرات نفت بوده است.
در سال 1391 ایران به ظرفیت تولید 1.5 میلیون سيلندر سی‌ان‌جی در سال رسید که در راستای حمایت از تولیدات ملی، دولت واردات سیلندرهای مذکور را ممنوع کرد. گفتنی است سی‌ا‌‌ن‌جی در ایران در مقایسه با دیگر کشورهای جهان، هزینه کمتری دارد.
طبق گزارش مجله «NGV Journal»، در سال 1392 (2013) ایران رتبه نخست در میان 10 کشور دارای بزرگ‌ترین ناوگان خودروهای گازسوز را به خود اختصاص داده است:
جمع‌بندی و نتیجه‌گیری
در این گزارش ابتدا به تاریخچه‌ای از گاز طبیعی اشاره شد و سپس با بیان نقاط قوت آن، به بررسی اهمیت آن در راستای استفاده از آن به عنوان سوخت و نیروی محرکه وسایل نقلیه پرداخته شد. در گام بعدی درباره مناسبات میان گاز طبیعی، بهره‌گیری از آن و ملاحظات زیست‌‌محیطی کنکاش شد و بعد از بررسی اجمالی تجربه‌های کشورهای مختلف، جایگاه ایران دراین‌میان تحقیق و بررسی شد. در انتها با بررسی جایگاه ایران در میان 10 کشور برتر از منظر تعداد ناوگان خودروهای گازسوز به دستاوردهای مهمی کشورمان اشاره شد که با توجه به سیر صعودی می‌توان انتظار داشت همگام با افزایش روزافزون مسائل مربوط به محیط‌زیست و دغدغه‌های جهانی در راستای کاهش آلاینده‌های زیست‌محیطی، روند مذکور ادامه یابد که البته با توجه به موارد بسیاری که در متن نیز به آنها اشاره شد این امر یک ضرورت اجتماعی- اقتصادی خواهد بود.

تقاضای جهانی انرژی در 200 سال اخیر، به دلیل نگرانی‌های زیست‌محیطی، به سمت سوخت‌هایی با محتوای کربن کمتر متمایل شده است. در این مدت انرژی مورد نیاز انسان از چوب (با محتوای کربن ۲۵/۱ نسبت به هیدروژن موجود در آن) به زغال‌سنگ سپس به نفت و درحال‌حاضر به گاز طبیعی (گاز متان با میزان کربن ۶۵ درصد) تغییر کرده و دراین‌راستا سهم گاز طبیعی به عنوان سوخت در حال افزایش است.
گاز طبیعی منبع انرژی تقریبا پاکیزه، فراوان و ارزان‌قیمتی است که هم‌اکنون نیز به مقیاس وسیع برای مصارف صنعتی و خانگی به کار رفته و در دهه‌های آینده بهره‌برداری از آن گسترش خواهد یافت. در توسعه اقتصادی جهان، مناطق و کشورهای مختلف، به دلیل منابع و ذخایر عظیم در دسترس و توسعه تکنولوژی‌های خلاق، باعث کاهش هزینه‌ها و زمان اجرای پروژه‌ها و در نتیجه بهبود اقتصاد پروژه‌های توسعه و انتقال گاز شده است. همچنین تلاش جهانی برای کاهش گازهای گلخانه‌ای و گاز CO2 مزیت استفاده از گاز طبیعی در مقایسه با سایر سوخت‌ها را نشان می‌دهد.
امروزه دولت‌ها و صاحبان صنایع به دنبال آن‌دسته از حامل‌های انرژی هستند که آلاینده‌های کمتری تولید می‌کنند. به‌همین‌دلیل جهان به گاز طبیعی روی آورده است. درواقع گاز طبیعی در هر واحد انرژی حدود ۲۴ درصد نسبت به نفت خام و ۴۲ درصد نسبت به زغال‌سنگ گازهای آلاینده کمتری تولید می‌کند و این نشان‌دهنده آن است که می‌توان انرژی بیشتری مصرف و در مقایسه با نفت خام و زغال‌سنگ، آلاینده‌های کمتری تولید کرد.
مصرف گاز طبیعی در سال‌های ۱۹۹۰ در اروپا به‌شدت افزایش یافت، به‌طوری‌که در آلمان ۳۰ درصد، در ایتالیا ۵۰ درصد و در انگلیس صد درصد رشد داشته است و در مقابل تولید گاز آلاینده CO2، به همین نسبت کاهش یافت. هرچند انتشار CO2 و ذرات معلق در مقایسه با زغال‌سنگ و نفت قابل چشم‌پوشی است؛ اما مقادیر معتنابهی از NOx انتشار می‌یابد که آثار و تبعات آن در محیط زیست نیازمند بررسی و مطالعات بیشتر است.
حمل‌ونقل، محیط زیست و گاز طبیعی
بخش حمل‌و‌نقل، يكي از اهداف اساسی، برای افزايش و ارتقاي كيفيت محيط ‌زيست به حساب می‌آید. وقوع بحران‌هاي نفتي، افزايش سريع تعداد خودروها و كاهش ذخاير نفتي، تصويب قوانین سخت مبارزه با آلودگي محيط‌ زيست و طراحی و ساخت خودروهاي كم‌مصرف با آلايندگي كم، بهره‌مندی از سوخت‌هاي جايگزين را در دستور كار مراكز تحقيقاتي جهان قرار داده ‌است. طراحی و تولید خودروهای الکتریکی یا خودرو‌هایی با قابلیت بهره‌گیری از انرژی خورشید و استفاده از سوخت‌های جایگزین فسیلی، ازقبیل اقداماتی بود که دراین‌زمینه صورت گرفت. به دلیل وجود مسائلی مانند محدودیت مسافت قابل‌پیمایش، کوتاه‌تربودن عمر باتری‌ها و سرعت کم حرکت، خودروهای مذکور توسعه چندانی پیدا نکردند و تحقیقات بیشتر روی تولید سوخت‌های جایگزین متمرکز شد. دراین‌راستا کیفیت بنزین‌ها بهبود یافت و سوخت‌های پاک‌تری مانند بایودیزل، الکل، ال‌پی‌جی، گاز طبیعی و هیدروژن تولید و به صورت آزمایشی و محدود از آنها استفاده شد. دراین‌میان مزایایی مانند دسترسی آسان‌تر، فراوانی منابع، ارزان‌تربودن و آلایندگی کمتر، گاز طبیعی را در کانون توجه محققان و نیز خودروسازان قرار داد؛ به‌طوری‌که در سال‌های اخیر بسیاری از کشورها مانند ایتالیا، آرژانتین و برزیل استفاده از گاز طبیعی را توسعه داده و سعی کرده‌اند استراتژی مشخصی برای توسعه اهداف سی‌ان‌جی تدوین کنند.
تاریخچه استفاده از گاز طبیعی در خودروها
فناوری LNGV، تاریخچه‌ای طولانی و درعین‌حال پراكنده دارد. در دهه‌های گذشته كه نگرانی‌ها درباره اوضاع محیط‌زیست و تولید انرژی، در کانون توجه قرار گرفت، گاز طبیعی نیز بیش‌از‌پیش به‌عنوان جایگزین سوخت‌های سنتی خودروهای دیزلی و بنزینی مطرح شد؛ درصورتی‌كه توازنی بین نقاط قوت و ضعف فناوری سوخت و خودرو برقرار شود، صنعت نوپای NGV، شایستگی ارتقا از سوختی جایگزین به جایگزین واقعی سوخت‌های موجود را خواهد یافت.
ایتالیایی‌ها، استفاده از خودروهای با سوخت گاز طبیعی را قبل و در طول جنگ جهانی دوم، هنگامی كه بنزین گران و به صورت گسترده در خودروهای جنگی استفاده می‌شد، به واقعیت تبدیل كردند.
در اواخر دهه ۱۹۷۰ و اوایل دهه ۱۹۸۰، فعالیت‌های بین‌المللی مهمی درباره خودروهای با سوخت گاز طبیعی آغاز شد. در ۱۹۷۹، نیوزلند از اولین كشورهایی بود كه از خودروهایی با گاز طبیعی استفاده كرد.
در اوایل دهه ۱۹۹۰، طرفداران NGV، گفت‌وگوهایی را درباره راهبرد تجاری‌سازی جهانی NGV آغاز كردند. از آن تاریخ، برخی از تولیدكنندگان عمده خودرو، سرمایه‌گذاری‌های قابل‌توجهی را كه در مقایسه با استانداردهای صنعت خودرو ناچیز بود، به تحقیقات و كارهای نمایشی اختصاص دادند تا ببینند آیا می‌توانند خودروهایی تولید كنند كه با استفاده از سوخت گاز پاك و كارآمد، كار كنند و اینكه آیا صنعت گاز از نیروی كافی برای توسعه بازار خودروها، كامیون‌ها و وانت‌هایی كه با سوخت جدید كار می‌كنند، برخوردار است؟ ازآن‌پس انجمن‌های منطقه‌ای و ملی NGV به‌تدریج شكل گرفتند. از جمله این انجمن‌ها می‌توان به تشكیل مجمع NGV ژاپن در ۱۹۹۱، انجمن خودروهای با سوخت گاز طبیعی اروپا (ENGVA) در ۱۹۹۴ و بسیاری دیگر از انجمن‌های مشابه در انگلستان، فرانسه و بعدها در استرالیا و روسیه اشاره كرد.
سیاست‌ها و اقداماتی كه برخی از كشورهای جهان برای گازسوزكردن خودروها اجرا كرده‌اند در بیشتر اوقات مؤثر بوده است؛ اما مسلم است همه این سیاست‌ها نمی‌تواند برای كشور ما نیز مؤثر باشد و با توجه به موقعیت و نیازهای هر كشور، باید سیاست‌های مربوط به آن کشور، اجرا شود. تجربیات و برنامه‌های دیگر كشورها می‌تواند راهنمای خوبی برای برنامه‌ریزان و مجریان این امر در كشور باشد تا در صورت لزوم این اقدامات را به كار برند.
برنامه‌های ژاپن برای گازسوزكردن خودروها
اولین اقدام ژاپن برای گازسوزكردن خودروها، شناخت زمینه‌های مناسب برای تولید انبوه خودرو با سوخت گاز طبیعی (CNG) بود.
در ژاپن زمینه‌های مناسب برای گازسوزكردن خودروها به ترتیب شامل اتوبوس‌های شهری، كامیون‌های حمل زباله، كامیون‌های شركت حمل‌ونقل و خودروهای تجاری مهیاست.
دولت ژاپن در ۱۹۹۹، به منظور پیشگیری از افزایش انتشار ذرات معلق حاصل از احتراق گازوییل در خودرو و حفظ محیط‌ زیست، برنامه‌ای را طراحی كرد. دولت ژاپن در این برنامه چهار نوع سوخت خودرو را برای چهار گروه خودرو با نام خودروهای بنزینی كم‌آلاینده، خودروهای با سوخت سی‌ان‌جی، خودروهای با سوخت ال‌پی‌جی و همچنین خودروهای دیزلی كه دولت به آنها گواهی DPF را داده است پیشنهاد كرد كه با استانداردهای جدید مطابقت داشتند و مردم را به استفاده از این چهار گزینه ترغیب كرد.
▪ دیگر سیاست‌های انجام‌شده در ژاپن برای افزایش خودروهای گازسوز سی‌ان‌‌جی به شرح زیر است:
1. ایجاد اطمینان شركت‌های خودروساز از تقاضا برای خودروهای گازسوز در آینده؛
2. تنوع‌بخشی به انواع خودرو و كاهش بیشتر بهای خودروها؛
3. یارانه‌های قوی و اقدامات حمایتی؛
4. وضع قیمت‌های سودآور برای سی‌ان‌جی؛
5. توسعه زیرساخت‌ها در سراسر ژاپن؛
6. كاهش هزینه‌های تسهیلات سوخت‌گیری.
تجربه كره‌‌جنوبی
هدف وزارت محیط ‌زیست كره، جایگزین‌كردن ۲۰ هزار اتوبوس با سوخت گاز طبیعی فشرده‌شده در ۹ شهر اصلی در طول هفت سال بوده است.
برنامه سی‌‌ان‌جی ‌كه در كره انجام شده، شامل نكات مهم زیر است:
1. قابلیت دسترسی آسان به فناوری موتورهای سی‌ان‌جی در كارخانه‌های كره‌ای؛
2. وجود زیرساخت‌های خطوط لوله گاز طبیعی در سراسر كشور؛
3. تمایل سیاسی به تجدیدنظر در قوانین موجود؛
4. انگیزش‌های مالیاتی و دیگر محرك‌های مالی برای تشویق درباره خرید اتوبوس‌های جدید و ساخت جایگاه‌های سوخت‌گیری؛
سی‌ان‌جی در چند كشور آسیایی
در كشورهای آسیایی، ازجمله بنگلادش، چین، هند، اندونزی، مالزی، پاكستان، ویتنام و فیلیپین، برنامه‌هایی برای گازسوز‌كردن خودروها اجرا شده است. توجه بیشتر این كشورها به آثار زیست‌محیطی ناشی از آلودگی هوا، وابستگی هرچه‌بیشتر این كشورها به واردات سوخت‌های معمول، ازجمله بنزین و گازوییل و همچنین افزایش فشار هرچه‌بیشتر سازمان‌ها و گروه‌های طرفدار محیط‌ زیست مبنی‌بر استفاده از گاز طبیعی به عنوان سوخت پاكیزه و تمیز ازجمله موارد اجرا‌شده در این كشورهاست؛ البته باید توجه داشت استفاده از گاز طبیعی سی‌ان‌جی در بخش حمل‌ونقل، در آخرین مرحله قرار دارد و اصولا كشورهایی در گازسوزكردن خودروها موفق‌ترند كه ابتدا در صنایع كوچك و دیگر كاربردها گاز طبیعی را به كار گرفته باشند.
تجربه ایران
در ایران، به علت آلودگی‌های بسیار زیاد زیست‌محیطی، به‌یژه در شهرهای بزرگ، حجم بالای خودرو و مصرف بالای سوخت، به دنبال سوختی ارزان و پاک برای کاربرد در کنار بنزین بودند که در مجموع سی‌ان‌جی مورد توجه قرار گرفت.
در ايران اولين نمونه خودرو گازسوز در سال 1352 شمسي در قالب طرح تحقيقاتي تقليل دود وسایل نقليه از سوی دكتر تقي ابتكار در كارگاه اتومكانيك دانشكده فني دانشگاه تهران ساخته شد‌. پس‌از‌آن در سال 1356 شمسي در قالب طرح پاك‌سازي هواي شيراز طرح گازسوزكردن خودروها به صورت آزمايشي اجرا شد و در همین راستا هزارو 200 دستگاه خودروي سواري در شهر شيراز گازسوز شدند. شركت واحد اتوبوس‌راني تهران و حومه نيز در سال 1371 شمسي، تحقيقاتي را در زمينه گاز‌سوزكردن اتوبوس‌ها آغاز کرد كه در سال 1375 اين طرح به بهره‌برداري رسيد.
از سال 1384 موضوع دومنظوره‌كردن جايگاه‌هاي عرضه فراورده‌هاي مايع به شركت ملي پخش فراورده‌هاي نفتي ايران محول شد.
از سال 1386 همه وظايف شركت بهينه‌سازي مصرف سوخت در حوزه پروژه ملي سی‌ان‌جی به شركت تازه‌‌تأسيس گازخودرو ايران منتقل شد و اين شركت رسما مسئوليت توسعه جايگاه‌هاي سی‌ان‌جی تك‌منظوره و تبديل كارگاهي خودرو را عهده‌دار شد.
از اواخر سال 1388 برای ايجاد مديريت متمركز در امور مرتبط با سی‌ان‌جی‌، وظايف شركت گازخودرو ايران نيز به مديريت طرح سی‌ان‌جی شركت ملي پخش فراورده‌هاي نفتي واگذار و اين شركت با توجه به سابقه طولاني در حوزه توزيع سوخت و تجربيات حاصل‌شده از سال 1384 در حوزه توسعه جايگاه‌هاي دومنظوره، مسئولیت ساخت جایگاه‌های تک‌منظوره و تبدیل کارگاهی خودرو را نیز عهده‌دار شد.
در پایان سال 1390 ایران دارای بیشترین تعداد ناوگان خودروهای گازسوز به میزان 2.86 میلیون دستگاه بوده است. بخش عمده‌ای از رشد بازار خودروهای گازسوز در ایران به مداخله‌های دولت در زمینه کاهش وابستگی به بنزین بازمی‌گردد.
سیاست‌ها اتخاذشده از سوی دولت در راستای کاهش اثرات تحریم‌ها بر اقتصاد ایران و ایجاد بازار خودکفایی داخلی برای وابستگی هرچه‌کمتر به صادرات نفت بوده است.
در سال 1391 ایران به ظرفیت تولید 1.5 میلیون سيلندر سی‌ان‌جی در سال رسید که در راستای حمایت از تولیدات ملی، دولت واردات سیلندرهای مذکور را ممنوع کرد. گفتنی است سی‌ا‌‌ن‌جی در ایران در مقایسه با دیگر کشورهای جهان، هزینه کمتری دارد.
طبق گزارش مجله «NGV Journal»، در سال 1392 (2013) ایران رتبه نخست در میان 10 کشور دارای بزرگ‌ترین ناوگان خودروهای گازسوز را به خود اختصاص داده است:
جمع‌بندی و نتیجه‌گیری
در این گزارش ابتدا به تاریخچه‌ای از گاز طبیعی اشاره شد و سپس با بیان نقاط قوت آن، به بررسی اهمیت آن در راستای استفاده از آن به عنوان سوخت و نیروی محرکه وسایل نقلیه پرداخته شد. در گام بعدی درباره مناسبات میان گاز طبیعی، بهره‌گیری از آن و ملاحظات زیست‌‌محیطی کنکاش شد و بعد از بررسی اجمالی تجربه‌های کشورهای مختلف، جایگاه ایران دراین‌میان تحقیق و بررسی شد. در انتها با بررسی جایگاه ایران در میان 10 کشور برتر از منظر تعداد ناوگان خودروهای گازسوز به دستاوردهای مهمی کشورمان اشاره شد که با توجه به سیر صعودی می‌توان انتظار داشت همگام با افزایش روزافزون مسائل مربوط به محیط‌زیست و دغدغه‌های جهانی در راستای کاهش آلاینده‌های زیست‌محیطی، روند مذکور ادامه یابد که البته با توجه به موارد بسیاری که در متن نیز به آنها اشاره شد این امر یک ضرورت اجتماعی- اقتصادی خواهد بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.